Diz Eklemi ve Patellar Luksasyon
|
Diz Eklemi ve Patellar Luksasyon Diz Ekleminin Yapısına Katılan Kemikler Diz eklemini oluşturan kemikler sırasıyla femur, tibia, fibula ve patella’dır. Femur’un distal ucu condylus lateralis ve condylus medialis denilen iki kısıma ayrılmıştır. Önde ise trochlea ossis femoris bulunur. İki kondül birbirinden fossa intercondylaris denilen derin bir çukur ile ayrılmıştır. Her kondül, dış yüzünün proksimalinde ligament yapışmasına mahsus belirgin bir kabartıya, epicondylus’a sahiptir. Bunlar lateral ve medial olmak üzere iki adettir. Her bir kondül, üst yüzlerinde sadece karnivorlarda var olan fabella (os sesamoidea m. gastrocnemii) adındaki susam kemiğinin oturmasına özgü bir eklem yüzü taşır. Trochlea ossis femoris, lateral ve medial’de yer alan birer labium ile bu labium’ları birbirinden ayıran sulcus trochlearis’ten ibarettir. Sağlıklı köpeklerin labium medialis’i, labium lateralis’lerine göre daha kalındır. Tibia’nın proksimal ucu, condylus lateralis ve medialis olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Bu iki kondül, ön ve dış tarafında yer alan sulcus extensorius ve arkada yer alan incisura poplitea vasıtasıyla birbirinden ayrılmışlardır. Bu iki eklem yüzü, orta kesimlerinden itibaren merkeze doğru giderek yükselen bir tümseklik, bu tümseklerin uçları da birer çıkıntı gösterir. Bunlara tuberculum intercondylare mediale ve laterale denir. Bu çıkıntılardan medial’deki daha yüksektir. Bu iki çıkıntı birlikte, eminentia intercondylaris’i oluşturur. Eminentia intercondylaris femur’un fossa intercondylaris’ine girer. Bu çıkıntıların arasında biri önde, biri arkada, biri de merkezde olmak üzere üç çukur saha bulunur. Diz ekleminin iç bağlarının yapıştığı bu sahalar sırasıyla; area intercondylaris cranialis, caudalis ve centralis’tir. Tibia’nın üst ucunun önünde tuberositas tibia denilen bir çıkıntı bulunur. Bu çıkıntının üzerinde ligamentum patellae intermedium’un yapıştığı bir oluk, sulcus tuberositas tibia vardır. Fibula’nın üst ucuna caput fibulae denir. Caput fibulae medial’de, tibia’nın condylus lateralis’i ile eklemleşir. Caput fibula’ya ayrıca ligamentum collaterale laterale’nin distal ucu yapışır. Menisküsler Lateral ve medial menisküsler, yarım ay ya da “C” şeklinde, condylus femoralis lateralis ve medialis ile condylus tibialis arasındaki boşluğu doldurmakla görevli olan fibrokartilaginöz disklerdir. Eklem içi pozisyonları merkezde konkav, kenarlara doğru daha kalındır. Her iki menisküste eklem kapsülüne sıkıca bağlanmıştır. Her ne kadar beslenmesinin %10-15’lik kısmı sinovial membran tarafından sağlansa da, menisküslerin esas beslenmesi sinovial sıvı tarafından karşılanır. Menisküslerin diz ekleminin fonksiyonunda çok önemli rolleri vardır. Diz eklemine binen yükün %65’i menisküsler üzerinden geçerken, craniocaudal ve rotasyonel hareketlere karşı dirençte önemli rolleri vardır. Eklem Kıkırdakları Hyalin kıkırdaktan oluşan eklem kıkırdakları yarı saydam olup birbirine geçmiş fibril ağı ile sağlam bir yapıya sahiptir. Su içeriği yavru köpeklerde %90’lara kadar çıkarken olgun köpeklerde %70 kadardır. Eklem kıkırdağının yapısının %50’si