Ahlaki Kimlik
Ahlak, kişinin toplum içinde iyi-kötü, doğru-yanlış ikilemlerine dair kuralları algılaması, duruma uygun ve ahlaki ilkelere dayanan davranış biçimini oluşturmasıdır. (Kaltiala ve diğ; 2004) ). Çeşitli kuramlar ahlak için farklı tanımlar yapmakta ve anlamlar çıkarmaktadır. Mutlu olmanın ahlaklı olmakla mümkün olabileceğini savunan mutluluk ahlakı, başkaları için var olmanın ahlaklı olacağını belirten sosyolojik ahlak, ortaya sürülen ahlaki yargı ve değerlerin bireylerin nasıl davranacağını yönlendiremeyeceğini savunan varoluşçu ahlak, ruhani yönelim ve bu yönelime dair bilincin ahlak için temel olduğunu ileri süren psikolojik ahlak, bedensel işlevlerin insan davranışlarına rehberlik ettiğini belirten evrimci ahlak, ahlaklı davranışın rasyonel düşüncelerle gerçekleştiğini savunan görev ahlakı, din ve toplumun belirlediği ahlaki ilke ve kuralları değiştirmeyi hedefleyen ahlaksızlık ahlakı ve Tanrı ve dinin ahlakı oluşturduğunu iddia eden dinsel ahlak olmak üzere çeşitli tanımlamalar bulunmaktadır. (Güneş;2022)
Rest (1984), ahlak davranışlarını dört faktör ile açıklamıştır. Bunlar;
a.Ahlaki Duyarlılık: ahlakın önemli ve gerekli olduğunun bilincinde olunmasıdır.
b.Ahlaki Yargı: zorunlu bir şekilde yapılması gereken şeyin yargısıdır.
c.Ahlaki Karar: olayları çeşitli boyutlarıyla düşünüp kendisi ve diğerleri adına, olumlu ya da olumsuz sonuçları değerlendirebilme boyutudur.
d.Ahlaki Davranış: alınan kararları tamamlama isteğini ve yeteneğini kapsar.
İnsanların ahlaki eylemlerini anlayabilmek ahlaki kimliklerini anlamayı gerektirir. Ahlaki kimlik, kimliğin bir alt kategorisidir (Rest;2000). Kimlik, bir objenin belirlenmesini sağlayan niteliklerin hepsi, bireyin kim olduğunu tanıtan belge ve insanın kim olduğunu belirleyen etiket olarak tanımlamaktadır (Rest; 1986). Kimlik, kişinin kimi olduğuna dair net ve örtük cevapları ile geçmiş ve gelecek arasında bir uyum yakalayabilmesi, aynı ve istikrarlı bir yapı oluşturmasını ifade eder .Kişinin kendisi ve çevresindeki bireylerin kişi hakkındaki görüşlerinin bütününü ifade eder ( Onat;2014)). Kimlik, kişinin ahlaki niyet, fikir ve eylemlerini de belirler. (TDK)
Ahlaki kimlik, iyi ya da kötü davranışın yapılması için gerekli içsel ve dışsal motivasyonu anlamayı gerektiren kendini düzenleme mekanizmasıdır. (Hart;1999). Bir başka tanıma göre ahlaki kimlik, kişinin kimliğinde var olan ahlaki değerleri ve içsel olarak ahlaki davranışlara yönelmeyi yatkın olma durumu (Blasi;1984), bireyin iyi ya da kötü davranış göstermesine neden olan bilişsel ve psikolojik yapılar bütünü (Damon;1992) olarak tanımlanmaktadır.
Literatürde kısaca bireyin kendini tanımlarken ahlaklı olmaya verdiği önemin derecesi olarak açıklanan ahlaki kimlik (Hardy ve Carlo, 2011b, s. 212) bireyin dürüstlük, cömertlik, adalet, merhamet gibi ahlaki değerleri benliğinin merkezine konumlandırması durumudur. Ahlaki değerleri benliğinin merkezine yerleştirmiş, güçlü bir ahlaki kimliğe sahip bireyin ise ahlaki eylemlere daha fazla katılması beklenir. (Hertz ve Krettenauer, 2016, s. 129)
Ahlaki kimlik kavramı, bireyi ahlaklı davranmaya yönelten içsel motivasyon gücü, irade ve zihinsel kavramlar gibi alt boyutlardan oluşmakta, bu alt boyutlar kendi içinde bir sistem oluşturmakta ve kişi bu sistemin bütünlüğü içinde ahlaklı davranmaktadır. Ahlaki eylemin temelinde yer alan ve kişiyi iyi ya da kötü bir davranışa yönelten bilişsel ve psikolojik yapı bütününe ahlaki kimlik denilmektedir. (Ersoy, 2018)
Kişisel özellikler, kişinin içinde bulunduğu kültür, aile ve sosyal statüsü gibi kişiden bağımsız durumlar; bireyin ahlaki yargı ve tutumları, benlik algısı ve ahlaki davranış gösterme fırsatlarını değerlendirmesi gibi kişinin tercihlerine bağlı olarak gelişen durumlar ahlaki kimliğin gelişimini etkileyen faktörlerdir Bireyin değerleri, hayattaki amaçları ve kişiliğinde bulunan diğer niteliklerin ne kadar ahlaki olduğu, bireyin ahlaki kimlik düzeyini anlamaya yardımcı olur .
