2007'den Bugüne 79,336 Tavsiye, 25,453 Uzman ve 17,752 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!




.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (Dehb) Nedir ?
MAKALE #19978 © Yazan Psk.Derya IKDJAIOUNE | Yayın Ekim 2018 | 319 Okuyucu
Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu, iki ana özelliği “Dikkatsizlik ve Hiperaktivite” ve dürtüsellik” olan nörolojik bir bozukluktur.

DEHB’nin temel özelliği, benzer gelişim düzeyindeki çocuklara oranla dikkati verme ve sürdürme güçlüğü, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik olarak tanımlanır.

DEHB çocuk ve ergen ruh sağlığı ve hastalıkları bölümlerine yapılan başvuruların en sık nedenlerinden biridir.

Bazen bebeklikte başlayan (çok ağlayan, zor yatıştan, zor beslenen, aşırı hareketli, sürekli yeni uyaranlar peşinden koşan bebekler) ve okul öncesi dönemde fark edilen yetişkinlikte de değişik bulgularla giden kronik bir bozukluktur. Tedavi edilmediğinde ruhsal, sosyal ve akademik sorunlara neden olur.

DEHB’li çocukların dikkatlerini yöneltecekleri şey kendi kontrolleri altında değildir. Bu çocukların çoğunda yürütme işlevinde sorunlar görülür. Bunlar arasında ileri dönük plan yapamama, içeriden gelen olumsuz tepkileri bastıramama, çalışan belekte bilgileri tutamamadır.

Bunun doğurduğu sonuçlardan biri DEHB’li çocukların bir dakikaya kadar olan süreleri tahmin etmede çok başarısız olmalarıdır, bunun dışında, sonradan gelecek daha büyük ödülü, şimdi gelecek küçük ödül uğruna feda etmeleridir. Bu yüzden yapacakları şeye karar verirken diğer çocukları oranla gelecekteki ödüllere daha az değer verirler.

DEHB’nin temel özelliği, benzer gelişim düzeyindeki çocuklara oranla dikkati verme ve sürdürme güçlüğü, aşırı hareketlilik ve dürtüsellik olarak tanımlanmaktadır.

Bu tip davranışlar tüm çocuklarda bulunmasına rağmen, DEHB olanlarda kronik ve çok belirgindir. Ve hayatlarının tüm koşullarında kendilerini gösterirler. (örneğin evde ve okulda ).

DEHB’nin neden olduğu akademik zorluklara rağmen, bu bozukluk ve zeka arasında bir ilişki yoktur. Normalin Üstü, Normalin Altı ya da Normal zekaya sahip her çocuk DEHB’i yaşayabilir.

Dünyadaki çocuk nüfusunun % 5 ila % 8’inde DEHB bulunduğu bilinmektedir.

Erkeklerin kızlardan daha fazla etkilendiği uzun süredir düşünülmüştür, ancak en yeni çalışmalar cinsiyete özgü olmadığını ortaya çıkarmıştır.

Bu bozukluk genellikle 7 yaş civarında tespit edilir, ancak ondan sıkıntı çeken çocuklar sıklıkla bebeklikten ve 2 yaşından itibaren zor davranışlara sahiptir. Belirtilerin birçoğu da, DEHB yetişkinlikte devam eder, ancak belirtiler ergenlik döneminde azalabilir. DEHB hakkında bilgi, araştırmalar ve tedavi seçenekleri son yıllarda çok yol kastetmiş ve bakımı çok gelişmiştir.

DEHB olan çocukların yaklaşık yarısının da öğrenme güçlüğü, kaygı, karşıt gelme veya davranışsal sorunlar gibi başka sorunları vardır. Bu sorunlar genellikle sosyalleşme zorluklarına ve düşük benlik saygısına yol açar. Bu nedenle, çocukların psikiyatrist ve psikolog tarafından profesyonel bir değerlendirmeden geçmesi gerekir.

DEHB belirtileri, bazı disiplin veya çaba gerektiren durumlarda artma eğilimindedir ve çocuğun oyun oynadığı zamanlarda azalır, yeni bir durum yaşar veya iyi bir davranış için övgüye değerdir.

DEHB’nin belirtileri nelerdir ?

Dikkatsizlik belirtileri nelerdir ?

Dikkat Eksikliği : Dikkat süresinin ve yoğunluğunun bireyin yaşına göre olması gerekenden az olmasıdır.

