Meslek Seçiminde Meslek Değerlerinin Önemi
“İnsanlara yararlı mal ya da hizmet üretmek ve karşılığında para kazanmak için yapılan, belli bir eğitimle kazanılan sistemli bilgi ve becerilere dayalı, kuralları toplumca belirlenmiş etkinlikler bütününe meslek denir. Her insan, gücü ölçüsünde, başkalarının kullanabileceği bir şeyler üretmekte ve kendisi de başkalarının ürettiklerini kullanarak yaşamını sürdürmektedir” (Kuzgun, 2005)
MESLEK SEÇİMİ HAYATIMIZDA NELERİ ETKİLER?
• Kişinin o alanda iş bulma olasılığını etkiler.
• Kişinin başarı ve başarısızlığını etkiler.
• Kişinin işinden hoşlanıp hoşlanmadığını belirler.
• Meslek seçimi hayatın diğer yönlerini de etkiler. (Eşinizin seçimini, yaşadığınız mekanı vb).
• Bireyin dünya görüşünü ve değer yargılarını belirler
.• Tatil ve dinlenme sürenizi belirler
.• Sağlık durumunuzu etkiler.
• Toplumdaki statünüzü ve rollerinizi belirler.
Birey, meslek seçimi kararında bulunurken birçok faktörü göz önünde bulundurarak bir karara varmaktadır. Bu süreçte bireyin geçmiş yaşantısı, deneyimleri, beklentileri, ilgileri , yetenekleri , ve mesleki değerleri gibi faktörler önem kazanmaktadır
Değer: Değerler, davranışa rehberlik eden tutumlar, inançlar ve önceliklerdir.Bir mesleği bizim için değerli kılan özelliklere ‘mesleki değerler’ denir. Meslek değerlerimizle uyumlu bir mesleği seçmek, yaptığımız işten doyum sağlamak işin sürdürülebilirliği açısından oldukça önemlidir. Her mesleğe atfedilen değer bireyden bireye değişir
Meslek Değeri
:Meslek değeri, bir mesleğin gerektirdiği işi yaparken ve işin bitiminden sonra o mesleğin bireylere sağladığı doyumdur. Bazı insanları para daha çok doyurduğu halde, bazı insanları mesleğin maddi getirisidoyurmamaktadır. Para kazanma da bir doyum kaynağıdır ancak, mesleklerin doyurduğu farklı değerler vardır. Bu değerler insanların doyurmaya çalıştıkları birer kaynak olup, insandan insan farklılaşabilmektedir. Örneğin, insanların yaratıcılık yeteneğini doyurma, ün sahibi olma, liderlik, bağımsız çalışma, risk alma, yarışma, toplumsal saygınlık, sosyal güvence, değişik işle ilgilenme gibi birçok doyum kaynağı ya da mesleki değerleri vardır. Bir birey, “Ün sahibi olayım ama param olmasın.”diyebilir. Önemli olan bireyin, hangi meslek değeri olduğunu bilmesi ve onu doyuran bir mesleği tercih etmesidir (Akbaba, 2004,
Meslek değeri ile ilgi birbirine yakın görünmekle birlikte aralarında fark vardır. Đlgi bir mesleğin gerektirdiği etkinlikleri icra ederken bu etkinliklerin özünden elde edilen doyum iken, meslek değeri, hem meslek görevleri hem de bu görevlerin yürütüldüğü ortam, sağladığı kazanç ve elde edilen ödül gibi mesleğin icrasının sonucunda elde edilen doyumdur. Yaygın meslek değerleri arasında şunlar sayılabilir: Yüksek ücret, sosyal güvence, toplumsal saygınlık, liderlik ve otorite, meslekte ilerleme, yetenekleri kullanma, yarışma, ün sahibi olma, bağımsızlık, yaratıcılık, risk alma, işbirliği, yardım, değişiklik ve çeşitlilik, düzenlilik, esnek çalışma saatleri, seyahat, hoşa giden bir çevre, ilgilerini geliştirme, ikna, zihinsel etkinlikler, fiziksel etkinlikler, sayılarla çalışma, halkla ilişkiler, araştırma ve keşfetme, çocuklarla birlikte çalışma, el becerisi, açık alanda çalışma, mevsimlik iş gibi (Pişkin, 2006, s.62-63).
Mesleki değer, çalışma sonucunda elde edilen doyumdur. Bireyin mesleki çalışmaları sonucunda sahip olmak istediklerine, ulaşmaya çalıştıklarına ve gerçekleştirmek istediklerine mesleki değer denilebilir. Para kazanma, ün kazanma, yeteneklerini geliştirme, düzenli bir hayata sahip olma, başkalarına yardım etme, başkalarını yönetme, tekdüze olmayan bir hayat yaşama, rekabet etme, yaratıcılığını geliştirme, bağımsız olma gibi nitelikler mesleki değerler olarak sayılabilir. Her birey mesleki değerlerini geliştirebileceği işlere yönelir. (Kulaksız, 1999).
Bir kimsenin "Ben ne için çalışıyorum", "Mesleğimden, hayattan ne bekliyorum" gibi sorulara verdiği cevaplar o kişinin meslek değerlerini yansıtır. Bu cevaplar "Yeteneklerimi geliştirmek İçin", "Sevdiğim faaliyetleri yapıp muttu olmak İçin" ya da "Çok para kazanıp zengin olmak için"... vb. olabilir. Tabii yetenekleri geliştirme ya da ilgi çekici faaliyetlerde bulunma gibi amaçlar söz konusu olduğunda ilgi ve yetenek kavramları da değer kavramı içinde sayılmaktadır, ilgiler daha çok meslek, alanlarından birine yönelişimizde rol oynayan kişilik özelliğimizdir. Değerler genellikte belli bir meslek alanında iş ya da pozisyon tercihinde etkili olmaktadır. Bindiği gibi, belli bir meslek alanında çok değişik işve pozisyonlar bulunabilmekte ve bunlar bireylerin değişik ihtiyaçlarına farklı düzeyde cevap verebilmektedirler. Değerlerini yakından tanıyan bir kimse, bunlara uygun iş ve pozisyonları kolaylıkla bulabileceği mesleklere yönetebilir ve eğitimi sırasında kendini o pozisyonların gereklerine göre yetiştirebilir. ( Kuzgun,2003) Yirminci yüzyılın sonlarına doğru yaşam stilimiz, yaşam kararı ve meslek seçimi gibi konuların incelenmesi mesleki değerlerin popüler araştırma konusu olmasına neden olmuştur. Bu gelişmelerle beraber 1996 yılında Duane Brown’nun meslek seçiminde “değer temelli kuram” adında bir kuramı ortaya koyması ile değerlerin meslek seçimi üzerindeki etkisi daha da dikkat çekici olmaya başlamıştır (Brown, 2003). Literatür incelendiğinde değerler ile ilgili yapılan çalışmaların büyük çoğunluğu yaşam değerleri ile ilgilidir. Bu açıdan bakıldığında değerlerin iki açıdan incelendiğini söylemek mümkündür. Bunlardan birincisi genel yaşam değerleridir. Genel yaşam değerlerine dünya barışı, özgürlük ve güzellik örneği verilebilir. İkincisi ise spesifik değerlerdir. Bunlardan biri de mesleki değerlerdir. Para, sosyal ilişkiler, yetenekleri kullanma gibi değerler, değerlerin spesifik boyutlarını oluşturmaktadır (Sverko ve diğ., 2008 ). Alan yazın incelendiğinde mesleki değerler daha çok kariyer değerleri ve iş değerleri başlıkları altında incelenmiştir. İş değerleri ile ilgili yapılan çalışmalar bireyin bir işe yerleştikten sonra işin yapılması sonucu elde etmiş olduğu doyum üzerine odaklanmıştır. Ancak mesleki değer bireyin meslek seçimi öncesini de kapsamaktadır. Mesleki değer en genel tanımıyla bir mesleğe girme sonucunda o mesleğin getirilerinden beklenilen ve elde edilen doyumdur (Brown, 2003 ; Kuzgun, 2006)
.