Ahlaki kimlik bireylerin kişisel değerleri, etik prensipler ve ahlaki düşünce süreçlerini içeren karmaşık bir olgudur. Ahlaki kimlik bireylerin ahlaki kararlar almasını etkileyen ve onların etik davranışlar sergilemesini sağlayan temel bir yapı taşıdır. Ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlayarak, bu değerleri benimseyip yaşam tarzları haline getirmeleriyle şekillenir (Colby ve Kohlberg,1987). Bu tanıma göre ahlaki kimlik bireylerin içselleştirdikleri ahlaki değerleri ve normları benimseme süreci olarak ifade edilirken aynı zamanda kişisel değerler, etik prensipler ve ahlaki düşünce süreçlerini içeren karmaşık bir yapı olarak tanımlanmaktadır. Ahlaki kimlik bireylerin ahlaki kararalar almalarını etkileyen ve etik davranışlar sergilemelerini sağlayan önemli bir bileşendir.
Araştırmalar güçlü bir ahlaki kimliğin etik davranış ve karar verme ile ilişkili olduğunu göstermektedir. (Reed & Aquino, 2003). İyi tanımlanmış bir ahlaki kimliğe sahip bireylerin etik dışı davranışlarda bulunmama ihtimalleri daha yüksektir (Aquino & McFerran, 2012). Ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlayarak bu değerleri benimseyip yaşam tarzları haline getirdikleri psikososyal bir süreçtir. Ahlaki kimlik ahlaki değerleri içselleştirme ve bu değerleri toplum içinde dışa vurma süreçlerini içerir. (Walker ve Taylor,1991). Bu tanıma göre ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlamaları ve bu değerleri benimseyerek yaşam tarzlarına entegre etmeleriyle şekillenen psikososyal bir süreçtir.
Ahlaki kimliğin ne olduğu üzerine alanyazında iki farklı görüş ile karşılaşılmıştır; ilki karakter yaklaşımı, ikincisi sosyal biliş yaklaşımı (Shao ve diğer., 2008). Karakter yaklaşımı, Blasi (1984)’nin modeline göre bireyin ahlaki değerleri kişiliğinin odak noktasına konumlandırılması şeklinde görülür. Blasi’nin ahlaki kimlik üzerine görüşleri; benliğin rolü ahlaki davranışlar gösterilmesinde çok önemlidir, ahlaki kimlik ahlaki davranışların ortaya çıkmasında önemli ve harekete geçirici bir role sahiptir, farklı ahlaki davranışlar ahlaki muhakemeden kaynaklı değil ahlaki arzuların farklılaşmasından kaynaklıdır. (Hardy ve Carlo, 2005).
Ahlaki Kimliğin Boyutları
Blasi (1984) ahlaki kimliği içselleştirme ve sembolleştirme olmak üzere iki temel boyutta incelemiştir. Karakter yaklaşımı denir.
1. İçselleştirme Boyutu: İçselleştirme bireylerin toplumsal normları, değerleri ve inançları kendi değerleri ve inançları olarak kabul ettiği psikolojik bir süreçtir. Bu süreç bireylerin toplumsal değerleri benimseyerek kendi kimliğinin bir parçası haline getirmesini sağlar (Erikson, 1968). Ahlaki kimliğin içselleştirme boyutu ile bireylerin ahlaki davranışlarda bulunmaları arasında güçlü bir ilişki vardır. Bu açıdan ahlaki kimliğin içselleştirilmesi, ahlaki davranışın gerçekleşmesinde çok güçlü ve tutarlı bir motivasyon kaynağı demektir. Ahlaki kimliğini içselleştiren bireyler hiç kimsenin görmediği durumlarda bile içselleştirdikleri ahlaki değerlere göre hareket ederler. İçselleştirme süreci sayesinde bireyler ahlaki değerleri özümser ve otomatik olarak ahlaki eylemlere yatkın hale gelir. Böylece ahlaki kimlik bireylerin ahlaki davranışlarının temelini oluşturur. (Reed ve Aquino, 2003; Yılmaz ve Yılmaz, 2015).
2. Sembolleştirme Boyutu: Ahlaki kimliğin bir diğer boyutu sembolleştirmedir. Sembolleştirme bireylerin ahlaki kimliklerinin topluma yansıtılmasında ve ahlaki değerlerinin toplumda diğer insanlarla paylaşılmasında önemli bir araçtır. Sembolleştirme bireylerin içselleştirdikleri ahlaki değerlerini semboller ve sembolik ifadelerle başkalarına gösterme sürecidir .(Shao, Aquino ve Freeman, 2008: 516-517). İçselleştirme ve sembolleştirme boyutu ahlaki kimliğin farklı yönlerini ifade etmektedir. İçselleştirme boyutu bireyin ahlaki değerleri özümsemesini ve kendi kimliğiyle özdeşleştirmesini ifade ederken, sembolleştirme boyutu bireyin ahlaki değerlerinin semboller ve sembolik ifadeler aracılığıyla çevresine 42 yansıtmasını ifade eder. Bu iki boyut bireyin ahlaki kimliğinin gelişimine katkı sağlar .(Yılmaz ve Yılmaz, 2015).
