Ruminasyon ile Başaçıkabilme
Dr. Psk. Erenköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Eğitim ve Araştırma Hastanesi /Klinik Psikoloji Polikliniği.
Bu çalışmada ruminasyon,ruminasyon tipleri, ruminatif düşüncenin zararları, ko-ruminasyon, iç gözlem, kendini açma,kendine şefkat terimlerinin kavramsal tanımları ele alınmıştır. Devamında, okuyucunun kendini gözden geçirmesine katkı sağlamak amacı ile ruminasyon kavramının ölçme aracı olarakbir ön görüşme formuna yer verilmiştir. Son olarak ise ruminasyon kavramı kapsamında bireylere önerilerde bulunulmuş ve bunalım durumları ile baş etmeyle ilgili önemli ayakta kalma yöntemleri açıklanmış ve çalışma sonlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: ruminasyon , ruminasyon tipleri, ko-ruminasyon, ruminasyonile baş etme.
RUMİNASYON
Etimolojik olarak Latince geviş getiren hayvanların midesinin birinci bölümü olan Rumen (işkembe) kelimesinden gelmektedir (Karatepe, 2010). Ruminasyon, kişinin olumsuz yaşantısını tekrarlayıcı bir şekilde düşünmesi, durumun sonuçları ve nedenlerine sürekli olarak odaklanma olarak tanımlanabilir (Papageorgiou ve Wells, 2004).
Ruminasyon, bireyin problemini çözmek için harekete geçmeksizin, içinde bulunduğu duygu durumunu ve olası sebep ve sonuçları tekrar tekrar düşünmesi olarak tanımlanmaktadır.
Ruminasyon Conway tarafından, kişinin içinde bulunduğu üzüntü ve bu üzüntüyle ilişkili düşünceler olarak görülmüştür (Conway ve ark. 2000). Alloy ve arkadaşları ise ruminasyonu, depresyona yatkınlık yaratan bilişsel bir süreç olarak ele almışlar ve daha fazla zihinsel geviş getirme yaşayanların, daha fazla depresyon gelişimine yatkın olduklarını göstermişlerdir (Alloy ve ark. 2006)
Ruminasyonun, bireyin karşılaştığı sorunların çözümüne yönelik olarak yaptığı zihinsel bir faaliyet olduğu da öne sürülmüştür (Martin ve ark. 1996b). Zeigarnik etkisi diye de bilinen bu teoriye göre, bitirilmemiş bir iş, bitirilmiş bir işe göre bellekte daha fazla kalma eğilimindedir. (Zeigarnik 1938)
Calhoun ve arkadaşları (2000: 523) ruminasyonu “travmatik olayla ilişkili tekrarlayıcı, problem çözme, anımsama ve beklentiyi içeren düşünme biçimi” olarak nitelendirirken (Calhoun, Cann, Tedeschi&McMillan, 2000: 523), Nolen-Hoeksama (1998: 571) ruminasyonu “kişilerin stres yaşadıkları duruma ilişkin tekrarlayıcı, sürekli ve bu durumu problem çözme yollarını kullanmadan anlamlandırmaya yönelik düşünce biçimi” olarak tanımlamıştır.
Düşünceler geleceğe yönelik karar vermede kendini düzenleme ve planlama becerisinin bir parçası olsa da kimi zaman kişinin zamanını harcamasına sebep olan işlevsiz, takıntılı bir hal alabilmektedir. Ruminasyon yapı itibariyle psikopatolojik süreçlerin bir parçası olarak görülen işlevsiz, tekrarlayıcı düşünce biçimidir.
Ruminasyon tipleri
Trapnell ve Campell (1999) ruminasyonları, ruminasyon ve yansıtma (reflecion)olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Ruminasyonlar; benliğe yönelik tehdit, kayıp ve adaletsizlik algılarından oluşan özdikkat kavramı olarak tanımlanırken, yansıtma benlikteki merak ve hakikat ile ilgilenmeden dolayı oluşan özdikkat kavramı olarak tanımlanmaktadır.
(Trapnell ve Campell, 1999). Burwell ve Shirk (2007) ise ruminasyonları, geviş getirircesine düşünme (brooding) ve öz-yansıtma/derinlemesine düşünme (self-reflection)olmak üzere iki alt tiple tanımlamaktadır. Geviş getirircesine düşünme; belirtilere pasif bir odaklanma süreci olarak değerlendirilirken, derinlemesine düşünme, aktif bir biçimde kişinin düşüncelerine odaklandığı, içgörü kazanmaya yönelik bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Geviş getirircesine düşünme ruminasyon alt tipi; depresyonu yordarken, derinlemesine düşünme alt tipi depresyonu yordamamaktadır. (Burwell veShirk, 2007).
Birey “neden” ve “ne olurdu” soruları üzerine yoğunlaşarak, olumsuz duygulanımdan çıkmaktan güçlük çekmektedir. (Watkins, 2008). Genellikle “neden böyle hissediyorum?”, “neden hiç sorunlarla baş edemiyorum?” gibi bireyin kendine yaptığı olumsuz eleştirileri kapsamaktadır. Bu da o an gerçekleşen deneyimden koparak yaşanmış gerçekliği tekrarlayıcı bir şekilde düşünmeye neden olmaktadır. (Ögel, 2012)
Ruminatif düşünce biçimi
Ruminatif düşünce biçimine sahip kişiler, yaşam olaylarının daha çok olumsuz yönlerine odaklanarak bu olayların olumsuz etkilerini daha fazla hissetme eğilimindedirler. Ruminatif düşünce biçimi, bireylerde olumsuz düşüncede artma, davranışsal tutumlarda, problemlerle başa çıkmada ve sosyal destekte azalmaya neden olarak depresif duygu durumunun sürmesine etki etmektedir .(Nolen- Hoeksama ve Davis, 1999).
Ruminasyonun, depresyonun hem başlamasında hem de süreğenleşmesinde önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Ruminasyon, zevk alınan etkinliklerle meşgul olma isteğini ve kişinin yaşamı üzerindeki kontrol hissini azaltır, yaşam olaylarının çarpık şekilde yorumlanmasına ve geleceğe yönelik kötümserliğe sebep olur.
Deprem ve ölüm gibi travmatik yaşam olaylarının da ruminatif düşünce ile ilişkilendirildiği ve depresyonu yordadığı yapılan çalışmalarla kanıtlanmıştır. Örneğin; Nolen- Hoeksama ve Morrow (1991), 1989’daki San Francisco depreminden sonra bireylerin depresif duygu durumuna verdikleri tepkileri ele alarak depremden 2 hafta önce araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin ruminatif düşünce eğilimleri ve depresif belirtilerini ölçmüşlerdir. Depremden 10 gün ve 7 hafta sonra yapılan ölçümlerde, ruminatif düşünce eğilimleri olanların olmayanlara göre anlamlı olarak daha fazla depresif belirti gösterdiği gözlenmiştir.
