Depresyon Okur Yazarlığı
Depresyon okur yazarlığından (D-Oy) bahsetmeden önce ruh sağlığı okur yazarlığından(RSOY) kısaca söz edelim( Ayrıca bu başlıkta bir makalemde sitede yer almaktadır.)
Ruh sağlığı okuryazarlığı, “ruhsal bozuklukların tanınmasına, yönetilmesine veya önlenmesine katkıda bulunan bilgi ve inançlar” olarak tanımlanmaktadır. (Jorm vd. 1997). Ruh sağlığı okuryazarlığı, sağlık okuryazarlığı kapsamında ortaya çıkan, sağlık okuryazarlığının gelişmeye devam eden bir bileşenidir. Ruh sağlığı okuryazarlığı bireyin ruh sağlığında belirleyici bir rol oynamakta, birey ve toplumun sağlığını iyileştirmeyi amaçlamaktadır (Bjornsen vd. 2017; Kelly vd. 2007; Kutcher vd. 2015). Ruh sağlığı okuryazarlığı, bireyin kendisinin veya başkalarının ruh sağlığına fayda sağlayan bilgileri içerir, hastalığın farkına varılmasını sağlar, hafif ile orta dereceli sorunlar için etkili kişisel başa çıkma stratejilerinin kullanılmasına yardımcı olur, bireylerin atması gereken psikolojik adımlar dahil olmak üzere ruhsal hastalıkların nasıl önleneceğine ilişkin bilgileri içerir, bireyin kendisine ve başkalarına yardım etmek için gereken psikolojik ilk yardım becerilerini kullanmasını sağlar. (Jorm, 2000; Jorm, 2012)
Ruh sağlığı okuryazarlığı ilk olarak Jorm ve ark. tarafından tanımlanmıştır. Ruh sağlığı okuryazarlığı, iyi bir ruh sağlığının nasıl elde edileceği ve korunacağını anlama, ruhsal bozuklukları ve tedavilerini anlama, damgalanmayı azaltma ve yardım arama davranışını artırma gibi bileşenlerden oluşmaktadır. Depresyon okuryazarlığı ise ruh sağlığı okuryazarlığının spesifik bir türüdür. Depresyon okuryazarlığı depresyon belirtilerini doğru tanımlama, depresyonun nedenleri ile ilgili inançları, depresyonun tedavileri ve müdahaleleri hakkında bilgiyi, depresyonla ilgili tedavi alma hakkında tutumları içermektedir.
Depresyon okuryazarlığı arttığında, depresyon ve depresyonda yardım arama davranışlarıyla ilgili tutum olumlu yönde değişmektedir. Bu nedenle bireylerin depresyon okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi, depresyondaki erken dönemde yardıma başvurması açısından önem arz etmektedir. Oysa, depresyon okuryazarlığının belirlenmesi, depresyonun erken teşhis ve tedavisinin uygulanabilmesi ve toplumsal farkındalığın arttırılması için önemlidir.
Depresyon okuryazarlığının, depresyonla alakalı bilgiler içermesinin yanında birçok bileşeni vardır. Bu bileşenlerden bazıları depresyonu tanıyabilme, depresyonun nedenleri ve tedavisi hakkında görüşler ve inançlar, kendi kendine yardımla ilgili bilgiler ve inançlar, profesyonel yardım girişimleri ve tedavi işbirliğine karşı tutumlardır .(Gabriel ve Violato 2010). Yapılan çeşitli araştırmalarda ruhsal bozukluklar ve tedavileri hakkında yeterli bilgi sahibi olamamak tedavide direnç anlamında büyük bir bariyerdir. (Gulliver ve ark. 2012; Thompson ve ark. 2004). Griffiths ve ark. toplumda depresyon okuryazarlığının sistemik olarak araştırılması için görüşmeci tarafından doldurulan 22 sorulu depresyon okuryazarlığı ölçeğini (DLit) hazırlamışlardır. (Griffiths ve ark. 2004). Çeşitli dillerde ve ülkelerde geçerlilik ve güvenirliği yapılmış olan bu ölçek birçok araştırma için ön ayak olmuştur. (Arafat ve ark. 2017; Darraj ve ark. 2016; Freitag ve ark. 2018; Wang ve Ouyang 2019).
