|
|
 |
BESİN SATIN ALIRKEN DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER
|
BESİN SATIN ALIRKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİM?
Bütün gelişmiş ülkelerde gıda kanunlarında öngörülen temel ilke, tüketicinin sağlıklı ve nitelikli gıdalarla yeterli ve dengeli beslenmesidir ve gıda alımında aldatılmasının önlenmesidir. İnsanların sağlıklı olmalarında tüketilen yiyecek maddelerinin kalitesi ve tazeliği çok önemlidir. Beslenme için ilk yapılan iş besin satın almaktır. Fakat besin satın alırken bazı hususlara dikkat etmek sağlıklı besin satın almak gerekir. Öncelikle Alış Veriş Listesi Hazırlayın! Alış verişe çıkmadan önce satın alınacak besinler için bir liste hazırlamak ve bu listede seçeneklere yer vermek alış veriş sırasında kişiye kolaylık sağlar. Günlük, haftalık ve aylık satın alınacak besinleri sınıflandırmak besin saklama ve besin değerini muhafaza etme yönünden önemlidir. Örneğin;
Piyasa Fiyat Araştırması Yapıp Doğru Besin Gruplarını Seçin! Günümüzde herkesimin sorunu olan pahalılık-enflasyon besin satın almada da hepimiz için önemli hale gelmiştir. Özellikle sabit gelirli ailelerde beslenmeye ayrılan para bilinmeli, satın almadan önce besinlerin değişik yerlerdeki fiyatları araştırılmalı ve ona göre satın alınmalıdır. Pazarların genellikle manav ve bakkallardan daha ucuz olduğu, aylık satın alınacak besinlerin tüketim kooperatifleri gibi az karla satış yapan yerlerden temin edilebileceği dikkate alınmalıdır. Aylık ve haftalık olarak ayrılan para besin grupları arasında bölünerek her gruptan satın alma yoluna gidilmelidir. Her grup için pahalı ve ucuz besinler vardır. Örneğin; Et; yumurta ve kurubaklagillerden çok daha pahalıdır. Gereksinmemiz olan protein, yumurtadan etin yarı fiyatına, kuru fasulye veya nohuttan beşte bir fiyatına sağlanabilir. Düşük gelirli aileler enerji ihtiyaçlarını karşılamak için daha ucuz olan tahılların yanında bir miktar kurubaklagil ve yumurta satın alarak diyetlerini enerji ve protein yönünden dengeli duruma getirebilirler. Besinin Fiyatı ile Besleyici Değeri Arasında Bir İlişki Var mı? Satın alınacak besine ödenecek parayla besleyici değeri arasında ilişki aranmamalıdır. Besleyici değeri yüksek, fiyatı ucuz olan besinler tercih edilmelidir. Aşağıda birbiri yerine kullanılabilecek besinlerden bir kaçına değinilmiştir.
Besin Kalitesi,tüketicinin tercihinde rol oynayan , ölçülüp değerlendirilebilen ve bir gıda ünitesini diğerinden ayırt etmeye yarayan özelliklerinin bileşimidir. Gıdanın hijyenik olması ise, o gıdanın tümüyle hastalık etmenlerinden arınmış ve sağlığa yararlı olmasıdır. Hijyenik olmayan bir gıda besin değerinden kaybedebileceği gibi gıda kaynaklı pek çok enfeksiyona da neden olur. Kalite kontrol kriterleri genel olarak besine göre değişir. Etlerde tazelik, yağ oranı, et oranı, damgasının olup olmaması vb. kriterler incelenir. Yumurtada kabuğun temizliği, çatlak olup olmaması, tazeliği ve büyüklüğü incelenir. Kurubaklagillerde küflenme, böceklenme, yabancı madde oranı, o yılın mahsulü olması, pişme kalitesi gibi kriterler yönünden kalite kontrolü yapılır. Sebzelerde tazelik, canlılık, çamur, toz, toprak, yabancı otların bulunup bulunmama durumu, kereviz, patates, soğan vs. taze sebzelerde büyüklük durumu incelenir. Örneğin; Ispanağın kısa saplı, bol yapraklı olanı (kuzu ıspanağı) daha iyidir. Patates alırken; düzgün, yarık ve çatlaklar olmayan, çok kirli ve çok ufak olmayanları, yeşillenmiş ve çimlenmiş olmayanları alınır. Sarı patates pişerken dağılmadığından daha iyidir. Meyvelerde tazelik, büyüklük, çürük, çamurlu bereli olup olmama durumu, tat, koku, sululuk vb. özellikler incelenir. Süt ve yoğurt kontrolünde; tazelik , ekşilik, iyi mayalanıp, mayalanmadığı, muhafaza edildiği kapların temiz olması, içinde yabancı madde bulunup bulunmama durumuna bakılır. Tahıllarda; yeni mahsul olma, küf, yabancı madde oranı ve o tahıla özgü diğer kalite özellikleri incelenir. Yağlarda acıma