kollajen, %35’i proteoglikan, %10’u glikoprotein (proteinaz ve inhibitörleri, büyüme faktörleri, lizozim, fibronektin, kondronektin, kıkırdak oligometrik matriks proteini ve trombospondin), %3’ü mineral, %1’i yağ ve %1-12’si ise kondrositlerden meydana gelmektedir. Eklem kıkırdağının yapısına katılan kollajen’in %85-90’ı Tip-II kollajendir. Patella ve Patellar Biyomekanik Patella, trochlea ossis femoris’in cranial yüzünde yer alan ve onunla eklemleşen, musculus quadriceps femoris tendosuns gömülmüş, oval şekilli, vücudun en büyük susam kemiğidir. Patella’nın basis patella ve apex patella olmak üzere iki ucu ile fascies articularis ve fascies cranialis olmak üzere de iki yüzü bulunmaktadır. Patella, tüm yüzeyi boyunca hyalin kıkırdakla kaplı konveks bir eklem yüzüne sahip olup, biyomekanik olarak bir manivela kolu gibi, diz ekleminin ekstensiyonu esnasında, quadricipital mekanizmanın gerilme gücünü değiştirmeden doğrultusunu değiştirmekle görevlidir. Diğer görevleri de, ekstensor mekanizmaya cranial ve rotasyonel stabilite sağlamak ve hareket esnasında m. quadriceps femoris tendosunu korumaktır. Ekstensor ya da quadricipital mekanizma, proksimalden distale doğru, m. quadriceps femoris ve tendosu, patella, ligamentum patella ve tuberositas tibia’dan meydana gelmektedir. M. vastus medialis ve m. vastus lateralis, patella’ya medial ve lateral parapatellar kıkırdaklar aracılığı ile bağlanırlar. Bu parapatellar kıkırdaklar, patella’ya trochlea femoris’in sınırları boyunca stabilite sağlarlar. Sağlıklı bir hayvanda, patella’nın sulcus trochlearis içindeki konumunu koruması için quadricipital mekanizmanın tüm bileşenleri boyunca doğrusal bir hatta dizilmesi gerekmektedir. Patella Luksasyonu’nun Patofizyolojisi Patella luksasyonu basit bir ortopedik hastalıktan çok, tüm arka ekstremitenin anatomik bir anomalisi olarak tanımlanmaktadır. Lokomotor sistemdeki patolojinin derecesi, patella luksasyonunun derecesi ve süresi ile ilişkili olup, doğmasal patella luksasyonu bulunan birçok hayvanda hafif yumuşak doku değişikliklerinden ciddi kemik deformitelerine kadar değişen yapısal bozukluklar gözlenmektedir. Patella’nın hareket ve dinlenme esnasında sulcus trochlearis’in cranial yüzünde stabil olarak dengede durmasında rol oynayan yapılar sırasıyla labium laterale ve mediale, parapatellar kıkırdaklar (fibrocartilago parapatellaris lateralis et medialis, fibrocartilago suprapatellaris) ile diz eklemini saran fasya ve kaslardır. Diz eklemi fleksiyondan ekstensiyona geçerken patella da medial’den laterale doğru kayar ve ekstensiyonun sonunda labium laterale’ye dayanır. Diz ekleminin ekstensiyonu boyunca patella’nın sulcus trochlearis içindeki stabilizasyonu labium laterale ve mediale, quadriceps kas grubu, eklem kapsülü ve retinakulum tarafından sağlanır. Normal bir eklemin stabilizayonu için tüm bu bileşenlerin dengede olması gerekir. Quadricipital mekanizmadaki anormal dizilim, eklemin biyomekaniğinde ve stabilizasyonunda bozulmaya yol açar ki, bu da diz eklemini destekleyen ligamentler ve menisküsler üzerine anormal bir güç dağılımına neden olduğundan osteoartrit (OA) ile sonuçlanır. Yavru ve genç köpeklerde