Ruminatif düşüncenin alkol kullanımı üzerinde de olumsuz etkisi olduğunu gösteren çalışmalar incelendiğinde; ruminatif düşünce biçimine sahip olan bireylerin, olmayan bireylere göre olumsuz duygu durum ve çaresizlikle başedebilmek için daha çok alkol tükettikleri bildirilmiştir .
Öte yandan ruminatif düşünce biçiminin kaçınma davranışları ile ilişkisinin incelendiği çalışmalar da mevcuttur. Göğüs kanseri olan hastalarla gerçekleştirilen bir araştırmada ruminatif düşünce biçimine sahip hastaların duygusal anlamda tehdit edici durumlarla başetmekte kaçınma gösterdikleri görülmüştür. (Lyubomirsky, Kasri, Chang ve Cgunh, 2006 )
Ruminatif düşüncenin depresyon, anksiyete, intihar ve alkol kullanımı üzerinde olumsuz etkilerinin yanı sıra problem çözme becerisini de zayıflattığı yapılan araştırmalarla desteklenmiştir. Gerçekleştirilen deneysel bir araştırmada üniversite öğrencilerine bazı problem durumları aktarılmış ve bu problem durumlarına çözüm önerileri sunmaları istenmiştir. Ruminatif düşünce eğilimi gösteren öğrencilerin, ruminatif düşünce eğilimi göstermeyen öğrencilere göre hipotetik problemler için ürettikleri çözümlerin daha az etkili olduğu bulunmuştur. (Lyubomirsky ve Nolen- Hoeksema, 1995)
Ko-ruminasyon
Ko-ruminasyon yeni geliştirilmiş sayılabilecek bir kavramdır ve temelde, herhangi bir ikili ilişkide kişisel problemlerin fazlaca konuşulması olarak tanımlanabilir (Rose, 2002). Tanımımızı biraz daha genişletecek olursak, ko-ruminasyonun söz konusu olduğu ilişkiler-de kişisel problemlerin sürekli paylaşılması yönünde karşılıklı bir cesaretlendirme vardır ve sıkıntılar ısıtılıp ısıtılıp yeniden gündeme getirilirken sorun üzerinde kafa yorulur, negatif duygular üzerinde iyice durulur.
Ko-ruminasyon kişilerin belki de en özel buldukları duygu, düşünce ve yaşantılarını başkalarına açtıkları durumlarda gerçekleştiği için arkadaşlıkları pekiştirebilir. Ama öte yandan negatif duyguların yönetimine zarar verdiği ortaya konmuştur. (Rose, 2002).
Kişinin sürekli diğer insanlar aracılığıyla ve onlar üzerinden şüphelerini ve endişelerini tekrar tekrar gidermeye çalışmasının duygusal problemlerle ilişkilendirilmesi (Prinstein vd., 2005) veya diğer insanların problemlerine aşırı karışmasının depresyonla bağlantılı olması (Gore vd., 1993) gibi bulgular da bu durumun altında yatan nedenlerle alakalı fikir vermektedir.
Her ne kadar sürekli beraber vakit geçirdiğimiz yakın arkadaşlarımız bizler için sınırsız duygusal kaynak barındıran birer güvenli liman olabilseler de kurulan yakınlığın ve samimiyetin de bazı maliyetleri olabilmektedir. Le Bon’un ikili ilişkileri iki kirpinin birbirleriyle uzaklaşıp yakınlaşarak birbirlerinin canını acıtmayacakları optimum bir mesafe yakalamaya çalışmalarına benzetmesi gibi (Le Bon, 2009), bizler de ilişkilerimizde zaman zaman karşımızdakinin dikenlerinin bize fazlaca battığını hissedebiliriz.(Yıldız, 2017)
RUMİNASYONDAN FAKLI ZİHİNSEL SÜREÇLER
Kendini Açma
Bir kavram olarak kendini açma ilk olarak Sydney m.jourard tarafından ele alınmıştır. Jourard’a göre kendini açma davranışı kişinin düşündüklerinin ,hissettiklerinin ve isteklerinin dolaysız bir şekilde iletilmesi, bireyin kendini karşısındakine tanıtması yönünde atılmış en etkili adım olarak tanımlanmıştır.
Kendini açma, hobiler ve ilgi alanları gibi kişisel olmayanlardan duygularımız gibi daha özel ve anlamlı olanlara kadar değişebilir.
Kişisel yetersizlikler, cinsel yaşam veya özel hedefler gibi bireyin kendisine özgü ve/ veya savunmasız yönleri hakkındaki iletişimlere odaklanan bir derinlik veya yakınlık boyutunda paylaşımlar yapılabilir.
Kendini açma eylemi her ortamda ve herkesle gerçekleşmez. Uygunsuz bir ortamda ya da uygunsuz bir kişiyle yaşanan gelişigüzel kendini açma eylemi, küçük düşmeye, önemsenmeme hissine yol açabilir. Ve kişinin kendini açma eyleminden vazgeçmesine yol açabilir.
Sonuçta bu durumdaki kişide negativzm, sıkıntı, depresyon artacaktır.
İç gözlem :kişinin kendi düşünce ve hislerini incelemesi olarak ifade edilir. İç gözlem bütüncül bir yorumlama ile yapılan olumsuz olayların tekrar tekrar yaşanmadığı bir düşünce biçimidir. İç gözlem yaşanılan duyguları yargılamadan değerlendirir.Öznenin kendini gözlemlemesi, çıkarımlarda bulunması, kendini algılaması, arzularını ve düşüncelerini fark etmesi ve kendi içine eğilmesi anlamına gelmektedir.İçe bakışın maladaptif ve adaptif olmak üzere iki farklı formu vardır. Maladaptif formu ruminasyon yani olumsuz duyguları tekrar etme; adaptif formu ise kendilik hakkında entelektüel kazanım ile ilişkilidir.
