Her yönüyle Öfke Duygusu : Öfke Baldan Tatlı mı?
|
‘Trafik bugün çok yoğundu. Bir araba beni çok sıkıştırdı. Nasıl öfkelendim bilemezsin. Kendimi zor tuttum’. Bugün yine iş yerinde sorun yaşadım. Üstüme geldiklerini düşünüyorum. Beni kabullenemediler. O kıza çok öfkeliyim. Biliyorum hepsi onun yüzünden. Ne yapacağımı bilemiyorum’. ‘Öfkeden çıldırmak üzereyim’. ‘Tepemin tası attı’. Günlük hayatımızda buna benzer pek çok söylemle karşılaşıyoruz. Hemen her insan bir takım olaylardan ya da kişilerden dolayı öfkelenebiliyor. Öfke duygusunu kabullenmek zor bir şey. Ancak her insan da olan doğal bir duygu. Diğer duygulardan hiç farklı değil. Yadsınması mümkün olmayacak bir duygu. Her insanda olumlu duygular olabileceği gibi olumsuz duygularda vardır. Ancak öfkenin ifade edilişinde sorun olabilir. Öfke uygun bir şekilde ifade edildiğinde sağlıklı ve doğal bir duygudur. Öfkenin ortaya çıkışı her insanda farklılık gösterir. Öfke ne zaman ortaya çıkar? Kendisine saldırıldığını düşünen bir insan öfkelenebilir. İnsan kendini ifade edemediği zaman öfkelenebilir. Haksızlığa uğradığını düşündüğü zaman öfkelenebilir. Engellendiği ve hayal kırıklığına uğradığında öfkelenebilir. İnsan stres yaşadığı dönemlerde öfkelenebilir. Öfke kontrolden çıkıp, kontrol edilemez bir duruma dönüştüğünde zarar verir. Bunu şu atasözleri de çok iyi açıklamaktadır. ‘keskin sirke küpüne zarar’,’öfkeyle kalkan zararla oturur’ gibi. Öfkenin sağlıklı olabilmesi için öncelikle bastırılmaması, kabullenilmesi ve doğru bir şekilde ifade edilmesi gerekir. Her insan öfkesini farklı şekillerde ifade eder. Bağırır, kavga eder, saldırır, ağlar, bir şeyleri kırıp, döker, vurur, dişlerini ve yumruklarını sıkar gibi. Bazı insanlar öfkeyi bir yaptırım aracı olarak kullanabilir. İsteklerini bu yolla yaptırabildiğini öğrenen insan bunu yaşam biçimi haline dönüştürebilir. Sözel ve davranışsal olarak çevresine saldırgan bir tavır sergiler. Karşısındaki kişilerde onu öfkelendirmek istemedikleri için o insanın isteklerini yerine getirmeye çalışır. Öfkesini ifade etmekte zorlanan insanlarda vardır. Bu insanlar bu duyguyu kabullenmedikleri ve çevresindekilere zarar vermek istemedikleri için göstermemeyi tercih ederler. Bu nedenle bastırıldığı için o kişinin kendinde bir takım fiziksel şikayetler olarak ortaya çıkar (mide ağrısı, baş ağrısı, depresyon gibi). Öfkesini ifade etmeyen ve çevresine karşı duygularını kontrol eden bir danışanım kimi zaman öfke patlamaları yaşıyordu. Hassas, alıngan ve mükemmeliyetçi yapısı olan bu danışanım olumsuz düşünce ve duyguları kabullenmekte zorluk çektiği ve ifade edemediği için birikimler yaşıyor. Sonrasında da bu birikimleri en yakınında olan ve onu her hali ile kabul eden kişiye karşı patlayarak atıyordu. Tabii böyle bir şey yaptığı içinde kendinden memnun olmayıp, suçluluk ve pişmanlıklar yaşıyordu. Bu durumda onun depresyondan kurtulamamasına sebep oluyordu. Öfkesini ifade edememenin kişi üzerindeki etkilerini anlatan bir örnek olarak bunu sizlerle paylaşmak istedim. İsteklerini bilen, kendini ve karşısındakini anlayabilen ya da anlamaya çalışan her insan öfkesini, karşısındakini aşağılamadan ve incitmeden ifade etmeye çalışır. Öfkenin ortaya çıkışına neden olan altta yatan başka duyguları da göz ardı etmemek gerek. Yetersizlik ve acizlik, kıskançlık, korku, endişe, yalnızlık, itilmişlik, anlaşılamamakta öfkeyi ortaya çıkaran duygulardır. Öfkenin kaynağı olan bu duyguları paylaşabildiğimiz, anlayabildiğimiz ve doyurabildiğimiz de aktarımı daha olumlu olacaktır. Amaç öfkeyi yok etmek değil, öfkenin aktarımında çevremize zarar vermesini önlemektir. Öfke doğal ve geçici bir duygudur. Her insan yaşar. Önemli olan saldırgan davranışlara ve kine dönüşmemesidir. Öfkeyle ortaya çıkan davranış biçimlerinden de bahsetmek konuyu daha iyi anlamamız için yardımcı olacaktır. Öfkenin sebep olduğu davranışlar saldırgan tepkiler biçimindedir. Saldırgan tepkiler sözel ya da fiziksel şekillerde olabilir. Sözel tepkiler aşağılamak, hakaret etmek, tehdit etmek