Kadına Yönelik Şiddetin Nedenleri
Bu çalışmada kadına yönelik şiddetin nedenleri ve devamlılığını sağlayan faktörler üzerinde durulmuştur.
‘’Şiddet’’, Arapça bir kelimedir ve ‘’sağlamlık, güç, gücün derecesi’’ anlamına gelir. ‘’Şiddet’’ kelimesinin İngilizce ve Almanca kullanımı, Latince kavramların bir kombinasyonundan gelir. Bir tanıma göre şiddet ‘’ihlal etmek’’ ‘’zarar vermek’’, ‘’güç’’, ‘’hız’’ ve ‘’aşırılıkçı’’ anlamında kullanılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında şiddet, güç, otorite ve üstünlük kötüye kullanıldığında ortaya çıkan sınırların ihlali olarak tanımlanabilir. (Sunguray, 2018)
Dünya Sağlık Örgütü'nün tanımladığı şekliyle şiddet; fiziksel veya duygusal gücün kasıtlı kullanımı, güç kullanımı veya kişiye, kendine, grup veya topluluğa yönelik tehdit, yaralama, ölüm, psikolojik, gelişimsel bozulma veya yoksunluk tehlikesi ile sonuçlanmasıdır. (WHO, 2002; 5)
Şiddet, bireyin beden bütünlüğüne, cinsel dokunulmazlığına, ruh sağlığına veya malvarlığına fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddet eylemleriyle ve tehditleriyle veya baskıyla, üzerinde cebri denetim kurularak ya da özgürlüğün keyfi olarak engellenmesiyle yönelir. Toplumsal, kamusal veya özel alan sınırı tanımaksızın ona zarar verir ve/veya acı çekmesine sebep olur. (Kılıç;2024)
Kadına şiddeti, kadının varlığına ve kişiliğine yönelik gerçekleştirilen fiziksel ve psikolojik orantısız güç kullanımı olarak tanımlamak mümkündür. Kadına yönelik şiddet ülkemizin önemli toplumsal sorunlarından biridir ve tüm dünyada din, dil, köken ve statüleri ne olursa olsun kadınlar şiddete maruz kalmaktadırlar.
Şiddetin kadına daha fazla yöneltilmesinin kökeninde, kadının toplumca atfedilen basmakalıp roller dolayısıyla erkekten aşağı olduğu düşüncesi yatar. Bu, şiddetin “toplumsal cinsiyet” boyutunun nazarı dikkate alınmasını gerektirir: Toplumsal cinsiyete dayalı yaklaşımlar ve kalıp yargılar, güç dengesizlikleri, eşitsizlik ve ayrımcılık, şiddetin hem ortaya çıkmasının hem süreğen hâle gelmesinin sebebidir hem de sonucudur. (Kılıç;2024)
Şiddete Meyilli Olan Erkeğin Özellikleri
Düşük benlik saygısı-sıklıkla terk edilme, kayıplar, yardımsızlık, bağımlılık, güvenlik duygusunda azalma, mahremiyet ile ilgili sorunlar yaşamaktadır.
Kişilik bozukluğu tanısı alanlara sık rastlanmaktadır.Engellenmeye karşı düşük tolerans gösterirler, kolayca sukuneti kaybederler.
İstismar ve şiddetin bulunduğu ailelerde büyümüşlerdir.Kendi davranışları ile ilgili inkar, küçümseme, iddiacı ve yalana yönelme şeklinde bir tutum içindedirler.
Şiddet konusundaki görüşlerine bütün dünyanın katıldığını ve şiddetin günlük hayatla baş etme yollarından biri olduğunu düşünürler. Empati yapma yetenekleri zayıftır. Kadın-erkek konusunda (cinsiyet rolleri) katıdırlar.
Sıklıkla kendisini ‘’özel’’’ olarak görmekte koruyucu ve bakım verici olarak özel ilgiye hakkı olduğunu düşünmektedir.
Madde bağımlılığı sık görülür. Anormal düzeyde kıskançtır.