Karakter yaklaşımının eksikleri neticesinde çalışmacılar ahlaki kimliğe sosyal biliş yaklaşımını getirmişlerdir. Sosyal biliş yaklaşımına göre bireyin ahlaki kimliği; dini, politik ve etnik gibi çevrelerde geçirdiği yaşantı sonucunda şekillenir. Sosyal yaşantı sonucu öğrenilen bu bilgilere erişilebilirlik arttıkça davranışlarda görülme sıklığı da artacaktır (Bandura, 2001). Yani erişimi rahat bir ahlaki kimlik bilgisi bireyin benliğinde ahlaki kimliğin önemini artıracak ve merkez hale gelmesini sağlayacaktır. (Aquino ve Reed, 2002). Aquino ve Reed (2002), ahlaki kimliğin örtülü ve görünen boyutlarının olduğunu da vurgulamıştır. Buna göre bireyin gizli tuttuğu boyut içselleştirme, davranışlarıyla sergileyerek dışa vurduğu boyuta ise sembolleştirme demektedirler. Sosyal biliş yaklaşımının karakter yaklaşımından temel farkı ise bireyin içinde bulunduğu durumsal farklılıkları dikkate almış olmasıdır. Buna göre eğer birey ahlaki açıdan iyi örnek oluşturacak yaşantı geçirirse ahlaki kimliğin önemi artar, aksi yönde ahlaki açıdan iyi örnekle karşılaşmazsa ahlaki kimliğin önemi azalır. (Aquino ve diğer., 2007). Açık olarak bu yaklaşıma göre bireyin göstereceği ahlaki davranışlar içinde bulunduğu duruma göre değişir, birbiriyle çelişen davranışlarda bulunabilir ve çatışan kimlik türlerini barındırdığından gelişen hayat akışına göre birini öne atıp diğerini geri çekebilir. Sosyal biliş yaklaşımı özetle, bireyin mutlak olarak ahlaki davranış sergilemesinin mümkün olmadığını ve içinde bulunduğu sosyal şartlara göre ahlaki ya da ahlaki olmayan davranışlar gösterebileceğini savunmuştur.
Etik Dışı Davranışlar: Etik dışı davranışlar dürüstlük, adalet, şeffaflık ve sorumluluk gibi temel ahlaki standartların ihlal edilmesi sonucunda büyük zararlara yol açan eylemleri ifade etmektedir.
Yolsuzluk, psikolojik şiddet, kayırma,zimmet, rüşvet ,bedensel ve cinsel taciz örgütlerde karşılaşılan etik dışı davranışlardan bazılarıdır.
Bir kişi kendini ahlaki bir kişi (kişi kimliği), bir öğrenci (rol kimliği) ve bir topluluk üyesi (sosyal kimlik), bir siyasi parti üyesi (siyasi kimlik) olarak tanımlayabilir. Bütün bunlarla birlikte bireyler, kendileri için zorunlu olduğunu düşündükleri kişisel niteliklere göre farklılaşırlar. Bazıları temel nitelikleri olarak rekabet, nezaket veya samimiyet gibi nitelikleri temel alırlar. Her ne olursa olsun, bu kimlik onların hayatlarını düzenler, amaçlarını belirler ve yaşam boyu projelerini etkiler.Burada asıl önemli olan kişinin hangi kimliğini bastırdığı ve hangisini öncelediğidir. Kişinin ahlaki bir kimliğe sahip olabilmesi veya ahlakın kişilerin kimliklerini inşa eden temel unsur olması için kişi ile ahlaki olgular arasında öncelikli bir bağın kurulması kaçınılmazdır.
( https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1997814)
Pekâlâ, kişinin bu kimlikleri onun ahlaki kimliğiyle nasıl iletişime geçmektedir? Buradaki bütün mesele bu kimliklerden hangisinin daha baskın olduğudur. Kişinin hangi kimliği onun diğer kimliklerine ilişkin eylemlerini yönlendirmektedir. Öyle ki bazı şahıslar açısından (onların) ahlakları kendi kimliklerin merkezinde bulunurken; diğerleri için ahlak kendi kimlikleri için çevresel (peripheral) bir statüye sahiptir. Hatta bazıları ahlakın, kişinin kendi kişisel hedeflerine ulaşmasını kısıtlayan ve hatta engelleyen, sosyal olarak kendisine dayatılan bir düzenleme sistemi olduğunu düşünebilir.
Ahlaki gelişim perspektifinde sosyal öğrenme kuramı, ahlaki uzaklaşma süreci ve bilişsel süreçler sonucunda oluşan ahlaki davranış örüntülerini ele almaktadır. Ahlaki uzaklaşma sürecinin saldırganlık ile pozitif yönde orta düzey bir ilişkisi bulunduğu ve kadına yönelik şiddet olaylarının altında yatan sosyal psikolojik nedenlerin anlaşılmasında yardımcı olduğu literatürde görülmektedir. Ahlaki uzaklaşma süreci kişilerin hem ahlaki standartlarından ödün vermeleri hem de ahlaki bütünlüklerini korumalarına yardımcı olmaktadır.
Ahlaki uzaklaşmayı oluşturan 8 mekanizma bulunmaktadır: (Cesur, 2018: 121-128; Yalçın vd., 2016: 309-332; Özalp ve Yirci, 2019: 942-943)
.
Meşrulaştırma: Yanlış ya da hatalı olan davranışları olumlu bir biçimde görme, algısal olarak yeniden biçimlendirme şeklinde tanımlanmaktadır. (Özalp ve Yirci, 2019: 943). 26
Sorumluluğu Yayma: Grup olarak verilen kararlarda bireysel sorumluluğun kalkması söz konusu olup herkesin sorumluluk almış olduğu bir durumda bireysel olarak kimsenin sorumluluk hissetmemesi söz konusu olabilmektedir. (Cesur, 2018: 131).