Analitik Yargılayıcı Ruminasyon
Nolen-Hoeksema’nın depresif ruminasyon tanımına benzeyen kendilik ve duygu durum hakkında tekrarlayıcı şekilde soyut ve yorumlayıcı düşünce biçimine Analitik- Yargılayıcı Ruminasyon denilmektedir. Deneyimlerin yoruma dönüşmeden farkında olunmasına Somut Deneyimleyici Ruminasyon ve Yaşantısal Farkındalık denilmektedir. Kendilikve duygu durum hakkında soyut ve yorumlayıcı biçimde analitik odaklanma genel hafızayıolumlu yönde etkilemektedir. Analitik Yargılayıcı Ruminasyonun yüksek düzeyde olması genel hafızanın korunmasında önemli bir etkiye sahiptir. Depresyondaki aşırı yaygın bellek, şuandaki ve geçmişteki zorlukları anlamaya yönelik kronik ruminatif düşünce biçimiyle ilişkilendirilebilir. (Watkins ve vd., 2001: 353).
Ruminasyon; spor yapmak, insanlarla iletişime girmek, işe odaklanmak gibi kişiyi depresif belirtilerden uzaklaştıran distraksiyon yöntemleri kullanılarak azaltıldığında, depresif belirtilerin de azaldığı saptanmıştır.
Kendine Şefkat
Kendine şefkati belirgin olan insanların olumsuz olaylar sonrasında daha az ruminasyon yaptıkları, kendilerini diğerlerinden daha az izole hissetttikleri ve daha az olumsuz duygulanımları olduğu öne sürülmüştür. Kendine-şefkati az olan kişilerin ise aksine kaçıngan tutuma yatkın oldukları ve bu tutumun depresif belirtilerin oluşması ve sürmesinde önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Kendine-şefkat, birbirine zıt iki kavramı içeren üç bileşenden oluşur. Bunlardan ilki kendine-nezaket (self-kindness) ve kendini yargılama (self-judgment) ikilisidir.Kendine-nezaket; başarısızlık ya da acı durumunda kişinin kendisine yargılayıcı ve acımasız davranmayıp, nazik ve anlayışlı bir tutum takınmasıdır. İkincisi insan olmak (commonhumanity) ve izolasyondur (isolation). İnsan olmak; olumlu ya da olumsuz deneyimlerinin sadece kendisine has olmadığını, mükemmel olmamanın ve hata yapmanın tüm insanlarla ortak olarak paylaştığımız bir özellik olduğunu bilerek,kendini izole olmuş ve yabancılaşmış hissetmemek olarak tanımlanır. Üçüncüsü ise kendindelik (mindfullness) ve aşırı tanımlama (overidentification) çiftidir. Buradaki kendindelik kavramı genel kullanımından farklı olarak bir zihinsel denge halidir. Zorve rahatsız edici deneyimlere karşı ağırbaşlı bir tavır takınmak, onlara hayatında yeraçmak ve onların peşinden sürüklenmemek olarak açıklanabilir.(Akın, 2010)
Ruminatif Düşünce Biçimi Ölçeği İle İlgili Form
Lütfen formu inceleyerek kendinizi gözden geçiriniz
Ön Görüşme Formu
Ön görüşme formu deney ve kontrol gruplarını oluşturmak amacıyla ruminasyon ve tekrarlayıcı düşünce üzerine farklı çalışmalar (Gülüm ve Dağ, 2012; Karatepe, Yavuz ve Türkcan, 2013; Sarıçam & Akın, 2015; Watkins, 2016) ve uzman görüşleri temel alınarak geliştirilmiştir.
Ön Görüşme Formu
EVET HAYIR
1
Yaşadığınız üzücü olayların tekrarlayıcı bir şekilde aklınızdan geçtiği oluyor mu?
2
Sorunları zihninizde kesin olarak çözmeden harekete geçmemeyi mi tercih edersiniz ?
3
Bir problem hakkında saatlerce düşünseniz de bir sonuca varamadığınız oluyor mu?
4
Bir olay/durumla ilgili saatlerce düşünmekten kendinizi alıkoyamadığınız oluyor mu?
5
Bir olay/durumla ilgili düşünceleriniz bir karara varmaktan ziyade daha fazla düşünmenize mi yol açıyor?
6
Yaşadığınız bir problem sonrası kendinize sıklıkla “Neden ben?” diye sorar mısınız?
7
İstemeseniz de olay/durumla ilgili düşüncelerin aklınıza doluştuğu oluyor mu ?
8
Yaşadığınız sorunu düşünmeden edemediğiniz ancak çözmek için de bir türlü harekete geçemediğiniz oluyor mu?
9
Bir olay/durumu çözmeye çalışırken düşüncelerinizin kısır bir döngüye girdiğini fark ettiğiniz oluyor mu?
RUMİNASYONLA BAŞETME YÖNTEMLERİ
Ruminasyon anları, bunalım anlarıdır aynı zamanda. Bunalım durumları ile baş etmeyle ilgili önemli ayakta kalma yöntemleri vardır:
Dikkatini dağıtma
Kendi kendini yatıştırma
Anı İyileştirme
Herbiri bunaltıcı olumsuz duygularla ve katlanılması güç durumlarla baş etmek için bir dizi yöntemdir.
DİKKATİNİ DAĞITMA
Etkinliklerle: Spor yapın yada eğlence ve hobilerinizi yapın, temizlik yapın, özel bir olaya katılın, bir arkadaşınızı arayın yada ona gidin, dışarıda yemek yemeye gidin, kahve yada çay için, balık tutmaya gidin, bahçe bakımı yapın, tilt oyunu oynayın.
Katkıda bulunarak : Gönüllü bir iş yapın, birine bir şey verin, biri için güzel, şasırtıcı ince düşünceli bir sürpriz yapın.
Karşılaştırmalarla: Size benzer bir biçimde ve sizden daha az baş edebilen insanlarla kendinizi karşılaştırın. Doğa olaylarını izleyin.
Tersi duygularla: Eski mektuplarınızı okuyun, duygusal müzikler dinleyin, filmler, komediler veya marşlar v.b. yardımcı olabilir.
Başından atarak:(Savuşturarak) Bir süre için kendi kendine bırakarak olayı savuşturun. Durumu zihinsel olarak bırakın. Kendinizle durum arasına imgesel bir duvar örün.
Başka düşüncelerle: 10 a dek sayın.bir resimdeki yada ağaçtaki, vitrindeki herhangi bir şeydeki renkleri sayın.
Yoğun diğer duyumlarla: Elinizde bir buz küpü tutun, lastik topu çok sert biçimde sıkıştırın, soğukça bir duş alın, yüksek sesle müzik dinleyin, çamurla oynayın, seramik çalışın.
KENDİ KENDİNİ YATIŞTIRMA:
Görerek: Güzel bir çiçek alın, odadaki veya balkondaki bir yeri güzelleştirin. Bir mum yakın alevine bakın. Sanat müzesine gidin. Doğaya bakın. Yıldızlara bakın. Güzel resimlere bakın.Bir dans gösterisi izleyin.
