Freud Bağlamında Rüyalar
FREUD BAĞLAMINDA RÜYALAR
Psikoloji dünyasında rüya tanımlamaları, kişinin yaşadığı iç duyguların yansıması şeklinde yapılmaktadır. Rüya oluşumuna dair yapılan bilimsel araştırmalarda ise, rüyanın beynin deşarjı olduğu, nörolojik olarak günlük artık olmuş yaşantıların deşarjı şeklindedir. Nöronlar çarpışır ve ateşlenir. Buradaki ateşlenmeler sonucu birtakım görüntüler ve bağlantılar oluşur ve bu oluşum sonucunda rüyalar meydana gelir.
Özellikle beyin sapından başlayan dopaminerjik sistemin ilk rüyanın aktivasyon sistemi olduğu, ardından orta beyne gelindiğini ve burada çağrışımsal alanlarla beynin oksipital bölgesinde görsel imgelerin oluşturulduğunu ve daha sonra duygu ile eşleştirildiğini, prefrontal kortekste zaman zaman anlama ve harekete dönüştürüldüğüne dair rüyaların fizyolojisini anlamaya yönelik çalışmalar bulunmaktadır.
Rüyanın incelenmesi ilk olarak Freud ile başlamaktadır. Freud kuramının temelini rüyalar üzerine oturtmaktadır. Freud’a göre rüyalar rastgele imgeler değil, bilinçdışının kendine özgü yasalarına göre işleyen ruhsal ürünlerdir. Bu yasalar özellikle Rüyaların Yorumu (1900) adlı eserinde ayrıntılandırmıştır.
Freud’a göre rüyanın belirli yasaları:
1- Kondanse etmek: Yoğunlaştırma anlamında da kullanılmaktadır. Bir figür üzerinden kişinin yaşamında deneyimlediği birtakım hadiselerin birleştirilerek, bireyin iç dünyasının rüya yoluyla dışarıya yansımasına aracılık etmesidir. Freud ilk rüya yasasını kondanse etme üzerine koymuştur. Birden fazla düşünce, kişi, arzu ya da anı tek bir rüya imgesinde birleşir. Rüyadaki tek bir figür, gerçekte birden çok kişiyi temsil edebilir. Küçük bir ayrıntı, çok geniş bir bilinçdışı içeriği taşıyabilir. Bu nedenle rüyalar kısa ama anlam bakımından aşırı yoğundur. Freud’a göre rüyaların “tuhaf” ve “belirsiz” olmasının ana nedeni kondansasyondur. Örneğin, rüyada daha önce görülmeyen, tanıdık olmayan yüzler birden fazla kişinin birleşimi olabilmektedir. Kişi rüyasında hem babasına hem eski öğretmenine hem de patronuna benzeyen tek bir adam görebilmektedir. Üç ayrı kişinin tek bir rüya imgesi olarak ortaya çıkmaktadır.
2- Displacement: Yer değiştirme anlamında kullanılmaktadır. Rüya içeriğinin bir şekilde ifade edilebilmesi ve birtakım tehlikeler arz etmesi halinde yer değiştirme yoluyla bir başka yerde deşarj bulma halini ifade etmektedir. Burada asıl olan, önemli düşünceden alınır, önemsiz görünen bir ayrıntıya aktarılır. Böylece sansürden kaçılır. Kısaca rüyada oldukça önemsiz görünen herhangi bir nesne, aslında güçlü bir bastırılmış arzuyu temsil edebilir. Örneğin, kişi rüyasında önemli bir ameliyat yerine, vücudundaki küçük bir yaradan ötürü panik duygusunu yaşadığını görebilmektedir. Burada ölüm korkusunun küçük bir yara üzerinden yer değiştiği görülmektedir.