Sorumluluğun Üstlenilmemesi: İnsanlar bazen davranışlarının baskı veya yönlendirme sonucunda meydana geldiğini ve kendilerinin bireysel olarak yaptıkları bu davranıştan sorumlu olmadıklarını dile getirmektedirler. (Gürpınar, 2015: 58).
Sonuçları Çarpıtma: Örneğin alay edilmenin kimseyi gerçekten incitmeyeceğinin söylenilmesi gibi yapılan bir ahlaki uzaklaşma mekanizmasıdır. (Yalçın vd., 2016: 315).
İnsandışılaştırma: İnsanların insani özelliklerinin göz ardı edilerek algılanmaları ve onlara zalim bir şekilde davranılması şeklinde tanımlanabilmektedir .(Cesur, 2018: 133).
Suçu Mağdura Yükleme: Kötü muamele gösterilen bir kimsenin bu davranışı hak edecek bir şey yapması şeklinde tanımlanan bir mekanizmadır. (Yalçın vd., 2016:315).
Olumsuz Davranışı Olumlu Etiketleme: Örneğin, tokat atmanın şakalaşmak olduğunun düşünülmesi gibi davranış biçimlerini içermektedir (Özalp ve Yirci, 2019: 943).
Avantajlı Karşılaştırma: Kınanması gereken davranışların olumsuz gibi gösterilmesi olarak tanımlanmaktadır. Olumsuz olan davranışları, zararlı davranışlarla kıyaslayarak bu davranışı önemsizleştirmek söz konusu olabilmektedir. (Gürpınar, 2015: 58-59)
Askew ve diğer. (2015) bireyin bilişsel ahlaki gelişim seviyesi, sahip olduğu ahlak felsefesi ve empati yapabilme düzeyi yanında ahlaki kimliğin de ahlaki davranışların önemli bir öncülü olabileceğini belirtmiştir. Hatta Hardy’nin (2006) çalışmasında ahlaki kimliğin, örneklem grubundaki yetişkinlerin prososyal davranışları üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bir şekilde etkide bulunduğu tespit edilirken, diğer bağımsız değişkenler empati ve ahlaki muhakemenin anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Ahlaki kimlik seviyesi yüksek çıkan bireylerin prososyal davranış gösterme eğilimlerinin yüksek olduğu (Aquino ve diğer., 2011), başkalarına yardım etmeye daha istekli olduğu (Reed ve Aquino, 2003) ve sosyal fayda üretmeye daha yatkın oldukları (Aquino ve diğer., 2009) görülmüştür. Reed ve diğer.’nin (2007) yaptığı bir deney çalışmasında, Aquino ve Reed’in (2002) ahlaki kimlik ölçeğinde bulunan (merhametli, güvenilir, dürüst, nazik vb.) sıfatları kullanıp kendi hakkında bir pasaj yazarak deneklerin ahlaki kimliği uyarıldığında, bağış yapma düzeylerinin diğer deneklere göre daha yüksek çıktığı tespit edilmiştir. Detert ve diğer.’nin (2008) ve Brown’un (2012) yaptıkları araştırmalarda ahlaki kimlik seviyesi yüksek olanların işyerinde üretkenlik karşıtı iş davranışları gösterme eğilimlerinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
O’Fallon ve Butterfield (2011) de daha yüksek ahlaki kimlik seviyesine sahip olanların etik dışı ; ahlaki olmayan davranışlar gösterme eğilimlerinin daha düşük olduğunu tespit etmiştir.
Ahlaki Kimlik Ölçeği
Ölçeğin amacı, bireylerin ahlaki kimlik düzeylerini belirlemektir. Ahlaki Kimlik Ölçeği Araştırmada çalışanların ahlaki kimliklerini ölçmek amacıyla Jessica E. Black ve William M. Reynolds tarafından 2016 yılında geliştirilen ‘Ahlaki Kimlik Ölçeği’ kullanılmıştır. İki faktörlü yapıya sahip olan ahlaki kimlik ölçeği 20 maddeden oluşmaktadır. İlk sekiz soru “içselleştirme”, sonraki on iki soru ise “sembolleştirme” boyutlarını ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Sembolleştirme boyutuna ilişkin ifadelerin tümü ters ifade olduğundan puanlamada bu durum dikkate alınmıştır. Ölçekte, “Yaptığım her şeyde dürüst davranmaya gayret ederim”, “Eğer bir davranışım birine zarar verecekse, hiç kimse bunu bilmeyecek olsa bile bu davranıştan kaçınmaya çalışırım”, “Hayatta en önemli şeylerden biri doğru bildiğin şeyi yapmaktır” ve “Sizin dürüst olmanızdan ziyade insanların sizin dürüst olduğunuzu düşünmeleri daha önemlidir” şeklinde ifadeler yer almaktadır. Ölçeğin her bir ifadesine ilişkin cevaplar ‘Kesinlikle Katılmıyorum’ seçeneğinden ‘Kesinlikle Katılıyorum’ seçeneğine kadar uzanan 5’li Likert ölçeği ile ölçülmüştür.
