Hemodiyaliz Hastaları Ve Beslenme
|
Eğer hemodiyalize giriyorsanız, diyaliz merkezindeki tüm tıbbi bakım uygulamaları içinde beslenmeniz önemli bir yer tutar. Bu makaleyi beslenmenizde dikkat etmeniz gereken bazı önemli noktaları size anlatmak için hazırladık. Hemodiyalize giren hastaların özellikle dikkat etmesi gereken bazı önemli noktalar şunlardır; • doğru ve yeterli miktarlarda kalori ve protein almak • sizin için en uygun sağlıklı kiloda kalmak • tuz ve sıvı alımının aşırı olmamasına dikkat etmek • fosfor ve kalsiyum alımının doktorunuzun yada diyetisyeninizin önerdiği düzeylerde alımına dikkat etmek • potasyum alımının aşırı olmamasına dikkat etmek • vitamin ve mineralleri ihtiyacımız kadar almak • diyabet (şeker hastalığı) gibi özel durumlarınız olduğunda diyet programınızı ve beslenme biçiminizi buna göre düzenlemek. Günlük işlerinizi yapabilmek için gerekli olan enerjiyi alabilmeniz için, sizin için gerekli olan miktarda kalori içeren bir diyet listesi uygulamanızı öneririz. Yediğiniz bütün yiyecekler kalori içermektedir. Kalorinin yeterli düzeyde olması aşağıdaki nedenlerden dolayı önemlidir; 1. vücudunuzun gereksinmesi olan enerjiyi sağlar 2. sağlıklı kiloda kalmanıza yardımcı olur 3. kaslarınızın ve dokularınızın onarımı için gerekli olan proteinin, enerji için kullanılmayarak asıl işlevini yerine getirmesine yardımcı olur. Günlük ihtiyacınız olan kalori miktarına ulaşmak için nasıl bir diyet listesi uygulamanız gerektiğini öğrenmek için diyaliz merkezinizin diyetisyenine veya doktoruna başvurun. Önerilen kalori miktarı sizin bireysel gereksinmelerinizi karşılayacak şekilde hazırlanacaktır. Gereksinmelerinizi karşılayacak şekilde doğru miktarda günlük alınan kalori, kilo kaybetmenizi yada kilo almanızı önleyerek sabit ve doğru ağırlıkta kalmanızı sağlayacaktır. Diyete başlamak için atılan ilk adımlar: Diyetinizle ilgili olarak diyaliz merkezinizin diyetisyeniyle mutlaka konuşun . Günlük enerji ihtiyacınızı karşılayacak besinlerin yer aldığı bir diyet listesi alın. İdeal beden ağırlığınızın ne kadar olması gerektiğini doktor ve diyetisyeninize sorun. Belli periyodlarla beden ağırlığınızı ölçün. Eğer olmanız gereken ağırlıktan, daha az bir ağırlığa sahipseniz diyetinizin kalorisini artırması için diyetisyeninize başvurun. Eğer beden ağırlığınız her geçen gün ve yavaş yavaş artıyorsa günlük aldığınız kalori miktarının ayarlanması için diyetisyeninize başvurun. Eğer beden ağırlığınız hızlı bir şekilde artıyorsa doktorunuz ve diyetisyeninizle konuşun. Kilonuzda ani bir artışın olması, vücudunuzda şişliklerin olmasına ve kan basıncınızın artarak tansiyonunuzun çıkmasına neden olur. Bunun nedeni sıklıkla kontrolsüz sıvı alımından dolayı vücutta biriken sıvı olabilmektedir. Diyalize girmeden önce kanınızda biriken kullanılamayan madde miktarının en az seviyede olması için, proteinden kısıtlı besinleri içeren bir beslenme biçimi uygulamanız zorunludur. Ancak diyalize başlandığında protein içeren yiyecekler yenilir. Yeterli miktarda protein alımı, sağlık için ve kendinizi iyi hissetmeniz için önemlidir. Vücudunuz neden yeterli miktarda proteine ihtiyaç