(https://huksam.hacettepe.edu.tr/Turkce/SayfaDosya/kadina_yon_siddet.pdf)
Şiddet Türleri
Fiziksel şiddet: Şiddet uygulayan kişinin, başka birine yumruk vurması, tokat atması, itmesi, saçını asılması, delici-kesici aletle yaralaması, bir cisim ile vurması vb. davranışlar ile ortaya çıkmaktadır. Fiziksel şiddet, erkeğe, çocuğa ve kadına yönelik olabilmektedir. İçinde bulunduğumuz zaman diliminde kadına yönelik şiddet olayları sıklıkla yaşanmakta olup bu şiddet neticesinde kadın cinayetleri de ortaya çıkmaktadır.
Duygusal şiddet: Kişinin başkaları tarafından hakaret, tehdit, yoksun bırakılma, kişisel eşyalarına zarar verilme ve aşağılamalara maruz kalması durumuna denmektedir.
Siber şiddet: Teknolojik gelişmelerinin hızla arttığı günümüzde şiddet türünün yeni bir uzantısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Siber şiddet, bireyin dijital ortamda rahatsız edilmesi veya rahatsız edici bir şekilde takip edilmesi durumuna denir.
Cinsel şiddet: Bireyin cinsel olarak zorlanması ve cinsel organlarına zarar verilmesi gibi davranışlarla bireyin cinselliğini gayr-i meşru bir şekilde baskı ve tehdit ile kontrol altına alınmaya çalışılan her turlu davranışa denir.
Ekonomik şiddet: Bireyin parasına, banka kartlarına el konulmasına, mücbir bir şekilde borçlandırılması ve kişinin bireysel ihtiyaçlarının karşılanmaması gibi ekonomik yönden baskı içeren her türlü baskı içeren davranışları içermektedir.
Şiddetin Nedenleri
1. Toplumsal Nedenleri
Şiddetin toplumsal sebeplerine bakıldığında, bireylerin birçok öğrenilmiş davranışlarının çevresel faktörler içerisinde yer aldığı görülmektedir. Çevreye uyum sağlamaya çalışan birey hem iyi davranışları hem de kötü davranışları bu uyum sağlama sürecinde öğrenmektedir. Şiddet ise model ya da rol olarak öğrenilebilen bir olgudur. Dolayısıyla toplumsal bir varlık olan insan, şiddeti bilmiyorsa bile içinde yer aldığı sosyal çevre ve toplumsal koşullar içinde şiddeti çok rahatlıkla sonradan öğrenebilir. Bir diğer deyişle şiddet aynı zamanda insanoğluna öğretilebilen bir şeydir (Tekin, 2011: 19). Sosyal sebeplere gelindiğinde toplum içinde şiddetin meşru kabul edilmesi, problemlerin çözümünde bir yöntem olarak benimsenmesi, aile eğitiminin yetersiz olması, toplumsal cinsiyet rolleri, medyanın etkisi, yaşam koşulları, göç, globalleşme gibi nedenler bulunmaktadır (Baltaş, 2000, ss. 238- 256; Kızmaz, 2006, s. 49). Eğer kadına şiddeti normal olarak gösteren davranış şekillerinin bulunduğu bir sosyalizasyon süreci var ise orada ataerkil kuralların geçerli olduğu bir toplumdan da bahsedilmektedir (Akıncı, 2019: 11)
2. Psikolojik Nedenler
Psikolojik sebeplerin bazıları; okul yaşamında başarısızlık, toplumsal beceri eksikliği, sorunlarla baş etme eksikliği, özgüven zayıflığı, bireysel farlılıklara karşı sabırsızlık, dışlanmışlık, alınganlık, öfke kontrolü zayıflığı, uyuşturucu ve alkol kullanımı gibi birtakım alışkanlıklar ve davranışlar psikolojik sebeplerdendir (Şenkul, 2014: 10) Aile içerisinde, çevresinde şiddet uygulandığına şahit olan ve bizzat şiddet gören çocukların ilerideki davranışlarında şiddet eğilimi gösterme olasılığı yüksektir.Şaşırtıcı bir şekilde hava durumunun da şiddet gösterme üzerinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır (Subaşı, Akın, t.y.1, 2). Ruhsal sebepler arasında şiddet ile gelen kazanç, ebeveyn tutumları, tahrik, bağımlılık, engellenme, iletişim ile çatışma durumunda problemleri çözebilme yetisi şeklinde sıralanabilir (Baltaş, 2000, ss. 238-256; Ögel ve ark., 2006) Şiddetin gelişiminde önemli olan bir başka faktör de zekâ ve yürütücü fonksiyonlarla alakalı performansa dayanan bilişsel süreçlerdir. Yapılan araştırmalar, çocuklarda ve ergenlerde zekâ işlevleri düşük olanlarda şiddete daha sık rastlandığını tutarlı bir şekilde göstermiştir (Loeber ve Pardini, 2008, s. 2491-2503). Psikiyatrik bozukluklar ve sorunlar da şiddet konusunda önemlidir. Örneğin şizofreni, paranoid bozukluklar, manik tip bipolar, kişinin etrafına ya da kendisine yönelik saldırganlık içeren davranışlar göstermesine neden olmaktadır. Post travmatik stres bozukluğu taşıyanlar, borderline, antisosyal ve paranoid kişilik bozuklukları da şiddet davranışlarının sıklıkla görülmesine sebep olur (Subaşı ve Akın, 2003).