Dinleyerek: Yatıştırıcı veya canlandırıcı veya coşku dolu bir müzik dinleyin. Kuş cıvıltıları, yağmur yağışı, yaprakların hışırtısı, dalga sesleri v.b. doğanın seslerini dinleyin. Bir enstrüman çalmayı öğrenin. Duyduğunuz seslerin ayrımında olmaya çalışın.
Koklayarak: Sevdiğiniz kokuyu kullanın, odaya püskürtün, Ellerrinize mandalina kolonyası veya kiraz çiçeği kolonyası sürüp koklayın. Tarçın kaynatın , kek pasta kurabiye yapın. Ağaçlı çiçekli bir yerde doğanın kokularını ayırt ederek içinize çekin.
Tadını alarak: İyi bir yemek, sevdiğiniz çaylar, tatlı v.b. yiyin
Dokunarak: Evcil hayvanınızı okşayın, ayak banyosu veya masaj yaptırın. İpek bir bluz giyin veya eşarp kullanın, evinizdeki en rahat koltukta gevşeyin, saçlarınızı tarayın. (Köroğlu, 2011)
ANI İYİLEŞTİRİN
İmgeleyerek: Dinginleştirici güzel bir düş dünyası kurun, suyun bir borudan akıp gittiği inciten duyguların da akıp gittiğini imgeleyin.
Anlam yükleyerek: Çektiğiniz acıda bir anlam, bir değer bulun Acı veren durumda ulasabildiğiniz olumlu yönlere odaklanın. Elininizdeki limonlardan bir limonata yapın.
Yakararak: Tanrı’ya yada kendi mantıklı zihninize o an için acıya sıkıntıya katlanmak için size güç vermesini dileyin, dua edin.
Gevşeyerek: Her kas kütlesini kasarak ve gevşeterek kaslarınızı gevşetmeye çalışın.
Tek bir kezde tek bir şeyle ilgilenin :Mesela bütün dikkatinizi daha az zihinsel olan eyleme odaklayın: Yürüme, bulaşık yıkama, onarma , sınırlı boyama çalışması, mandala yapma gibi.
Yüreklenerek: Ben buna dayanabiliyorum, sonsuza kadar sürmeyecek vb. deyin .Kendimi kurtarabildiğimi görüyorum, yapabileceğimin en iyisini yapıyorum, deyin .Kendinizi alkışlayın.(Köroğlu, 2011)
Bu adımları uyguladıktan sonra hala ruminasyonla başa çıkamıyor iseniz bir ruh sağlığı uzmanından yardım almanız faydalı olabilir. Son çalışmalar ruminasyona bağlı psikolojik sorunların psikolojik danışma ve terapi desteği ile önlenebildiğini ve azaldığını göstermektedir.
KAYNAKÇA
Akın A. Self-compassion and interpersonal cognitive distortions. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2010;39 (39).
Alloy LB, Abramson LY, Safford SM ve ark. (2006) The cognitive vulnerability to depression (CVD) project: current findings and futuredirections. In L. B. Alloy ve J. H. Riskind (Eds.), Cognitive vulnerability to emotional disorders(pp. 33-61). New York Routledge.
Armutlu, İ.(2019).Belirsizliğe Tahammülsüzlük, Dürtüsellik,Ruminasyon ve Genel Erteleme Eğiliminin Psikolojik Belirtiler ile İlişkisi.Y.L. Tezi. Başkent Üni. Sos. Bil. Üni.Ank
Burwell, R. A. ve Shirk, S. R. (2007). Subtypes of rumination in adolescence: Associations
betweenbrooding, reflection, depressivesyndromes, andcoping. Journal ofClinical Child &AdolescentPsychology, 36(1), 56-65.doi:10.1080/1537441079336568
Conway M, Csank PA, Holm SL ve ark. (2000) On assessingindividualdifferences in rumination on sadness. J Pers Assess 75: 404-25.
Karatepe, H. (2010), Ruminatif Düşünme Biçimi Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması, Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması, Psikiyatri Uzmanlık Tezi.
Köroğlu, E.(2011).Bilişsel Davranışçı Terapiler.Boylam Yay.2. baslı, s:228-230 Ankara
Kurtarankartal, T. (2019).Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Anlamı ve Ruminatif Düşünce Biçimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsüne Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Yüksek Lisans Tezi .Doğu Akdeniz Üniversitesi Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs
Le Bon, G. (2009). Psychology of Crowds(annotated). SparklingBooks.
Lyubomirsky S, Tucker KL, Caldwell ND, et al. (1999), WhyRuminatorsArePoor Problem Solvers: CluesFromThePhenomenology Of DysphoricRumination. Journal of personalityandSocialPsychology ,77: 1041–1060.
Ögel, K. (2012). Farkındalık (ayrımsama) ve kabullenme temelli terapiler. Ankara: HYB Basım.
Papageorgiou, C. &Wells, A. (Eds.) (2004). Theresponsestyletheory. DepressiveRumination: Nature, TheoryandTreatment. England: John Wiley&Sons Ltd.
Prinstein, M. J.,Borelli, J. L., Cheah, C. S. L., Simon, V. A., ve Aikins, J. W. (2005). Adolescentgirls’ interpersonalvulnerabilitytodepressivesymptoms: A longitudinalexamination of reassurance- seekingandpeerrelationships. Journal of AbnormalPsychology, 114, 676–688.
Rose, A. J. (2002). Co-rumination in thefriendships of girlsandboys. Child Development, 73, 1830– 1843.
Sarıçam, H. (2014). Çözüm Odaklı Kısa Süreli Yaklaşıma Dayalı Bir Müdahale Programının Ruminasyon Üzerine Etkisi (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi, Adapazarı.
Watkins, E.andTeasdale, J.D. (2001). Ruminationandovergeneralmemory in depression:Effects of self-focusandanalyticthinking. Journal of AbnormalPsychology, 110(2),353-7.
Yıldız, M ‘ Yakın Arkadaşlıklar ve Ko-ruminasyon’ Bülten 5, Duygusal İhmal. Puam Aile Çalışmaları Birimi, Bahçeşehir Üniversitesi
Yiğit, M. (2018).Ruminatif Düşünme ve ve Bilinçli Farkındalığın Depresif Duygu Durum İle İlişkisi. Y.L. Tezi. Maltepe Üni. İstanbul
Bu çalışmada ruminasyon,ruminasyon tipleri, ruminatif düşüncenin zararları, ko-ruminasyon, iç gözlem, kendini açma,kendine şefkat terimlerinin kavramsal tanımları ele alınmıştır. Devamında, okuyucunun kendini gözden geçirmesine katkı sağlamak amacı ile ruminasyon kavramının ölçme aracı olarakbir ön görüşme formuna yer verilmiştir. Son olarak ise ruminasyon kavramı kapsamında bireylere önerilerde bulunulmuş ve bunalım durumları ile baş etmeyle ilgili önemli ayakta kalma yöntemleri açıklanmış ve çalışma sonlandırılmıştır.
