2007'den Bugüne 79,336 Tavsiye, 25,453 Uzman ve 17,752 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Ödül ve Ceza
MAKALE #20059 © Yazan Psk.Dnş.Banu KAYIK | Yayın Kasım 2018 | 445 Okuyucu
Ödül ve ceza, hem anne-baba görüşmelerinde çok sık karşılaştığım hem de son zamanlarda çok tartışılan bir konu. İki yöntem de davranışların düzenlenmesiyle ilgili anne-babaların sıklıkla başvurduğu bir yöntem. Özellikle gözlemlediğim, anne-babaların, çocuğa bir iş yaptırmak istedikleri zaman bir ödül için söz vermesi durumu. Davranışları düzenlemek için etkili bir yöntem gibi görünse de zamanla çocuğun ödülü beğenmemesi ve adeta ödüle bağımlı hale gelmesiyle sonuçlanıyor. Beklenen davranışı yerine getiren çocuk zamanla beklenti içine giriyor ve anne-baba ödülü dillendirmediğinde çocuk sorar hale geliyor: "Ödevimi yaparsam bana ne alacaksın?" İşin içinden çıkamayan anne-babalar daha etkili bir ödül vermeye ya da hızla bu yöntemden uzaklaşmaya çalışıyorlar.

Peki çocuk yetiştirirken ödül-ceza yöntemini nasıl kullanabiliriz?

"Olumlu davranışın takdir edilmesi"ni birçok uzmandan duymuş, okumuşsunuzdur. Genelde çocuk yetiştirirken çocukların hatalarına odaklanılıyor. Rutin işlerin, hayattaki rollerin ve ev sorumluluklarının sebep olduğu bıkkınlık ve yorgunluk ister istemez çocuklarla iletişime yansıyor. Bazı doğru davranışların dillendirilmeden yapılıvermesi isteniyor. "Olumlu davranışın takdir edilmesi", aslında sadece çocuğun yaptığı beklenen davranışın sözle takdir edilmesi. Evet, bu kadar kolay. "Ben söylemeden ödevlerinin başına oturman beni çok mutlu etti. Sana bu konuda güveniyordum, güvenimde haklıymışım." Bazen bu yaptığı davranışı takdir ettikten sonra "Ben söylemeden oyuncaklarını topladığın için teşekkür ederim. Sana geçen gün bahsettiğin o kalemi alacağım." diyerek ödüllendirebilirsiniz. Böyle bir durumda çocuk ödülden ziyade yaptığı davranışla gururlanacak, odağı o davranış olacaktır. Sonrasında oyuncak toplama davranışını çocuk ödül için değil, anne-babasının takdirini kazanmak için yapacaktır. Bu sebeple ödül başlangıçta ve belli bir oranda kullanılmalı, istenilen davranış çocuk tarafından yapılmaya devam edildiğinde ise ortadan kalkmalı, ödül yerine çocuk takdir ve teşvik edilmelidir. Ödüllendirildiği ve verilen ödülü neden hak ettiğini ifade etmek oldukça önemlidir.

Gelelim cezaya... Ceza, anne-babaların istenmeyen bir davranışı ortadan kaldırmak için başvurdukları bir yöntemdir. Ceza, çoğu zaman çocukta kızgınlık, nefret, intikam, güvensizlik, suçluluk gibi negatif duygulara sebep olur. Çocuk, davranışı tekrarlamak istediği halde korktuğu için yapmaz; davranışın neden istenmediğiyle ya da yanlış olduğuyla ilgili bir fikri oluşmamış olur. Çocuk yaptığı yanlış davranışın sonuçlarını düşünmez, o an yaşadığı olumsuz duygulara odaklanır. Bu yöntemle, hem çocuğun yaptığı yanlışla yüzleşmesine hem de yaptığı davranışın sonuçlarını düşünmesine engel oluruz. Yine ödüldeki gibi cezanın da sonu yoktur. Tablet oynaması yasaklanan çocuk televizyonla ilgilenebilir, sizin telefonunuzu kaçırıp oyun oynayabilir.