3. Biyolojik Nedenler
Şiddetin biyolojik sebepleri arasında bireysel farklılıklar yaratan bedensel ve psikolojik rahatsızlıklar bulunmaktadır. Bununla birlikte hormonlar, genetik de etkilidir (Baltaş, 2000, ss. 238-256; Köknel, 1996) Araştırmalar neticesinde, şiddete meyilli olan bireylerdeki davranışların “limbik sistem”, “temporal lob” ve “frontal lob” ile ilgili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca serotonin metabolizması da şiddet eğiliminin gösterilmesinde etkilidir. Beyin omurilik sıvısında bulanan “hidroksiindolasetikasit” isimli maddenin azalması ve L-dopa düzeylerinin artış göstermesi de saldırganlıklar ve şiddet davranışlarının ortaya çıkmasında etkendir .(Subaşı ve Akın, t.y.:1, 2) Hem erkeklerde hem de kadınlarda hormonal sebeplerden dolayı şiddete olan meyil artmaktadır Saldırgan davranışların genel olarak, limbik sistem ile beynin temporal ve frontal ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır.” (Yiğitcan, 2013: 60). İnsanın iç salgı bezlerinin etkisiyle ortaya çıkan endişe, korku, kaygı, kızgınlık, öfke gibi duyguları zaman zaman şiddeti ortaya çıkarmaktadır. Hormonsal sebeplerin ortaya çıkardığı bu durum “erkeklerde kaygıyı, korkuyu, kızgınlığı, öfkeyi arttıran, adrenalin ve noandrenalin kan düzeyinin, kadınlara oranla daha fazla yükseldiği” tespit edilmiştir (Güleker Törer, 2020: 27).Bundan dolayı erkeklerin kadınlara oranla daha çok şiddete başvurduğu değerlendirilebilir.
4. Ekonomik Nedenler
Sosyoekonomik kaynaklara daha kolay ulaşabilen kadınlar, şiddete karşı koyabilir hale gelir ve bulunduğu şiddet ortamından çok kolay uzaklaşabilir. Ekonomik anlamda erkeğe bağımlı yaşayan kadınlar şiddete daha çok maruz kalmakta ve şiddetin her türü görülmektedir. Aile gelirinin düşmesi, uzun süren işsizlik durumu, iflas ve gelirde büyük düşüşler, maaşın temel ihtiyaçları karşılayamaması, ek bir iş yapma durumu şiddet ortamının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. (Şenkul,2014: 10). İşsizliğin, yoksulluğun, kadınların istedikleri şekilde eğitim ve gelişimlerini sağlayamaması aile içi ve toplumda kadına şiddete zemin hazırlayan diğer bir faktör olarak görülmelidir. Kadınları çalışmaya zorlamak ya da çalışmasına engel olmak da bir şiddet unsuru olarak değerlendirilebilir. Ekonomik zorlukların sonucunda ortaya çıkan şiddet, kadınların özgür ve insanca yaşamasına engel olmaktadır. (Yüksel, 2016:40).