Anahtar Kelimeler: ruminasyon , ruminasyon tipleri, ko-ruminasyon, ruminasyonile baş etme.
RUMİNASYON
Etimolojik olarak Latince geviş getiren hayvanların midesinin birinci bölümü olan Rumen (işkembe) kelimesinden gelmektedir (Karatepe, 2010). Ruminasyon, kişinin olumsuz yaşantısını tekrarlayıcı bir şekilde düşünmesi, durumun sonuçları ve nedenlerine sürekli olarak odaklanma olarak tanımlanabilir (Papageorgiou ve Wells, 2004).
Ruminasyon, bireyin problemini çözmek için harekete geçmeksizin, içinde bulunduğu duygu durumunu ve olası sebep ve sonuçları tekrar tekrar düşünmesi olarak tanımlanmaktadır.
Ruminasyon Conway tarafından, kişinin içinde bulunduğu üzüntü ve bu üzüntüyle ilişkili düşünceler olarak görülmüştür (Conway ve ark. 2000). Alloy ve arkadaşları ise ruminasyonu, depresyona yatkınlık yaratan bilişsel bir süreç olarak ele almışlar ve daha fazla zihinsel geviş getirme yaşayanların, daha fazla depresyon gelişimine yatkın olduklarını göstermişlerdir (Alloy ve ark. 2006)
Ruminasyonun, bireyin karşılaştığı sorunların çözümüne yönelik olarak yaptığı zihinsel bir faaliyet olduğu da öne sürülmüştür (Martin ve ark. 1996b). Zeigarnik etkisi diye de bilinen bu teoriye göre, bitirilmemiş bir iş, bitirilmiş bir işe göre bellekte daha fazla kalma eğilimindedir. (Zeigarnik 1938)
Calhoun ve arkadaşları (2000: 523) ruminasyonu “travmatik olayla ilişkili tekrarlayıcı, problem çözme, anımsama ve beklentiyi içeren düşünme biçimi” olarak nitelendirirken (Calhoun, Cann, Tedeschi&McMillan, 2000: 523), Nolen-Hoeksama (1998: 571) ruminasyonu “kişilerin stres yaşadıkları duruma ilişkin tekrarlayıcı, sürekli ve bu durumu problem çözme yollarını kullanmadan anlamlandırmaya yönelik düşünce biçimi” olarak tanımlamıştır.
Düşünceler geleceğe yönelik karar vermede kendini düzenleme ve planlama becerisinin bir parçası olsa da kimi zaman kişinin zamanını harcamasına sebep olan işlevsiz, takıntılı bir hal alabilmektedir. Ruminasyon yapı itibariyle psikopatolojik süreçlerin bir parçası olarak görülen işlevsiz, tekrarlayıcı düşünce biçimidir.
Ruminasyon tipleri
Trapnell ve Campell (1999) ruminasyonları, ruminasyon ve yansıtma (reflecion)olmak üzere ikiye ayırmaktadır. Ruminasyonlar; benliğe yönelik tehdit, kayıp ve adaletsizlik algılarından oluşan özdikkat kavramı olarak tanımlanırken, yansıtma benlikteki merak ve hakikat ile ilgilenmeden dolayı oluşan özdikkat kavramı olarak tanımlanmaktadır.
(Trapnell ve Campell, 1999). Burwell ve Shirk (2007) ise ruminasyonları, geviş getirircesine düşünme (brooding) ve öz-yansıtma/derinlemesine düşünme (self-reflection)olmak üzere iki alt tiple tanımlamaktadır. Geviş getirircesine düşünme; belirtilere pasif bir odaklanma süreci olarak değerlendirilirken, derinlemesine düşünme, aktif bir biçimde kişinin düşüncelerine odaklandığı, içgörü kazanmaya yönelik bir süreç olarak değerlendirilmektedir. Geviş getirircesine düşünme ruminasyon alt tipi; depresyonu yordarken, derinlemesine düşünme alt tipi depresyonu yordamamaktadır. (Burwell veShirk, 2007).
Birey “neden” ve “ne olurdu” soruları üzerine yoğunlaşarak, olumsuz duygulanımdan çıkmaktan güçlük çekmektedir. (Watkins, 2008). Genellikle “neden böyle hissediyorum?”, “neden hiç sorunlarla baş edemiyorum?” gibi bireyin kendine yaptığı olumsuz eleştirileri kapsamaktadır. Bu da o an gerçekleşen deneyimden koparak yaşanmış gerçekliği tekrarlayıcı bir şekilde düşünmeye neden olmaktadır. (Ögel, 2012)
Ruminatif düşünce biçimi
Ruminatif düşünce biçimine sahip kişiler, yaşam olaylarının daha çok olumsuz yönlerine odaklanarak bu olayların olumsuz etkilerini daha fazla hissetme eğilimindedirler. Ruminatif düşünce biçimi, bireylerde olumsuz düşüncede artma, davranışsal tutumlarda, problemlerle başa çıkmada ve sosyal destekte azalmaya neden olarak depresif duygu durumunun sürmesine etki etmektedir .(Nolen- Hoeksama ve Davis, 1999).
Ruminasyonun, depresyonun hem başlamasında hem de süreğenleşmesinde önemli bir rol oynadığı bilinmektedir. Ruminasyon, zevk alınan etkinliklerle meşgul olma isteğini ve kişinin yaşamı üzerindeki kontrol hissini azaltır, yaşam olaylarının çarpık şekilde yorumlanmasına ve geleceğe yönelik kötümserliğe sebep olur.
Deprem ve ölüm gibi travmatik yaşam olaylarının da ruminatif düşünce ile ilişkilendirildiği ve depresyonu yordadığı yapılan çalışmalarla kanıtlanmıştır. Örneğin; Nolen- Hoeksama ve Morrow (1991), 1989’daki San Francisco depreminden sonra bireylerin depresif duygu durumuna verdikleri tepkileri ele alarak depremden 2 hafta önce araştırmaya katılan üniversite öğrencilerinin ruminatif düşünce eğilimleri ve depresif belirtilerini ölçmüşlerdir. Depremden 10 gün ve 7 hafta sonra yapılan ölçümlerde, ruminatif düşünce eğilimleri olanların olmayanlara göre anlamlı olarak daha fazla depresif belirti gösterdiği gözlenmiştir.