Aşağıdaki ifadelerde belirtilen niteliğin sizde ne ölçüde bulunduğunu lütfen işaretleyiniz
Kesinlikle Katılmıyorum:1
Katılmıyorum:2
Kararsızım:3
Katılıyorum:4
Kesinlikle Katılıyorum :5
1 Yaptığım her şeyde dürüst davranmaya gayret ederim.
2 Başkalarını incitmemek benim hayata geçirdiğim kurallardan biridir.
3 Diğer insanlara adil davranmak benim için önemlidir.
4 Başkalarının bana güvenebileceklerini bilmelerini isterim.
5 Ben her zaman başkalarına yarar sağlayan ve en az zarar veren şekilde davranırım.
6 Eğer bir davranışım birine zarar verecekse, hiç kimse bunu bilmeyecek olsa bile bu davranıştan kaçınmaya çalışırım.
7 Hayatta en önemli şeylerden biri doğru olduğunu bildiğin şeyi yapmaktır.
8 Yapılması gereken doğru şeyin ne olduğuna karar verdiğimde onu mutlaka yaparım.
9 Bana fayda sağlayacak olan bir şeyi yapmaya karar verdiğimde diğer insanların zarar görüp görmemesi benim için pek önem taşımaz.
10 Eğer bir davranışı sergilemeniz karşılığında alacağınız mükâfat (ödüller) çok büyükse, yanlış olduğunu bildiğiniz bir şeyi yapmakta sorun yoktur.
11 Eğer kimse izlemiyorsa ya da bilmeyecekse, doğru olanı yapmam önemli değildir
. 12 Sizin dürüst olmanızdan ziyade insanların sizin dürüst olduğunuzu düşünmeleri daha önemlidir.
13 Eğer hiç kimse fark etmeyecekse az miktarda para veya kimsenin fark etmediği (yokluğunu hissetmeyeceği) şeyleri almak pek de sorun oluşturmaz.
14 Etrafta takdir edecek hiç kimse yoksa iyi bir şeyler yapmak için özel bir çaba harcamanın da anlamı yoktur.
15 Alışveriş yaparken eğer kasiyer yanlışlıkla fazladan 3-5 TL gibi bir para üstü verirse, fark etmemiş gibi davranmakta sorun yoktur.
16 Yalan söylemek ve hile yapmak bu dünyada yapılması gereken şeyler arasındadır.
17 Bazı insanların dürüst bulmayacakları şeyleri yapmak beni hiç rahatsız etmez.
18 Eğer insanlar bana kötü davranırlarsa ben de onlara aynı şekilde davranırım.
19 Ahlaki olarak yanlış olduğunu bilsem bile, içinde bulunduğum grubun ortak kararına uyarım
20 Günümüz toplumunda ahlaki değerlere sahip olmak pek önemli değildir.
Kaynakça
Aquino, Karl F. ve Reed, Americus. (2003). “Moral Identity And The Expanding Circle of Moral Regard Toward Out-Groups, Journal of Personality and Social Psychology, 84, 1270-1286.
Askew, O. A., Beisler, J. M., ve Keel, J. (2015). Current trends of unethical behavior within organizations. International Journal of Management ve Information Systems, 19(3), 107-14.
Aquino, K.,& Reed, A. (2002). The self-importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440. Aquino, K. & Reed, A. II. (2003). Moral identity and the expanding circle of moral regard toward out-groups. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 1270-1286. 82 Aquino, K., Reed, A. II, Thau, S. & Freeman, D. (2007). A grotesque and dark beauty: How moral identity and mechanisms of moral disengagement inluence cognitive and emotional reactions to war. Journal of Experimental Social Psychology, 43, 385-392.
Blasi A. Moral identity: Its role in moral functioning. İçinde: Kurtines WM, Gewirtz JL, editörler. Morality, moral behavior, and moral development. New York: Wiley; 1984. s. 128-39.
Cesur, S. (2018). Ahlâkın Sosyal Psikolojisi. Pales Yayınları, İstanbul.
Ersoy, F., İlham Veren Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Ahlaki Kimlik Profillerinin Gömülü Teori Bağlamında İncelenmesi, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2018.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York: W. W. Norton.
Güneş A, Toprak Y. Manevi-insani değerler eğilimi ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişki. International Academic Social Resources Journal [Internet]. 2022;7(43):1461-9. Erişim adresi: http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.66098 129. MEB. Çocuk gelişimi ve eğitim. Ankara; 2011.
Gürpınar, B. (2015). “Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği Kısa Formunun Türk Kültürüne Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, 13(1): 57-64
Hardy, S. A. (2006). Identity, reasoning, and emotion: An empirical comparison of three sources of moral motivation. Motivation and Emotion, 30, 207-15. Hardy, S. A., ve Carlo, G. (2005). Identity as a source of moral motivation. Human development, 48, 232-56.
Hart D, Atkins R, Ford D. Family influences on the formation of moral identity in adolescence: Longitudinal analyses. J Moral Educ. 01 Eylül 1999;28(3):375- 86.
Damon W, Hart D. Self-understanding and its role in social and moral development. İçinde: Bornstein M, Lamb M, editörler. Developmental psychology: An advanced textbook. New Jersey: Erlbaum Associates Inc; 1992.
Kaltiala-Heino R, Lintonen T, Rimpelä A. Internet addiction? Potentially problematic use of the ınternet ın a population of 12-18 year old adolescents. Addiction Research and Theory. Şubat 2004;12(1):89-96.