duyar? Kaslarınızın çalışması için, Doku onarımı için , Vücudunuzun enfeksiyonlarla mücadele edebilmesi için. Hangi besinler proteinden zengindir? Taze etler, Kanatlı kümes hayvanlarının etleri (tavuk,hindi vb., Balık ve diğer deniz ürünleri, Tam yumurta veya yumurta beyazı (akı), Süt, peynir, yoğurt gibi ürünleri. Yukarda saydığımız protein kaynağı besinlerin diyaliz hastaları için sakıncalı olan yüksek fosfor içerdiği unutulmamalıdır. Bu nedenle bu ürünleri ihtiyacınızdan fazla tüketmeyiniz ve günlük ne kadar tüketmeniz gerektiğini mutlaka diyetisyeninize danışınız. Protein Alımıyla İlgili Önemli Noktalar • Vücudunuzun günlük protein ihtiyacını ve bunu karşılamak için hangi besinden ne kadar tüketmeniz gerektiğini diyetisyeninize danışınız. • Günlük beslenme alışkanlıklarınızı ve tükettiğiniz yiyecekleri diyetisyeninize aktararak hangi besinlerin iyi bir protein kaynağı olduğunu öğreniniz. Böylece yanlış beslenme alışkanlıklarından kurtularak yeterli-dengeli beslenme alışkanlığı kazanmanız kolaylaşacaktır. Sodyum ve Sıvı Alımı ile İlgili Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar Sodyum tükettiğimiz besinlerde doğal olarak bulunan bir mineraldir. Tuz; günlük kullandığımız sofra tuzunda ve aşağıda verilen örneklerde ki tuz eklenmiş bazı besinlerde bulunmaktadır: • Yemeklerimize lezzet ve renk vermek amacıyla kullandığımız ev yapımı yada hazır salçalarda, • Marketlerde hazır olarak satılan dondurulmuş yiyeceklerde ve konservelerde, • Pastırma, salam, sosis, hamburger gibi işlenmiş et ürünlerinde, • Cips ve kraker gibi yiyeceklerde, • Hazır çorbalarda, • Ev dışında yemek yenilen lokanta, cafe ve restoran gibi yerlerde tükettiğimiz yiyeceklerde. Aşırı miktarda tuz içeren yiyeceklerin tüketimiyle susama isteği artarak aşırı su içmenize neden olur ve böylece vücudunuzda su tutulumu meydana gelir. Fazla sodyum (tuz) ve sıvı alımı; • Elleriniz, ayaklarınız ve göz kapaklarınızda ödem sonucu meydana gelen şişliklere neden olur, • Sıvı kilosunda artışa neden olur, • Nefes alırken kesilmelere yol açar, • Kan basıncında artışa neden olarak tansiyonunuzun yükselmesine yol açar, • Kalbinizin daha hızlı çalışmasına sebep olur. Yukarda sıraladığımız nedenlerden dolayı tuz ve tuz içeren yiyecekleri tüketmekten kaçınınız. Yiyeceklerinize lezzet katmak amacıyla lezzet veren bazı baharatları kullanmanızda bir sakınca yoktur. Hangi baharatlardan ne kadar kullanabileceğinizi diyetisyeninize danışarak öğrenebilirsiniz. Kırmızı toz biber veya az miktarda limon kullanımı yukarıda bahsedilen lezzet vericilere örnek olarak gösterilebilir. Dikkat!: Bazı hastalarımız eczane yada marketlerde satılan, tuz lezzeti veren potasyum içerikli tuzlar kullanmaktadırlar. Diyalize giren hastalarda potasyum içeren yiyecek, tat verici ve içeceklerinde tüketimi sakıncalı olduğundan bu tür tuz benzeri ürünleri kullanmaktan kaçınmanız gerekmektedir. Bir günde ne kadar sıvı almanız gerektiği ile ilgili bilgiyi doktorunuz ve diyetisyeninizden öğrenebilirsiniz. Kilonuzda ani bir artış, vücudunuzun bazı bölgelerinde şişlikler, nefes kesilmesi ve kan basıncınızda bir artış durumu gibi belirtilerden