Ruminatif düşüncenin alkol kullanımı üzerinde de olumsuz etkisi olduğunu gösteren çalışmalar incelendiğinde; ruminatif düşünce biçimine sahip olan bireylerin, olmayan bireylere göre olumsuz duygu durum ve çaresizlikle başedebilmek için daha çok alkol tükettikleri bildirilmiştir .
Öte yandan ruminatif düşünce biçiminin kaçınma davranışları ile ilişkisinin incelendiği çalışmalar da mevcuttur. Göğüs kanseri olan hastalarla gerçekleştirilen bir araştırmada ruminatif düşünce biçimine sahip hastaların duygusal anlamda tehdit edici durumlarla başetmekte kaçınma gösterdikleri görülmüştür. (Lyubomirsky, Kasri, Chang ve Cgunh, 2006 )
Ruminatif düşüncenin depresyon, anksiyete, intihar ve alkol kullanımı üzerinde olumsuz etkilerinin yanı sıra problem çözme becerisini de zayıflattığı yapılan araştırmalarla desteklenmiştir. Gerçekleştirilen deneysel bir araştırmada üniversite öğrencilerine bazı problem durumları aktarılmış ve bu problem durumlarına çözüm önerileri sunmaları istenmiştir. Ruminatif düşünce eğilimi gösteren öğrencilerin, ruminatif düşünce eğilimi göstermeyen öğrencilere göre hipotetik problemler için ürettikleri çözümlerin daha az etkili olduğu bulunmuştur. (Lyubomirsky ve Nolen- Hoeksema, 1995)
Ko-ruminasyon
Ko-ruminasyon yeni geliştirilmiş sayılabilecek bir kavramdır ve temelde, herhangi bir ikili ilişkide kişisel problemlerin fazlaca konuşulması olarak tanımlanabilir (Rose, 2002). Tanımımızı biraz daha genişletecek olursak, ko-ruminasyonun söz konusu olduğu ilişkiler-de kişisel problemlerin sürekli paylaşılması yönünde karşılıklı bir cesaretlendirme vardır ve sıkıntılar ısıtılıp ısıtılıp yeniden gündeme getirilirken sorun üzerinde kafa yorulur, negatif duygular üzerinde iyice durulur.
Ko-ruminasyon kişilerin belki de en özel buldukları duygu, düşünce ve yaşantılarını başkalarına açtıkları durumlarda gerçekleştiği için arkadaşlıkları pekiştirebilir. Ama öte yandan negatif duyguların yönetimine zarar verdiği ortaya konmuştur. (Rose, 2002).
Kişinin sürekli diğer insanlar aracılığıyla ve onlar üzerinden şüphelerini ve endişelerini tekrar tekrar gidermeye çalışmasının duygusal problemlerle ilişkilendirilmesi (Prinstein vd., 2005) veya diğer insanların problemlerine aşırı karışmasının depresyonla bağlantılı olması (Gore vd., 1993) gibi bulgular da bu durumun altında yatan nedenlerle alakalı fikir vermektedir.
Her ne kadar sürekli beraber vakit geçirdiğimiz yakın arkadaşlarımız bizler için sınırsız duygusal kaynak barındıran birer güvenli liman olabilseler de kurulan yakınlığın ve samimiyetin de bazı maliyetleri olabilmektedir. Le Bon’un ikili ilişkileri iki kirpinin birbirleriyle uzaklaşıp yakınlaşarak birbirlerinin canını acıtmayacakları optimum bir mesafe yakalamaya çalışmalarına benzetmesi gibi (Le Bon, 2009), bizler de ilişkilerimizde zaman zaman karşımızdakinin dikenlerinin bize fazlaca battığını hissedebiliriz.(Yıldız, 2017)
RUMİNASYONDAN FAKLI ZİHİNSEL SÜREÇLER
Kendini Açma
Bir kavram olarak kendini açma ilk olarak Sydney m.jourard tarafından ele alınmıştır. Jourard’a göre kendini açma davranışı kişinin düşündüklerinin ,hissettiklerinin ve isteklerinin dolaysız bir şekilde iletilmesi, bireyin kendini karşısındakine tanıtması yönünde atılmış en etkili adım olarak tanımlanmıştır.
Kendini açma, hobiler ve ilgi alanları gibi kişisel olmayanlardan duygularımız gibi daha özel ve anlamlı olanlara kadar değişebilir.
Kişisel yetersizlikler, cinsel yaşam veya özel hedefler gibi bireyin kendisine özgü ve/ veya savunmasız yönleri hakkındaki iletişimlere odaklanan bir derinlik veya yakınlık boyutunda paylaşımlar yapılabilir.
Kendini açma eylemi her ortamda ve herkesle gerçekleşmez. Uygunsuz bir ortamda ya da uygunsuz bir kişiyle yaşanan gelişigüzel kendini açma eylemi, küçük düşmeye, önemsenmeme hissine yol açabilir. Ve kişinin kendini açma eyleminden vazgeçmesine yol açabilir.
Sonuçta bu durumdaki kişide negativzm, sıkıntı, depresyon artacaktır.
İç gözlem :kişinin kendi düşünce ve hislerini incelemesi olarak ifade edilir. İç gözlem bütüncül bir yorumlama ile yapılan olumsuz olayların tekrar tekrar yaşanmadığı bir düşünce biçimidir. İç gözlem yaşanılan duyguları yargılamadan değerlendirir.Öznenin kendini gözlemlemesi, çıkarımlarda bulunması, kendini algılaması, arzularını ve düşüncelerini fark etmesi ve kendi içine eğilmesi anlamına gelmektedir.İçe bakışın maladaptif ve adaptif olmak üzere iki farklı formu vardır. Maladaptif formu ruminasyon yani olumsuz duyguları tekrar etme; adaptif formu ise kendilik hakkında entelektüel kazanım ile ilişkilidir.
Analitik Yargılayıcı Ruminasyon
Nolen-Hoeksema’nın depresif ruminasyon tanımına benzeyen kendilik ve duygu durum hakkında tekrarlayıcı şekilde soyut ve yorumlayıcı düşünce biçimine Analitik- Yargılayıcı Ruminasyon denilmektedir. Deneyimlerin yoruma dönüşmeden farkında olunmasına Somut Deneyimleyici Ruminasyon ve Yaşantısal Farkındalık denilmektedir. Kendilikve duygu durum hakkında soyut ve yorumlayıcı biçimde analitik odaklanma genel hafızayıolumlu yönde etkilemektedir. Analitik Yargılayıcı Ruminasyonun yüksek düzeyde olması genel hafızanın korunmasında önemli bir etkiye sahiptir. Depresyondaki aşırı yaygın bellek, şuandaki ve geçmişteki zorlukları anlamaya yönelik kronik ruminatif düşünce biçimiyle ilişkilendirilebilir. (Watkins ve vd., 2001: 353).