KYAİŞ’in( Kadına Yönelik Aileiçi Şiddetin) Devamlılığını Sağlayan Faktörler
(https://vatandas.jandarma.gov.tr/KYSOP/uzaktan_egitim/Documents/2%20KYAIS.pdf)
Kültürel
• Toplumsal cinsiyete dayalı sosyalleşme
• Cinsiyetlere atfedilen rollerin kültürel tanımı
• İlişkilerde kadın ve erkek rollerine yönelik beklentiler
• Erkeklerin üstün olduğuna dair inanışlar •
Mülkiyet hakkı ve bu hakkın kullanımında önceliğin erkeklerde olması gerektiğine ilişkin kabuller
• Ailenin erkeğin kontrolünde olan bir sosyal kurum olarak tanımlanması • Başlık parası, çeyiz parası gibi evlilik gelenekleri
• Şiddetin bir sorun çözüm aracı olarak kabul edilmesi
Ekonomik
• Kadının ekonomik olarak erkeğe bağımlılığı
• Kredi ve finansal kaynaklara erişiminin sınırlılığı
• Miras, mülkiyet, arazi kullanımı, kadınların boşanma sonrası veya kocalarının ölümünden sonra kaynakları kullanma konularındaki ayrımcı yasalar
• Istihdama, eğitime erişimdeki kısıtlılıklar
Yasal
• Yasalarda ve/veya uygulamada kadınların yasal statüsünün düşük olduğu kabulü • Tecavüz ve aile içi istismar konularının yasal tanımlarındaki sorunlar
• Kadınların yasal okur yazarlık düzeylerinin/yasaları bilme, anlama düzeylerinin düşük olması
• Karakollarda ve mahkemelerde kadının ihtiyaçlarına duyarlılığın eksikliği
Politik
• Kadınların siyasette, medyada, yüksek prestijli mesleklerde eksik temsili
• KYAİŞ’in ciddiye alınmaması
• Ailenin devletin kontrolünün dışında özel alan olarak kabul edilmesi
• Statüko ve din kurallarıyla çatışma riski
• Kadınların politik bir güç olarak örgütlenmesindeki sınırlılıklar • Mevcut politik sisteme kadın katılımının sınırlılığı
Özetle, toplumlarda kadın ve erkek eşit konumda değildir. Erkeğin kadına göre üstün konumu kadına yönelik şiddetin en önemli dayanağıdır. Bu eşitsizlik sonucunda erkekler, kadınların yaşam, davranış ve toplumsal etkinliklerini denetleme “hakkına” sahip olduklarını düşünmektedirler.
Kaynakça
Akıncı, S. (2019) Nevşehir’de Yaşayan Kadınların Kadına Şiddet Algısı, Basılmamış Yüksek Lisans, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
Akıncı, F.S. & Dursun, S. (2016). Viktimoloji. (3. Bs.) Beta Basım Yayım Dağıtım.
Baltaş, Z. (2000). Sağlık Psikolojisi. Remzi Kitabevi.
Güleker Törer, E. (2020) Kadına Yönelik Şiddet-Diyarbakır İl Örneği, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
Kızmaz, Z.(2006). Okullardaki şiddet davranışının kaynakları üzerine kuramsal bir yaklaşım. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 30(1), 47-70.
Ögel, K., Tarı, I, & Eke, C.Y (2006). Okullarda Suç ve Şiddeti Önleme. Yeniden Yayınları.
Tekin, Ü. (2011) Şiddet, 1. basım, Ankara: Orient Yayınları.
Sunguray, S.S. (2018). Kadına yönelik şiddet haberlerinin söylem analizi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi, Ankara.