Onat Kocabıyık O. Benlik ve ahlaki kimlik. Değerler Eğitimi Dergisi. 2014;12(27):261-80. 163. TDK. Kimlik [Internet]. [Erişim Tarihi: 20 Şubat 2024]. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/
Özalp, U. ve Yirci, R. (2019). “Meslek Lisesi Öğrencilerinin Ahlaki Uzaklaşma Algılarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20: 941-956.
Reade C (2001). “Antecedents of Organizational Identification in Multinational Corporations: Fostering Psychological Attachment to the Local Subsidiary and the Global Organization”. Journal of Human Resource Management 12(8): 1269- 1291
Rest, J.R. (1984). The Major Components of Morality. W. M. Kurtines ve J.J. Gewirtz (Eds.), Morality, Moral Behavior, and Moral Development, (s.24-37). New York: Wiley
Rest JR, Narvaez D, Thoma SJ, Bebeau MJ. Postconventional moral thinking: A neo-kohlbergian approach. J Moral Educ. 2000;29(4):381-95.
Rest JR. Moral development: Advances in research and theory. New York: Praeger; 1986. 161. Rest J, Narvaez D, Bebeau M, Thoma S. A neo-kohlbergian approach: The DIT and schema theory. Educ Psychol Rev. 1999;11(4):291-324.
Shao, Ruodan, Aquino, Karl ve Freeman, Dan, (2008). “Beyond Moral Reasoning: A Review of Moral Identity Research and Its Implications for Business Ethics”, Business Ethics Quarterly, 18(4), 513-540.
Yalçın, M. G., Şenyurt, A. Y., Gültepe, B. ve Coşkun, H. (2016). “Ahlâkî Uzaklaşma Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması”. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1): 309-332.
Yılmaz, Ferat ve Yılmaz, Fatih (2015). “Ahlaki Kimlik Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(4),111-133
Rest (1984), ahlak davranışlarını dört faktör ile açıklamıştır. Bunlar;
a.Ahlaki Duyarlılık: ahlakın önemli ve gerekli olduğunun bilincinde olunmasıdır.
b.Ahlaki Yargı: zorunlu bir şekilde yapılması gereken şeyin yargısıdır.
c.Ahlaki Karar: olayları çeşitli boyutlarıyla düşünüp kendisi ve diğerleri adına, olumlu ya da olumsuz sonuçları değerlendirebilme boyutudur.
d.Ahlaki Davranış: alınan kararları tamamlama isteğini ve yeteneğini kapsar.
İnsanların ahlaki eylemlerini anlayabilmek ahlaki kimliklerini anlamayı gerektirir. Ahlaki kimlik, kimliğin bir alt kategorisidir (Rest;2000). Kimlik, bir objenin belirlenmesini sağlayan niteliklerin hepsi, bireyin kim olduğunu tanıtan belge ve insanın kim olduğunu belirleyen etiket olarak tanımlamaktadır (Rest; 1986). Kimlik, kişinin kimi olduğuna dair net ve örtük cevapları ile geçmiş ve gelecek arasında bir uyum yakalayabilmesi, aynı ve istikrarlı bir yapı oluşturmasını ifade eder .Kişinin kendisi ve çevresindeki bireylerin kişi hakkındaki görüşlerinin bütününü ifade eder ( Onat;2014)). Kimlik, kişinin ahlaki niyet, fikir ve eylemlerini de belirler. (TDK)
Ahlaki kimlik, iyi ya da kötü davranışın yapılması için gerekli içsel ve dışsal motivasyonu anlamayı gerektiren kendini düzenleme mekanizmasıdır. (Hart;1999). Bir başka tanıma göre ahlaki kimlik, kişinin kimliğinde var olan ahlaki değerleri ve içsel olarak ahlaki davranışlara yönelmeyi yatkın olma durumu (Blasi;1984), bireyin iyi ya da kötü davranış göstermesine neden olan bilişsel ve psikolojik yapılar bütünü (Damon;1992) olarak tanımlanmaktadır.
Literatürde kısaca bireyin kendini tanımlarken ahlaklı olmaya verdiği önemin derecesi olarak açıklanan ahlaki kimlik (Hardy ve Carlo, 2011b, s. 212) bireyin dürüstlük, cömertlik, adalet, merhamet gibi ahlaki değerleri benliğinin merkezine konumlandırması durumudur. Ahlaki değerleri benliğinin merkezine yerleştirmiş, güçlü bir ahlaki kimliğe sahip bireyin ise ahlaki eylemlere daha fazla katılması beklenir. (Hertz ve Krettenauer, 2016, s. 129)
Ahlaki kimlik kavramı, bireyi ahlaklı davranmaya yönelten içsel motivasyon gücü, irade ve zihinsel kavramlar gibi alt boyutlardan oluşmakta, bu alt boyutlar kendi içinde bir sistem oluşturmakta ve kişi bu sistemin bütünlüğü içinde ahlaklı davranmaktadır. Ahlaki eylemin temelinde yer alan ve kişiyi iyi ya da kötü bir davranışa yönelten bilişsel ve psikolojik yapı bütününe ahlaki kimlik denilmektedir. (Ersoy, 2018)
Kişisel özellikler, kişinin içinde bulunduğu kültür, aile ve sosyal statüsü gibi kişiden bağımsız durumlar; bireyin ahlaki yargı ve tutumları, benlik algısı ve ahlaki davranış gösterme fırsatlarını değerlendirmesi gibi kişinin tercihlerine bağlı olarak gelişen durumlar ahlaki kimliğin gelişimini etkileyen faktörlerdir Bireyin değerleri, hayattaki amaçları ve kişiliğinde bulunan diğer niteliklerin ne kadar ahlaki olduğu, bireyin ahlaki kimlik düzeyini anlamaya yardımcı olur .