 Ayrıntılara karşı dikkat eksikliği gösterir.
 Okul ve diğer ödevlerinde birçok hatalar yapar.
 Çalışmaları plansız, düzensiz ve karmakarışıktır.
 Oyun vb. etkinliklerde dikkatlerini uzun süre toplayamaz.
 Başladıkları işleri tamamlamakta zorlanır.
 Sanki akılları başka yerdedir.
 Söylenenleri dinlemiyor duymuyor görünümü verir.
 Talimatlara uymaz ve okulu veya ev ödevlerini tamamlayamaz.
 Faaliyetlerini veya işlerini organize etmekte zorlanır.
 Sürekli zihinsel çaba gerektiren (okul çalışması ya da ev ödevi gibi) görevleri önler, beğenmez ya da isteksizce yapar.
 Faaliyetleri için gerekli nesneleri (örneğin oyuncaklar, ev ödevi kitapları, kalemleri) kaybeder.
 Etkinliklerde yer almaya karşı isteksizdir.
 Ödevlerini yaparken uzun süre sandalyede oturamaz.
 Anne-babalarının zoruyla bir süre derslerinin başında oturabilir ama kalem, silgi ve kalemtıraş gibi nesnelerle oynar.
 Düşük düzey dış uyarıcılar tarafından kolayca dikkati dağılır.

Hiperaktivite veya dürtüsellik belirtileri nelerdir ?

Hiperaktivite : Bireyin yaşına ve gelişim düzeyine uygun olmayacak biçimde hareketli olmasıdır.

Dürtüsellik : Bireyin kendini kontrol etmesinde yaşadığı güçlüklerdir.

 Yerinde rahat duramaz.
 Oturduğu yerde bile kıpırdanıp durur.
 Gerektiği zamanlarda yerinde oturamaz.
 Uygunsuz ortamlarda koşuşturur.
 Eşyalara, bir yerlere tırmanır.
 “Motor takılmış gibi” sürekli hareket halindedir.
 Hareketlik bir amaca yönelik değildir.
 Uyarıları dinlemez.
 Durmak yorulmak bilmeden birbiri ardına hareket eder.
 Sınıfta sık ayağa kalkar ve gezinir.
 Sağa sola sataşır.
 Arkadaşlarına laf yetiştirir.
 Koltukların üzerinden atlar.
 Dolaplara tırmanır.
 Tehlikeli ve kaza yaratan durumlara girer.
 Çok hareketli oldukları için tehlikeyi hemen kavrayamaz.
 Çok konuşur.
 Sessiz etkinlikler sırasında gürültü yapar.
 Çoğu zaman sorulan soru tamamlanmadan cevaplar.
 Çoğu zaman başkasının sözünü keser ya da yaptıklarının arasına girer.
 Sırasını beklemekte zorlanır.
 Diğer çocukları da rahatsız eder.
 Hareketlerini ve sözlerini stresli anlarda kontrol etmekte güçlük çeker, bu da onun sözleri veya eylemlerinde kibirli ve bazen saldırgan kılar.
 Belirli talimat ve kuralların getirdiği hüsranı tolere edemez.
 Ruh hali çabuk değişir.

DEHB’nin Nedenleri Nelerdir ?

Bu karmaşık nörolojik bozukluğun tek bir nedeni yoktur. DEHB yatkınlığı genetiktir ve kalıtım oranı %70-80 civarındadır, muhtemelen beyindeki belirli kimyasallarla ilgilidir, karşılanmamış duygusal ihtiyaçlardan veya psikososyal sorunlardan kaynaklanmaz.

Kalıtsal bir bozukluk olsa da, riski artırabilecek bazı faktörler vardır, örneğin: fetüsün belirli toksik maddelere (alkol, tütün veya ilaç) maruziyeti, bakteriyel menenjit, kafa travması, prematüre doğum, bebeğe oksijen eksikliğine neden olabilecek herhangi bir doğum problemleridir.

Ne zaman bir uzmana başvurulmalı?

Yukarıda belirtiler çocuğunuzla uyum gösteriyor ve en az 6 aydır devam ediyorsa, haftada birkaç kez krizler şeklinde hem okulda hem de evde yaşanıyorsa bir psikiyatrist ya da uzman psikoloğa danışmak gereklidir.
Teşhisi yapan uzman psikolog, psikiyatrist çocuğu ve çevresini kapsamlı bir şekilde değerlendirir.

Bir çocuğun DEHB’si olup olmadığını belirlemek için de, sağlık uzmanı ayrıca aşağıdakiler gibi birkaç araç kullanır:

• Ruhsal Bozuklukların Tanısal El Kitabı DSM-5 (ana araç) tarafından tanımlanan davranış kriterleri,

• Çocuğun değerlendirilmesi

• Psikolojik testler,

• Nöropsikolojik testler;

• Ebeveynler ve öğretmenler tarafından doldurulmuş bazı davranışsal ölçekler .

Nasıl tedavi edilir?

