2007'den Bugüne 80,886 Tavsiye, 25,753 Uzman ve 18,030 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!




.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Özgüven Nedir? Çocuklarda Özgüven Nasıl Gelişir?
MAKALE #14527 © Yazan Uzm.Psk.Rukiye BURMA | Yayın Nisan 2015 | 3,960 Okuyucu
Benlik Kavramı Nedir?

Benlik kavramı, kişinin kendisini nasıl gördüğünü, nasıl değer biçtiğini ifade eden bir kavramdır. Birey kim ve ne olduğuna ilişkin soruların yanıtlarını ilk olarak ailesiyle, sonrasında başkalarıyla olan ilişkilerinde şekillendirmekte ve böylece benlik yaşam boyu gelişmektedir.

Gelişim dönemleri hakkında alana önemli katkıları olan Erikson, yaşamı doğumdan ölüme kadar olan süreyi kapsayacak biçimde, sekiz döneme ayırmış, benliğin bu sekiz dönemde de gelişmeye devam ettiğini belirtmiştir. Ona göre, her dönemde yerine getirilmesi gereken belirli gelişimsel görevler, çözülmesi gereken çatışmalar bulunmaktadır. Bu görevlerin basarıyla tamamlanması, dengeli ve olumlu bir kişiliğin gelişimine katkıda bulunur. O döneme ait çatışmaların çözülmesiyle diğer döneme geçilir.

Benlik Saygısı (Özgüven) nedir?

Benlik saygısı (özgüven) kişinin kendisine karşı olumlu veya olumsuz tutumudur. Bireyin kendisine ilişkin tüm duygu ve düşünceleri olarak da ifade edilebilir. Kişi kendisini olumlu bir tutum içinde değerlendiriyorsa benlik saygısı yüksek, olumsuz bir tutum içinde değerlendiriyorsa benlik saygısı düşük olarak kabul edilmektedir.

Benlik Saygısını (Özgüven) Etkileyen Faktörler Nelerdir?

AİLE  Benlik saygısını etkileyen en önemli faktörlerden biri aile içi yaşantılardır. Aile içi iletişim, problem çözme yöntemleri gibi genel aile işleyişini ortaya koyan faktörler ile benlik saygısı arasında ilişki olduğu düşünülmektedir. Aile içi iletişimin etkin olduğu, sağlıklı işleyişe sahip bir ailelerde yetişen bireylerde özgüvenin yeterince geliştiği görülmüştür.

Ergenlik döneminde de ailenin tutumu özgüvenin gelişimi açısından önemlidir. Kendisini ilgilendiren kararlarda ailenin desteğini alan, doğru karar verip doğru davrandığına ailesinin inandığını ifade eden ergenlerde, benlik saygısının yüksek olduğu düşünülmektedir.

SOSYAL DESTEK  Bireyin çevresinde kendini destekleyen, yardıma ihtiyacı olduğunda kendisine yardım edebileceğine inandığı insanların olması da özgüveni etkileyen bir faktördür. Özellikle ergenlik döneminde aile desteğinin yanı sıra arkadaş desteği de özgüvenin gelişimi açısından önemlidir. Çocuğun sosyal destek ağını zenginleştirebilmesi açısından aileler çocuğun kurduğu arkadaşlıkları desteklemeli ve yeni arkadaş ağlarının gelişimi için çeşitli sosyal aktivitelere yönlendirmelidir.

ARKADAŞLAR  Çocuğun öğretmenleriyle ve arkadaşlarıyla kurduğu ilişkilerin destekleyici olması, okuldaki ders dışı etkinliklere katılması, karşı cinsten özel bir arkadaşa sahip olması da özgüvenin gelişimini olumlu etkilemektedir. Kendi cinsi ve karşı cinsle “arkadaşlık kurmakta güçlük çekmiyorum” diyen ergenlerin benlik saygısının yüksek olduğu görülmüştür.

Akran baskısı, okulda zorbalığa maruz kalmak benlik saygısını olumsuz etkileyen bir faktördür. Akran baskısına maruz kalan çocuklarda özgüvenin gelişimi olumsuz etkilendiğinden öğretmenlerin ve ailelerin bu konuda dikkatli olması ve böyle bir durum oluştuğunda hızlı müdahalesi önemlidir.

