Kedi ve Köpeklerde Kalça Ekleminin (Coxofemoral Joint, Articulatio Coxa, Hip Joint) Travmatik Çıkığı (Luxation, Dislocation) ve Tanı Yöntemleri
|
Kedi ve Köpeklerde Kalça Ekleminin (Coxofemoral Joint, Articulatio Coxa, Hip Joint) Travmatik Çıkığı (Luxation, Dislocation) ve Tanı Yöntemleri
Tanım Coxofemoral luksasyon, kalça eklemini oluşturan caput femoris’in acetabulum’dan ayrılarak, farklı yönlerde yer değiştirmesidir. Kalça Ekleminin Anatomisi Coxofemoral eklemin stabilizasyonunda etkili olan üç ana unsur; lig.capitis femoris, eklem kapsülü ve acetabulum’un dorsal kenarıdır. Labrum acetabulare ve bu oluşumun bir komponenti olan ventral acetabular ligament (transacetabular ligament, lig. transversum acetabuli); m.gluteus superficialis, m.gluteus medius, m.gluteus profundus; ve coxofemoral eklemin adductor ve abductor kaslarının (m.iliopsoas, m.gemelli, m.quadratus femoris ile internal ve eksternal obturator kaslar) kombinasyonu, stabilizasyona yardım eden diğer unsurlardır. Lumbal ve sacral vertebra’lardan ve os coxae’dan orijin alan ve femur’a yapışan farklı birçok düzlemde seyreden pelvis kasları, kalça ekleminin üzerini sararlar. Coxofemoral eklemin (articulatio coxae) stabilizasyonundan sorumlu olan bu üç ana unsurdan en az iki ya da daha fazlasının fonksiyonel olarak yetersizliği sonucunda luksasyon şekillenmesi kaçınılmazdır. Luksasyonun Etiyolojisi Coxofemoral eklemde şekillenen luksasyonlar, küçük hayvanlarda diğer eklemlere göre (yaklaşık %90) en sık şekillenen luksasyon tipidir. Travma sırasında eklem kapsülünün bir kısmı ve lig.capitis femoris yırtılır; daha şiddetli travmalarda bir ya da daha fazla gluteal adale kısmen veya tamamen yırtılabilir. Coxofemoral eklem luksasyonları eklem ile ilgili kırıklarla birlikte de görülebilir. Dorsal acetabular kenar kırıkları ya da caput femoris’de lig.capitis femoris’in orijinini içine alan avulsion kırıkları da şekillenebilir. Coxofemoral luksasyonların yaklaşık %60-%85’i trafik kazaları nedeni ile oluşur. Yüksekten düşme, nedeni bilinmeyen travmalar ve spontan şekillenen luksasyonlar geri kalan nedenleri oluşturur. Ayrıca bu hastaların %35-55’inde iskelet-kas (lokomotor), solunum, ürogenital, sinir ve gastrointestinal sistem lezyonlarının da şekillendiği bildirilmiştir. Luksasyonlar caput femoris’in acetabulum’la olan konumuna göre sınıflandırılır; craniodorsal, cranioventral, caudodorsal, caudoventral ve intrapelvik. Gluteal adalelerin trochanter major üzerindeki etkilerinden dolayı, kedi ve köpeklerde coxofemoral luksasyonların büyük bir çoğunluğu (yaklaşık %75) craniodorsal doğrultuda oluşur.Coxofemoral luksasyonlar genellikle unilateral olarak şekillenir. Bilateral luksasyonlar ise köpeklerde %3-6, kedilerde % 0-9 oranındadır. Travmatik craniodorsal luksasyonlar; femur üzerine etkiyen ve tipik olarak caput femoris’i dorsal acetabular kenar üzerine itecek yapıdaki kuvvetlerin, lig.capitis femoris’i koparıp, eklem kapsülünü yırtması sonucu oluşur. Özellikle genç hayvanlarda caput femoris’in avulsiyon kırıkları veya trochanter major kırıkları da şekillenebilir. Luksasyonla birlikte farklı derecelerde yumuşak doku kontüzyonu ve pelvis kaslarının yırtılması şekillenebilir. Travma sırasında (özellikle yüksekten düşme) ekstremitenin abduksiyon ve internal rotasyon pozisyonda olması, caput femoris’in ventral yönde ya da foramen obturatumiçine doğru caudoventral luksasyonuna neden olabilir. Tanıda Klinik Muayene ve Palpasyon Coxofemoral luksasyon basit bir topallık yapabildiği gibi şiddetli bir topallığa da neden olabilir. Luksasyonun bilateral olarak şekillenmesi durumunda hastanın yürümesi mümkün olmayacaktır. Ayrıca bu hastalarda solunum, üriner, sinir ve gastrointestinal sistemlerle ilgili olarak başka klinik belirtiler de