Ahlaki kimlik bireylerin kişisel değerleri, etik prensipler ve ahlaki düşünce süreçlerini içeren karmaşık bir olgudur. Ahlaki kimlik bireylerin ahlaki kararlar almasını etkileyen ve onların etik davranışlar sergilemesini sağlayan temel bir yapı taşıdır. Ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlayarak, bu değerleri benimseyip yaşam tarzları haline getirmeleriyle şekillenir (Colby ve Kohlberg,1987). Bu tanıma göre ahlaki kimlik bireylerin içselleştirdikleri ahlaki değerleri ve normları benimseme süreci olarak ifade edilirken aynı zamanda kişisel değerler, etik prensipler ve ahlaki düşünce süreçlerini içeren karmaşık bir yapı olarak tanımlanmaktadır. Ahlaki kimlik bireylerin ahlaki kararalar almalarını etkileyen ve etik davranışlar sergilemelerini sağlayan önemli bir bileşendir.
Araştırmalar güçlü bir ahlaki kimliğin etik davranış ve karar verme ile ilişkili olduğunu göstermektedir. (Reed & Aquino, 2003). İyi tanımlanmış bir ahlaki kimliğe sahip bireylerin etik dışı davranışlarda bulunmama ihtimalleri daha yüksektir (Aquino & McFerran, 2012). Ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlayarak bu değerleri benimseyip yaşam tarzları haline getirdikleri psikososyal bir süreçtir. Ahlaki kimlik ahlaki değerleri içselleştirme ve bu değerleri toplum içinde dışa vurma süreçlerini içerir. (Walker ve Taylor,1991). Bu tanıma göre ahlaki kimlik bireylerin toplum içindeki etik değerleri ve normları anlamaları ve bu değerleri benimseyerek yaşam tarzlarına entegre etmeleriyle şekillenen psikososyal bir süreçtir.
Ahlaki kimliğin ne olduğu üzerine alanyazında iki farklı görüş ile karşılaşılmıştır; ilki karakter yaklaşımı, ikincisi sosyal biliş yaklaşımı (Shao ve diğer., 2008). Karakter yaklaşımı, Blasi (1984)’nin modeline göre bireyin ahlaki değerleri kişiliğinin odak noktasına konumlandırılması şeklinde görülür. Blasi’nin ahlaki kimlik üzerine görüşleri; benliğin rolü ahlaki davranışlar gösterilmesinde çok önemlidir, ahlaki kimlik ahlaki davranışların ortaya çıkmasında önemli ve harekete geçirici bir role sahiptir, farklı ahlaki davranışlar ahlaki muhakemeden kaynaklı değil ahlaki arzuların farklılaşmasından kaynaklıdır. (Hardy ve Carlo, 2005).
Ahlaki Kimliğin Boyutları
Blasi (1984) ahlaki kimliği içselleştirme ve sembolleştirme olmak üzere iki temel boyutta incelemiştir. Karakter yaklaşımı denir.
1. İçselleştirme Boyutu: İçselleştirme bireylerin toplumsal normları, değerleri ve inançları kendi değerleri ve inançları olarak kabul ettiği psikolojik bir süreçtir. Bu süreç bireylerin toplumsal değerleri benimseyerek kendi kimliğinin bir parçası haline getirmesini sağlar (Erikson, 1968). Ahlaki kimliğin içselleştirme boyutu ile bireylerin ahlaki davranışlarda bulunmaları arasında güçlü bir ilişki vardır. Bu açıdan ahlaki kimliğin içselleştirilmesi, ahlaki davranışın gerçekleşmesinde çok güçlü ve tutarlı bir motivasyon kaynağı demektir. Ahlaki kimliğini içselleştiren bireyler hiç kimsenin görmediği durumlarda bile içselleştirdikleri ahlaki değerlere göre hareket ederler. İçselleştirme süreci sayesinde bireyler ahlaki değerleri özümser ve otomatik olarak ahlaki eylemlere yatkın hale gelir. Böylece ahlaki kimlik bireylerin ahlaki davranışlarının temelini oluşturur. (Reed ve Aquino, 2003; Yılmaz ve Yılmaz, 2015).
2. Sembolleştirme Boyutu: Ahlaki kimliğin bir diğer boyutu sembolleştirmedir. Sembolleştirme bireylerin ahlaki kimliklerinin topluma yansıtılmasında ve ahlaki değerlerinin toplumda diğer insanlarla paylaşılmasında önemli bir araçtır. Sembolleştirme bireylerin içselleştirdikleri ahlaki değerlerini semboller ve sembolik ifadelerle başkalarına gösterme sürecidir .(Shao, Aquino ve Freeman, 2008: 516-517). İçselleştirme ve sembolleştirme boyutu ahlaki kimliğin farklı yönlerini ifade etmektedir. İçselleştirme boyutu bireyin ahlaki değerleri özümsemesini ve kendi kimliğiyle özdeşleştirmesini ifade ederken, sembolleştirme boyutu bireyin ahlaki değerlerinin semboller ve sembolik ifadeler aracılığıyla çevresine 42 yansıtmasını ifade eder. Bu iki boyut bireyin ahlaki kimliğinin gelişimine katkı sağlar .(Yılmaz ve Yılmaz, 2015).