Elbette çocuk yaptığı yanlış davranışın sonuçlarını yaşamalı, bedelini ödemelidir. Örneğin; bir çok defa uyarı almasına rağmen ortalığı kirleten çocuğa, nasıl temizleyeceği gösterilir ve temizlemesi istenebilir. Temizlemezse, yaptığı şeyden mahrum bırakılabilir. Bu mahrumiyet, yaptığı yanlış davranışın önüne geçecek ağırlıkta olmamalıdır. Ceza vermeden yanlış davranışa pekala engel olabiliriz. Neden olmaması ile ilgili onun seviyesinde önleyici açıklamalar yaparak, beklentileri ifade ederek, en önemlisi ona model olarak ve yol göstererek istenmeyen davranışı anlamasını sağlayabiliriz. Ve yine ödüldeki gibi istenen davranışa yakın bir davranışta bulunduğunda dahi onu takdir ederek istenen davranışı pekiştirebiliriz. Örneğin, salonu dağıtmadan oynamasını istediğimiz çocuğa alternatif sunmadan yasak getirdiğimizde çocuk bocalayabilir. Emretmeden evvel "Oyuncaklarını salonda oynamak yerine .... oynayabilirsin." diyebiliriz. Evet, dilimizi olumluya çevirmeye özellikle çocuk yetiştirirken çok ihtiyacımız var.

Bazen çocuk doğru davranışı nasıl yapacağını bilemeyebilir. Özellikle planlama becerisi olmayan çocukların iyi bir kılavuza ihtiyaçları vardır. "Odanı topla" yerine ona odasını adım adım nasıl toplaması gerektiği öğretilip beraber işe koyulduğunuzda daha çok işe yaradığını göreceksiniz.

Bazen de cezanın doğal yolla olmasına izin vermek gerekir. Ödevini yapmayan çocuğa okulda öğretmeni gereken geri bildirimi verecektir. Anne-babalar bazen çocukların çevresinde olumsuzlukla karşılaşmamasını istercesine davranmaktadır. Böyle bir durumda anne-baba olarak öğretmene karışmamalı, çocuk evde bunu anlattığında nasıl ödevlerini planlamak gerektiği ve duyguları üzerine konuşmalıdır. "Ödevlerini yapmadığında öğretmeninin kızması seni utandırmış anladığım kadarıyla. Bunun bir daha olmaması için sana yardımcı olabilirim. Gel seninle okuldan eve geldiğinde zamanını nasıl planlayacağını konuşalım." gibi.

Doğru davranışların öğrenilmesi, oturması zaman alır. Hayat koşturmacasında en sevilen olmalarına rağmen sabrın en çabuk tükendiği durak çocuklarımız olmamalı... Unutmayın, davranış oturturken göstereceğiniz sabır, tutumlarınızdaki süreklilik ve duruşunuzdaki netlik sizi ve çocuğunuzu başarıya ulaştıracak.

Banu Kayık Tütüncü
Psikolojik Danışman
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Ödül ve Ceza" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Dnş.Banu KAYIK'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Dnş.Banu KAYIK'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Banu KAYIK Fotoğraf
Psk.Dnş.Banu KAYIK
Denizli
Psikolojik Danışman
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi3 kez tavsiye edildiİş Adresi Kayıtlı
Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
.
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Psk.Dnş.Banu KAYIK'ın Makaleleri
► Çocuklarda Ödül ve Ceza Yöntemi ÇOK OKUNUYOR Psk.Dnş.Filiz OKUŞ TEZEL
► Ödül ve Cezayı Biraz Abarttık mı? Psk.Dnş.Murat İDİN
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 17,752 uzman makalesi arasında 'Ödül ve Ceza' başlığıyla benzeşen toplam 12 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


11:10
Top