Ruminasyon; spor yapmak, insanlarla iletişime girmek, işe odaklanmak gibi kişiyi depresif belirtilerden uzaklaştıran distraksiyon yöntemleri kullanılarak azaltıldığında, depresif belirtilerin de azaldığı saptanmıştır.
Kendine Şefkat
Kendine şefkati belirgin olan insanların olumsuz olaylar sonrasında daha az ruminasyon yaptıkları, kendilerini diğerlerinden daha az izole hissetttikleri ve daha az olumsuz duygulanımları olduğu öne sürülmüştür. Kendine-şefkati az olan kişilerin ise aksine kaçıngan tutuma yatkın oldukları ve bu tutumun depresif belirtilerin oluşması ve sürmesinde önemli bir rol oynadığı düşünülmektedir.
Kendine-şefkat, birbirine zıt iki kavramı içeren üç bileşenden oluşur. Bunlardan ilki kendine-nezaket (self-kindness) ve kendini yargılama (self-judgment) ikilisidir.Kendine-nezaket; başarısızlık ya da acı durumunda kişinin kendisine yargılayıcı ve acımasız davranmayıp, nazik ve anlayışlı bir tutum takınmasıdır. İkincisi insan olmak (commonhumanity) ve izolasyondur (isolation). İnsan olmak; olumlu ya da olumsuz deneyimlerinin sadece kendisine has olmadığını, mükemmel olmamanın ve hata yapmanın tüm insanlarla ortak olarak paylaştığımız bir özellik olduğunu bilerek,kendini izole olmuş ve yabancılaşmış hissetmemek olarak tanımlanır. Üçüncüsü ise kendindelik (mindfullness) ve aşırı tanımlama (overidentification) çiftidir. Buradaki kendindelik kavramı genel kullanımından farklı olarak bir zihinsel denge halidir. Zorve rahatsız edici deneyimlere karşı ağırbaşlı bir tavır takınmak, onlara hayatında yeraçmak ve onların peşinden sürüklenmemek olarak açıklanabilir.(Akın, 2010)
Ruminatif Düşünce Biçimi Ölçeği İle İlgili Form
Lütfen formu inceleyerek kendinizi gözden geçiriniz
Ön Görüşme Formu
Ön görüşme formu deney ve kontrol gruplarını oluşturmak amacıyla ruminasyon ve tekrarlayıcı düşünce üzerine farklı çalışmalar (Gülüm ve Dağ, 2012; Karatepe, Yavuz ve Türkcan, 2013; Sarıçam & Akın, 2015; Watkins, 2016) ve uzman görüşleri temel alınarak geliştirilmiştir.
Ön Görüşme Formu
EVET HAYIR
1
Yaşadığınız üzücü olayların tekrarlayıcı bir şekilde aklınızdan geçtiği oluyor mu?
2
Sorunları zihninizde kesin olarak çözmeden harekete geçmemeyi mi tercih edersiniz ?
3
Bir problem hakkında saatlerce düşünseniz de bir sonuca varamadığınız oluyor mu?
4
Bir olay/durumla ilgili saatlerce düşünmekten kendinizi alıkoyamadığınız oluyor mu?
5
Bir olay/durumla ilgili düşünceleriniz bir karara varmaktan ziyade daha fazla düşünmenize mi yol açıyor?
6
Yaşadığınız bir problem sonrası kendinize sıklıkla “Neden ben?” diye sorar mısınız?
7
İstemeseniz de olay/durumla ilgili düşüncelerin aklınıza doluştuğu oluyor mu ?
8
Yaşadığınız sorunu düşünmeden edemediğiniz ancak çözmek için de bir türlü harekete geçemediğiniz oluyor mu?
9
Bir olay/durumu çözmeye çalışırken düşüncelerinizin kısır bir döngüye girdiğini fark ettiğiniz oluyor mu?
RUMİNASYONLA BAŞETME YÖNTEMLERİ
Ruminasyon anları, bunalım anlarıdır aynı zamanda. Bunalım durumları ile baş etmeyle ilgili önemli ayakta kalma yöntemleri vardır:
Dikkatini dağıtma
Kendi kendini yatıştırma
Anı İyileştirme
Herbiri bunaltıcı olumsuz duygularla ve katlanılması güç durumlarla baş etmek için bir dizi yöntemdir.
DİKKATİNİ DAĞITMA
Etkinliklerle: Spor yapın yada eğlence ve hobilerinizi yapın, temizlik yapın, özel bir olaya katılın, bir arkadaşınızı arayın yada ona gidin, dışarıda yemek yemeye gidin, kahve yada çay için, balık tutmaya gidin, bahçe bakımı yapın, tilt oyunu oynayın.
Katkıda bulunarak : Gönüllü bir iş yapın, birine bir şey verin, biri için güzel, şasırtıcı ince düşünceli bir sürpriz yapın.
Karşılaştırmalarla: Size benzer bir biçimde ve sizden daha az baş edebilen insanlarla kendinizi karşılaştırın. Doğa olaylarını izleyin.
Tersi duygularla: Eski mektuplarınızı okuyun, duygusal müzikler dinleyin, filmler, komediler veya marşlar v.b. yardımcı olabilir.
Başından atarak:(Savuşturarak) Bir süre için kendi kendine bırakarak olayı savuşturun. Durumu zihinsel olarak bırakın. Kendinizle durum arasına imgesel bir duvar örün.
Başka düşüncelerle: 10 a dek sayın.bir resimdeki yada ağaçtaki, vitrindeki herhangi bir şeydeki renkleri sayın.
Yoğun diğer duyumlarla: Elinizde bir buz küpü tutun, lastik topu çok sert biçimde sıkıştırın, soğukça bir duş alın, yüksek sesle müzik dinleyin, çamurla oynayın, seramik çalışın.
KENDİ KENDİNİ YATIŞTIRMA:
Görerek: Güzel bir çiçek alın, odadaki veya balkondaki bir yeri güzelleştirin. Bir mum yakın alevine bakın. Sanat müzesine gidin. Doğaya bakın. Yıldızlara bakın. Güzel resimlere bakın.Bir dans gösterisi izleyin.
