KEDİ ve KÖPEKLERDEKİ BAZI KEMİK HASTALIKLARI
|
BESLENMEYE BAĞLI SEKONDER HİPERPARATİROİDİZM
Beslenmeye bağlı olarak oluşan hiperparatiroidizm, kemik şekillenmesinin normal olduğu ancak aşırı kemik rezorbsiyonundan kaynaklanan osteopeni tablosuyla karakterize metabolik bir hastalıktır. Aşırı fosfor ve / veya yetersiz kalsiyum içeren diyet ile beslenme nedeni ile oluşur. Söz konusu hayvanların genellikle diyetlerinin esasını et ya da sakatatlar oluşturur. Bu tür beslenme yeterli fosfor sağlarken kalsiyum yetersizliği söz konusudur ve Ca:P oranı olması gerekenden (köpeklerde 1,2:1 – kedilerde 1:1) oldukça fazla; yaklaşık 1:16 dan 1:35’e değişen oranlarda artmıştır. Bu dengesizliği düzeltmek için ilave inek sütü verilmesi de yetersiz kalsiyum sağlar. Bu dengesizlik paratiroid hormon sekresyonunu arttıran hipokalsemiye neden olur. Artan paratiroid aktivitesi; kemiklerden mineral rezorbsiyonuna neden olarak, bağırsaklardan kalsiyum emilimini arttırarak ve böbreklerden fosfor atılımını ve kalsiyum geri emilimini kolaylaştırarak kandaki kalsiyum oranını ve fosfor konsantrasyonunu normale döndürme eğilimindedir. Ancak devamlı olarak eksik diyet ile beslenme hiperparatiroid aktivitesini devam ettirir ve iskelet sisteminin artan demineralizasyonuna ve bunun sonucundaki klinik bulgulara neden olur. Beslenmeye bağlı hiperparatiroidizm her ırktan yavru kedi ve köpekte klinik olarak bozukluğa neden olabilirken nadiren de olsa olgun hayvanlarda da şekillenebilir. Genç hayvanlardaki bulgular; topallık, ayakta durmada ya da yürümede isteksizlik ve iskelet ağrısıdır. Kostakondral birleşme yerlerinde ve metafizlerde şişkinlik belirginleşebilir ve bazen yüksek ateş (pyrexia) görülebilir. Hafif travmalarda kemik lezyonları şekillenebilir. Vertebral basınç nedeniyle parezis ya da paralizis, pelvisin daralmasına bağlı olarak da konstipasyon şekillenebilir. Yetişkin hayvanlarda klinik bulgular şiddetli değildir. Ayrıca yaygın bir osteopeni ve iskelet ağrısı arada sırada görülebilir, alveoler kemik rezorbsiyonu dişlerin gevşemesiyle ya da diş kaybıyla sonuçlanabilir. Radyografik olarak, kemik dansitesinde azalma ve ince yapıda kemik korteksi görülür; bu duruma kırık eşlik edebilir. Büyüme plakları normaldir ama metafizler mantar görünümünde olabilir. Primer mineralizasyon alanlarını gösteren ve büyüme plaklarına yakın olarak metafizde beliren radyodansitesi nispeten yüksek olan bir bölge şekillenir. Değişiklikler en belirgin olarak distal radius ve ulna’da görülebilir. Serum biyokimyasal testleri beslenmeye bağlı hiperparatiroidizmi belirlemede önemsiz bir değere sahiptir. Vücudun denge mekanizmaları nedeniyle genellikle kalsiyum konsantrasyonu normal sınırlar içinde çıkar. Fosfor ve alkalen fosfataz (ALP) konsantrasyonları ise yüksek değerlerde çıkabilir ama bu durum dikkatli bir şekilde değerlendirilmelidir çünkü gelişim dönemindeki hayvanlar genellikle yetişkinlerden daha yüksek değerlere sahiptir. Söz konusu hayvanların hareketleri kırık ve deformite oluşumu riskini azaltmak için tedavinin ilk birkaç haftası sınırlandırılmalıdır. Hastalar, beslenme