Yaşam değerleri ile mesleki değerleri birbirinden ayırmak mümkün değildir. Mesleki değerler yaşam değerleri içinde yer alan daha spesifik değerler olarak gözükmektedir. Mesleki değerlerin yaşam değerlerinden temel farkı bir mesleğin icrasından sonra elde edilen ya da edileceği tahmin edilen doyumu ifade etmesidir. Mesleki değerler birey için bir meslekte neyin önemli olduğuna dair ölçütleri vermektedir. Bu ölçütler bireyin bir mesleğin seçilmesinde kullanacağı standartları oluşturmaktadır (Ros, Schwartz ve Surkiss, 1999) Daha önce de vurgulandığı üzere mesleki değer bir meslek seçiminin ana temellerini oluşturur. Çünkü mesleki değer bir bakıma bir meslek etkinliğinden beklenen amacı ifade eder. Bireyin içinde bulunduğu toplumun değerleri ve kendinin sahip olduğu mesleki değerler arasındaki tutarlılık meslek doyumunu sağlar (Diskiene ve Gostautas, 2010). Son yıllarda değerler ile ilgili araştırmalarda bir artış gözlenmektedir. Yapılan araştırmalar son yirmi yılda sahip olduğumuz değerlerin hızlı bir değişim içinde olduğunu göstermektedir. Özellikle genç neslin değerlerinin hızla değiştiği ve bu nedenle bir önceki nesille farklılıkların daha fazla olduğu iddia edilmektedir. Mesleki değerlerin sınıflandırılması ile ilgili net bir çerçeve oluşturmak zor görünmektedir. Mesleki değerleri ölçmeye çalışan bir çok ölçekte genel bir mesleki değer sayısı verilememektedir. (Sverko ve diğ., 2008).
Mesleki değerlerini göze alarak meslek seçimi yapan bireyler seçtiği meslekle kendi arasında sağlıklı, mutlu ve başarılı bir bağ oluşturabilir. Yapılan araştırmalar bireyin kendi değerlerine uygun meslek seçmesinin meslekte başarılı olma olasılığını arttırdığını göstermektedir. Bu uyum özellikle bireyin çalıştığı kurum ve kendisi için daha fazla verim sağlamaktadır.
(Posner, 2010).
Birey meslek seçerek aslında ulaşmak istediği yaşam değerlerini gerçekleştirmek istemektedir. Araştırmalar bireyin mesleki değer yapısının ve hiyerarşinin bireyin bir meslekten beklentilerini oluşturduğunu göstermektedir. Hangi mesleğin bireyin sahip olduğu öncelikli mesleki değerinin doyumunu sağladığına dair bir arayış süreci yaşanmaktadır. Bu nedenle bireyin hangi mesleki değerler yapısına ve hiyerarşisine sahip olduğunu bilmesi meslekten alacağı doyumu ve yaşam doyumunu belirgin bir şekilde etkileyecektir. Bireyin mesleki değerler hiyerarşisi aynı zamanda seçeceği mesleklerin hiyerarşisini belirlemektedir. Meslek seçimi aşamasında bulunan birey, mesleki değerlerini bir sıralama içine koymaktadır. Bireyin kendi ihtiyaçlarını referans alarak bunlara eşlik eden değerlerin farkında olması sağlıklı bir sıralama için önemli görülmektedir (Shoffner, 2006). Birey meslek seçimi öncesi hangi değer örüntülerine sahip olduğunu bilemeyebilir. Bu durumda bireyin mesleki değer örüntülerini fark etmesini sağlayacak araç-gereçlerin kullanılması bireyin ileride yapacağı işin sonuçlarından doyum almasını sağlayacaktır. Burada meslek danışmanlarına öğrencilerin kendi yaşam değerleri ve mesleki değerlerinin farkına varmasını sağlamakta önemli roller düşmektedir (Busacca, 2010).
MESLEKİ DEĞERLER LİSTESİ
Yenilikçilik (yeni şeyler üretme) Mesleki gelişime açık olma Yaşam boyu öğrenme Yaratıcılık Zihinsel güçlük ve üstesinden gelme Fiziksel zorluk ve üstesinden gelme Psikolojik zorluk ve üstesinden gelme Ahlaki değerler Teknolojinin kullanılması Meslekte yükselme Meslekte başarı İnsanlarla çalışma Takım çalışması Eşitlik Problem çözme Sorumluluk Kazanç (Maaş, ücret, prim) Özerklik/Bağımsız çalışma Liderlik Yapılan hatanın telafi edilmesi Duyarlılık Yarışma/ Rekabet .Başkalarına yardım etme İş hayatı ile ev hayatı arasında denge kurma Düzenli hayat İstediğiİstediği yerde yaşama Kendine zaman ayırma Arkadaşlık Toplumla olan sosyal ilişki Çalışma saatindeki esneklik Çalışma mekânının güvenliği Fiziksel koşullar Sosyal güvence Güvenlik Macera Heyecan Saygınlık Tanınma Doyum
Bir başka sınıflama şöyledir: Meslek değerleri, bireylerin bir mesleği seçerken veya o meslekte çalışırken önemsediği unsurlardır. Bu değerler kişiden kişiye farklılık gösterebilir ancak genellikle şunları içerir:
1. Maddi Değerler: Mesleğin sunduğu maddi olanaklar, maaş, primler, avantajlar gibi unsurlar bu kategoriye girer.
2. Sosyal Değerler: Mesleğin topluma veya başkalarına nasıl yardım ettiği veya etkileşim sunduğu değerleri içerir. Örneğin, sosyal hizmetler veya eğitim gibi meslekler sosyal değerlere önem veren kişiler için çekici olabilir.
3. İş-Aile Denge: İş hayatı ile aile veya kişisel yaşam arasındaki dengeyi sağlama yeteneği. Bu, esnek çalışma saatleri veya uzaktan çalışma gibi unsurları içerebilir.
4. Kişisel Gelişim: Meslek içindeki öğrenme fırsatları, gelişim imkanları, kariyer ilerleme ve yeni beceriler kazanma olanakları bu değerler arasında yer alır.