Depresyon okuryazarlığına yönelik olarak yapılan toplum tabanlı çalışmalarda; erkeklerde, yaşlılarda, kırsal kesimde yaşayanlarda, eğitim düzeyi lise düzeyinden düşük olanlarda depresyon okuryazarlığı daha düşük saptanmış. Kadınlarda, eğitim düzeyi liseden yüksek olanlarda, kendisinde ya da ailesinde depresif bozukluk tanısı olanlarda ise depresyon okuryazarlığının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. (Deen ve Bridges 2011; Gabriel ve Violato 2010; Sørensen ve ark. 2020; Tomczyk ve ark. 2018; Wang ve ark. 2007). Ülkemizde yapılmış olan halkın depresyona yönelik tutumunun araştırıldığı bir çalışmada, katılımcıların %78,6‘sı kendilerine verilen depresyon olgusunun bir ruhsal hastalığa ait olduğunu tanımışlardır. Katılımcıların %51,9‘u doktora başvurmayı uygun görürken katılımcıların %94,5‘i depresyonun tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu düşünmektedir. Depresyonun ortaya çıkış nedeni olarak katılımcıların %86,6‘sı tarafından ―sosyal sorunlar, %68,2‘si tarafından ise ―kişilik zayıflığı gösterilmiştir. (Özmen ve ark. 2003). Yapılan toplum tabanlı başka bir çalışmada ise, katılımcıların %75,6‘sı depresif semptomları doğru tanımlamışlardır. Depresif semptomların olması durumunda katılımcıların %80‘i profesyonel yardım (danışmanlık, psikiyatrik) almak gerekliliğini düşünse de sadece %8‘i psikiyatriste başvurmayı uygun bulmuşlardır. Katılımcıların %62,2‘si antidepresan tedavisini uygun görürken, %27,7‘si depresyonla kendi başlarına baş edebileceğini düşünmektedir. Katılımcıların %43,3‘ü ise depresyonun ―güçsüz kişilikten ortaya çıktığını düşünmekte bu da depresyonu olan kişilerin başarısızlık hissetmesine ve damgalanmasına neden olmaktadır. Erkeklerde ―güçsüz kişilik inancı ve alkol kullanımına daha çok rastlanmıştır. (Wang ve ark. 2007).
D-Oy, RSOY‘un depresyon açısından spesifik olarak değerlendirilmesini sağlayan bir ölçektir. Bu ölçek doğru ya da yanlış olmak üzere 22 maddeden oluşur. Gönüllü tarafından doldurulan bu ölçekte kişinin depresyonla ilgili bilgisi ölçülmeye çalışılır. Gönüllü her soruyu bilgileri doğrultusunda doğru, yanlış ve bilmiyorum olmak üzere üç şekilde cevaplar. Her doğru cevaptan bir puan olmak üzere total puanlama 0-22 arasında bulunur. Yüksek puan alınması depresyonla alakalı RSOY‘un yüksek olduğunu gösterir. Ölçeğin orijinal şekli Griffiths ve ark. tarafından 2004 yılında geliştirilmiştir. (Griffits ve ark. 2004)
Depresyon Okuryazarlık Ölçeği
1. Depresyondaki insanlar genellikle saçma sapan ve tutarsız biçimde konuşurlar.
2. Depresyondaki insanlar kabahatli olmadıkları halde kendilerini suçlu hissederler.
3.Dikkatsiz ve gözü kara davranış depresyonun yaygın bir göstergesidir.
4.Güven kaybı ve zayıf özsaygı depresyonun belirtilerinden biri olabilir.
5. Kaldırım çizgilerine basmadan yürümeye çalışmak bir depresyon göstergesi olabilir.
6. Depresyondaki insanlar genellikle olmayan sesler duyarlar.
7. Çok fazla ya da çok az uyuma depresyon göstergesi olabilir.
8.Çok fazla yemek ya da iştah kaybı depresyon göstergesi olabilir.
9. Depresyon hafıza ve konsantrasyonu etkilemez.
10.Çoğul kişilik özelliklerine sahip olmak depresyonun belirtisi olabilir.