Subaşı, N. Akın, A. (t.y.). Kadına Yönelik Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları, https://huksam.hacettepe.edu.tr/Turkce/SayfaDosya/kadina_yon_siddet.pdf, (16.03.2022)
Subaşı, N. & Akın, A. (2003). Kadına Yönelik Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları, Toplumsal Cinsiyet, Sağlık ve Kadın. Hacettepe Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
Şenkul, A. (2014) Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadelede Uygulanan Sosyal Politikalar, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yalova
Yüksel, A, B. (2016). Kadına Yönelik Şiddet ve Töre Cinayetleri, Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale, Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
‘’Şiddet’’, Arapça bir kelimedir ve ‘’sağlamlık, güç, gücün derecesi’’ anlamına gelir. ‘’Şiddet’’ kelimesinin İngilizce ve Almanca kullanımı, Latince kavramların bir kombinasyonundan gelir. Bir tanıma göre şiddet ‘’ihlal etmek’’ ‘’zarar vermek’’, ‘’güç’’, ‘’hız’’ ve ‘’aşırılıkçı’’ anlamında kullanılmaktadır. Bu açıdan bakıldığında şiddet, güç, otorite ve üstünlük kötüye kullanıldığında ortaya çıkan sınırların ihlali olarak tanımlanabilir. (Sunguray, 2018)
Dünya Sağlık Örgütü'nün tanımladığı şekliyle şiddet; fiziksel veya duygusal gücün kasıtlı kullanımı, güç kullanımı veya kişiye, kendine, grup veya topluluğa yönelik tehdit, yaralama, ölüm, psikolojik, gelişimsel bozulma veya yoksunluk tehlikesi ile sonuçlanmasıdır. (WHO, 2002; 5)
Şiddet, bireyin beden bütünlüğüne, cinsel dokunulmazlığına, ruh sağlığına veya malvarlığına fiziksel, cinsel, psikolojik veya ekonomik şiddet eylemleriyle ve tehditleriyle veya baskıyla, üzerinde cebri denetim kurularak ya da özgürlüğün keyfi olarak engellenmesiyle yönelir. Toplumsal, kamusal veya özel alan sınırı tanımaksızın ona zarar verir ve/veya acı çekmesine sebep olur. (Kılıç;2024)
Kadına şiddeti, kadının varlığına ve kişiliğine yönelik gerçekleştirilen fiziksel ve psikolojik orantısız güç kullanımı olarak tanımlamak mümkündür. Kadına yönelik şiddet ülkemizin önemli toplumsal sorunlarından biridir ve tüm dünyada din, dil, köken ve statüleri ne olursa olsun kadınlar şiddete maruz kalmaktadırlar.
Şiddetin kadına daha fazla yöneltilmesinin kökeninde, kadının toplumca atfedilen basmakalıp roller dolayısıyla erkekten aşağı olduğu düşüncesi yatar. Bu, şiddetin “toplumsal cinsiyet” boyutunun nazarı dikkate alınmasını gerektirir: Toplumsal cinsiyete dayalı yaklaşımlar ve kalıp yargılar, güç dengesizlikleri, eşitsizlik ve ayrımcılık, şiddetin hem ortaya çıkmasının hem süreğen hâle gelmesinin sebebidir hem de sonucudur. (Kılıç;2024)
Şiddete Meyilli Olan Erkeğin Özellikleri
Düşük benlik saygısı-sıklıkla terk edilme, kayıplar, yardımsızlık, bağımlılık, güvenlik duygusunda azalma, mahremiyet ile ilgili sorunlar yaşamaktadır.
Kişilik bozukluğu tanısı alanlara sık rastlanmaktadır.Engellenmeye karşı düşük tolerans gösterirler, kolayca sukuneti kaybederler.
İstismar ve şiddetin bulunduğu ailelerde büyümüşlerdir.Kendi davranışları ile ilgili inkar, küçümseme, iddiacı ve yalana yönelme şeklinde bir tutum içindedirler.
Şiddet konusundaki görüşlerine bütün dünyanın katıldığını ve şiddetin günlük hayatla baş etme yollarından biri olduğunu düşünürler. Empati yapma yetenekleri zayıftır. Kadın-erkek konusunda (cinsiyet rolleri) katıdırlar.
Sıklıkla kendisini ‘’özel’’’ olarak görmekte koruyucu ve bakım verici olarak özel ilgiye hakkı olduğunu düşünmektedir.
Madde bağımlılığı sık görülür. Anormal düzeyde kıskançtır.
(https://huksam.hacettepe.edu.tr/Turkce/SayfaDosya/kadina_yon_siddet.pdf)
Şiddet Türleri
Fiziksel şiddet: Şiddet uygulayan kişinin, başka birine yumruk vurması, tokat atması, itmesi, saçını asılması, delici-kesici aletle yaralaması, bir cisim ile vurması vb. davranışlar ile ortaya çıkmaktadır. Fiziksel şiddet, erkeğe, çocuğa ve kadına yönelik olabilmektedir. İçinde bulunduğumuz zaman diliminde kadına yönelik şiddet olayları sıklıkla yaşanmakta olup bu şiddet neticesinde kadın cinayetleri de ortaya çıkmaktadır.