5.İşin Doğası: İşin kendisi, kişinin tutkulu olduğu veya keyif aldığı aktiviteleri içerebilir. Yaratıcılık, analitik düşünme, fiziksel aktivite gibi unsurlar bu kategoride değerlendirilebilir.
MESLEKİ DEĞERLER: Bu değerler bireyden bireye değişebilir ve bir meslek seçerken veya o meslekte çalışırken kişinin mutluluğunu, tatminini ve başarısını etkileyebilir. Sizin için önemli olan meslek değerleri nelerdir?
. MESLEKİ DEĞERLERİN ÖLÇÜLMESİ ( YILDIZ KUZGUN) Kuzgun(1998) tarafından geliştirilen “Kendini Değerlendirme Envanteri” de, 3 yetenek, 11 ilgi ve 9 mesleki değer alanında bireylerin kendi algısını ölçen toplam 230 soru bulunmaktadır.
Aşağıda K.D.E. envanterde yer alan 9 mesleki değer alanları ve bunların çalışma hayatındaki belli başlı işlerle ilişkileri kısaca açıklanmaya çalışılmıştır.
1. Yeteneğini Kullanma :İnsanlarda, sahip oldukları gizil güçleri kullanma ve geliştirme yolunda doğal bir yönseme vardır ancak bazen ekonomik olanaksızlıklar veya ana-babalanın beklentilerini yerine getirmeye fazlaca önem verme yüzünden bireyler bu doğal eğilimlerini dikkate alamamaktadırlar ve yetenekleri ile pek ilgili olmayan alanlara yönelmektedirler. Oysa bir kimse en iyi yapabileceği işleri gerektiren bir alana yöneldiği takdirde başarılı olacağı için ana-babasının ve kendisi için önemli diğer kişilerin beklentilerini daha iyi bir şekilde karşılayabilir. Yeteneklerini kullanmaya ve geliştirmeye önem veren kimselerin yeteneklerini tanımak için sistemli bir araştırmaya girmeleri ve yüksek derecede sahip oldukları yetenekleri en fazla gerektiren alanlara yönelmeleri gerekmektedir.
2. Yaratıcılık: İşleri alışılmıştan farklı biçimde yapma, yenilikler ortaya koyma gücü olarak tanımlanan yaratıcılık meslek ve iş seçiminde dikkate alınması gereken önemli bir özelliktir. Yaratıcı insanlar yenilik ortaya koyma gücüne sahiptirler ve bu güçlerini kullanabilecekleri ortamları ararlar. Her meslekte sorunlara değişik açıdan bakabilme, yeni yorum ve sentezlere gidebilme olanağı vardır. Ancak bu olanak mimarlık, endüstri tasarımcılığı, öğretmenlik gibi alanlarda daha çok, muhasebecilik, kütüphanecilik gibi mesleklerde daha az olabilir. Yaratıcı gücü olan kimseler seçtikleri mesleklerde bu güçlerini kullanma olanağı bulup bula-mayacaklarını düşünmelidirler.
3. Yarışma: Bazı kimseler yetenek ve başarılarının başka İnsanlara göre değerlendirilmesine ve üstünlüklerinin tanınmasına olanak veren durumlarda bulunmak isterler. Buna karşılık, başarısızlığa uğramaktan çok korkan kimseler yarışmadan kaçınmaya özen gösterirler. Bir kimsenin yarışmaya girip kendini kanıt-laması, en azından yeteneği düzeyinde bir mesleğe girmesi ile mümkündür. Her mesleğin üst basamaklarında, az çok bir yarışma vardır ve üst basamaklara ancak çok üstün, yetenekli, çalışkan ve biraz da şanslı kimseler yükselebilir. Sanat ve bilim alanlarındaki meslekler buna örnek olabilir.
4. İşbirliği: Bazı insanlar, çalışırken başka kişi ya da kişilerle işbirliği: halinde olmak, işleri başkaları ile birlikte yürütmek, başkalarından yardım almak ve sorumluluğu başkaları ile paylaşmak isterler. Her meslekte bu ihtiyacın doyumuna imkan verecek pozisyonlar vardır, örneğin, kişi mühendis ise ve başkalarına bağımlı olarak çalışmak istiyorsa bir fabrikada görev alabilir, diğer mühendislerle işbirliği halinde çalışabilir ve sorumluluğu başkaları ile paylaşabilir. Buna karşılık işbirliği özelliği zayıf olan, yani bağımsız hareket etmekten hoşlanan bir mühendis özel iş yeri açabilir veya bir fabrikada çalışma durumunda ise, işyerinde karar veren, başkalarını yöneten bir kişi olarak çalışabileceği bir pozisyon arar.
5. Değişiklik: Bazı meslekler çok değişik ortamlarda yürütülür ve bazı ihsanlar da değişik işler yapmaktan, seyahat etmekten hoşlanırlar. Hayatlarında yenilik ve değişiklik isteyen İnsanların buna en çok olanak veren alanlara yönelmelerinde yarar vardır. Gazetecilik, diplomatlık, turizm rehberliği bu tür mesleklerdendir.
6. Düzenli Yaşam: Düzenli bir yaşam isteyen kimseler çalışma saatleri belirli olan, seyahat etmeyi, gece ve tatillerde nöbet tutmayı gerektirmeyen, kendilerine az da olsa düzenli bir gelir sağlayan ve işsiz kalma tehlikesi olmayan işlerde mutlu olabilirler.
7. Liderlik :Bazı kimseler iş yerinde lider olmak, çalışmaları planlayıp başkalarını yönetmek ve yönlendirmek isterler. Her meslekte ve/veya iş yerinde çeşitli yöneticilik pozisyonları vardır, hangi meslek alanında yetişmiş olursa olsun bir iş yerinde çalışmaya başlayan bir kimse liderlik ve yöneticilik özelliklerini kanıtladıkça bu pozisyonlara yükselebilir.
8 Kazanç :Her meslek faaliyetinin sonunda bir miktar kazanç elde edilir. Çalışan herkes de kendisin rahat bir geçim sağlayacak düzeyde kazanç elde etmek ister. Ancak, bazı kimseler için yüksek düzeyde kazanç elde etmek çok önemli olabilir. Tabii bol kazanç risk faktörü ile yakından ilgili olup, bazen sağlığı ve halihazır kazancı tehlikeye atmayı da gerektirebilir.
9. Ün Sahibi Olma: Bazı kimseler adlarını duyurmak, herkes tarafından tanınan bir kimse olmak isterler. Bir mesleğin en başarılı elemanı olmak kişiye ün kazandırır ve bu anlamda her meslekte ün kazanmak olanaklıdır. Ancak, bazı mesleklerde herkes tarafından tanınan bir kimse olma olanağı diğerlerinden daha fazladır. Örneğin, gazetecilik, tiyatro ve çeşitli sanat dalları bu ihtiyacın doyumuna daha çök İmkan veren alanlardır.( https://www.izegitimdanismanlik.com/resimler/files/kariyer_planlama.pdf)
Özetle meslek seçimini açıklayan kuramların çoğunun ihtiyaçlar ve değerler üzerine kurulu olduğu ve bunlardan hareketle kişilerin mesleki tercihlerinin açıklandığı görülmektedir. Bireylerin meslekte ihtiyaçları ve değerleri karşılandıkça iş doyumu ve başarısı arttığı bilinmektedir. Karşılanmaması halinde ise iş doyumsuzluğuna ve işe yabancılaşmaya neden olmaktadır.