11. Depresyon nedeniyle insanların hareketleri yavaşlayabilir ya da huzursuz olabilirler.
12. Klinik psikologlar antidepresan reçetesi yazabilirler.
13. Orta şiddetli depresyon bir insanın hayatını multiple skleroz (MS) ve sağırlık kadar bozar.
14. Depresyonlu hastaların çoğunun hastaneye yatması gerekmektedir.
15. Birçok ünlü insan depresyondan muzdarip oldu.
16. Depresyon tedavisinde kullanılan birçok tedavi yöntemi antidepresanlar kadar etkilidir. 81
17. Danışmanlık depresyon tedavisinde bilişsel davranışçı terapi kadar etkilidir.
18. Hafif ve orta şiddetli depresyon için bilişsel davranışçı terapi antidepresanlar kadar etkilidir.
19. Tüm alternatif ve yaşam tarzı tedavi yöntemleri içinde depresyon için en yararlı olan vitaminlerdir.
20. Depresyon tedavisindeki insanlar kendilerini iyi hisseder hissetmez antidepresan almayı bırakmalıdırlar.
21. Antidepresanlar bağımlılık yapar.
22. Antidepresan ilaçlar hemen etki gösterir.
Kaynakça
Bjørnsen, Hanne Nissen, Mary Elizabeth, Bradley Eilertsen, Regine Ringdal, Geir Arild Espnes, and Unni Karin Moksnes. 2017. ―Positive Mental Health Literacy : Development and Validation of a Measure among Norwegian Adolescents.‖ BMC Public Health 17(717):1–10.
Deen, T. L., and A. J. Bridges. 2011. ―Depression Literacy : Rates and Relation to Perceived Need and Mental Health Service Utilization in a Rural American Sample.‖ Rural and Remote Health 11(1803):1–13.
Griffiths, Kathleen M., Helen Christensen, Anthony F. Jorm, Kimberley Evans, and Chloe Groves. 2004. ―Effect of Web-Based Depression Literacy and CognitiveBehavioural Therapy Interventions on Stigmatising Attitudes to Depression Randomised Controlled Trial.‖ British Journal of Psychiatry 185:342–49.
Jorm, Anthony F. 2012. ―Mental Health Literacy.‖ American Psychological Association 67(3):231–43.
Kocabağ, T (2020) Depresyon Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik Çalışması .uzmanlık tezi. Manisa
Kutcher, Stan, Yifeng Wei, and Connie Coniglio. 2016. ―Mental Health Literacy : Past , Present , and Future.‖ The Canadian Journal of Psychiatry 61(3):154–58.
Özmen, Erol, Kültegin ÖGEL, Cumhur BORATAV, Ahmet Aker, and Defne TAMAR. 2003. ―Depresyon Ile İlgili Bilgi ve Tutumlar: İstanbul Örneği.‖ Türk Psikiyatri Dergisi 14(2):89–100. Özmen, M. 2001. ―Depresyonda Dinamik Nedenler.‖ Duygurum Dizini 6:283–87.
Ruh sağlığı okuryazarlığı, “ruhsal bozuklukların tanınmasına, yönetilmesine veya önlenmesine katkıda bulunan bilgi ve inançlar” olarak tanımlanmaktadır. (Jorm vd. 1997). Ruh sağlığı okuryazarlığı, sağlık okuryazarlığı kapsamında ortaya çıkan, sağlık okuryazarlığının gelişmeye devam eden bir bileşenidir. Ruh sağlığı okuryazarlığı bireyin ruh sağlığında belirleyici bir rol oynamakta, birey ve toplumun sağlığını iyileştirmeyi amaçlamaktadır (Bjornsen vd. 2017; Kelly vd. 2007; Kutcher vd. 2015). Ruh sağlığı okuryazarlığı, bireyin kendisinin veya başkalarının ruh sağlığına fayda sağlayan bilgileri içerir, hastalığın farkına varılmasını sağlar, hafif ile orta dereceli sorunlar için etkili kişisel başa çıkma stratejilerinin kullanılmasına yardımcı olur, bireylerin atması gereken psikolojik adımlar dahil olmak üzere ruhsal hastalıkların nasıl önleneceğine ilişkin bilgileri içerir, bireyin kendisine ve başkalarına yardım etmek için gereken psikolojik ilk yardım becerilerini kullanmasını sağlar. (Jorm, 2000; Jorm, 2012)
Ruh sağlığı okuryazarlığı ilk olarak Jorm ve ark. tarafından tanımlanmıştır. Ruh sağlığı okuryazarlığı, iyi bir ruh sağlığının nasıl elde edileceği ve korunacağını anlama, ruhsal bozuklukları ve tedavilerini anlama, damgalanmayı azaltma ve yardım arama davranışını artırma gibi bileşenlerden oluşmaktadır. Depresyon okuryazarlığı ise ruh sağlığı okuryazarlığının spesifik bir türüdür. Depresyon okuryazarlığı depresyon belirtilerini doğru tanımlama, depresyonun nedenleri ile ilgili inançları, depresyonun tedavileri ve müdahaleleri hakkında bilgiyi, depresyonla ilgili tedavi alma hakkında tutumları içermektedir.