Duygusal şiddet: Kişinin başkaları tarafından hakaret, tehdit, yoksun bırakılma, kişisel eşyalarına zarar verilme ve aşağılamalara maruz kalması durumuna denmektedir.
Siber şiddet: Teknolojik gelişmelerinin hızla arttığı günümüzde şiddet türünün yeni bir uzantısı olarak karşımıza çıkmaktadır. Siber şiddet, bireyin dijital ortamda rahatsız edilmesi veya rahatsız edici bir şekilde takip edilmesi durumuna denir.
Cinsel şiddet: Bireyin cinsel olarak zorlanması ve cinsel organlarına zarar verilmesi gibi davranışlarla bireyin cinselliğini gayr-i meşru bir şekilde baskı ve tehdit ile kontrol altına alınmaya çalışılan her turlu davranışa denir.
Ekonomik şiddet: Bireyin parasına, banka kartlarına el konulmasına, mücbir bir şekilde borçlandırılması ve kişinin bireysel ihtiyaçlarının karşılanmaması gibi ekonomik yönden baskı içeren her türlü baskı içeren davranışları içermektedir.
Şiddetin Nedenleri
1. Toplumsal Nedenleri
Şiddetin toplumsal sebeplerine bakıldığında, bireylerin birçok öğrenilmiş davranışlarının çevresel faktörler içerisinde yer aldığı görülmektedir. Çevreye uyum sağlamaya çalışan birey hem iyi davranışları hem de kötü davranışları bu uyum sağlama sürecinde öğrenmektedir. Şiddet ise model ya da rol olarak öğrenilebilen bir olgudur. Dolayısıyla toplumsal bir varlık olan insan, şiddeti bilmiyorsa bile içinde yer aldığı sosyal çevre ve toplumsal koşullar içinde şiddeti çok rahatlıkla sonradan öğrenebilir. Bir diğer deyişle şiddet aynı zamanda insanoğluna öğretilebilen bir şeydir (Tekin, 2011: 19). Sosyal sebeplere gelindiğinde toplum içinde şiddetin meşru kabul edilmesi, problemlerin çözümünde bir yöntem olarak benimsenmesi, aile eğitiminin yetersiz olması, toplumsal cinsiyet rolleri, medyanın etkisi, yaşam koşulları, göç, globalleşme gibi nedenler bulunmaktadır (Baltaş, 2000, ss. 238- 256; Kızmaz, 2006, s. 49). Eğer kadına şiddeti normal olarak gösteren davranış şekillerinin bulunduğu bir sosyalizasyon süreci var ise orada ataerkil kuralların geçerli olduğu bir toplumdan da bahsedilmektedir (Akıncı, 2019: 11)
2. Psikolojik Nedenler
Psikolojik sebeplerin bazıları; okul yaşamında başarısızlık, toplumsal beceri eksikliği, sorunlarla baş etme eksikliği, özgüven zayıflığı, bireysel farlılıklara karşı sabırsızlık, dışlanmışlık, alınganlık, öfke kontrolü zayıflığı, uyuşturucu ve alkol kullanımı gibi birtakım alışkanlıklar ve davranışlar psikolojik sebeplerdendir (Şenkul, 2014: 10) Aile içerisinde, çevresinde şiddet uygulandığına şahit olan ve bizzat şiddet gören çocukların ilerideki davranışlarında şiddet eğilimi gösterme olasılığı yüksektir.Şaşırtıcı bir şekilde hava durumunun da şiddet gösterme üzerinde etkili olduğu ortaya çıkmıştır (Subaşı, Akın, t.y.1, 2). Ruhsal sebepler arasında şiddet ile gelen kazanç, ebeveyn tutumları, tahrik, bağımlılık, engellenme, iletişim ile çatışma durumunda problemleri çözebilme yetisi şeklinde sıralanabilir (Baltaş, 2000, ss. 238-256; Ögel ve ark., 2006) Şiddetin gelişiminde önemli olan bir başka faktör de zekâ ve yürütücü fonksiyonlarla alakalı performansa dayanan bilişsel süreçlerdir. Yapılan araştırmalar, çocuklarda ve ergenlerde zekâ işlevleri düşük olanlarda şiddete daha sık rastlandığını tutarlı bir şekilde göstermiştir (Loeber ve Pardini, 2008, s. 2491-2503). Psikiyatrik bozukluklar ve sorunlar da şiddet konusunda önemlidir. Örneğin şizofreni, paranoid bozukluklar, manik tip bipolar, kişinin etrafına ya da kendisine yönelik saldırganlık içeren davranışlar göstermesine neden olmaktadır. Post travmatik stres bozukluğu taşıyanlar, borderline, antisosyal ve paranoid kişilik bozuklukları da şiddet davranışlarının sıklıkla görülmesine sebep olur (Subaşı ve Akın, 2003).