HAYDİ KENDİMİZİ DEĞERLENDİRELİM
..MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ ( ABDULLAH ATLI)
Çalışmanın bu bölümünde Abdullah Atli (2012) tarafından lise öğrencilerinin mesleki değerlerini belirlemek amacıyla geliştirilen “Mesleki Değer Envanteri” bulgularına yer verilmiştir. Mesleki Değer Envanteri(MDE) bireylerin mesleki değerlerini belirlemeyi amaçlayan bir ölçme aracıdır. Envanter 35 maddeden ve 9 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar arkadaşlık, ekip çalışması, fiziksel özelliklerin kullanımı, iş sağlığı, liderlik özgürlük, maddi kazanç, yaratıcılık ve yardım ve olarak tanımlanmıştır. MDE’ de yer alan değer ifadeleri kişinin ne derece katıldığını belirlemeye dönük 1’den 9’a kadar katılma derecesini içeren likert tipi bir ölçektir.
MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ YÖNERGE VE MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ UYGULAMA FORMU
Bu ölçek bazı değer alanlarını daha iyi tanımanıza ve bu yolla okul, ders ve meslek seçimine yardımcı olmak amacı ile (Atli, 2012) geliştirilmiştir. Ölçekte değer alanlarını yansıtan 35 madde yer almaktadır. Sizden istenen her maddeyi (soru) dikkatle okuyup, “(1) Hiç katılmıyorum ile (9) Tamamen Katılıyorum” şeklinde sıralanan dokuzlu derecelendirmede katılma derecenizi en iyi yansıtan rakamın altındaki boşluğa (X) işareti koymanızdır. Bazı maddelere cevap vermek zor olabilir. Ancak her bir maddeyi sizi en iyi yansıtan rakamı işaretleyiniz ve hiçbir maddeyi boş bırakmayınız. Unutmayınız bu bir test sınavı değildir. Okul, ders ve meslek seçiminize yardımcı olabilmek amacıyla uygulanmaktadır. 35 maddeden oluşan“(1) Hiç katılmıyorum ile (9) Tamamen Katılıyorum” şeklinde dokuzlu likert derecelendirme ölçeğinin kullanıldığı form aşağıdadır.
Mesleki Değer Envanteri Uygulama Formu
MADDELER Kesinlikle Katılmıyorum Katılmıyorum Katılmak Çok Zor Pek katılmıyorum Kararsızım Zor Ama Katılıyorum Biraz Katılıyorum Büyük ölçüde Katılıyorum Kesinlikle Katılıyorum 1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 Lüks içinde yaşamımı sürdürmemi sağlayacak bir işte çalışmak benim için önemlidir.
2 Çalışanları yönlendirebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
3 Çalışma koşullarını kendim belirleyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
4 İnsanların yaşadığı sorunların çözümüne yardım edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
5 Fiziksel gücümü kullanabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
6 Sağlığımla ilgili risklerin az olduğu bir işte çalışmak benim için önemlidir.
7 Yaratıcılığımı kullanabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
8 İyi dostluklar kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
9 Kendi çalışma saatlerimi belirleyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
10 Orijinal fikirler üretebilecek bir işte çalışmak benim için önemlidir.
11 İleride yöneticisi olabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
12 Herhangi bir meslek hastalığına maruz kalmayacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
13 Liderlik becerilerimi sergileyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
14 Çok para kazanacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
15 Hayati tehlikeler içermeyen bir işte çalışmak benim için önemlidir.
16 Topluma faydalı olacağımı hissedeceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
17 Sıcak ilişkiler kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
18 Ekip ruhu ile projeler yürütebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
19 Yaralanma ya da sakatlanma riski olmayan bir işte çalışmak benim için önemlidir.
20 Daha çok fiziksel olarak yorulacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
21 Uyum içinde olabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
22 Motivasyonumu artıracak kadar yüksek ücretli bir işte çalışmak benim için önemlidir.
23 İş arkadaşlarımla takım olarak hareket edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
24 Dostça ilişkiler kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
25 İnsanlara yardım edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
26 İş arkadaşlarımla ortaklaşa kararlar alabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
27 Başkalarına yön verebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
28 Diğer insanların iyiliği ve mutluluğu için bir şeyler yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
29 Mekanik şeylerle uğraşabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
30 Sürekli yeni çalışmalar yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
31 Beni ekonomik olarak tatmin edecek bir işte çalışmak benim için önemlidir.
32 İş arkadaşlarımla işbirliği yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
33 Bir şeyleri tamir edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
34 Sorunlar karşısında daha önce düşünülmemiş orijinal çözümler sunabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
35 Esnek çalışma saatleri olan bir işte çalışmak benim için önemli.
ALT BOYUT MADDE NUMARALARI PUANLAMA
Arkadaşlık: 8+17+21+24 Her madde ile ilgili puanlar toplandıktan sonra aritmetik ortalamaları alınır. Elde edilen puanlar sıralanarak bireyin meslek değerleri önem derecesi belirlenmiş olur.
Ekip Çalışması :18+23+26+32
Fiziksel Özelliklerin Kullanımı :5+20+29+33
Liderlik: 2+11+13+27
Özgürlük: 3+9+35
Kazanç :1+14+22+31
Sağlık :6+12+15+19
Yaratıcılık :7+10+30+34
Yardım: 4+16+25+28
…………………………………………………………………………………………………
Kaynakça
Akbaba Sırrı., “Bireyin Akademik Benlik Kavramı Ölçeğini Puanlamasının Mesleki Olgunluk Düzeyine Etkisi”,Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt/ 3, Sayı/2, Ankara, Temmuz 1999. ___________ “Psikolojik Sağlığı Koruyucu Rehberlik ve Psikolojik Danışma”, Pegem A Yayıncılık, Ankara, Kasım 2004
Kuzgun, Y. (2009). Meslek Gelişimi ve Danışmanlığı, (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayınevi.
Kuzgun, Y. ve Bacanlı, F. (2012). Lise Öğrencileri İçin Mesleki Olgunluk Ölçeği El Kitabı. Ankara: Nobel Dağıtım.
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2199038
Pişkin, Metin., “İlk ve Ortaöğretim Öğrencilerimizin Kariyer Gelişimleri ve Yönlendirme Süreçlerinde Gözlenen Sorunlar ve Çözüm Önerileri” Türk Eğitim Sisteminde Yeni Paradigma Arayışları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı, Ankara, 4-5 Kasım 2006. ___________“Özsaygıyı Geliştirme Eğitimi” Đlköğretimde Rehberlik, Ed:Yıldız Kuzgun, Nobel Yayın Dağıtım, 2. Baskı, Ankara, 2000.
https://e-rehberlik.gsb.gov.tr/testDetail/1007?envanterId=8
https://www.izegitimdanismanlik.com/resimler/files/kariyer_planlama.pdf)
https://scholar.google.com/citations?user=o5c-h_8AAAAJ&hl=tr
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/161156
MESLEK SEÇİMİ HAYATIMIZDA NELERİ ETKİLER?
