2007'den Bugüne 80,250 Tavsiye, 25,603 Uzman ve 17,918 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Yaygın Görülen Düşünce Hataları
MAKALE #20054 © Yazan Psk.Murat YÖN | Yayın Kasım 2018 | 439 Okuyucu
Hepimiz hayatımızda bazı sorunlar yaşarız ve bu sorunların üstesinden gelmek için çaba gösteririz. Ancak bazı zamanlarda bazı sorunları çözmek zor olabiliyor. Özellikle depresif ve kaygılı dönemlerde olumsuz düşünme eğiliminde olduğumuzu söyleyebiliriz. Peki bu nasıl gerçekleşiyor?
Daha önceki yazılarımızda depresyon ve panik bozukluğun bilişsel davranışçı terapilerle(BDT) nasıl ele alındığına değinmiştik. Şimdi ise BDT kuramıyla ortaya koyulmuş ve sorunlarımızı çözmemizde en büyük engel taşıyan olumsuz otomatik düşünceler ve bilişsel çarpıtmaları ele alacağız.
Yaşadığımız olaylarda otomatik düşünceler bilinçli olmaksızın ortaya çıkarlar. Çeşitli olaylar sonucu aktif hale gelen sabit inançlarımız otomatik düşünceler üzerinde tetikleyici olur. Daha sonrasında ise bilişsel çarpıtmalara bağlı olan otomatik düşüncelerimiz ortaya çıkar. Bir örnekle açıklayacak olursak; hazırlanmış olduğunuz KPSS sınavı için girdiğiniz bir deneme sınavından düşük bir puan aldığınızı düşünün. Bu olay sonucu “başarısızım” temel inancınız aktif olacaktır. Bu inanç doğrultusunda ise KPSS’yi kazanamayacağım, zaten LYS’de de istediğim olmamıştı şeklinde bilişsel çarpıtmalara bağlı olarak otomatik düşünceleriniz ortaya çıkacaktır. Şimdi ne tür bilişsel çarpıtmalar olduğuna detaylıca bakalım.
Bilişsel Çarpıtmalar
1- Ya hep ya hiç tarzı düşünme
Bu düşünce yapısında hayat siyah ve beyaz gibi iki ayrı uçta yaşanır. Grinin tonlarına yer verilmez. Örneğin; “Eğer beni sevmezse mutlu bir insan olamam”, Eğer gerçekten iyi psikolog olamazsam, bu işe hiç başlamamam gerek.” Şeklinde düşünceler ya hep ya hiç tarzı düşüncelere girmektedir.
2- Felaketleştirme
Geleceğe bir felaket beklentisi içerisinde bakılır. Bu kötü sonuç çok az bir olasılığa sahip olsa bile bunun farkına varılmaz. Dert ya da sorunlar çözülmezse dünyanın sonu gelecek şekilde yaklaşılır. Örneğin; “Sevgilimden ayrılırsam benim sonum olur.”, “Bu işten çıkarsam yapamam.”, Sunumu tamamlayamazsam her şey berbat olacak.” Şeklindeki düşünceler bu düşüncelere girmektedir.
3- Olumluyu göz ardı etme
İyi şeylerin yaşanmış olması önemli olarak görülmez. Başarılar şansa ya da başka sebeplere bağlanır. Örneğin; “Sınavların iyi geçmesi hocanın kolay sormasından.”, İnsanların beni sevdiğini söylemesi kibarlıklarının bir göstergesi.” gibi düşünceler olumlu şeylerin göz ardı edilmesine dahil olabilir.
4- Duygusal Akıl Yürütme
Olaya ilişkin yapılan yorumlarda gerçek yerine var olan duygu durum altında akıl yürütmektir. “İlişkimiz çok kötü çünkü ben kötü hissediyorum.”, İşler tıkırında ama kendimi iyi hissetmiyorum.” Şeklinde düşünceler duygu durumun olaylara yapılan akıl yürütmelere olan etkisine örnek verilebilir.