3- Simgeleştirme: Rüyalar sadece görünür içerikleriyle değil, o içerikler kapsamında birtakım simgeler yoluyla kendini ifade etmektedir. Soyut düşünceler rüya içinde görsel sahnelere dönüşmektedir. Örneğin, mahkeme salonu sahnesi kişinin iç dünyasındaki suçluluğu, sınava geç kalma sahnesi ise başarısızlık korkusunun rüyada görsele dönüşmüş halini ifade edebilmektedir.
4- İkincil Düzenleme: Freud’a göre ikincil düzenleme, rüyayı daha anlaşılır kılmaktır. Bu sebeple kişi rüyasının ilginç bölümlerini tekrardan düzenlemektedir. Rüyada görülen çarpık durumların bilinçli düşüncelerle daha uyumlu hale getirilerek anlamlandırılmaya çalışılmasıdır. Freud ilk üç maddeyi bilinçdışı süreçler şeklinde tanımlarken, dördüncü madde olan ikincil düzenlemenin bilinçli şekilde gerçekleştiğini ifade etmektedir. İkincil düzenleme rüya bittiğinde kişinin gördüğü rüyaya anlam vermeye başlaması ile oluşmaktadır. Kişi uyandıktan sonra rüyasına neden ve sonuç ilişkisi kurmaya çalışmaktadır.
Freud kuramında rüyalar dürtülerin boşalımıdır. Dürtüler ise libidinal ve agresif dürtüler olmak üzere iki şekilde var olmaktadır.
1- Libidinal Dürtüler: Açlık dürtüsü, cinsel dürtüler, ele geçirme dürtüsü vs.
2- Agresif Dürtüler: Kendine zarar verme ve kendini cezalandırma, ötekine zarar verme ve tahrip etme.
Freud, medeniyetin kurulması için dürtülerin kontrol altına alınması gerekmekte olduğunu ifade etmektedir. Medeniyet için aile kurulması, ailenin medeniyete dönüşebilmesi için ilk yapılması gerekenin aileye ensest yasağının getirilmesi olduğunu ifade etmektedir. Freud, dürtünün deşarj olmadığı taktirde gerilimin arttığını, gerilimin ise kişinin bir takım bedensel ve ruhsal sıkıntılar yaşamasına sebep olduğunu ifade etmektedir. Bazı dürtülerin hiçbir zaman deşarj edilemeyeceğini, dış gerçekliğe uymadığını ifade etmektedir. Bu durumda ise dürtülerin daha büyük bir bedel ödemeden, gerilimi hafifletecek alternatif yöntemlerle tahliye edilmesinin yolları olması gerektiğine inanmaktadır. Burada ise Freud rüyaların işlevselliğini öne sürmektedir. Gerçek hayatta tatmin bulamayan dürtüler, rüyalar vasıtasıyla tatmin bulur şeklindeki hipotezini ortaya koymaktadır. Kısaca, rüyaların oluşum nedenini bilinçdışında bastırılmış dürtülerin ve isteklerin giderilme yolu olduğu görüşündedir. Rüyalar arzuların giderilmesi için bir yoldur.
Freud’a göre Rüya, Dürtü Boşalımı ve Semptom Oluşumu İlişkisi
Freud kişinin ruh sağlığını bozan etkenin dürtüsel gerilimlerin olduğunu ifade etmektedir. Dürtüleri de cinsel ve saldırgan dürtüler olarak ele almaktadır. Boşalımın sağlanması gereken dürtüler bu görevi yerine getiremediğinde kişide bir takım ruhsal çöküş, OKB, depresyon gibi bir takım bedensel ve ruhsal rahatsızlıklar meydana gelebildiğini vurgulamaktadır. Rüyaların işlevini dürtü boşalımı için bir yol olarak ele almıştır. Bu sebeple Freud için rüya, bastırılmış dürtülerin, bilinçdışı arzuların ve günlük yaşamda ifade bulamayan isteklerin boşaltımıdır. Böylece dürtüler gerçeğe zarar vermeyecek şekilde rüyada tatmin olmaktadır. Rüya içerisinde yeteri kadar tatmin olmayan dürtüler ise kişinin günlük hayatında semptomlar oluşturmasına sebep olmaktadır. Bu yüzden Freud, semptomları bastırılmış arzuların bozulmuş bir doyum biçimi şeklinde tanımlamaktadır.