Müdahalenin amacı, bu bozukluğun çocuk üzerindeki etkilerini, yani akademik sıkıntılarını, dikkatini bir konu üzerinde yoğunlaştıramamasını, algılama bozukluğu ve sakarlığını, sürekli azarlanmasından, eleştirilmesinden, uyarılmasından kaynaklanan düşük benlik saygısına yöneliktir. Bir DEHB iyi tedavi edildiğinde genellikle iyi sonuçlar alınır.

DEHB tanısı konduğunda, çocuk tartışma ve kararların bir parçası olmalıdır. DEHB tedavisi bireyselleştirilmiştir ve çeşitli uzmanların, ailenin ve okul ortamının işbirliğini gerektirir.

DEHB çocuğun hayatının birçok alanını etkilediği için (kendine olan saygısını, okul sonuçlarını, aile ilişkilerini) çok yönlü tedavi gerektirir. Bu nedenle, tıbbi tedavi her zaman psikososyal müdahale ile birleştirilir (örn. Sosyal beceri yardımı programı, davranışsal psikoterapi, aile terapisi, eğitim desteği veya spor veya toplum faaliyetlerine katılım). Okullarda, iş organizasyonunu uygun bir çerçeve ile teşvik eden müdahaleler tavsiye edilir.

 İlaç Tedavisi (Sadece Çocuk ve Erken Psikiyatristleri tarafından)
 Anne-Baba Egitimi
 Bilişsel Davranışsal Terapiler
 ATTENTIONER Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Programı
 Home Based Reinforcement Programı
 Parent traning in contingency management Programı
 Gıda kısıtlamaları (örneğin, gıda katkı maddelerinden veya konsantre şekerlerden kaçınmak) veya besin takviyeleri (vitaminler, mineraller) olsun, konsantrasyon üzerinde olumlu bir etkiye sahip olabilecek yüksek omega-3 diyetidir. (Bunların etkililiğini kanıtlayacak bilimsel bir kanıt yoktur.)

Aile ne yapabilir ?

o Aile uzman kişilere danıştıktan sonra tüm tedavi sürecine dahil olmalıdır. Aile dahil olmadan tedavi programının faydası yok denecek kadar azdır.

o Çocuğun güçlü yanlarını vurgulayın ve tedavinin kendisinin daha iyi kontrol edilmesi ve okulda daha iyi sonuçlara ulaşması için ona yeni araçlar sağlayacağını açıklayın.

o Çocuğa, DEHB’nin zeka ile ilgisi olmayan bir nörolojik bozukluk olduğunu söyleyin.

o Sevgi gösterin , Empati kurun, etkili iletişim yollarını kullanın, başarı duygusunu yaşamasına yardım edin, Sorumluluk ve yardımseverliğin gelişimini sağlayın ve bu davranışlarını övün, Problem çözme ve karar verebilme becerilerini geliştirin .

o Disiplin yöntemlerini kullanın.

o Çocuğunuza her seferinde bir görev verin ve ona başka bir tane vermeden önce iyi yaptığından emin olun. Gerekirse, talimatları anlaşılması ve yapılması kolay adımlara ayırın.

o Onu çalkantılı, fazla hareketli bir grupta bırakmak ya da huzursuz ya da sabırsız bir kişinin gözetimine bırakmaktan mümkün olduğunca kaçının.

o Ev ödevi ve dikkat gerektiren diğer görevleri yapmak için sessiz bir yer bulun.

o Odaklanmaya yardımcı olmak için ortamınızdaki televizyon, video oyunları, tablet ve bilgisayar gibi uyaran ve dikkat dağıtıcı kaynakları azaltın. Sessiz aktiviteleri teşvik edin.

o Eğer uyumakta güçlük çekiyorsa, onu gün boyunca fiziksel olarak egzersiz yapmaya ve yatmadan önce sessiz hareketler yapmaya teşvik edin. Yatmadan önce rahatlatıcı bir atmosfer yaratın (ışığı azaltın, yumuşak müzikle açın vb.).

o Her zaman ona göz kulak olun: Tehlike kavramı, algısı olmadığı için Hiperaktif bir çocuk, oynarken diğerlerine göre daha fazla zarar görür.

o Fiziksel ceza ve kuvvet kullanmayın.

o “Ajitasyon – ceza – denetim” döngüsüne girmekten kaçının. Cezalar yerine detaylı açıklamalar yapın.

o Hataları göstermekten kaçının: motivasyon ve teşvik, daha iyi sonuçlara yol açar. İyi davrandığında tebrik ederek ve teşekkür ederek benlik saygısını geliştirin.

o Sabrınızı kaybetmeden önce sınırlarınızı tanıyın, çocuğa anlatın ve gerektiğinde yardım isteyin. Net ve açık komutlar (yerinde sessizce otur vb.)

o Tek seferde tek görev verin ve bitince takdir edin. Bir zor bir kolay görevler vermeye çalışın.

o Dışarıya çıkmadan önce çocukla konuşun: Örnek; ’markete gideceğiz, sadece benim sana söylediklerimi arabaya koyacaksın. Eğer böyle yaparsan sana istediğin krakeri alacağım, eğer yapmazsan almayacağım .Anladın mı?’’