5- Etiketleme
Kişinin kendisi ya da başkalarıyla ilgili genel bir sonuca ulaştığı değerlendirmeler yapmasıdır. “Bana olan borcunu geç ödedi, o çok cimri biri.”, Yardıma ihtiyacı vardı ve yardım etmedim, çok acımasız biriyim” gibi değerlendirmeler bu duruma örnek verilebilir.
6- Büyültme- Küçültme
Yaşanılan olaylarda olumsuz bilgilere daha fazla odaklanılır ve büyütülürken olumlu bilgiler küçültülerek görmezden gelinir. Örneğin; en yakın arkadaşım 3 gündür başkalarıyla buluşuyor ve beni çağırmıyor, artık beni istemiyor. Şeklindeki düşüncede son 3 gün yaşanılan olumsuz bir durum büyütülerek en yakın arkadaşıyla belki yıllarca yaşadığı olumlu anılar görmezden geliniyor.
7- Seçici Soyutlama
Yaşanılan durumla ilgili bilginin tek bir olumsuz yönüne odaklanılır diğer tüm faktörler görmezden gelinir. Örneğin çalıştığınız iş yerinde müdürünüz size sert davranıyor. Bu durumda onun size kızgın olduğunu ve başarısız olduğunuzu düşünmeniz seçici soyutlamaya girer. Müdürünüzün diğer çalışanlara ne şekilde davrandığı dikkat dışında kalmaktadır.
8- Zihin okuma
Karşımızdaki kişilerin zihninden geçenleri okuyup üstelik bunun doğruluğuna inanıp davranışlarımızı buna göre şekillendirmemizdir. Örneğin, “Patronumu sinirlendirdim, benim basit bir insan olduğumu düşünüyor, bunu düzeltmek için elimden geleni yapmam gerek.” Şeklinde düşünmek karşıdakinin zihnini okuyarak ona göre davranmaktır.
9- Aşırı genelleme
Yaşanılan tek bir olaya dayanarak genellikle olumsuz bir sonuç çıkarma eğilimidir. Aşırı genelleme yapan kişi sıklıkla asla, her zaman, hiç kimse gibi kelimeleri kolaylıkla kullanır. Örneğin bir ödev yaptığımızda yapılan noktalama hatalarının ödevden sıfır almamıza neden olacak korkunç bir hata olduğuna inanıyorsak aşırı genelleme yapıyoruzdur. Ya da elime aldığım her şeyi berbat ederim hiçbir işi doğru yapamam şeklinde düşünceye sahipsek anlaşıldığı üzere aşırı genelleme yapıyoruzdur.
10- Kişiselleştirme
Alternatif açıklamaları dikkate almadan yaşanılan durumu kendi üzerimize alıyor olmamız kişiselleştirme yaptığımız anlamına gelir. Daha önceki sert davranan müdür örneğinde, müdür yeni bir kural koyduğu taktirde bu kuralı bizim için koyduğuna inanmamız yaşanılan durumu kişiselleştirdiğimizi gösterir.
11- Meli- Malı’lar
Yaşamın kesin kuralları olduğu ve bu kuralların yerine getirilmediğinde felaketlere neden olabileceği inancıdır. Örneğin; “Çok iyi yapmalıyım, yapamazsam başarısızım demektir.”. Bu ve bunun gibi meli malı içeren fikirler bir süre sonra o işlere karşı öfke meydana getirir. Eğer davranışlarımız meli-malı standartlarının altına düşerse utanç ve suçluluk yaşamamıza neden olur.

Yukarıda görüldüğü gibi bizim sorunlarla başa çıkma mekanizmamızı etkileyen ve bilincimizin dışında gerçekleşen düşünce kalıpları mevcuttur. Bu düşünce kalıplarının farkında olmaya çalışmak yaşanan sorunların çözümünde önemli rol oynayacaktır. Ancak unutulmamalıdır ki bu düşüncelerin yakalanması çok zor bir süreç olup uzun zaman alabilir. O halde biraz sabır ve dikkat ile otomatik düşüncelerimizi yakalama vakti gelmiştir ne dersiniz?


Kaynaklar
Türkçapar, H. ve Akkoyunlu, S. (2013). Bir Teknik: Alternatif Düşünce Oluşturulması.Bilişsel Davranışçı Psikoterapi ve Araştırmalar Dergisi.
Uğur, E. ve Murat, M. Lise Öğrencilerinin Kişilerarası İlişkilerle İlgili Bilişsel Çarpıtmaları Ve Saldırganlık Tepkileri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi.
Murdock. N. (2016). Psikolojik Danışma ve Psikoterapi Kuramları. Nobel Yayıncılık
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Yaygın Görülen Düşünce Hataları" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Murat YÖN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Murat YÖN'ün izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Psk.Murat YÖN'ün Makaleleri
► Düşünce Hataları Psk.Nur GEZEK
► Kaygı Bozuklukları ve Düşünce Hataları Psk.Gülçin DÖNMEZ FİDAN
► Yaygın Mantık Hataları Psk.Emir Emre DOĞAN
► Panik Atak ve Eşlik Eden Düşünce Hataları Psk.Gülçin DÖNMEZ FİDAN
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 17,918 uzman makalesi arasında 'Yaygın Görülen Düşünce Hataları' başlığıyla benzeşen toplam 41 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► Dindarların Psikolojisi Kasım 2018
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


18:17
Top