Freud Bağlamında Obsesif Kompülsif ve Ereksiyon Problemi:
Freud obsesyonları bastırılmış yoğun dürtülerin bir sonucu olarak ifade etmektedir. Burada süperego (vicdan, etik değerler, iç ses) fazlasıyla serttir. Rüya da dahi dürtü boşalımı tam anlamıyla gerçekleşemez. Bunun sonucunda dürtü düşünceye sızar (obsesyon). Dürtünün yaratmış olduğu kaygı ise eylemle (kompulsiyon) yatıştırılmaya çalışılır. Elim pislendi (obsesyon), elimi yıkadıkça rahatlıyorum (kompulsiyon). Buradaki semptom aslında başarısız bir rüyanın gündüz versiyonudur. Başarısız rüya, rüyada yeteri kadar dürtü boşalımının olmamasıdır.
Freud bağlamında cinsellik, yalnızca bedensel değil aynı zamanda ruhsal bir süreci ifade etmektedir. Dolayısıyla ereksiyon problemini bilinçdışında ki arzuyu ifade etmektedir. Bu arzunun suçluluk, utanç, yasak fantaziler ve kastrasyon kaygısı nedeniyle ketlendiğini belirtmektedir. Kişi rüyalarında yeteri kadar cinsel arzu yaşayamadığında, cinsellik rüya içerisinde sıklıkla sansürlenir ve bu noktada dürtü bedende ketlenmeye sebep olacak noktaya ulaşır. Ereksiyon problemi aslında ruhsal çatışmanın bedensel ifadesidir. Kısacası, rüya doyumu yetersiz kaldığında ruh aynı çatışmayı tekrarlı bir şekilde yaşamaya devam eder. Dolayısıyla semptomlar kronikleşmeye başlar. Özetle, rüya çözüm üretmeyince, ruh çatışmayı semptom ile tekrar eder. Freud’a göre semptom, bastırılmış dürtülerin bedelidir.
Psikoterapide Rüyalarla Çalışmanın Önemi
Freud, rüyaların analiz edilebilirliğinden söz etmektedir. Rüyaların sansür altında görülebilmesi, arzunun açıkça ifade edilememesi, kondansasyon ve yer değiştirme gibi yasalarının olmasından dolayı dürtülerin doğrudan değil dolaylı bir doyuma ulaştığını ifade etmektedir. Bu durum dürtü boşalımının yeteri kadar sağlanamaması anlamına gelmektedir. Bu noktada, kişi de bir takım ruhsal rahatsızlıkların meydana geldiğini ifade etmektedir. Freud, rüya yoluyla boşaltılamayan dürtü enerjisinin bedensel bir yoldan ya da semptom yoluyla kişiye rahatsızlık verecek şekilde ortaya çıkacağı görüşünü savunmaktadır. Bu sebeple rüyaların analiz edilmesi gerektiğine vurgu yapmaktadır. Freud, analizle beraber kişinin bilinçdışı olan bir takım arzu ve isteklerin nedenlerini, geçmiş yaşantısındaki bebeklik anılarıyla ilintili olabileceğine dair farkındalık çalışmaları yapmaktadır. Farkındalık çalışmaları ile beraber bilinçdışındaki dürtüler bilinçli hale gelebilmektedir. Bu noktadan itibaren dürtüler kişinin kontrolü altına girebilmekte, dolayısıyla kişinin iç dünyasındaki gerilim ve baskı ortadan kalkabilmektedir. Freud,a sıkıntılı rüyaların ve kişide görülebilen birtakım semptomların bu şekilde psikoterapide rüya çalışmaları ile ortadan kalktığını ifade etmektedir.