Sonuç olarak; DEHB’li çocuklar ne yapmaları ya da yapmamaları gerektiğini bilirler ama o bildikleri şeyi uygulayamazlar. Bir kuralı biliyorlardır, sorarsanız uygun bir biçimde açıklayabilirler ama düşünmeden hareket ettikleri için o kuralı yine bozabilirler. Bu durum gerek anne baba gerekse öğretmeni daha çok öfkelendirir. Bu davranışlar bilerek yapılan, ya da kurallar önemsenmediği için yapılan davranışlar olarak nitelendirilirler. Bu nedenle de daha acımasız yöntemlerle ele alınırlar.

DEHB’nin belirtileri zaman içinde değişebilir. Bilimsel literatürde yapılan bir tahmine göre, önceden DEHB teşhisi konmuş erkek çocuklar 18 yaşına geldiklerinde, DEHB belirtilerinin ortalama olarak yüzde 60’i ortadan kalkmış olur. DEHB olanların yaklaşık %40’ında Belirtilerin sürmesi gözlenir. Belirtiler çeşitli sosyal ve duygusal güçlüklerle erişkin dönemde de sürer. DEHB olan çocukların %30 Gelişimsel bozulma gözlenir. DEHB bulguların yanı sıra alkolizm, madde kullanımı ve anti sosyal kişilik bozukluğu gibi psikopatolojilerin eklendiği gruptur. Artmış aktivite genellikle ilk kaybolan belirti iken çelinebilir dikkat son kaybolan belirtidir.

DEHB’liler için Digital Uygulamalar :

Attention Exercise;DEHB uzmanı Dr.NedHallowell’in tavsiyelerine dayanan AttentionExercise (Dikkat Egzersizi) uygulaması, android telefonlarda bulabileceğiniz bir uygulama. Bir takım basit çizim görevlerini tamamlayarak odaklanma ve çoklu görev beceriniz (aynı anda bir kaç görevi yerine getirebilme) konusunda gelişmeniz destekleniyor. Eğer o gün uygulamaya vakit ayırmazsanız, sizi şevke getirmek için alarmlı bir uyarı sistemi de var. Uygulamanın yaratıcısı günde sadece birkaç dakika ayırmanın bile dikkat süresini artırdığını belirtiyor.

CogniFit Brain Fitness; İOS’ta ücretsiz olarak bulabileceğiniz bu uygulama, önce birkaç küçük soruyla bilişsel becerilerinizi belirliyor, yapacağınız egzersizleri bu seviyeye uygun olarak size özel oluşturuyor. Böylece kendinize uygun alıştırmalar yaparak odaklanma, dikkat ve hafıza üzerinde çalışabiliyorsunuz. Dilerseniz bunu arkadaşlarınızla da oynayabilir, “neuron” kazanabilirsiniz.

Brain Training: Focus (Beyni Eğitme: Odaklanma) isimli bu uygulamada Stroop etkisi (John RidleyStroop’un 1935 yılında geliştirdiği üç kısımdan oluşan bir bilişsel kontrol testi) üzerine, rengin adı ile rengi eşleştirdiğiniz egzersizler bulunuyor. Bu egzersizlerle örneğin “kırmızı” kelimesi kırmızı renkle değil mavi renkle yazıldığında da yanlışsız ve hızlı bir şekilde renkle ismi eşleştirebilme becerisinin geliştirilmesi hedefleniyor.

Mindnode;Daha çok görsel hafızası kuvvetli DEHB’lilere yönelik olan MindNode, kafasında birçok harika fikir uçuşan ancak bunları nasıl bir araya getireceğini bilemeyenler için egzersizler sunuyor; “zihin haritaları” oluşturmayı öğretiyor. Oluşturduğunuz yeni fikri hedefinize giderken kullanabilmeniz için diğer fikirlerle nasıl bağlayacağınızı, nasıl düzenleyeceğinizi öğrenmeniz için pratik yapabiliyorsunuz.

Kaynak: Yurtdışı ve Türkiye’deki Yüksek Lisans Notlarımdan derlenmiştir.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (Dehb) Nedir ?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Derya IKDJAIOUNE'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Derya IKDJAIOUNE'nin izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     1 Beğeni    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Psk.Derya IKDJAIOUNE'nin Yazıları
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 17,752 uzman makalesi arasında 'Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (Dehb) Nedir ?' başlığıyla benzeşen toplam 20 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


20:49
Top