herhangi birini yada birkaçını hissettiğinizde diyaliz hemşireniz yada hekiminizi bu konuda bilgilendirmeyi ihmal etmeyin. Yukarda saydığımız belirtiler aşırı sıvı alımından kaynaklanan belirtilere işaret etmektedir. Her diyaliz seansı başında ve sonunda ağırlığınızı ölçtürmeyi ihmal etmemeniz ve ölçümleri takip etmeniz sıvı alımının kontrolünün sağlanması bakımından yararınıza olacaktır. Sıvı alımının kontrolden çıktığı durumlarda aksayan noktaları tespit etmek ve durum değerlendirmesi yaparak çözüme ulaşmak amacıyla doktorunuz ve diyetisyeninizle muhakkak konuşun. Sıvı nedir? Sıvı, tükettiğimiz yiyecek ve içecekler yoluyla aldığımız, oda sıcaklığında likit formda bulunan maddedir. Sıvı içeriği olan bazı yiyecek ve içecekler; • Buz • Kahve, çay, soda, meyve suyu ve içme suyu • Sade ve meyveli dondurma gibi bazı dondurulmuş tatlılar • Yemeklere eklenen salça, et suyu gibi bazı soslar Fosfor ve Kalsiyum: Fosfor, tükettiğimiz besinlerin birçoğunun bileşiminde doğal olarak bulunan bir çeşit mineraldir. Yüksek miktarda fosfor içeren yiyeceklerin bazıları aşağıdaki gibidir; • Süt, peynir ve yoğurt gibi günlük tükettiğimiz yiyecekler, • Dondurma, puding, sütlaç, muhallebi gibi süt içeren tatlılar, • Fındık, yer fıstığı gibi kuruyemişler ve bunlardan yapılan fındık ezmesi yada fıstık ezmesi gibi işlenmiş ürünler, • Kurufasülye, nohut, barbunya, kırmızı ve yeşil mercimek gibi kurubakliyatlar, • Bezelye gibi konserve olarak tüketilen ürünler, • Kakao, bira ve kola gibi içecekler Yüksek fosfor içeren yiyeceklerin tüketimi sonucunda kan fosfor düzeyinde bir artış meydana gelmektedir. Diyaliz esnasında bu fosforun tamamı temizlenememektedir. Kan fosfor düzeyinin artmasıyla birlikte kemiklerdeki kalsiyum kandaki fosfor tarafından bağlanarak kana karışır. Bu durumun süreklilik arzetmesi zamanla kemiklerinizin dayanıklılığının azalmasına neden olacağından ciddi kemik problemleri meydana gelmektedir. Kemikler kırılgan ve kolay bükülebilir bir hal alacağından ciddi kırıklar ve yaralanmalar meydana gelebilmektedir. Kanda oluşan kalsiyum-fosfor bileşikleri kristalize bir yapıya bürünerek damarlarınız, eklemleriniz, kaslarınız, deri altı dokular ve kalbinizde birikerek ciddi sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Kemiklerinizde meydana gelen ağrı, kalp ve diğer organlarda meydana gelen harabiyet, kan dolaşımında meydana gelen aksamalar ve cilt ülserasyonları gibi istenmeyen ciddi sağlık sorunları fosfor alımının dengesizliği ve kan fosfor düzeyinin yüksekliğinden ileri gelen sağlık sorunlarından yalnızca bir kaçıdır. Kan fosfor düzeyini normal seviyede tutmak için fosfor içeriği yüksek besinleri sınırlamanız gerekmektedir ve doktorunuzun önerdiği fosfor bağlayıcı ilaçlarınızı aksatmamanız yararınıza olacaktır. Bu bağlayıcılar doktorunuzun önerdiği dozda yemek arası alınan ilaçlardır. Dikkat!: Mandıra ürünleri de denilen peynir çeşitleri vs. gibi süt ürünlerini aşırı miktarlarda tüketmek yerine diyetisyeninizin önerdiği miktarda süt yada süt ürünleri tüketmeniz fosfor düzeyinizi kontrol altında tutmanız bakımından yararınıza olacaktır. Kalsiyum, başta kemiklerinizin