bu anormal güçler, distal femur ve proksimal tibia’nın eklem kıkırdaklarında ve büyüme plaklarında oluşturdukları olumsuz etkilerle kemiklerin yapısında ve şeklinde bozulmalara neden olurlar. Hastalığın şiddeti, luksasyonun sürekliliğine ve hastanın yaşına bağlı olarak değişmektedir. Genç olgularda, açık olan büyüme plaklarına direkt olarak etkiyen anormal güçler angular ve torsiyonal deformasyonlara neden olurken, yaşlı olgularda femoropatellar temas yüzeyindeki uyumsuzluğa bağlı olarak dejeneratif eklem hastalığı (DEH) daha sık olarak gözlenmektedir. Klinik olarak gözlenilen bu iskelet kas anomalileri: · Femur’un distal 1/3’ünün medial / lateral rotasyonu · Tibia’nın medial / lateral rotasyonu · Tuberositas tibia’nın medializasyonu / lateralizasyonu · Trochlea femoris’in düzleşmesi · Femur’un condylus medialis / lateralis’inde “pseudotrochlea” oluşumu · Medial patella luksasyonlarında (MPL) coxa vara, lateral patella luksasyonlarında (LPL) coxa valga · Genu varum (MPL) / valgum (LPL) · İnklinasyon ve anteversiyon açılarında azalma (MPL) ve artma (LPL) · Quadriceps kas grubunun mediale / laterale yer değiştirmesi · Trochlea femoris’in labium laterale / mediale’sinin hipoplazisi · Femorotibial eklem boşluğunda laterale / mediale angulasyon ve eğilme · Diz ekleminde rotasyonel instabilite · Kalça ve diz ekleminde sınırlı ekstensiyon · Femur’un distal epifizinin displazisine bağlı olarak hipoplastik medial / lateral kondül · Lateral (MPL) / medial (LPL) eklem kapsülünde ve retinakulum’da laksite · Medial (MPL) / lateral (LPL) eklem kapsülünde ve retinakulum’da gerginlik · Patella’nın eklem yüzü ile trochlea femoris’te kıkırdak fibrilasyonu ve erozyonu · Displastik condylus femoris’in medial (MPL) / lateral (LPL) yüzünde erozyon · Menisküs, ön çapraz bağ ve lateral / medial kollateral ligament lezyonları · Dejeneratif eklem hastalığı’dır. Patella Luksasyonları Pattella’nın sulcus trochlearis’ten ayrılması olarak tanımlanan patella luksasyonları; hem küçük hem de büyük ırk köpeklerde gözlenilen, arka ekstremitelerin konjenital, gelişimsel ya da travmatik etiyolojili en önemli kalıtsal ortopedik bozukluklarından biridir. Luksasyon medial, lateral ya da çok nadir olarak da proksimal doğrultudadır. En sık olarak karşılaşılan tip, minyatür ve küçük ırk köpeklerin doğmasal ya da gelişimsel MPL’ları iken büyük ırk köpeklerde genellikle LPL gözlenmektedir. Olguların çoğunluğunu konjenital ya da gelişimsel etiyolojili yavru ve genç köpekler oluşturur. Patella luksasyonlarında ırk, cinsiyet ve genetik predispozisyondan bahsedilmektedir. Patella luksasyonları unilateral ya da bilateral olarak gözlenebilmektedir. Unilateral olguları, genellikle travmatik etiyolojiye sahip yaşlı köpekler oluştururken, bilateral olguları minyatür ve küçük ırk köpeklerin konjenital ya da gelişimsel MPL’ları ile büyük ırk köpeklerin LPL’ları oluşturmaktadır. Patella luksasyonları genelde medial ve lateral luksasyonlar olarak sınıflandırılsa da, etiyoloji ve insidens göz önünde bulundurulduğunda sınıflandırma dört farklı şekilde yapılmaktadır. Bunlar:
Uzman Veteriner Hekim
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