şekillenebilir. Craniodorsal luksasyonda bacak diğer ekstremiteye göre kısalmış olarak görülür, ayrıca trochanter major ve tuber ischiadicum arasındaki mesafe de artar. Craniodorsal luksasyon şekillenmiş ekstremite adduksiyon ve eksternal rotasyon (art. genus dışa doğru ve art. tarsi içe doğru) pozisyonundadır. Caudodorsal luksasyon nadiren şekillenir ve caput femoris’in caudal’e yönlenmesine neden olacak şiddette bir lezyon oluşturur. Bu olgularda nervus ischiadicus’da lezyon şekillenme olasılığı bulunmaktadır. Sağlam ekstremite ile karşılaştırıldığında; luksasyon şekillenmiş ekstremitenin caudal’e yönlendirilmesi sonucunda diğer ekstremiteye göre uzun olduğu, ventral’e yönlendirildiğinde ise diğer ekstremiteye göre kısa olduğu görülür. Caudodorsal luksasyon şekillenmiş ekstremite abduksiyon ve internal rotasyon (art. genus içe, art. tarsi dışa doğru) pozisyonundadır. Palpasyonda trochanter major ve tuber ischiadicum arasındaki mesafenin daraldığı belirlenebilir. Caudoventral luksasyonlara nadiren rastlanır (% 1,5 - % 3,2); bağımsız olarak şekillenebildikleri gibi acetabulum veya trochanter major kırıkları ile birlikte de oluşabilirler. Caudoventral luksasyonlarda trochanter major medial’e yer değiştirir. Caput femoris’in for. obturatum içine sıkışması söz konusu olduğundan ekstremitenin adduksiyonu ve eksternal rotasyonu sınırlıdır. Trochanter major’un palpasyonu zordur ve luksasyon şekillenmiş ekstremite sağlam olana göre uzun görünür. Caudoventral luksasyon şekillenmiş ekstremite abduksiyon ve internal rotasyon pozisyonundadır. Cranioventral luksasyonlarda ise caput femoris, eminentia iliopubica’nıncranial kısmına çengel gibi sıkışmış durumdadır. İntrapelvik luksasyonlar nadir olarak görülür ve acetabulum’un bir travma nedeniyle kırılmasıyla şekillenir. Luksasyonlarda hasta, arkasından gözlemlenecek olursa, trochanter major’un deplasmanından dolayı kalça eklemlerinin genellikle asimetrik olduğu fark edilebilir. Ekstremitenin craniodorsal luksasyonlarda kısalmış, ventral luksasyonlarda ise uzamış olduğu belirgin bir şekilde görülebilir. Eklem palpasyonu ile şişkinlik ve ağrı bulguları belirlenebilir. Sedasyon veya genel anestezi altında, kalça ekleminin palpasyonu ile krepitasyon ve eklem hareketindeki azalma saptanabilir. Trochanter major çoğu olguda, tuber ischiadicum ve ilium’un üst seviyesine kadar deplasman gösterir. Bazen palpasyonla aşırı derecede bir laksite hissedilebilir ve caput femoris farklı yönlerde hareket edebilir. Craniolateral coxofemoral luksasyonun belirlenmesinde kullanılan bir başka teknikte, trochanter major ve tuber ischiadicum arasındaki boşluğa başparmak yerleştirilmesidir. Herhangi bir luksasyon şekillenmemiş ise femur’a yaptırılan eksternal rotasyon başparmağın bastırıldığı yerden çıkmasına neden olur. Eğer luksasyon şekillenmiş ise, eksternal rotasyon yaptırılması caput femoris’in os ilium boyunca cranial’e kaymasına neden olur ve bu nedenle başparmak yerinden oynamaz. Tanıda Radyografi Lateral ve ventrodorsal radyografiler, luksasyonun tipini, femur ve pelvis’de şekillenebilecek diğer lezyonların varlığını belirlemek için gereklidir. Lig. capitis femoris’in caput femoris’e yapışma noktasındaki avulsiyon kırıkları (olguların %5-%10’u), acetabulum kırıkları (%4), trochanter major kırıkları (%1), collum femoris kırıkları ve bir yaşından küçük köpeklerde caput femoris’de epifiz ayrılmaları gibi durumlar diğer lezyonları oluşturur. Ayrıca, kalça displazisi ya da Legg-Perthes gibi hastalıkların varlığını belirlemek için de radyografiler dikkatli bir şekilde gözden geçirilmelidir, çünkü bu hastalıklar coxofemoral luksasyonun sağaltımını önemli derecede etkilemektedir. Uzman Veteriner Hekim Doktor M. Alper ÇETİNKAYA
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