• Kişinin o alanda iş bulma olasılığını etkiler.
• Kişinin başarı ve başarısızlığını etkiler.
• Kişinin işinden hoşlanıp hoşlanmadığını belirler.
• Meslek seçimi hayatın diğer yönlerini de etkiler. (Eşinizin seçimini, yaşadığınız mekanı vb).
• Bireyin dünya görüşünü ve değer yargılarını belirler
.• Tatil ve dinlenme sürenizi belirler
.• Sağlık durumunuzu etkiler.
• Toplumdaki statünüzü ve rollerinizi belirler.
Birey, meslek seçimi kararında bulunurken birçok faktörü göz önünde bulundurarak bir karara varmaktadır. Bu süreçte bireyin geçmiş yaşantısı, deneyimleri, beklentileri, ilgileri , yetenekleri , ve mesleki değerleri gibi faktörler önem kazanmaktadır
Değer: Değerler, davranışa rehberlik eden tutumlar, inançlar ve önceliklerdir.Bir mesleği bizim için değerli kılan özelliklere ‘mesleki değerler’ denir. Meslek değerlerimizle uyumlu bir mesleği seçmek, yaptığımız işten doyum sağlamak işin sürdürülebilirliği açısından oldukça önemlidir. Her mesleğe atfedilen değer bireyden bireye değişir
Meslek Değeri
:Meslek değeri, bir mesleğin gerektirdiği işi yaparken ve işin bitiminden sonra o mesleğin bireylere sağladığı doyumdur. Bazı insanları para daha çok doyurduğu halde, bazı insanları mesleğin maddi getirisidoyurmamaktadır. Para kazanma da bir doyum kaynağıdır ancak, mesleklerin doyurduğu farklı değerler vardır. Bu değerler insanların doyurmaya çalıştıkları birer kaynak olup, insandan insan farklılaşabilmektedir. Örneğin, insanların yaratıcılık yeteneğini doyurma, ün sahibi olma, liderlik, bağımsız çalışma, risk alma, yarışma, toplumsal saygınlık, sosyal güvence, değişik işle ilgilenme gibi birçok doyum kaynağı ya da mesleki değerleri vardır. Bir birey, “Ün sahibi olayım ama param olmasın.”diyebilir. Önemli olan bireyin, hangi meslek değeri olduğunu bilmesi ve onu doyuran bir mesleği tercih etmesidir (Akbaba, 2004,
Meslek değeri ile ilgi birbirine yakın görünmekle birlikte aralarında fark vardır. Đlgi bir mesleğin gerektirdiği etkinlikleri icra ederken bu etkinliklerin özünden elde edilen doyum iken, meslek değeri, hem meslek görevleri hem de bu görevlerin yürütüldüğü ortam, sağladığı kazanç ve elde edilen ödül gibi mesleğin icrasının sonucunda elde edilen doyumdur. Yaygın meslek değerleri arasında şunlar sayılabilir: Yüksek ücret, sosyal güvence, toplumsal saygınlık, liderlik ve otorite, meslekte ilerleme, yetenekleri kullanma, yarışma, ün sahibi olma, bağımsızlık, yaratıcılık, risk alma, işbirliği, yardım, değişiklik ve çeşitlilik, düzenlilik, esnek çalışma saatleri, seyahat, hoşa giden bir çevre, ilgilerini geliştirme, ikna, zihinsel etkinlikler, fiziksel etkinlikler, sayılarla çalışma, halkla ilişkiler, araştırma ve keşfetme, çocuklarla birlikte çalışma, el becerisi, açık alanda çalışma, mevsimlik iş gibi (Pişkin, 2006, s.62-63).
Mesleki değer, çalışma sonucunda elde edilen doyumdur. Bireyin mesleki çalışmaları sonucunda sahip olmak istediklerine, ulaşmaya çalıştıklarına ve gerçekleştirmek istediklerine mesleki değer denilebilir. Para kazanma, ün kazanma, yeteneklerini geliştirme, düzenli bir hayata sahip olma, başkalarına yardım etme, başkalarını yönetme, tekdüze olmayan bir hayat yaşama, rekabet etme, yaratıcılığını geliştirme, bağımsız olma gibi nitelikler mesleki değerler olarak sayılabilir. Her birey mesleki değerlerini geliştirebileceği işlere yönelir. (Kulaksız, 1999).
Bir kimsenin "Ben ne için çalışıyorum", "Mesleğimden, hayattan ne bekliyorum" gibi sorulara verdiği cevaplar o kişinin meslek değerlerini yansıtır. Bu cevaplar "Yeteneklerimi geliştirmek İçin", "Sevdiğim faaliyetleri yapıp muttu olmak İçin" ya da "Çok para kazanıp zengin olmak için"... vb. olabilir. Tabii yetenekleri geliştirme ya da ilgi çekici faaliyetlerde bulunma gibi amaçlar söz konusu olduğunda ilgi ve yetenek kavramları da değer kavramı içinde sayılmaktadır, ilgiler daha çok meslek, alanlarından birine yönelişimizde rol oynayan kişilik özelliğimizdir. Değerler genellikte belli bir meslek alanında iş ya da pozisyon tercihinde etkili olmaktadır. Bindiği gibi, belli bir meslek alanında çok değişik işve pozisyonlar bulunabilmekte ve bunlar bireylerin değişik ihtiyaçlarına farklı düzeyde cevap verebilmektedirler. Değerlerini yakından tanıyan bir kimse, bunlara uygun iş ve pozisyonları kolaylıkla bulabileceği mesleklere yönetebilir ve eğitimi sırasında kendini o pozisyonların gereklerine göre yetiştirebilir. ( Kuzgun,2003) Yirminci yüzyılın sonlarına doğru yaşam stilimiz, yaşam kararı ve meslek seçimi gibi konuların incelenmesi mesleki değerlerin popüler araştırma konusu olmasına neden olmuştur. Bu gelişmelerle beraber 1996 yılında Duane Brown’nun meslek seçiminde “değer temelli kuram” adında bir kuramı ortaya koyması ile değerlerin meslek seçimi üzerindeki etkisi daha da dikkat çekici olmaya başlamıştır (Brown, 2003). Literatür incelendiğinde değerler ile ilgili yapılan çalışmaların büyük çoğunluğu yaşam değerleri ile ilgilidir. Bu açıdan bakıldığında değerlerin iki açıdan incelendiğini söylemek mümkündür. Bunlardan birincisi genel yaşam değerleridir. Genel yaşam değerlerine dünya barışı, özgürlük ve güzellik örneği verilebilir. İkincisi ise spesifik değerlerdir. Bunlardan biri de mesleki değerlerdir. Para, sosyal ilişkiler, yetenekleri kullanma gibi değerler, değerlerin spesifik boyutlarını oluşturmaktadır (Sverko ve diğ., 2008 ). Alan yazın incelendiğinde mesleki değerler daha çok kariyer değerleri ve iş değerleri başlıkları altında incelenmiştir. İş değerleri ile ilgili yapılan çalışmalar bireyin bir işe yerleştikten sonra işin yapılması sonucu elde etmiş olduğu doyum üzerine odaklanmıştır. Ancak mesleki değer bireyin meslek seçimi öncesini de kapsamaktadır. Mesleki değer en genel tanımıyla bir mesleğe girme sonucunda o mesleğin getirilerinden beklenilen ve elde edilen doyumdur (Brown, 2003 ; Kuzgun, 2006)
.
