Çocukta Korku
|
- ÇOCUKTA KORKU -
Korku; çocukların görünen ve görünmeyen tehlikeler karşısında gösterdikleri sevgi, öfke, neşe ya da üzüntü gibi doğal bir tepkidir. Korku bir nesneye, kişiye ya da olaya bağlı olarak gelişir. Bu duygunun en önemli özelliği, korku veren uyaranın ani ve beklenmeyen bir durumda ortaya çıkmasıdır. Korkunun oluşması, kişinin geçmişteki yaşantılarıyla, içinde bulunduğu çevrenin koşullarıyla, uyaranın şiddetiyle ve o anda içinde bulunduğu fizyolojik ve psikolojik durumla ilişkilidir. Kişisel özellikler, yaş, cinsiyet, zeka, ailesel faktörler ve medya korkunun oluşumundaki başlıca faktörlerdir. Aileden birinin model olması, anne-baba ya da onların yerine geçen kişilerden sık ve uzun ayrılıklar, terk edilmeyle ilgili tehditler, çocuğun kişiliğine yönelik eleştirel veya suçlayıcı tutum, dini korkular, tekrarlayan fiziksel cezalar ve tehditler, çocuğun çevresindeki yetişkinlerin aşırı koruyucu/kaygılı tutumları ailesel faktörleri oluşturur. Televizyon ve bilgisayar oyunlarında şiddet içeren ya da çocuk tarafından anlamlandırılamayan görüntüler de çocuğun korku geliştirmesi konusundaki medya faktörüdür. Kısa süreli çocukluk korkularının çoğu günlük deneyimlerden kaynaklanır ve çocuğun gelişen bilişsel becerilerinin yansımasıdır. Korkular çocukların yaşlarına göre değişiklik gösterir. Bunun nedeni çocukların yaşla birlikte dünyayı algılama ve yorumlama biçimlerinin değişmesidir. Doğumdan sonraki ilk bir yılda bebekler yüksek ve ani seslere duyarlıdır; anne babadan ayrılma, yabancı kişiler ve yeni ortamlardan korkarlar. 2-4 yaşlarında da ayrılık ve kayıplara çok duyarlıdırlar. Bu yaş çocuklarda yalnız kalma, karanlık, yılan ve köpek gibi hayvanlara karşı duyulan korkular belirgindir. Ayrılık ve kayıplar dışında ilk 3 yaş çocukları bedenlerine yönelik de korkular yaşarlar. 4-5 yaşlarında çocukların korkularında artış görülür. Karanlıktan, şimşekten, gök gürültüsünden, yalnız kalmaktan ve hayali canavarlardan, hırsızlardan, kendilerini kaçıracak kişilerden korkarlar. Korkularındaki artışın nedeni, o andaki zihinsel gelişimleri ile bu doğa olaylarını açıklayamıyor ve anlayamıyor olmalarıdır. Belirsizlik durumu onlarda tedirginlik yaratmaktadır. Hayal güçlerinin güçlü olması nedeniyle belirsizlikleri abartabilirler. 6 yaşından sonra ise çocuğun okula başlamasıyla ve nesnel dünyayı iç dünyadan daha iyi ayrımlaştırabilmesiyle beraber okul korkuları, performans kaygıları gibi daha gerçekçi korkular baş gösterir. Okulla ilgili korkular ileriki dönemlerde de devam eder, sosyal korkular ve vücuda gelecek zararlarla ilgili korkular ön plana çıkar. Bu sırada hayali yaratıklarla ilgili korkular gittikçe azalır. Çocuk büyüdükçe anne-babanın ve çevrenin sorunlarına ortak olur ve benzer korku ve kaygıları yaşamaya başlar. Çocukların huzursuzluk yaratan durumlarla ve dolayısıyla korkularıyla başa çıkabilmelerini sağlamak için çeşitli yöntemler söz konusudur; - Başa çıkma yollarının örneklerle (masallardan yararlanılabilir) öğretilmesi ve korku duyulan ortamda sorunla nasıl başa çıkıldığının konuşulması, bu konuşma sırasında anne-babanın güçlü görünmesi, - Çocuğun spor, müzik, resim gibi alanlarda becerilerinin geliştirilip, destek olunarak ilgi alanlarının zenginleştirilmesi, - Mizah yoluyla korku ve kaygılarıyla başa çıkma becerilerinin desteklenmesi, - Olumsuz ve çocuğu korkutan düşüncelerin yerine olumlu ve daha gerçekçi alternatif düşünceleri üretmenin öğretilmesi bu yöntemlerin başlıcalarıdır. - Ayrıca çocukların izledikleri film ve bilgisayar oyunlarının denetlenmesi gereklidir. Çocuğumuzun yoğun korkular yaşadığı dönemlerde ona destek olmak için çevresindeki yetişkinlere çok iş düşmektedir. Onun korkularıyla alay etmek, korkularını küçümsemek, korkusunun üstesinden gelmesi için zorlamak asla yapılmaması gereken davranışlardır. Fiziksel temasta bulunarak, bu durumun herkesin başına gelebileceğini doğal bir ifadeyle konuşup, korkularına ilişkin oyunlar geliştirerek, birlikte oynamak kendisinin anlaşıldığı duygusunu yaşatarak, rahatlamasını sağlayacak, bu da ailenin işini kolaylaştıracaktır. Çocuklarda Korku Çeşitleri Korku aslında duygusal gelişimin içinde yer alan bir duygudur. Çocukluk çağında, sıklıkla yukarıda belirtilen şekillerde görülen korku durumu, canlıyı uyaran ve kendi savunmasını sağlayan yararlı bir mekanizmadır. Yani korku; hem kaçınılmaz, hem de yaşam boyu var olacak temel bir duygudur. Doğduğu andan itibaren, çevresiyle çeşitli ilişkiler içine giren çocuk için herhangi bir korku objesi söz konusu değildir. Ancak örneğin ani sesler onu ürkütebilir. Çocuklarda asıl korku, 2-3 yaşlarda ortaya çıkmaya başlar. Zihinsel gelişimin başlamasıyla birlikte korku da gelişmeye başlar. Korku çocuklarda farklı yaşlarda farklı farklı şekillerde ortaya çıkacak, kimi zaman yoğunluğu ve çeşitliliği artacak ama hep var olacaktır. Aslında korku sadece çocuklukta değil, yaşam boyu insanoğlu için var olacaktır. Çocuklukta ortaya çıkan korkuların da ne kadarının model alma ile, ne kadarının içgüdüsel olduğu tartışılmaktadır. Ancak yapılan araştırmalar göstermektedir ki; ilk bir yıl çocuklar, sadece duydukları kuvvetli bir sesten ve bir yerden düşmekten korkmaktadır. Çocukluk korkuları yaşlara göre genellense bile, yetiştiği aile ve çevresindekilerin etkisi ile önemli değişiklikler göstermektedir. Ancak bir çocuğun ne zaman ve neden korkacağını söylemek oldukça zordur. Yapılan çeşitli araştırmada, çocukların korktuklarında yer alan temalar araştırılmış ve çocukların en çok neden korktuğuna dair aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir.
Arzu GÜNEŞ Uzman Psikolog
|
||||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
||||||
|
|