ya da iğneleyici sözler söylemek şeklindedir. Fiziksel tepkiler ise dayak, bir şeyleri kırıp dökme gibi şeklindedir. Kimi zamanda öfke gösterimi direkt şekilde olmayabilir. Nedir bu dolaylı şekil? Şöyle ki kişi öfkesini gizlemeye ve bastırmaya çalışır ve pasif saldırgan bir biçimde ortaya koyabilir. Küsebilir, surat asabilir. Bu öfke aktarımı da karşı tarafın kendini rahatsız hissetmesine sebep olur. Olumsuz duygularını bu şekilde ifade eden kişiler genelde pasif agresif kişilik özelliklerine sahiptir. Bu kişiler sorumluluğu karşı tarafa yükler ve karşı tarafın kendini suçlu hissetmesine sebep olurlar. Kendinin ne istediğini bilmeyen ve karşısındaki insana uyum sağlamaya çalışan ve hayatında sorun olmadığını dile getiren pek çok insan var. Karşısındaki insanı mutlu etmeye ve karşısındaki insanın sevgisini, ilgisini ve beğenisini almaya çalışan bu kişiler, verdiklerinin karşılığını alamadığı zaman hayal kırıklığına uğrar. Bu hayal kırıklığı onun karşısındaki insana öfke duymasına sebep olur. Öfkesini ya patlamalar şeklinde ya da dolaylı olarak göstermeye çalışır. Küser, konuşmamayı tercih eder ve uzaklaşır. Eşi ile sorunu olmadığını ve eşinin çok iyi bir insan olduğunu dile getiren bir danışanım, eşinden uzaklaştığını, onu eskisi gibi sevmediğini dile getiriyor ve suçluluk hissediyordu. Terapi süreci ilerlediğinde aslında eşi ile hiç tartışma yaşamamalarının sebebinin ona hiç hayır demediğinden, onun her istediğini yapmaya çalışmaktan kaynaklandığının farkına vardı. Karşılığında da eşinden istediği ilgiyi ve sevgiyi alamıyordu. Bu da ona öfke duymasına sebep oluyordu. Ama bu duyguyu kabullenemediği ve gösteremediği için eşinden uzaklaşmış, hatta başka bir kişiye ilgi duymaya başlamıştı. Bu durumda onun kendini suçlu hissetmesine yol açmıştı. Bu örnekler her insanın öfke hissedebileceğini, ama farklı biçimlerde ifade edebildiklerini göstermektedir. İnsanın kendini tanıması ve kabullenmesi olumlu ve olumsuz duygularından kaçmaması ile mümkündür. Kendini tanımak ise kişinin olaylar karşısında kendi üzerinde yarattığı etkiyi anlamasına sebep olur. Bunun sonucunda da karşı tarafı suçlamak ve karşı tarafa öfkelenmek yerine davranışlarının sorumluluğunu üstlenebilir. Genelde öfkesini ya da kendini ifade etme güçlüğü yaşayan kişilerden söz ettik. Bir de sürekli öfkeli olan ve önemsiz olan şeyler karşısında bile öfke yaşayan insanları da unutmamak gerekiyor. Bazı insanlar öfkenin sebep olduğu saldırgan davranışlarla kişilere isteklerini kabul ettirebildiklerini öğrenmişlerdir. Kendi çıkarları için bu davranış biçimini benimsemişlerdir. Bu yapıda olan kişiler engellenmelere tahammül edemezler. Karşısındakini korkutarak isteklerini kabul ettirirler. Öfkelerini çok kontrol eden kişiler kadar öfkesini kontrol edemeyen ya da saldırgan biçimde ifade eden kişiler içinde bu tutum sağlıklı değildir. Tabii burada ifade etmeye çalıştığımız hastalıklı aktarımdır. Ufacık bir olay karşısında kendini kontrol edemeyen bu kişiler, karşıdan da aynı tepkiyi alabilir. Bu da kişinin fiziksel olarak zarar görmesine sebep olabilir. Hatta gereksinimlerini karşılayabilmek ve engellenmeleri kabul etmek istemeyen bu kişiler çevresine olduğu kadar kendine de zarar verebilir. Kimi zamanda kendinin sahip olamadığı başkalarının sahip olduğu eşyalara da zarar verebilirler. Örneğin başkasının arabasını çizmek, camını kırmak gibi. Yaptıklarının sorumluluğunu kabul etmeyen bu kişiler davranışlarına sebep olan suçlayacak bir şeyler bulabilirler. Piskopat diye nitelendirdiğimiz çoğu insanda bu durum gözlenebilir. İnsanlara karşı öfke doludur ve toplum normlarına uyum sağlayamazlar. Öfkeyi sağlıklı bir biçimde aktarabilmek için insanın önce kendini tanıması ve isteklerini bilebilmesi gerekir. Duygularını açıkça ifade edebilen, sorumluluklarını bilen insan olumsuz duygularını da karşı tarafa sağlıklı bir biçimde aktarabilecektir. Öfke duygusuna olumsuzluk katan duygunun kendinden ziyade ifade ediliş biçimidir.
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