Depresyon okuryazarlığı arttığında, depresyon ve depresyonda yardım arama davranışlarıyla ilgili tutum olumlu yönde değişmektedir. Bu nedenle bireylerin depresyon okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi, depresyondaki erken dönemde yardıma başvurması açısından önem arz etmektedir. Oysa, depresyon okuryazarlığının belirlenmesi, depresyonun erken teşhis ve tedavisinin uygulanabilmesi ve toplumsal farkındalığın arttırılması için önemlidir.
Depresyon okuryazarlığının, depresyonla alakalı bilgiler içermesinin yanında birçok bileşeni vardır. Bu bileşenlerden bazıları depresyonu tanıyabilme, depresyonun nedenleri ve tedavisi hakkında görüşler ve inançlar, kendi kendine yardımla ilgili bilgiler ve inançlar, profesyonel yardım girişimleri ve tedavi işbirliğine karşı tutumlardır .(Gabriel ve Violato 2010). Yapılan çeşitli araştırmalarda ruhsal bozukluklar ve tedavileri hakkında yeterli bilgi sahibi olamamak tedavide direnç anlamında büyük bir bariyerdir. (Gulliver ve ark. 2012; Thompson ve ark. 2004). Griffiths ve ark. toplumda depresyon okuryazarlığının sistemik olarak araştırılması için görüşmeci tarafından doldurulan 22 sorulu depresyon okuryazarlığı ölçeğini (DLit) hazırlamışlardır. (Griffiths ve ark. 2004). Çeşitli dillerde ve ülkelerde geçerlilik ve güvenirliği yapılmış olan bu ölçek birçok araştırma için ön ayak olmuştur. (Arafat ve ark. 2017; Darraj ve ark. 2016; Freitag ve ark. 2018; Wang ve Ouyang 2019).
Depresyon okuryazarlığına yönelik olarak yapılan toplum tabanlı çalışmalarda; erkeklerde, yaşlılarda, kırsal kesimde yaşayanlarda, eğitim düzeyi lise düzeyinden düşük olanlarda depresyon okuryazarlığı daha düşük saptanmış. Kadınlarda, eğitim düzeyi liseden yüksek olanlarda, kendisinde ya da ailesinde depresif bozukluk tanısı olanlarda ise depresyon okuryazarlığının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. (Deen ve Bridges 2011; Gabriel ve Violato 2010; Sørensen ve ark. 2020; Tomczyk ve ark. 2018; Wang ve ark. 2007). Ülkemizde yapılmış olan halkın depresyona yönelik tutumunun araştırıldığı bir çalışmada, katılımcıların %78,6‘sı kendilerine verilen depresyon olgusunun bir ruhsal hastalığa ait olduğunu tanımışlardır. Katılımcıların %51,9‘u doktora başvurmayı uygun görürken katılımcıların %94,5‘i depresyonun tedavi edilebilir bir hastalık olduğunu düşünmektedir. Depresyonun ortaya çıkış nedeni olarak katılımcıların %86,6‘sı tarafından ―sosyal sorunlar, %68,2‘si tarafından ise ―kişilik zayıflığı gösterilmiştir. (Özmen ve ark. 2003). Yapılan toplum tabanlı başka bir çalışmada ise, katılımcıların %75,6‘sı depresif semptomları doğru tanımlamışlardır. Depresif semptomların olması durumunda katılımcıların %80‘i profesyonel yardım (danışmanlık, psikiyatrik) almak gerekliliğini düşünse de sadece %8‘i psikiyatriste başvurmayı uygun bulmuşlardır. Katılımcıların %62,2‘si antidepresan tedavisini uygun görürken, %27,7‘si depresyonla kendi başlarına baş edebileceğini düşünmektedir. Katılımcıların %43,3‘ü ise depresyonun ―güçsüz kişilikten ortaya çıktığını düşünmekte bu da depresyonu olan kişilerin başarısızlık hissetmesine ve damgalanmasına neden olmaktadır. Erkeklerde ―güçsüz kişilik inancı ve alkol kullanımına daha çok rastlanmıştır. (Wang ve ark. 2007).