Yaşam değerleri ile mesleki değerleri birbirinden ayırmak mümkün değildir. Mesleki değerler yaşam değerleri içinde yer alan daha spesifik değerler olarak gözükmektedir. Mesleki değerlerin yaşam değerlerinden temel farkı bir mesleğin icrasından sonra elde edilen ya da edileceği tahmin edilen doyumu ifade etmesidir. Mesleki değerler birey için bir meslekte neyin önemli olduğuna dair ölçütleri vermektedir. Bu ölçütler bireyin bir mesleğin seçilmesinde kullanacağı standartları oluşturmaktadır (Ros, Schwartz ve Surkiss, 1999) Daha önce de vurgulandığı üzere mesleki değer bir meslek seçiminin ana temellerini oluşturur. Çünkü mesleki değer bir bakıma bir meslek etkinliğinden beklenen amacı ifade eder. Bireyin içinde bulunduğu toplumun değerleri ve kendinin sahip olduğu mesleki değerler arasındaki tutarlılık meslek doyumunu sağlar (Diskiene ve Gostautas, 2010). Son yıllarda değerler ile ilgili araştırmalarda bir artış gözlenmektedir. Yapılan araştırmalar son yirmi yılda sahip olduğumuz değerlerin hızlı bir değişim içinde olduğunu göstermektedir. Özellikle genç neslin değerlerinin hızla değiştiği ve bu nedenle bir önceki nesille farklılıkların daha fazla olduğu iddia edilmektedir. Mesleki değerlerin sınıflandırılması ile ilgili net bir çerçeve oluşturmak zor görünmektedir. Mesleki değerleri ölçmeye çalışan bir çok ölçekte genel bir mesleki değer sayısı verilememektedir. (Sverko ve diğ., 2008).
Mesleki değerlerini göze alarak meslek seçimi yapan bireyler seçtiği meslekle kendi arasında sağlıklı, mutlu ve başarılı bir bağ oluşturabilir. Yapılan araştırmalar bireyin kendi değerlerine uygun meslek seçmesinin meslekte başarılı olma olasılığını arttırdığını göstermektedir. Bu uyum özellikle bireyin çalıştığı kurum ve kendisi için daha fazla verim sağlamaktadır.
(Posner, 2010).
Birey meslek seçerek aslında ulaşmak istediği yaşam değerlerini gerçekleştirmek istemektedir. Araştırmalar bireyin mesleki değer yapısının ve hiyerarşinin bireyin bir meslekten beklentilerini oluşturduğunu göstermektedir. Hangi mesleğin bireyin sahip olduğu öncelikli mesleki değerinin doyumunu sağladığına dair bir arayış süreci yaşanmaktadır. Bu nedenle bireyin hangi mesleki değerler yapısına ve hiyerarşisine sahip olduğunu bilmesi meslekten alacağı doyumu ve yaşam doyumunu belirgin bir şekilde etkileyecektir. Bireyin mesleki değerler hiyerarşisi aynı zamanda seçeceği mesleklerin hiyerarşisini belirlemektedir. Meslek seçimi aşamasında bulunan birey, mesleki değerlerini bir sıralama içine koymaktadır. Bireyin kendi ihtiyaçlarını referans alarak bunlara eşlik eden değerlerin farkında olması sağlıklı bir sıralama için önemli görülmektedir (Shoffner, 2006). Birey meslek seçimi öncesi hangi değer örüntülerine sahip olduğunu bilemeyebilir. Bu durumda bireyin mesleki değer örüntülerini fark etmesini sağlayacak araç-gereçlerin kullanılması bireyin ileride yapacağı işin sonuçlarından doyum almasını sağlayacaktır. Burada meslek danışmanlarına öğrencilerin kendi yaşam değerleri ve mesleki değerlerinin farkına varmasını sağlamakta önemli roller düşmektedir (Busacca, 2010).
MESLEKİ DEĞERLER LİSTESİ
Yenilikçilik (yeni şeyler üretme) Mesleki gelişime açık olma Yaşam boyu öğrenme Yaratıcılık Zihinsel güçlük ve üstesinden gelme Fiziksel zorluk ve üstesinden gelme Psikolojik zorluk ve üstesinden gelme Ahlaki değerler Teknolojinin kullanılması Meslekte yükselme Meslekte başarı İnsanlarla çalışma Takım çalışması Eşitlik Problem çözme Sorumluluk Kazanç (Maaş, ücret, prim) Özerklik/Bağımsız çalışma Liderlik Yapılan hatanın telafi edilmesi Duyarlılık Yarışma/ Rekabet .Başkalarına yardım etme İş hayatı ile ev hayatı arasında denge kurma Düzenli hayat İstediğiİstediği yerde yaşama Kendine zaman ayırma Arkadaşlık Toplumla olan sosyal ilişki Çalışma saatindeki esneklik Çalışma mekânının güvenliği Fiziksel koşullar Sosyal güvence Güvenlik Macera Heyecan Saygınlık Tanınma Doyum
Bir başka sınıflama şöyledir: Meslek değerleri, bireylerin bir mesleği seçerken veya o meslekte çalışırken önemsediği unsurlardır. Bu değerler kişiden kişiye farklılık gösterebilir ancak genellikle şunları içerir:
1. Maddi Değerler: Mesleğin sunduğu maddi olanaklar, maaş, primler, avantajlar gibi unsurlar bu kategoriye girer.
2. Sosyal Değerler: Mesleğin topluma veya başkalarına nasıl yardım ettiği veya etkileşim sunduğu değerleri içerir. Örneğin, sosyal hizmetler veya eğitim gibi meslekler sosyal değerlere önem veren kişiler için çekici olabilir.
3. İş-Aile Denge: İş hayatı ile aile veya kişisel yaşam arasındaki dengeyi sağlama yeteneği. Bu, esnek çalışma saatleri veya uzaktan çalışma gibi unsurları içerebilir.
4. Kişisel Gelişim: Meslek içindeki öğrenme fırsatları, gelişim imkanları, kariyer ilerleme ve yeni beceriler kazanma olanakları bu değerler arasında yer alır.
5.İşin Doğası: İşin kendisi, kişinin tutkulu olduğu veya keyif aldığı aktiviteleri içerebilir. Yaratıcılık, analitik düşünme, fiziksel aktivite gibi unsurlar bu kategoride değerlendirilebilir.
MESLEKİ DEĞERLER: Bu değerler bireyden bireye değişebilir ve bir meslek seçerken veya o meslekte çalışırken kişinin mutluluğunu, tatminini ve başarısını etkileyebilir. Sizin için önemli olan meslek değerleri nelerdir?