değerleri açısından dengeli olan iyi kalitede bir mama ile beslenmelidir, ayrıca bu diyete kalsiyum-fosfor oranını 2:1 haline getirebilmek için yeterli miktarda kalsiyum karbonat eklenebilir. Bu sağaltım yöntemi 2 -3 aylık bir dönem kalsiyum karbonat mikterı azaltılarak sürdürülür. Aşırı kalsiyum vermekten kaçınılmalıdır. Şiddetli derecede etkilenmiş hastalarda parenteral kalsiyum uygulamaları (Ör: %10’luk kalsiyum glukonat solüsyonundan günlük 10 ila 30 ml yavaş intravenöz infüzyon şeklinde 3 gün boyunca uygulanabilir) her ne kadar kalsiyum noksanlığını karşılamasa da, başlangıç olarak ağrıyı ve topallığı azaltmaya yardımcı olabilir. Kısa dönem analjezi sağlamak amacıyla non-steroid anti-enflamatuar ilaç uygulaması kullanışlı olabilir. İskelet deformitesi ve sakatlık hali belirginleşmediği sürece, prognoz genellikle iyidir. RAŞİTİZM Kedi ve köpeklerde klinik olarak raşitizme rastlanması oldukça nadirdir. Gençlerde gelişen raşitizm ve bunun olgunlarda şekillenen formu olan osteomalazi, yeni gelişen osteoid’in mineralizasyonu için gerekli olan kalsium ve /veya fosfor yetersizliği sözkonusu olduğu zaman ortaya çıkar. Kedi ve köpeklerde raşitizmin en büyük nedenleri; hipovitaminozis D (diyetteki noksanlık, güneş ışınlarının yetersizliği), doğuştan Vit D metabolizması bozukluğu ya da alınan diyetteki minerallerin yetersiz düzeyde olmasıdır (yetersiz konsantrasyonda mama, absorbsiyonunun yetersiz olması). Bu durumdaki hayvanlar hastalığın şiddetine göre topallıyor olabilir ya da yürüyemeyebilirler. Kırık yada uzun kemiklerde kanamalar şekillenebilir. Kostakondral birleşme yerlerinde ve metafizlerdeki genişlemeler belirgin olabilir. Dişlerin gelişiminin gecikmesi ve hipokalsemiden kaynaklanan nörolojik bulgular (eksitasyon, kas kasılmaları, konvulsiyon, koma), diğer olası anormalliklerdir. Kalsiyum ve fosfor oranının düşük oluşu, alkalen fosfataz (ALP) ve paratiroid hormon düzeylerinin artması, ayrıca Vit D metabolitlerinin değişmesi kan testlerinin anormal bulgularındandır. Karakteristik radyografik bulgular; büyüme plaklarının genişlemiş ve düzensiz yapıda oluşu, metafizlerin radyoopasitesinin artmasıdır. Ayrıca, kemik dansitesinde azalma, incelmiş görünümdeki korteksler ve kavislenmiş yapıdaki diyafizler diğer bulgulardandır. Diyette olası bir noksanlıktan şüpheleniliyorsa, kalsiyum, fosfor ve Vit D açısından dengelenmiş uygun bir diyet ile tedavi uygulanabilir. Beslenmeye bağlı sekonder hiperparatiroidizm için önerilen diyet raşitizm içinde uygun olabilir. Doğuştan Vit D metabolizması bozukluğu şüphesi olan hastalarda dihydrotachysterol uygulamaları etkili olabilir. RENAL OSTEODİSTROFİ Renal osteodistrofi, kronik böbrek yetersizliğinden kaynaklanan osteopenik bir bozukluktur. Bu kompleks anormallik hem hiperparatiroidizmi (aşırı kemik rezorbsiyonu) hem de raşitizm ya da osteomalaziyi (osteoid mineralizasyonunda bozukluk) kapsar. Fosforun böbreklerden atılımının bozulması ve bunun sonucunda hiperfosfatemi şekillenmesi nedeniyle hiperparatiroidizm oluşur. Bu nedenle kandaki kalsiyum konsantrasyonu azalır, paratiroid bezinin