2007'den Bugüne 89,675 Tavsiye, 27,648 Uzman ve 19,669 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Bağımlılık
MAKALE #22704 © Yazan Psk.Mekselina ZEREYALP | Yayın Mart 2022 | 368 Okuyucu
Bağımlılık, haz almak veya kişiye rahatsızlık veren olumsuz duygu durumlarından uzaklaşmak amacıyla başvurulan ve zararları sebebiyle kişiden birçok şey götüren bir davranışı sıklıkla tekrarlamak olarak tanımlanabilir (McMurran, 1994). Tanımdan da anlaşılacağı üzere kişi, bağımlılık geliştirdiği davranışı olumsuz ve telafi etmesi güç sonuçlarına ve etkilerine rağmen sürdürüyordur ve istese bile davranışı bırakmakta zorlanıyordur. Bağımlılık konusuna değinirken ilk olarak DSM-5’te yer alan madde ile ilişkili bozukluklar ve bağımlılık bozuklukları (Substance-related and addictive disorders) kategorisinde bulunan madde kullanım bozukluğundan, kumar bağımlılığından ve tedaviden bahsediyor olacağız.

Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve Sayımsal El Kitabı’nda (DSM-V) madde ve ilişkili bozukluklar kategorisi içerisinde tanımlanan madde kullanım bozukluğu tanı kriterleri arasında; kişinin planladığından daha fazla miktarda maddeyi uzun bir zamandır kullanıyor olması, maddeyi bırakmak için sürekli başarısız denemelerde bulunuyor olması, maddeyi edinmek veya kullanmak için uzun bir zaman ve çaba harcıyor olması, maddeyi kullanmak için güçlü bir istek duyması, madde kullanımının sosyal veya meslek hayatında sorunlara yol açıyor olması ve bu sorunların farkındalığına rağmen madde kullanmaya devam ediyor olması, tolerans ve yoksunluk belirtileri geliştirmiş olması yer almaktadır (APA, 2013). Bağımlılığın altında yatan nedenler araştırıldığında, yapılan davranışın (madde kullanmak, alkol almak vb.) beynin ödül sistemini herhangi bir adaptif davranıştan daha hızlı ve direkt olarak aktive ettiği bunun sonucunda kısa süreli de olsa bir rahatlama sağladığı ortaya konmaktadır (APA, 2013). Bazı maddelerin beynin ödül sistemini aktive etmesi sonucunda kişinin ileride bu maddeyi kullanma sıklığı artar. Davranışçılık ekolüne göre madde haz verme sebebiyle pozitif pekiştireç görevi görerek kişinin madde alma davranışını veya arayışını artırmaktadır (Robinson&Berridge, 2000). Fakat davranışçı araştırmacılar madde bağımlılığını direkt pozitif pekiştirecin bir sonucu olarak açıklamaktan kaçınarak bunu sadece davranışın tekrar ortaya konmasını açıklayan bir neden olarak görmektedirler (Robinson&Berridge, 2000).Araştırmalara göre madde veya alkol kullanımının devam etmesi iki durumla açıklanabilir: Madde haz verici sebeplerden ötürü kullanılıyordur veya yoksunluk semptomlarından kurtulmak için kullanılıyordur (Robinson&Berridge, 2000). Madde haz verici sebeplerden ötürü kullanılmaya devam ettikten bir süre sonra aynı miktarda madde kişiye haz vermemeye başlar. Bu durum kişinin maddeye karşı tolerans geliştirmesinin bir sonucudur. Tolerans, kişinin maddenin sürekli aynı miktarda kullanılmasından haz alamaması ve her seferinde daha fazla miktara ihtiyaç duyması ile karakterizedir (APA, 2013). Yoksunluk semptomları ise kişinin önceleri haz almak amacıyla kullandığı maddeye karşı geliştirdiği fizyolojik bağımlılık sonucunda ortaya çıkar. Maddeyi kullanmadığında yoksunluk belirtileri kişiyi belirgin bir sıkıntıya sokar ve maddeyi kullanana kadar bu durum devam eder. Dolayısıyla yoksunluk semptomlarından kurtulmak kişinin maddeyi kullanmak için birincil motivasyonu haline gelir (APA, 2013).

Bağımlılık denildiğinde akla ilk olarak madde ve alkol bağımlılığı gelse de birçok araştırma, bazı davranışların da madde kullanımının aktive ettiği ödül sistemini aktive ettiğini ve bu durum sonucunda kişinin haz alarak davranışı tekrar etme olasılığını artırdığını göstermektedir. DSM-5’te bu duruma değinilmiş ve bazı davranış bağımlılıklarının(Behavioural addictions) tanımlanmasına gerek duyulmuştur. DSM-5’e dâhil edilen davranış bağımlılıklarından kumar bağımlılığı özellikle madde kullanımı ile birlikte görülme sıklığından dolayı incelenmeye değerdir. Kumar oynama tıpkı madde kullanımında görülen bazı klinik özelliklerle benzerlik göstermektedir. Bu benzerlikler arasında kumardan önce güçlü bir itki duyma, kumarın pozitif duygulanıma yol açması, kaygıyı azaltması (Grant&Chamberlain, 2016) ve ödül sistemini aktive etmesi (APA, 2013) gösterilebilir.

Bağımlılığın tedavisinde önerilen ve etkinliği kanıtlanmış yaklaşımlardan biri grup psikoterapisidir. Özellikle madde ve alkol bağımlılığı için grupla psikoterapi görmenin bireysel psikoterapi görmeye oranla daha avantajlı ve etkili olduğu yapılan araştırmalarda vurgulanmaktadır (Flores&Mahon, 1993). Bağımlı kişinin grup içerisinde tedavi görmesi, bu sorunla baş edenin yalnızca kendisi olduğu algısını ve yalnızlık hissini engellemenin yanı sıra kişinin grup içerisindeki diğer kişiler aracılığıyla kendi savunmalarını görmesine ve kişiler arası ilişkilerindeki patolojik stillerin farkına varmasına katkı sağlamaktadır (Flores&Mahon, 1993).

Kaynakça:

American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). Washington, DC: Author.

Flores, P. J., & Mahon, L. (1993). The treatment of addiction in group psychotherapy. International Journal of Group Psychotherapy, 43(2), 143-156.

Grant, J. E., & Chamberlain, S. R. (2016). Expanding the definition of addiction: DSM-5 vs. ICD-11. CNS spectrums, 21(4), 300-303.

McMurran, M. (1994). The psychology of addiction (Vol. 10). Taylor & Francis.

Robinson, T. E., & Berridge, K. C. (2000). The psychology and neurobiology of addiction: an incentive–sensitization view. Addiction, 95(8s2), 91-117.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Bağımlılık" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Mekselina ZEREYALP'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Mekselina ZEREYALP'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Mekselina ZEREYALP Fotoğraf
Psk.Mekselina ZEREYALP
Adana (Online hizmet de veriyor)
Psikolog
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Psk.Mekselina ZEREYALP'ın Makaleleri
► Bağımlılık Psk.Erol AKDAĞ
► Bağımlılık Psk.Arzu GÜNEŞ
► Cinsel Bağımlılık Psk.Ali BIÇAK
► Bağımlılık Nedir? Psk.Nilüfer ŞİŞMAN
► Bağımlılık Bir Beyin Hastalığıdır. Psk.Melek SARIÇİÇEK
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,669 uzman makalesi arasında 'Bağımlılık' başlığıyla benzeşen toplam 19 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► Selektif Mutizm Mart 2022
► Siber Zorbalık Mart 2022
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


19:47
Top