Uzm.Psk.Berivan Edemen
Psikoloji dünyasında rüya tanımlamaları, kişinin yaşadığı iç duyguların yansıması şeklinde yapılmaktadır. Rüya oluşumuna dair yapılan bilimsel araştırmalarda ise, rüyanın beynin deşarjı olduğu, nörolojik olarak günlük artık olmuş yaşantıların deşarjı şeklindedir. Nöronlar çarpışır ve ateşlenir. Buradaki ateşlenmeler sonucu birtakım görüntüler ve bağlantılar oluşur ve bu oluşum sonucunda rüyalar meydana gelir.
Özellikle beyin sapından başlayan dopaminerjik sistemin ilk rüyanın aktivasyon sistemi olduğu, ardından orta beyne gelindiğini ve burada çağrışımsal alanlarla beynin oksipital bölgesinde görsel imgelerin oluşturulduğunu ve daha sonra duygu ile eşleştirildiğini, prefrontal kortekste zaman zaman anlama ve harekete dönüştürüldüğüne dair rüyaların fizyolojisini anlamaya yönelik çalışmalar bulunmaktadır.
Rüyanın incelenmesi ilk olarak Freud ile başlamaktadır. Freud kuramının temelini rüyalar üzerine oturtmaktadır. Freud’a göre rüyalar rastgele imgeler değil, bilinçdışının kendine özgü yasalarına göre işleyen ruhsal ürünlerdir. Bu yasalar özellikle Rüyaların Yorumu (1900) adlı eserinde ayrıntılandırmıştır.
Freud’a göre rüyanın belirli yasaları:
1- Kondanse etmek: Yoğunlaştırma anlamında da kullanılmaktadır. Bir figür üzerinden kişinin yaşamında deneyimlediği birtakım hadiselerin birleştirilerek, bireyin iç dünyasının rüya yoluyla dışarıya yansımasına aracılık etmesidir. Freud ilk rüya yasasını kondanse etme üzerine koymuştur. Birden fazla düşünce, kişi, arzu ya da anı tek bir rüya imgesinde birleşir. Rüyadaki tek bir figür, gerçekte birden çok kişiyi temsil edebilir. Küçük bir ayrıntı, çok geniş bir bilinçdışı içeriği taşıyabilir. Bu nedenle rüyalar kısa ama anlam bakımından aşırı yoğundur. Freud’a göre rüyaların “tuhaf” ve “belirsiz” olmasının ana nedeni kondansasyondur. Örneğin, rüyada daha önce görülmeyen, tanıdık olmayan yüzler birden fazla kişinin birleşimi olabilmektedir. Kişi rüyasında hem babasına hem eski öğretmenine hem de patronuna benzeyen tek bir adam görebilmektedir. Üç ayrı kişinin tek bir rüya imgesi olarak ortaya çıkmaktadır.
2- Displacement: Yer değiştirme anlamında kullanılmaktadır. Rüya içeriğinin bir şekilde ifade edilebilmesi ve birtakım tehlikeler arz etmesi halinde yer değiştirme yoluyla bir başka yerde deşarj bulma halini ifade etmektedir. Burada asıl olan, önemli düşünceden alınır, önemsiz görünen bir ayrıntıya aktarılır. Böylece sansürden kaçılır. Kısaca rüyada oldukça önemsiz görünen herhangi bir nesne, aslında güçlü bir bastırılmış arzuyu temsil edebilir. Örneğin, kişi rüyasında önemli bir ameliyat yerine, vücudundaki küçük bir yaradan ötürü panik duygusunu yaşadığını görebilmektedir. Burada ölüm korkusunun küçük bir yara üzerinden yer değiştiği görülmektedir.
3- Simgeleştirme: Rüyalar sadece görünür içerikleriyle değil, o içerikler kapsamında birtakım simgeler yoluyla kendini ifade etmektedir. Soyut düşünceler rüya içinde görsel sahnelere dönüşmektedir. Örneğin, mahkeme salonu sahnesi kişinin iç dünyasındaki suçluluğu, sınava geç kalma sahnesi ise başarısızlık korkusunun rüyada görsele dönüşmüş halini ifade edebilmektedir.