D-Oy, RSOY‘un depresyon açısından spesifik olarak değerlendirilmesini sağlayan bir ölçektir. Bu ölçek doğru ya da yanlış olmak üzere 22 maddeden oluşur. Gönüllü tarafından doldurulan bu ölçekte kişinin depresyonla ilgili bilgisi ölçülmeye çalışılır. Gönüllü her soruyu bilgileri doğrultusunda doğru, yanlış ve bilmiyorum olmak üzere üç şekilde cevaplar. Her doğru cevaptan bir puan olmak üzere total puanlama 0-22 arasında bulunur. Yüksek puan alınması depresyonla alakalı RSOY‘un yüksek olduğunu gösterir. Ölçeğin orijinal şekli Griffiths ve ark. tarafından 2004 yılında geliştirilmiştir. (Griffits ve ark. 2004)
Depresyon Okuryazarlık Ölçeği
1. Depresyondaki insanlar genellikle saçma sapan ve tutarsız biçimde konuşurlar.
2. Depresyondaki insanlar kabahatli olmadıkları halde kendilerini suçlu hissederler.
3.Dikkatsiz ve gözü kara davranış depresyonun yaygın bir göstergesidir.
4.Güven kaybı ve zayıf özsaygı depresyonun belirtilerinden biri olabilir.
5. Kaldırım çizgilerine basmadan yürümeye çalışmak bir depresyon göstergesi olabilir.
6. Depresyondaki insanlar genellikle olmayan sesler duyarlar.
7. Çok fazla ya da çok az uyuma depresyon göstergesi olabilir.
8.Çok fazla yemek ya da iştah kaybı depresyon göstergesi olabilir.
9. Depresyon hafıza ve konsantrasyonu etkilemez.
10.Çoğul kişilik özelliklerine sahip olmak depresyonun belirtisi olabilir.
11. Depresyon nedeniyle insanların hareketleri yavaşlayabilir ya da huzursuz olabilirler.
12. Klinik psikologlar antidepresan reçetesi yazabilirler.
13. Orta şiddetli depresyon bir insanın hayatını multiple skleroz (MS) ve sağırlık kadar bozar.
14. Depresyonlu hastaların çoğunun hastaneye yatması gerekmektedir.
15. Birçok ünlü insan depresyondan muzdarip oldu.
16. Depresyon tedavisinde kullanılan birçok tedavi yöntemi antidepresanlar kadar etkilidir. 81
17. Danışmanlık depresyon tedavisinde bilişsel davranışçı terapi kadar etkilidir.
18. Hafif ve orta şiddetli depresyon için bilişsel davranışçı terapi antidepresanlar kadar etkilidir.
19. Tüm alternatif ve yaşam tarzı tedavi yöntemleri içinde depresyon için en yararlı olan vitaminlerdir.
20. Depresyon tedavisindeki insanlar kendilerini iyi hisseder hissetmez antidepresan almayı bırakmalıdırlar.
21. Antidepresanlar bağımlılık yapar.
22. Antidepresan ilaçlar hemen etki gösterir.
Kaynakça
Bjørnsen, Hanne Nissen, Mary Elizabeth, Bradley Eilertsen, Regine Ringdal, Geir Arild Espnes, and Unni Karin Moksnes. 2017. ―Positive Mental Health Literacy : Development and Validation of a Measure among Norwegian Adolescents.‖ BMC Public Health 17(717):1–10.
Deen, T. L., and A. J. Bridges. 2011. ―Depression Literacy : Rates and Relation to Perceived Need and Mental Health Service Utilization in a Rural American Sample.‖ Rural and Remote Health 11(1803):1–13.
Griffiths, Kathleen M., Helen Christensen, Anthony F. Jorm, Kimberley Evans, and Chloe Groves. 2004. ―Effect of Web-Based Depression Literacy and CognitiveBehavioural Therapy Interventions on Stigmatising Attitudes to Depression Randomised Controlled Trial.‖ British Journal of Psychiatry 185:342–49.
Jorm, Anthony F. 2012. ―Mental Health Literacy.‖ American Psychological Association 67(3):231–43.
Kocabağ, T (2020) Depresyon Okuryazarlığı Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik Çalışması .uzmanlık tezi. Manisa
Kutcher, Stan, Yifeng Wei, and Connie Coniglio. 2016. ―Mental Health Literacy : Past , Present , and Future.‖ The Canadian Journal of Psychiatry 61(3):154–58.
Özmen, Erol, Kültegin ÖGEL, Cumhur BORATAV, Ahmet Aker, and Defne TAMAR. 2003. ―Depresyon Ile İlgili Bilgi ve Tutumlar: İstanbul Örneği.‖ Türk Psikiyatri Dergisi 14(2):89–100. Özmen, M. 2001. ―Depresyonda Dinamik Nedenler.‖ Duygurum Dizini 6:283–87.
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Depresyon Okur Yazarlığı" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