. MESLEKİ DEĞERLERİN ÖLÇÜLMESİ ( YILDIZ KUZGUN) Kuzgun(1998) tarafından geliştirilen “Kendini Değerlendirme Envanteri” de, 3 yetenek, 11 ilgi ve 9 mesleki değer alanında bireylerin kendi algısını ölçen toplam 230 soru bulunmaktadır.
Aşağıda K.D.E. envanterde yer alan 9 mesleki değer alanları ve bunların çalışma hayatındaki belli başlı işlerle ilişkileri kısaca açıklanmaya çalışılmıştır.
1. Yeteneğini Kullanma :İnsanlarda, sahip oldukları gizil güçleri kullanma ve geliştirme yolunda doğal bir yönseme vardır ancak bazen ekonomik olanaksızlıklar veya ana-babalanın beklentilerini yerine getirmeye fazlaca önem verme yüzünden bireyler bu doğal eğilimlerini dikkate alamamaktadırlar ve yetenekleri ile pek ilgili olmayan alanlara yönelmektedirler. Oysa bir kimse en iyi yapabileceği işleri gerektiren bir alana yöneldiği takdirde başarılı olacağı için ana-babasının ve kendisi için önemli diğer kişilerin beklentilerini daha iyi bir şekilde karşılayabilir. Yeteneklerini kullanmaya ve geliştirmeye önem veren kimselerin yeteneklerini tanımak için sistemli bir araştırmaya girmeleri ve yüksek derecede sahip oldukları yetenekleri en fazla gerektiren alanlara yönelmeleri gerekmektedir.
2. Yaratıcılık: İşleri alışılmıştan farklı biçimde yapma, yenilikler ortaya koyma gücü olarak tanımlanan yaratıcılık meslek ve iş seçiminde dikkate alınması gereken önemli bir özelliktir. Yaratıcı insanlar yenilik ortaya koyma gücüne sahiptirler ve bu güçlerini kullanabilecekleri ortamları ararlar. Her meslekte sorunlara değişik açıdan bakabilme, yeni yorum ve sentezlere gidebilme olanağı vardır. Ancak bu olanak mimarlık, endüstri tasarımcılığı, öğretmenlik gibi alanlarda daha çok, muhasebecilik, kütüphanecilik gibi mesleklerde daha az olabilir. Yaratıcı gücü olan kimseler seçtikleri mesleklerde bu güçlerini kullanma olanağı bulup bula-mayacaklarını düşünmelidirler.
3. Yarışma: Bazı kimseler yetenek ve başarılarının başka İnsanlara göre değerlendirilmesine ve üstünlüklerinin tanınmasına olanak veren durumlarda bulunmak isterler. Buna karşılık, başarısızlığa uğramaktan çok korkan kimseler yarışmadan kaçınmaya özen gösterirler. Bir kimsenin yarışmaya girip kendini kanıt-laması, en azından yeteneği düzeyinde bir mesleğe girmesi ile mümkündür. Her mesleğin üst basamaklarında, az çok bir yarışma vardır ve üst basamaklara ancak çok üstün, yetenekli, çalışkan ve biraz da şanslı kimseler yükselebilir. Sanat ve bilim alanlarındaki meslekler buna örnek olabilir.
4. İşbirliği: Bazı insanlar, çalışırken başka kişi ya da kişilerle işbirliği: halinde olmak, işleri başkaları ile birlikte yürütmek, başkalarından yardım almak ve sorumluluğu başkaları ile paylaşmak isterler. Her meslekte bu ihtiyacın doyumuna imkan verecek pozisyonlar vardır, örneğin, kişi mühendis ise ve başkalarına bağımlı olarak çalışmak istiyorsa bir fabrikada görev alabilir, diğer mühendislerle işbirliği halinde çalışabilir ve sorumluluğu başkaları ile paylaşabilir. Buna karşılık işbirliği özelliği zayıf olan, yani bağımsız hareket etmekten hoşlanan bir mühendis özel iş yeri açabilir veya bir fabrikada çalışma durumunda ise, işyerinde karar veren, başkalarını yöneten bir kişi olarak çalışabileceği bir pozisyon arar.
5. Değişiklik: Bazı meslekler çok değişik ortamlarda yürütülür ve bazı ihsanlar da değişik işler yapmaktan, seyahat etmekten hoşlanırlar. Hayatlarında yenilik ve değişiklik isteyen İnsanların buna en çok olanak veren alanlara yönelmelerinde yarar vardır. Gazetecilik, diplomatlık, turizm rehberliği bu tür mesleklerdendir.
6. Düzenli Yaşam: Düzenli bir yaşam isteyen kimseler çalışma saatleri belirli olan, seyahat etmeyi, gece ve tatillerde nöbet tutmayı gerektirmeyen, kendilerine az da olsa düzenli bir gelir sağlayan ve işsiz kalma tehlikesi olmayan işlerde mutlu olabilirler.
7. Liderlik :Bazı kimseler iş yerinde lider olmak, çalışmaları planlayıp başkalarını yönetmek ve yönlendirmek isterler. Her meslekte ve/veya iş yerinde çeşitli yöneticilik pozisyonları vardır, hangi meslek alanında yetişmiş olursa olsun bir iş yerinde çalışmaya başlayan bir kimse liderlik ve yöneticilik özelliklerini kanıtladıkça bu pozisyonlara yükselebilir.
8 Kazanç :Her meslek faaliyetinin sonunda bir miktar kazanç elde edilir. Çalışan herkes de kendisin rahat bir geçim sağlayacak düzeyde kazanç elde etmek ister. Ancak, bazı kimseler için yüksek düzeyde kazanç elde etmek çok önemli olabilir. Tabii bol kazanç risk faktörü ile yakından ilgili olup, bazen sağlığı ve halihazır kazancı tehlikeye atmayı da gerektirebilir.
9. Ün Sahibi Olma: Bazı kimseler adlarını duyurmak, herkes tarafından tanınan bir kimse olmak isterler. Bir mesleğin en başarılı elemanı olmak kişiye ün kazandırır ve bu anlamda her meslekte ün kazanmak olanaklıdır. Ancak, bazı mesleklerde herkes tarafından tanınan bir kimse olma olanağı diğerlerinden daha fazladır. Örneğin, gazetecilik, tiyatro ve çeşitli sanat dalları bu ihtiyacın doyumuna daha çök İmkan veren alanlardır.( https://www.izegitimdanismanlik.com/resimler/files/kariyer_planlama.pdf)
Özetle meslek seçimini açıklayan kuramların çoğunun ihtiyaçlar ve değerler üzerine kurulu olduğu ve bunlardan hareketle kişilerin mesleki tercihlerinin açıklandığı görülmektedir. Bireylerin meslekte ihtiyaçları ve değerleri karşılandıkça iş doyumu ve başarısı arttığı bilinmektedir. Karşılanmaması halinde ise iş doyumsuzluğuna ve işe yabancılaşmaya neden olmaktadır.