4- İkincil Düzenleme: Freud’a göre ikincil düzenleme, rüyayı daha anlaşılır kılmaktır. Bu sebeple kişi rüyasının ilginç bölümlerini tekrardan düzenlemektedir. Rüyada görülen çarpık durumların bilinçli düşüncelerle daha uyumlu hale getirilerek anlamlandırılmaya çalışılmasıdır. Freud ilk üç maddeyi bilinçdışı süreçler şeklinde tanımlarken, dördüncü madde olan ikincil düzenlemenin bilinçli şekilde gerçekleştiğini ifade etmektedir. İkincil düzenleme rüya bittiğinde kişinin gördüğü rüyaya anlam vermeye başlaması ile oluşmaktadır. Kişi uyandıktan sonra rüyasına neden ve sonuç ilişkisi kurmaya çalışmaktadır.
Freud kuramında rüyalar dürtülerin boşalımıdır. Dürtüler ise libidinal ve agresif dürtüler olmak üzere iki şekilde var olmaktadır.
1- Libidinal Dürtüler: Açlık dürtüsü, cinsel dürtüler, ele geçirme dürtüsü vs.
2- Agresif Dürtüler: Kendine zarar verme ve kendini cezalandırma, ötekine zarar verme ve tahrip etme.
Freud, medeniyetin kurulması için dürtülerin kontrol altına alınması gerekmekte olduğunu ifade etmektedir. Medeniyet için aile kurulması, ailenin medeniyete dönüşebilmesi için ilk yapılması gerekenin aileye ensest yasağının getirilmesi olduğunu ifade etmektedir. Freud, dürtünün deşarj olmadığı taktirde gerilimin arttığını, gerilimin ise kişinin bir takım bedensel ve ruhsal sıkıntılar yaşamasına sebep olduğunu ifade etmektedir. Bazı dürtülerin hiçbir zaman deşarj edilemeyeceğini, dış gerçekliğe uymadığını ifade etmektedir. Bu durumda ise dürtülerin daha büyük bir bedel ödemeden, gerilimi hafifletecek alternatif yöntemlerle tahliye edilmesinin yolları olması gerektiğine inanmaktadır. Burada ise Freud rüyaların işlevselliğini öne sürmektedir. Gerçek hayatta tatmin bulamayan dürtüler, rüyalar vasıtasıyla tatmin bulur şeklindeki hipotezini ortaya koymaktadır. Kısaca, rüyaların oluşum nedenini bilinçdışında bastırılmış dürtülerin ve isteklerin giderilme yolu olduğu görüşündedir. Rüyalar arzuların giderilmesi için bir yoldur.
Freud’a göre Rüya, Dürtü Boşalımı ve Semptom Oluşumu İlişkisi
Freud kişinin ruh sağlığını bozan etkenin dürtüsel gerilimlerin olduğunu ifade etmektedir. Dürtüleri de cinsel ve saldırgan dürtüler olarak ele almaktadır. Boşalımın sağlanması gereken dürtüler bu görevi yerine getiremediğinde kişide bir takım ruhsal çöküş, OKB, depresyon gibi bir takım bedensel ve ruhsal rahatsızlıklar meydana gelebildiğini vurgulamaktadır. Rüyaların işlevini dürtü boşalımı için bir yol olarak ele almıştır. Bu sebeple Freud için rüya, bastırılmış dürtülerin, bilinçdışı arzuların ve günlük yaşamda ifade bulamayan isteklerin boşaltımıdır. Böylece dürtüler gerçeğe zarar vermeyecek şekilde rüyada tatmin olmaktadır. Rüya içerisinde yeteri kadar tatmin olmayan dürtüler ise kişinin günlük hayatında semptomlar oluşturmasına sebep olmaktadır. Bu yüzden Freud, semptomları bastırılmış arzuların bozulmuş bir doyum biçimi şeklinde tanımlamaktadır.