3. Biyolojik Nedenler
Şiddetin biyolojik sebepleri arasında bireysel farklılıklar yaratan bedensel ve psikolojik rahatsızlıklar bulunmaktadır. Bununla birlikte hormonlar, genetik de etkilidir (Baltaş, 2000, ss. 238-256; Köknel, 1996) Araştırmalar neticesinde, şiddete meyilli olan bireylerdeki davranışların “limbik sistem”, “temporal lob” ve “frontal lob” ile ilgili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca serotonin metabolizması da şiddet eğiliminin gösterilmesinde etkilidir. Beyin omurilik sıvısında bulanan “hidroksiindolasetikasit” isimli maddenin azalması ve L-dopa düzeylerinin artış göstermesi de saldırganlıklar ve şiddet davranışlarının ortaya çıkmasında etkendir .(Subaşı ve Akın, t.y.:1, 2) Hem erkeklerde hem de kadınlarda hormonal sebeplerden dolayı şiddete olan meyil artmaktadır Saldırgan davranışların genel olarak, limbik sistem ile beynin temporal ve frontal ile ilişkili olduğu varsayılmaktadır.” (Yiğitcan, 2013: 60). İnsanın iç salgı bezlerinin etkisiyle ortaya çıkan endişe, korku, kaygı, kızgınlık, öfke gibi duyguları zaman zaman şiddeti ortaya çıkarmaktadır. Hormonsal sebeplerin ortaya çıkardığı bu durum “erkeklerde kaygıyı, korkuyu, kızgınlığı, öfkeyi arttıran, adrenalin ve noandrenalin kan düzeyinin, kadınlara oranla daha fazla yükseldiği” tespit edilmiştir (Güleker Törer, 2020: 27).Bundan dolayı erkeklerin kadınlara oranla daha çok şiddete başvurduğu değerlendirilebilir.
4. Ekonomik Nedenler
Sosyoekonomik kaynaklara daha kolay ulaşabilen kadınlar, şiddete karşı koyabilir hale gelir ve bulunduğu şiddet ortamından çok kolay uzaklaşabilir. Ekonomik anlamda erkeğe bağımlı yaşayan kadınlar şiddete daha çok maruz kalmakta ve şiddetin her türü görülmektedir. Aile gelirinin düşmesi, uzun süren işsizlik durumu, iflas ve gelirde büyük düşüşler, maaşın temel ihtiyaçları karşılayamaması, ek bir iş yapma durumu şiddet ortamının ortaya çıkmasına neden olmaktadır. (Şenkul,2014: 10). İşsizliğin, yoksulluğun, kadınların istedikleri şekilde eğitim ve gelişimlerini sağlayamaması aile içi ve toplumda kadına şiddete zemin hazırlayan diğer bir faktör olarak görülmelidir. Kadınları çalışmaya zorlamak ya da çalışmasına engel olmak da bir şiddet unsuru olarak değerlendirilebilir. Ekonomik zorlukların sonucunda ortaya çıkan şiddet, kadınların özgür ve insanca yaşamasına engel olmaktadır. (Yüksel, 2016:40).