HAYDİ KENDİMİZİ DEĞERLENDİRELİM
..MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ ( ABDULLAH ATLI)
Çalışmanın bu bölümünde Abdullah Atli (2012) tarafından lise öğrencilerinin mesleki değerlerini belirlemek amacıyla geliştirilen “Mesleki Değer Envanteri” bulgularına yer verilmiştir. Mesleki Değer Envanteri(MDE) bireylerin mesleki değerlerini belirlemeyi amaçlayan bir ölçme aracıdır. Envanter 35 maddeden ve 9 alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar arkadaşlık, ekip çalışması, fiziksel özelliklerin kullanımı, iş sağlığı, liderlik özgürlük, maddi kazanç, yaratıcılık ve yardım ve olarak tanımlanmıştır. MDE’ de yer alan değer ifadeleri kişinin ne derece katıldığını belirlemeye dönük 1’den 9’a kadar katılma derecesini içeren likert tipi bir ölçektir.
MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ YÖNERGE VE MESLEKİ DEĞER ENVANTERİ UYGULAMA FORMU
Bu ölçek bazı değer alanlarını daha iyi tanımanıza ve bu yolla okul, ders ve meslek seçimine yardımcı olmak amacı ile (Atli, 2012) geliştirilmiştir. Ölçekte değer alanlarını yansıtan 35 madde yer almaktadır. Sizden istenen her maddeyi (soru) dikkatle okuyup, “(1) Hiç katılmıyorum ile (9) Tamamen Katılıyorum” şeklinde sıralanan dokuzlu derecelendirmede katılma derecenizi en iyi yansıtan rakamın altındaki boşluğa (X) işareti koymanızdır. Bazı maddelere cevap vermek zor olabilir. Ancak her bir maddeyi sizi en iyi yansıtan rakamı işaretleyiniz ve hiçbir maddeyi boş bırakmayınız. Unutmayınız bu bir test sınavı değildir. Okul, ders ve meslek seçiminize yardımcı olabilmek amacıyla uygulanmaktadır. 35 maddeden oluşan“(1) Hiç katılmıyorum ile (9) Tamamen Katılıyorum” şeklinde dokuzlu likert derecelendirme ölçeğinin kullanıldığı form aşağıdadır.
Mesleki Değer Envanteri Uygulama Formu
MADDELER Kesinlikle Katılmıyorum Katılmıyorum Katılmak Çok Zor Pek katılmıyorum Kararsızım Zor Ama Katılıyorum Biraz Katılıyorum Büyük ölçüde Katılıyorum Kesinlikle Katılıyorum 1 2 3 4 5 6 7 8 9
1 Lüks içinde yaşamımı sürdürmemi sağlayacak bir işte çalışmak benim için önemlidir.
2 Çalışanları yönlendirebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
3 Çalışma koşullarını kendim belirleyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
4 İnsanların yaşadığı sorunların çözümüne yardım edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
5 Fiziksel gücümü kullanabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
6 Sağlığımla ilgili risklerin az olduğu bir işte çalışmak benim için önemlidir.
7 Yaratıcılığımı kullanabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
8 İyi dostluklar kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
9 Kendi çalışma saatlerimi belirleyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
10 Orijinal fikirler üretebilecek bir işte çalışmak benim için önemlidir.
11 İleride yöneticisi olabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
12 Herhangi bir meslek hastalığına maruz kalmayacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
13 Liderlik becerilerimi sergileyebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
14 Çok para kazanacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
15 Hayati tehlikeler içermeyen bir işte çalışmak benim için önemlidir.
16 Topluma faydalı olacağımı hissedeceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
17 Sıcak ilişkiler kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
18 Ekip ruhu ile projeler yürütebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
19 Yaralanma ya da sakatlanma riski olmayan bir işte çalışmak benim için önemlidir.
20 Daha çok fiziksel olarak yorulacağım bir işte çalışmak benim için önemlidir.
21 Uyum içinde olabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
22 Motivasyonumu artıracak kadar yüksek ücretli bir işte çalışmak benim için önemlidir.
23 İş arkadaşlarımla takım olarak hareket edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
24 Dostça ilişkiler kurabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
25 İnsanlara yardım edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
26 İş arkadaşlarımla ortaklaşa kararlar alabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
27 Başkalarına yön verebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
28 Diğer insanların iyiliği ve mutluluğu için bir şeyler yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
29 Mekanik şeylerle uğraşabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
30 Sürekli yeni çalışmalar yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
31 Beni ekonomik olarak tatmin edecek bir işte çalışmak benim için önemlidir.
32 İş arkadaşlarımla işbirliği yapabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
33 Bir şeyleri tamir edebileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
34 Sorunlar karşısında daha önce düşünülmemiş orijinal çözümler sunabileceğim bir işte çalışmak benim için önemlidir.
35 Esnek çalışma saatleri olan bir işte çalışmak benim için önemli.
ALT BOYUT MADDE NUMARALARI PUANLAMA
Arkadaşlık: 8+17+21+24 Her madde ile ilgili puanlar toplandıktan sonra aritmetik ortalamaları alınır. Elde edilen puanlar sıralanarak bireyin meslek değerleri önem derecesi belirlenmiş olur.
Ekip Çalışması :18+23+26+32
Fiziksel Özelliklerin Kullanımı :5+20+29+33
Liderlik: 2+11+13+27
Özgürlük: 3+9+35
Kazanç :1+14+22+31
Sağlık :6+12+15+19
Yaratıcılık :7+10+30+34
Yardım: 4+16+25+28
…………………………………………………………………………………………………
Kaynakça
Akbaba Sırrı., “Bireyin Akademik Benlik Kavramı Ölçeğini Puanlamasının Mesleki Olgunluk Düzeyine Etkisi”,Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, Cilt/ 3, Sayı/2, Ankara, Temmuz 1999. ___________ “Psikolojik Sağlığı Koruyucu Rehberlik ve Psikolojik Danışma”, Pegem A Yayıncılık, Ankara, Kasım 2004
Kuzgun, Y. (2009). Meslek Gelişimi ve Danışmanlığı, (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayınevi.
Kuzgun, Y. ve Bacanlı, F. (2012). Lise Öğrencileri İçin Mesleki Olgunluk Ölçeği El Kitabı. Ankara: Nobel Dağıtım.
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2199038
Pişkin, Metin., “İlk ve Ortaöğretim Öğrencilerimizin Kariyer Gelişimleri ve Yönlendirme Süreçlerinde Gözlenen Sorunlar ve Çözüm Önerileri” Türk Eğitim Sisteminde Yeni Paradigma Arayışları Sempozyumu, Bildiriler Kitabı, Ankara, 4-5 Kasım 2006. ___________“Özsaygıyı Geliştirme Eğitimi” Đlköğretimde Rehberlik, Ed:Yıldız Kuzgun, Nobel Yayın Dağıtım, 2. Baskı, Ankara, 2000.
https://e-rehberlik.gsb.gov.tr/testDetail/1007?envanterId=8
https://www.izegitimdanismanlik.com/resimler/files/kariyer_planlama.pdf)
https://scholar.google.com/citations?user=o5c-h_8AAAAJ&hl=tr
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/161156
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Meslek Seçiminde Meslek Değerlerinin Önemi" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden |
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