Freud Bağlamında Obsesif Kompülsif ve Ereksiyon Problemi:
Freud obsesyonları bastırılmış yoğun dürtülerin bir sonucu olarak ifade etmektedir. Burada süperego (vicdan, etik değerler, iç ses) fazlasıyla serttir. Rüya da dahi dürtü boşalımı tam anlamıyla gerçekleşemez. Bunun sonucunda dürtü düşünceye sızar (obsesyon). Dürtünün yaratmış olduğu kaygı ise eylemle (kompulsiyon) yatıştırılmaya çalışılır. Elim pislendi (obsesyon), elimi yıkadıkça rahatlıyorum (kompulsiyon). Buradaki semptom aslında başarısız bir rüyanın gündüz versiyonudur. Başarısız rüya, rüyada yeteri kadar dürtü boşalımının olmamasıdır.
Freud bağlamında cinsellik, yalnızca bedensel değil aynı zamanda ruhsal bir süreci ifade etmektedir. Dolayısıyla ereksiyon problemini bilinçdışında ki arzuyu ifade etmektedir. Bu arzunun suçluluk, utanç, yasak fantaziler ve kastrasyon kaygısı nedeniyle ketlendiğini belirtmektedir. Kişi rüyalarında yeteri kadar cinsel arzu yaşayamadığında, cinsellik rüya içerisinde sıklıkla sansürlenir ve bu noktada dürtü bedende ketlenmeye sebep olacak noktaya ulaşır. Ereksiyon problemi aslında ruhsal çatışmanın bedensel ifadesidir. Kısacası, rüya doyumu yetersiz kaldığında ruh aynı çatışmayı tekrarlı bir şekilde yaşamaya devam eder. Dolayısıyla semptomlar kronikleşmeye başlar. Özetle, rüya çözüm üretmeyince, ruh çatışmayı semptom ile tekrar eder. Freud’a göre semptom, bastırılmış dürtülerin bedelidir.
Psikoterapide Rüyalarla Çalışmanın Önemi
Freud, rüyaların analiz edilebilirliğinden söz etmektedir. Rüyaların sansür altında görülebilmesi, arzunun açıkça ifade edilememesi, kondansasyon ve yer değiştirme gibi yasalarının olmasından dolayı dürtülerin doğrudan değil dolaylı bir doyuma ulaştığını ifade etmektedir. Bu durum dürtü boşalımının yeteri kadar sağlanamaması anlamına gelmektedir. Bu noktada, kişi de bir takım ruhsal rahatsızlıkların meydana geldiğini ifade etmektedir. Freud, rüya yoluyla boşaltılamayan dürtü enerjisinin bedensel bir yoldan ya da semptom yoluyla kişiye rahatsızlık verecek şekilde ortaya çıkacağı görüşünü savunmaktadır. Bu sebeple rüyaların analiz edilmesi gerektiğine vurgu yapmaktadır. Freud, analizle beraber kişinin bilinçdışı olan bir takım arzu ve isteklerin nedenlerini, geçmiş yaşantısındaki bebeklik anılarıyla ilintili olabileceğine dair farkındalık çalışmaları yapmaktadır. Farkındalık çalışmaları ile beraber bilinçdışındaki dürtüler bilinçli hale gelebilmektedir. Bu noktadan itibaren dürtüler kişinin kontrolü altına girebilmekte, dolayısıyla kişinin iç dünyasındaki gerilim ve baskı ortadan kalkabilmektedir. Freud,a sıkıntılı rüyaların ve kişide görülebilen birtakım semptomların bu şekilde psikoterapide rüya çalışmaları ile ortadan kalktığını ifade etmektedir.
Uzm.Psk.Berivan Edemen
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Freud Bağlamında Rüyalar" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Berivan EDEMEN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Berivan EDEMEN'in izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