AKADEMİK BAŞARI  Çocuğun okul derslerindeki başarısı ve bu başarı sebebiyle aileden, öğretmenlerinden ve arkadaşlarından olumlu geribildirimler alması da benlik saygısını etkilemektedir. Akademik başarı arttıkça rekabetçi tutum ve benlik saygısı artmaktadır. Ancak burada desteklenmesi gereken başarı çocuğun sınav sonuçları değil, bir sınav için ne kadar çaba harcadığıdır. Bazen çocuklar yeterince çaba göstermesine rağmen yine de düşük not alabilirler. Aile burada çocuğun çabasını takdir eder, bu çabayı ödüllendirirse çocuk gösterdiği çabanın değerli olduğunu düşünür ve bir sonraki sınav için motivasyonu artar. Aksi takdirde ne kadar uğraşırsa uğraşsın yaptığı şeylerin bir işe yaramadığını düşünür ve kendine olan güveni sarsılır.

BAĞLANMA ÖZELLİKLERİ  Bağlanmanın, kişinin gelişim sürecinde önemli bir yeri vardır. Çocuğun yaşamının erken dönemlerinde bakım veren kişi (anne, baba, bakıcı) ile kurduğu ilişkinin yapısına göre belirlenen bağlanma biçimi, bireyin diğer insanlarla olan ilişkilerini şekillendirir. Çocuğun güvenli bağlanması için bakım veren kişinin çocuğun ihtiyacı olduğunda yanında olması, ihtiyaçlarını karşılaması, gereken ilgiyi, sevgiyi göstermesi gerekir. Aksi durumda çocuk güvensiz bağlanma özellikleri geliştirir.

Güvenli bağlanan birey, kendini değerli ve sevilen bir insan olarak hissederken diğer insanların kabul edici olduğunu düşünür, güvensiz bağlanmada ise kişi sevilmediğini, değerli olmadığını düşünür. Güvensiz bağlanma biçimi daha sonraki yaşam dönemlerinde psikolojik sorunların belirleyicisi olarak düşünülmüşken, güvenli bağlanma sağlıklı süreçlerle ilişkilendirilmiştir. Buna göre güvenli bağlanma gerçekleştiren bireylerin özgüveninin daha çok geliştiği düşünülmektedir. Bu nedenle bebeklikten itibaren annenin (ya da bakım veren kişinin) uygun davranışlarda bulunması önemlidir.

PSİKOLOJİK RAHATSIZLIKLAR Benlik saygısı ile psikolojik rahatsızlıklar arasında ilişki olabileceği, çeşitli araştırmalarda ortaya konulmuştur. Ergenlerin katılımı ile yapılan araştırmada, benlik saygısı yüksek olan ergenlerin psikolojik bozukluk belirtilerinin, benlik saygısı düşük olanlara göre daha az olduğu saptanmıştır. Özellikle depresyon ile benlik saygısı arasında ilişki olduğu sonucu elde edilmiştir. Buna göre, benlik saygısı azaldıkça DEPRESİF BELİRTİLER artabilmektedir. Bunun yanı sıra benlik saygısı ile intihara yatkınlık arasında ilişki olabileceği düşünülmektedir. Benlik saygısı düşük olanlar bireylerin intihara yatkınlığının yüksek olanlara göre daha fazla olabileceğini saptamıştır.

Düşük Benlik Saygısı Bireyin Hayatını Nasıl Etkiler?

Düşük benlik saygısı bireyin hayatını çocukluktan itibaren ciddi şekilde etkilemektedir. Özel hayatında, ailesiyle ilişkilerinde, iş yaşantısında kısacası her alanda sorun oluşturmaktadır.

 Düşük benlik saygısı bireyin kapasitesinin farkına varamamasına neden olur. Kapasitesinin farkına varamayan, kendine güvenemeyen birey, her alanda diğer insanlardan bir adım geride durmak zorunda hissettiğinden var olan becerilerini ortaya koymakta güçlük çekebilir. Geri planda olmak bir yaşam tarzı haline geldiğinde kişi kendini geliştirmek, başarıyı artırmak için özel bir çaba gösteremez.

 Düşük özgüven bireyin bir şeyleri gerektiği kadar iyi yapamayacağına güçlü bir şekilde inanmasına neden olduğundan, başarmak için atılacak ufak adımlar atmak bile zor gelir. Bu da pek çok alanda başarısızlığa sebep olabilir. Farklı alanda yaşadığı başarısızlıklar özgüvenin daha da azalmasına sebep olur ve bir kısır döngü şeklinde bireyi içine alır.

Özgüveni yeterince gelişmemiş olan kişiler sıklıkla kendilerini eleştirirler, bir sorun yaşadıklarında bu sorunun kaynağını kendilerinde aramaya eğilimlidirler.