KYAİŞ’in( Kadına Yönelik Aileiçi Şiddetin) Devamlılığını Sağlayan Faktörler
(https://vatandas.jandarma.gov.tr/KYSOP/uzaktan_egitim/Documents/2%20KYAIS.pdf)
Kültürel
• Toplumsal cinsiyete dayalı sosyalleşme
• Cinsiyetlere atfedilen rollerin kültürel tanımı
• İlişkilerde kadın ve erkek rollerine yönelik beklentiler
• Erkeklerin üstün olduğuna dair inanışlar •
Mülkiyet hakkı ve bu hakkın kullanımında önceliğin erkeklerde olması gerektiğine ilişkin kabuller
• Ailenin erkeğin kontrolünde olan bir sosyal kurum olarak tanımlanması • Başlık parası, çeyiz parası gibi evlilik gelenekleri
• Şiddetin bir sorun çözüm aracı olarak kabul edilmesi
Ekonomik
• Kadının ekonomik olarak erkeğe bağımlılığı
• Kredi ve finansal kaynaklara erişiminin sınırlılığı
• Miras, mülkiyet, arazi kullanımı, kadınların boşanma sonrası veya kocalarının ölümünden sonra kaynakları kullanma konularındaki ayrımcı yasalar
• Istihdama, eğitime erişimdeki kısıtlılıklar
Yasal
• Yasalarda ve/veya uygulamada kadınların yasal statüsünün düşük olduğu kabulü • Tecavüz ve aile içi istismar konularının yasal tanımlarındaki sorunlar
• Kadınların yasal okur yazarlık düzeylerinin/yasaları bilme, anlama düzeylerinin düşük olması
• Karakollarda ve mahkemelerde kadının ihtiyaçlarına duyarlılığın eksikliği
Politik
• Kadınların siyasette, medyada, yüksek prestijli mesleklerde eksik temsili
• KYAİŞ’in ciddiye alınmaması
• Ailenin devletin kontrolünün dışında özel alan olarak kabul edilmesi
• Statüko ve din kurallarıyla çatışma riski
• Kadınların politik bir güç olarak örgütlenmesindeki sınırlılıklar • Mevcut politik sisteme kadın katılımının sınırlılığı
Özetle, toplumlarda kadın ve erkek eşit konumda değildir. Erkeğin kadına göre üstün konumu kadına yönelik şiddetin en önemli dayanağıdır. Bu eşitsizlik sonucunda erkekler, kadınların yaşam, davranış ve toplumsal etkinliklerini denetleme “hakkına” sahip olduklarını düşünmektedirler.
Kaynakça
Akıncı, S. (2019) Nevşehir’de Yaşayan Kadınların Kadına Şiddet Algısı, Basılmamış Yüksek Lisans, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Nevşehir.
Akıncı, F.S. & Dursun, S. (2016). Viktimoloji. (3. Bs.) Beta Basım Yayım Dağıtım.
Baltaş, Z. (2000). Sağlık Psikolojisi. Remzi Kitabevi.
Güleker Törer, E. (2020) Kadına Yönelik Şiddet-Diyarbakır İl Örneği, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sivas.
Kızmaz, Z.(2006). Okullardaki şiddet davranışının kaynakları üzerine kuramsal bir yaklaşım. C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, 30(1), 47-70.
Ögel, K., Tarı, I, & Eke, C.Y (2006). Okullarda Suç ve Şiddeti Önleme. Yeniden Yayınları.
Tekin, Ü. (2011) Şiddet, 1. basım, Ankara: Orient Yayınları.
Sunguray, S.S. (2018). Kadına yönelik şiddet haberlerinin söylem analizi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Başkent Üniversitesi, Ankara.
Subaşı, N. Akın, A. (t.y.). Kadına Yönelik Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları, https://huksam.hacettepe.edu.tr/Turkce/SayfaDosya/kadina_yon_siddet.pdf, (16.03.2022)
Subaşı, N. & Akın, A. (2003). Kadına Yönelik Şiddet; Nedenleri ve Sonuçları, Toplumsal Cinsiyet, Sağlık ve Kadın. Hacettepe Kadın Sorunları Araştırma ve Uygulama Merkezi Yayınları.
Şenkul, A. (2014) Türkiye’de Kadına Yönelik Aile İçi Şiddetle Mücadelede Uygulanan Sosyal Politikalar, Basılmamış Yüksek Lisans Tezi, Yalova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yalova
Yüksel, A, B. (2016). Kadına Yönelik Şiddet ve Töre Cinayetleri, Yüksek Lisans Tezi, Çanakkale, Onsekiz Mart Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Kadına Yönelik Şiddetin Nedenleri" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