Dinleyerek: Yatıştırıcı veya canlandırıcı veya coşku dolu bir müzik dinleyin. Kuş cıvıltıları, yağmur yağışı, yaprakların hışırtısı, dalga sesleri v.b. doğanın seslerini dinleyin. Bir enstrüman çalmayı öğrenin. Duyduğunuz seslerin ayrımında olmaya çalışın.
Koklayarak: Sevdiğiniz kokuyu kullanın, odaya püskürtün, Ellerrinize mandalina kolonyası veya kiraz çiçeği kolonyası sürüp koklayın. Tarçın kaynatın , kek pasta kurabiye yapın. Ağaçlı çiçekli bir yerde doğanın kokularını ayırt ederek içinize çekin.
Tadını alarak: İyi bir yemek, sevdiğiniz çaylar, tatlı v.b. yiyin
Dokunarak: Evcil hayvanınızı okşayın, ayak banyosu veya masaj yaptırın. İpek bir bluz giyin veya eşarp kullanın, evinizdeki en rahat koltukta gevşeyin, saçlarınızı tarayın. (Köroğlu, 2011)
ANI İYİLEŞTİRİN
İmgeleyerek: Dinginleştirici güzel bir düş dünyası kurun, suyun bir borudan akıp gittiği inciten duyguların da akıp gittiğini imgeleyin.
Anlam yükleyerek: Çektiğiniz acıda bir anlam, bir değer bulun Acı veren durumda ulasabildiğiniz olumlu yönlere odaklanın. Elininizdeki limonlardan bir limonata yapın.
Yakararak: Tanrı’ya yada kendi mantıklı zihninize o an için acıya sıkıntıya katlanmak için size güç vermesini dileyin, dua edin.
Gevşeyerek: Her kas kütlesini kasarak ve gevşeterek kaslarınızı gevşetmeye çalışın.
Tek bir kezde tek bir şeyle ilgilenin :Mesela bütün dikkatinizi daha az zihinsel olan eyleme odaklayın: Yürüme, bulaşık yıkama, onarma , sınırlı boyama çalışması, mandala yapma gibi.
Yüreklenerek: Ben buna dayanabiliyorum, sonsuza kadar sürmeyecek vb. deyin .Kendimi kurtarabildiğimi görüyorum, yapabileceğimin en iyisini yapıyorum, deyin .Kendinizi alkışlayın.(Köroğlu, 2011)
Bu adımları uyguladıktan sonra hala ruminasyonla başa çıkamıyor iseniz bir ruh sağlığı uzmanından yardım almanız faydalı olabilir. Son çalışmalar ruminasyona bağlı psikolojik sorunların psikolojik danışma ve terapi desteği ile önlenebildiğini ve azaldığını göstermektedir.
KAYNAKÇA
Akın A. Self-compassion and interpersonal cognitive distortions. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2010;39 (39).
Alloy LB, Abramson LY, Safford SM ve ark. (2006) The cognitive vulnerability to depression (CVD) project: current findings and futuredirections. In L. B. Alloy ve J. H. Riskind (Eds.), Cognitive vulnerability to emotional disorders(pp. 33-61). New York Routledge.
Armutlu, İ.(2019).Belirsizliğe Tahammülsüzlük, Dürtüsellik,Ruminasyon ve Genel Erteleme Eğiliminin Psikolojik Belirtiler ile İlişkisi.Y.L. Tezi. Başkent Üni. Sos. Bil. Üni.Ank
Burwell, R. A. ve Shirk, S. R. (2007). Subtypes of rumination in adolescence: Associations
betweenbrooding, reflection, depressivesyndromes, andcoping. Journal ofClinical Child &AdolescentPsychology, 36(1), 56-65.doi:10.1080/1537441079336568
Conway M, Csank PA, Holm SL ve ark. (2000) On assessingindividualdifferences in rumination on sadness. J Pers Assess 75: 404-25.
Karatepe, H. (2010), Ruminatif Düşünme Biçimi Ölçeği’nin Türkçe Uyarlaması, Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması, Psikiyatri Uzmanlık Tezi.
Köroğlu, E.(2011).Bilişsel Davranışçı Terapiler.Boylam Yay.2. baslı, s:228-230 Ankara
Kurtarankartal, T. (2019).Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Anlamı ve Ruminatif Düşünce Biçimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Lisansüstü Eğitim, Öğretim ve Araştırma Enstitüsüne Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Yüksek Lisans Tezi .Doğu Akdeniz Üniversitesi Gazimağusa, Kuzey Kıbrıs
Le Bon, G. (2009). Psychology of Crowds(annotated). SparklingBooks.
Lyubomirsky S, Tucker KL, Caldwell ND, et al. (1999), WhyRuminatorsArePoor Problem Solvers: CluesFromThePhenomenology Of DysphoricRumination. Journal of personalityandSocialPsychology ,77: 1041–1060.
Ögel, K. (2012). Farkındalık (ayrımsama) ve kabullenme temelli terapiler. Ankara: HYB Basım.
Papageorgiou, C. &Wells, A. (Eds.) (2004). Theresponsestyletheory. DepressiveRumination: Nature, TheoryandTreatment. England: John Wiley&Sons Ltd.
Prinstein, M. J.,Borelli, J. L., Cheah, C. S. L., Simon, V. A., ve Aikins, J. W. (2005). Adolescentgirls’ interpersonalvulnerabilitytodepressivesymptoms: A longitudinalexamination of reassurance- seekingandpeerrelationships. Journal of AbnormalPsychology, 114, 676–688.
Rose, A. J. (2002). Co-rumination in thefriendships of girlsandboys. Child Development, 73, 1830– 1843.
Sarıçam, H. (2014). Çözüm Odaklı Kısa Süreli Yaklaşıma Dayalı Bir Müdahale Programının Ruminasyon Üzerine Etkisi (Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi). Sakarya Üniversitesi, Adapazarı.
Watkins, E.andTeasdale, J.D. (2001). Ruminationandovergeneralmemory in depression:Effects of self-focusandanalyticthinking. Journal of AbnormalPsychology, 110(2),353-7.
Yıldız, M ‘ Yakın Arkadaşlıklar ve Ko-ruminasyon’ Bülten 5, Duygusal İhmal. Puam Aile Çalışmaları Birimi, Bahçeşehir Üniversitesi
Yiğit, M. (2018).Ruminatif Düşünme ve ve Bilinçli Farkındalığın Depresif Duygu Durum İle İlişkisi. Y.L. Tezi. Maltepe Üni. İstanbul
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Ruminasyon ile Başaçıkabilme" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
1 Beğeni 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
ruminasyon, ruminasyon tipleri, ko-ruminasyon, ruminatif düşüncenin zararları, ruminasyon ile başaçıkabilme, ruminasyon nedir, zeigarnik etkisi
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