 Diğerleri ile iletişim kurmakta güçlük yaşarlar, sınıfta söz almakta, grupla yapılacak aktivitelerde zorluk yaşayabilirler.

 Depresyon, kaygı bozuklukları gibi psikolojik rahatsızlıklara yatkındırlar.

 Madde bağımlılığı, alkol kötüye kullanımına yatkın oldukları yapılan araştırmalarda saptanmıştır.

Çocuğun özgüveni nasıl geliştirilir?

Bütün ailelerin hedefi, kendine güvenen, sorumluluklarını yerine getirebilen, sosyal ortamlarda kendini iyi ifade edebilen çocuklar yetiştirmektir. Bu amaçla çocuğu teşvik eder, çaba gösterirler. Ancak bazen çocuğun bireysel özellikleri, anne ve babanın tutumlarındaki hatalar, öğretmen ve arkadaşların davranışları çocuğun özgüveninin yeterince gelişememesine neden olmaktadır.

Ailelerin benlik saygısını etkileyen faktörleri bilmesi, bu açıdan çocuğu desteklemesi önemlidir. Çocukluktan itibaren uygun geribildirimler vererek özgüvenin gelişmesi için yeterli yatırımın yapılması gerekmektedir. Çocuğun yaptığı olumlu davranışların takdir edilmesi, olumsuz davranışlarda ise uygun geri bildirimlerin verilmesi özgüvenin gelişimi için önemlidir. Ancak abartılı olumlu geri bildirimler özgüveni geliştirmek yerine yapay bir yapı oluşturarak, karşılaştığı ilk negatif geribildirimde çocuğun sorun yaşamasına neden olabilmektedir. Bu nedenle geribildirimler çocuğun davranışıyla uyumlu olmalıdır.

Çocuğunuzun özgüvenin yeterince gelişmediğini düşünüyorsanız mutlaka bir uzmandan destek almalısınız. Bu problem gelecekte daha büyük ve çözülmesi daha zor bir problem haline gelmeden uygun müdahalenin yapılması gerekmektedir. Çocuk psikoterapi ile desteklendiğinde olumlu benlik algısı geliştirebilir. Duygusal, sosyal açıdan güçlendirilen çocuk zorluklar karşısında mücadele edebilecek gücü olduğunu bilir ve karşılaştığı problemleri uygun baş etme yöntemleri kullanarak çözebilir.

KAYNAKLAR
--Çetin, H. (2004). Yetiştirme yurtlarındaki adölesanların benlik saygısı ve psikolojik belirtileri. Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
-- Damarlı, Ö. (2006). Ergenlerde toplumsal cinsiyet rolleri, baglanma stilleri ve benlik kavramı arasındaki iliksiler. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.
-- Gander, M. J. & Gardiner, H. W. (2007). Çocuk ve Ergen Gelişimi. (Çevirenler, Ali Dönmez, Nermin Çelen, Bekir Onur). Ankara: İmge Kitabevi.
-- Suner, E. F. (2000). Farklı liselerdeki ergenlerin benlik saygısı, akademik başarıları ve sürekli kaygı düzeyleri arasındaki ilişki. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
-- Schumacher, J. A., & Camp, L. L. (2010). The relation between family functioning, ego identity, and self-esteem in young adults. The Inlernaljonal Honor Society in Psychology, 15 (4):1089-4136.
--Shaffer, D. R. (2005). Social and personality development (5. Basım). ABD: Wadsworth.
-- Taysi, E. (2000). Benlik saygısı, arkadaşlardan ve aileden sağlanan sosyal destek: Üniversite öğrencileriyle yapılan bir çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
-- Yörükoğlu, A. (1993). Gençlik çağı ruh sağlığı ve ruhsal sorunları. Özgür Yayınları: İstanbul.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Özgüven Nedir? Çocuklarda Özgüven Nasıl Gelişir?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Rukiye BURMA'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Rukiye BURMA'nın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Rukiye BURMA Fotoğraf
Uzm.Psk.Rukiye BURMA
İstanbul
Uzman Psikolog
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi35 kez tavsiye edildi
.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Rukiye BURMA'nın Makaleleri
► Çocuklarda Özgüven Psk.Hülya TURAN
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 18,030 uzman makalesi arasında 'Özgüven Nedir? Çocuklarda Özgüven Nasıl Gelişir?' başlığıyla benzeşen toplam 20 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


02:07
Top