dayanıklılığının sağlanması olmak üzere vücutta bir çok önemli görevi olan bir mineraldir. Yüksek fosfor içeriğine sahip olan süt ve süt ürünleri aynı zamanda yüksek kalsiyum içeriğine sahip besinlerdir. Kemik kalsiyum içeriğinin azalmasını önlemek amacıyla uyulması gereken en önemli nokta beslenmenize dikkat etmeniz ve yüksek fosfor içeriğine sahip besinleri az tüketmenizdir. İkinci önemli nokta ise doktorunuz tarafından önerilen fosfor bağlayıcı ilaçları aksatmamanızdır. Kemik hastalıklarından korunmanız için yada bu hastalıklar ortaya çıktığında doktorunuz tarafından vitamin D’nin özel formları verilebilir. Ancak burada önemli nokta beslenmenize dikkat etmeniz ve diyetinizde aşırı fosfor içeren besinlere yer vermemenizdir. Diyaliz hekiminiz yada nefroloji uzmanınız önermediği takdirde vitamin D preparatları kullanmaktan kaçınmanız gerekmektadir. Potasyum: Potasyum tükettiğimiz yiyeceklerde bulunan bir diğer önemli mineraldir. Potasyum kaslarınız ve kalbinizin düzenli çalışmasına yardımcı olmaktadır. Potasyumun kanda yüksek miktarda yada düşük miktarda olması tehlikeli olabilmektedir. Hemodiyaliz hastalarının yüksek potasyum içeriğine sahip besinlerin tüketimini sınırlaması gerekmektedir. Kan potasyum düzeyiniz aylık düzenli olarak yapılan tahlillerle belirlenmektedir ve doktorunuzun değerlendirmeleri sonrasında diyetisyeniniz tarafından yiyeceklerle almanız gereken potasyum miktarı belirlenmektedir. Sizin için hazırlanan özel beslenme programlarını uygulamanız ve diyetisyeninizin beslenme önerilerini dikkate almanız yararınıza olacaktır. Yüksek miktarda potasyum içeren besinlerin bazıları aşağıdaki gibidir; : Bütün sebze ve meyveler potasyum içerirler (muz, kavun, karpuz, portakal, patates, domates ve meyve suları oldukça yüksek potasyum içeriğine sahiptirler), Kurubaklagiller ve kuruyemişler, Potasyum içeriğine sahip katkı maddesi içeren hazır besinler Kola gibi gazlı içecekler, neskafe, boza, sahlep, oralet gibi hazır yada toz içecekler Vitamin ve Mineraller: Yaşam fonksiyonlarımız için ihtiyacımız olan vitamin ve mineralleri çeşitli besinlerden karşılarız. Yeterli ve dengeli bir diyete ek olarak doktorunuz tarafından vücudunuzun ihtiyacı olan bazı vitamin ve mineraller ek olarak verilebilir. Kronik böbrek ve diyaliz hastalarının vitamin ve mineral gereksinmeleri sağlıklı insanlardan farklıdır. Potasyum yada fosfor düzeyini dengelemek amacıyla beslenme programınızdan çıkarılan bazı besinler bazı önemli vitamin ve minerallerin kullanılmasını engellemektedir. Bu nedenle doktorunuz tarafından önerilen vitamin ilaçlarını düzenli olarak kullanmanız ve diyetisyeninizin beslenme önerilerini dikkate almanız yararınıza olacaktır. Doktorunuz tarafından önerilmeyen vitamin ilaçlarının hastalar tarafından ezbere kullanılması diyalize giren hastalarda ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Bu nedenle piyasada reçetesiz olarak bir takım kişi yada kişilerce satılan, önerilen ve bitkisel olduğu söylenilen ek vitamin ilaçlarını kullanmaktan kaçınınız. Uzm.Dyt.Yüksel Turan TAŞDEMİR Beslenme ve Diyet Uzmanı
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