olup olmadığı, lezzet, koku, renk vb. kriterler incelenir. Reçellerde tane oranı, kıvamı, şekerleme durumu, doğal tat, lezzet vb. bakılır. Zeytinlerde büyüklük, etli kısım oranı, tat, lezzet vb. özellikler incelenir. Ambalaj Kontrolu ve Etiket Okuma Gıda ambalajının içine konan ürünü en uygun şekilde koruması ve bozulmaları önleyici nitelikte olması arzulanır. Çünkü gıdalar mikrobiyal, biyokimyasal ve fiziksel olarak nem, sıcaklı vb gibi dış etkenlerin etkisi ile kolayca bozulurlar ve aroma kayıplarına uğrarlar. Satın alınan gıdaların alıcı tarafından kontrol edilmesi hem tüketicinin sağlığının korunması hem de ekonomik yönden aldatılmasının önlenmesi açısından çok önemlidir. Herhangi bir sebeple ezilmiş, yırtılmış, bozulmuş ambalaj bulunduran yiyecekler satın alınmamalıdır. Ambalajı yeterince iyi olmayan ürünler her zaman için kontamine olma (bulaşma) riski taşırlar. Ürünün ambalajı üzerindeki etiket bilgi'sinin incelenmesi de tüketicinin korunması açısından büyük önem taşır. Bir ürünü satın alırken imal ve son kullanma tarihlerinin kontrol edilmesi gerekir. Son kullanma tarihi geçmiş bir ürün pazardan kaldırılmalı veya tüketiciler tarafından kesinlikle satın alınmamalıdır. Böyle ürünler bozulmuş olabilir, mikroorganizma üreyebilir, lezzeti ve fiziksel görünümü değişebilir ve besin değerinden kaybetmiş olabilir. Ayrıca ürün etiketi üzerinde gıdanın adı, üretici firmanın adı ve adresiile üretildiği yerin belirtilip belirtilmediğine bakılmalıdır. Herhangi bir istenmeyen durumla karşılaşıldığında tüketici kiminle iletişime geçebileceğini bilmelidir. Sağlık veya Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca üretim izni verilip verilmediği kontrol edilmelidir. Ürünün net gramajına, hazırlama ve kullanma talimatı bilgisine, depolama ve saklama koşulları'na dikkat edilmelidir. Ürünün bileşimi hakkında bilgi edinmek için ise, etiket üzerindeki "içindekiler veya bileşim (ingrediyen)" listesi ile besin değeri tablosunun incelenmesi gerekir. Ambalajlı bütün gıdaların etiketinde bileşim-içindekiler listesinin bulunması zorunludur. Buna rağmen beslenme bilgisini içeren besin değeri (karbonhidrat, yağ, protein vb besin öğeleri) tablosunun bulunması ise özel beslenme amaçlı ürünlerde zorunlu diğer ürünlerde üreticinin isteğine bağlıdır. Gıdaların etiketleri üzerinde incelenmesi gereken bir diğer bölüm de bileşenler listesinde yer alan gıda katkı maddeleri 'dir. Gıda katkı maddeleri;
Gıda katkı maddeleri ile ilgili günümüzde çok fazla tepkiler alınmaktadır. Türkiye de besinler içinde sağlık bakanlığının uygun gördüğü kodlarda ki katkı maddeleri kullanılabilmektedir. Sağlıklı bireylerde katkı maddelerine karşı duyarlılığın binde bir veya daha az olduğu söylenmektedir. Gıda katkı maddeleri arasında önemli bir yeri olan sülfitler çok sayıda yiyecek (turşu, patates cipsi gibi), içecek (şarap gibi) ve ilaçta bulunur. Astımlı hastaların yaklaşık olarak yüzde beşinde sülfitlerin yenilmesi sonucu ciddi nefes darlığı oluşmaktadır. Bir diğer önemli katkı maddesi olan monosodyum glutamat yenilmesine bağlı olarak ortaya çıkan “Çin lokantası sendromu” adı verilen hastalıkta monosodyum glutamat içeren bir besin tüketildikten 15 - 20 dakika sonra baş ağrısı, ensede yanma hissi, bulantı ve kusma görülür. Monosodyum glutamat hazır çorbalarda, hazır et ve tavuklarda bulunmaktadır. Diğer katkı maddeleri özellikle ürtikeri olan kişilerde hastalık belirtilerinin artmasına neden olabilmektedir. Allerjisi olan hastaların, özellikle ürtiker ve atopik dermatitli hastaların, mümkün olduğu kadar taze ve katkı maddesi içermeyen yiyecekler tüketmeleri gereklidir. Gıda katkı maddelerine duyarlılığı olan bireylerin besin satın alırken etiket üzerinde yer alan içindekiler listesine çok dikkat etmelidir. Yapılan Alış verişi Değerlendirme Yiyecek alış verişinden sonra bir değerlendirme yapılması gereklidir. Bu değerlendirmede;
|
||||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
||||||
|
|