aktivitesi artar ve kemik rezorbsiyonu meydana gelir. Bir yandan kemik rezorbsiyonu ile kan kalsiyum konsantrasyonu dengelenmeye çalışırken, bir yandan da devam eden hiperfosfatemi nedeniyle hiperparatiroidizm durumu sürmektedir. Aynı zamanda azalan böbrek fonksiyonları nedeniyle 1,25 dihydroxyvitamin D sentezi (Vit D) geriler. Bu ve diğer metabolik düzensizlikler bağırsaklardan kalsiyum abzorbsiyonunun önemli derecede çöküntüye uğramasına, osteoid mineralizasyonunun zayıflamasına ve nihayetinde raşitizm ya da osteomalaziye neden olur. Bu sendroma böbrek yetmezliği bulguları ve üremi de eşlik eder. Kemik hastalığı genellikle gelişmekte olan köpek yavrularında ya da nadiren kedilerde böbrek yetmezliğinin erken döneminde, klinik olarak fark edilir. Değişiklikler en belirgin baş kısmında olabilir. Mandibula ve maksilla kemik rezorbsiyonu ve fibrozis nedeni ile bükülgenleşebilir ve dişlerin dizilimi bozulabilir, gevşeyebilir ve düşebilir. İskelet ağrısı, kırık ve uzun kemiklerin bükülmesi de şekillenebilir. Mandibula ve maksilla’da osteopeni radyografik olarak kemik ve dişler arasındaki kontrastın artmasına ve neredeyse dişler kemik doku tarafından desteklenmiyormuş gibi görülmesine neden olur. Tedavi mümkünse altta yatan hastalığa karşı yapılmalıdır. Düşük miktarda fosfor alımı ve bunun gerekli olduğu taktirde ağızdan fosfat bağlayıcı (alüminum hidroksit ya da karbonat) ile birlikte uygulanması, hiperfosfateminin kontrolü için kullanılabilir. Bunlar sağlandığı zaman, kalsiyum dengesini düzeltmek için kalsiyum ya da hiperparatiroidizmi kontrol edebilmek için kalsitriol (calcitriol) uygulamaları düşünülebilir. HİPERVİTAMİNOZİS A Uzun süre aşırı Vit A alımı ya da başlıca karaciğerli diyet ile beslenme osteopati ile sonuçlanır. Yaşlı kedilerdeki en önemli bulgu, servikal ve torakal vertabraların cranialini kapsayan yaygın hatta ard arda olan eksostozlardır. Eksostozlar ayrıca ekstremite eklemlerinin etrafında özellikle omuz ve dirsekte eklemi etrafında şekillenebilir. Osteofit oluşumu tendon, ligament ve eklem kapsülünün kemikle birleştiği yerlerde oluşan gerilim etkisine karşı artan periosteal reaksiyonu yansıtır. Lezyonlar erken dönemde ağrılıdır, ve boyunda hareketsizlik ve hayvanın duruşunda anormallik oluşumuna neden olan ankiloz ile sonuçlanabilir. Uyuşukluk, depresyon, sinirlilik, kendini temizlemede zorlanma, topallık ve gingivitis ilgili diğer klinik bulgulardır. Yavru kedilerde deneysel olarak oluşturulan Vit A toksikozisi kondrosit ve osteoblast aktivitelerini bastırarak; ince kemik korteksi, uzun kemiklerin gelişiminin gecikmesi ve dişlerin gevşemesi veya kaybına neden olmuştur. Yavru köpeklerde eklem ağrısı, incelmiş korteks ve kemik gelişiminin gecikmesi durumu vardır. Tedavi için aşırı Vit A kaynaklı beslenmeden kaçınmak gereklidir. Olgun kediler klinik olarak düzelebilir ama ankilozdan kaynaklanan hareket azalması durumu kemikte yeniden şekillenme oluşmasına rağmen çoğunlukla sabit kalacaktır. Genç hayvanlarda kemik gelişimi kalıcı olarak durabilir.
|
||||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
||||||
|
|