Karakter yaklaşımının eksikleri neticesinde çalışmacılar ahlaki kimliğe sosyal biliş yaklaşımını getirmişlerdir. Sosyal biliş yaklaşımına göre bireyin ahlaki kimliği; dini, politik ve etnik gibi çevrelerde geçirdiği yaşantı sonucunda şekillenir. Sosyal yaşantı sonucu öğrenilen bu bilgilere erişilebilirlik arttıkça davranışlarda görülme sıklığı da artacaktır (Bandura, 2001). Yani erişimi rahat bir ahlaki kimlik bilgisi bireyin benliğinde ahlaki kimliğin önemini artıracak ve merkez hale gelmesini sağlayacaktır. (Aquino ve Reed, 2002). Aquino ve Reed (2002), ahlaki kimliğin örtülü ve görünen boyutlarının olduğunu da vurgulamıştır. Buna göre bireyin gizli tuttuğu boyut içselleştirme, davranışlarıyla sergileyerek dışa vurduğu boyuta ise sembolleştirme demektedirler. Sosyal biliş yaklaşımının karakter yaklaşımından temel farkı ise bireyin içinde bulunduğu durumsal farklılıkları dikkate almış olmasıdır. Buna göre eğer birey ahlaki açıdan iyi örnek oluşturacak yaşantı geçirirse ahlaki kimliğin önemi artar, aksi yönde ahlaki açıdan iyi örnekle karşılaşmazsa ahlaki kimliğin önemi azalır. (Aquino ve diğer., 2007). Açık olarak bu yaklaşıma göre bireyin göstereceği ahlaki davranışlar içinde bulunduğu duruma göre değişir, birbiriyle çelişen davranışlarda bulunabilir ve çatışan kimlik türlerini barındırdığından gelişen hayat akışına göre birini öne atıp diğerini geri çekebilir. Sosyal biliş yaklaşımı özetle, bireyin mutlak olarak ahlaki davranış sergilemesinin mümkün olmadığını ve içinde bulunduğu sosyal şartlara göre ahlaki ya da ahlaki olmayan davranışlar gösterebileceğini savunmuştur.
Etik Dışı Davranışlar: Etik dışı davranışlar dürüstlük, adalet, şeffaflık ve sorumluluk gibi temel ahlaki standartların ihlal edilmesi sonucunda büyük zararlara yol açan eylemleri ifade etmektedir.
Yolsuzluk, psikolojik şiddet, kayırma,zimmet, rüşvet ,bedensel ve cinsel taciz örgütlerde karşılaşılan etik dışı davranışlardan bazılarıdır.
Bir kişi kendini ahlaki bir kişi (kişi kimliği), bir öğrenci (rol kimliği) ve bir topluluk üyesi (sosyal kimlik), bir siyasi parti üyesi (siyasi kimlik) olarak tanımlayabilir. Bütün bunlarla birlikte bireyler, kendileri için zorunlu olduğunu düşündükleri kişisel niteliklere göre farklılaşırlar. Bazıları temel nitelikleri olarak rekabet, nezaket veya samimiyet gibi nitelikleri temel alırlar. Her ne olursa olsun, bu kimlik onların hayatlarını düzenler, amaçlarını belirler ve yaşam boyu projelerini etkiler.Burada asıl önemli olan kişinin hangi kimliğini bastırdığı ve hangisini öncelediğidir. Kişinin ahlaki bir kimliğe sahip olabilmesi veya ahlakın kişilerin kimliklerini inşa eden temel unsur olması için kişi ile ahlaki olgular arasında öncelikli bir bağın kurulması kaçınılmazdır.
( https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1997814)
Pekâlâ, kişinin bu kimlikleri onun ahlaki kimliğiyle nasıl iletişime geçmektedir? Buradaki bütün mesele bu kimliklerden hangisinin daha baskın olduğudur. Kişinin hangi kimliği onun diğer kimliklerine ilişkin eylemlerini yönlendirmektedir. Öyle ki bazı şahıslar açısından (onların) ahlakları kendi kimliklerin merkezinde bulunurken; diğerleri için ahlak kendi kimlikleri için çevresel (peripheral) bir statüye sahiptir. Hatta bazıları ahlakın, kişinin kendi kişisel hedeflerine ulaşmasını kısıtlayan ve hatta engelleyen, sosyal olarak kendisine dayatılan bir düzenleme sistemi olduğunu düşünebilir.
Ahlaki gelişim perspektifinde sosyal öğrenme kuramı, ahlaki uzaklaşma süreci ve bilişsel süreçler sonucunda oluşan ahlaki davranış örüntülerini ele almaktadır. Ahlaki uzaklaşma sürecinin saldırganlık ile pozitif yönde orta düzey bir ilişkisi bulunduğu ve kadına yönelik şiddet olaylarının altında yatan sosyal psikolojik nedenlerin anlaşılmasında yardımcı olduğu literatürde görülmektedir. Ahlaki uzaklaşma süreci kişilerin hem ahlaki standartlarından ödün vermeleri hem de ahlaki bütünlüklerini korumalarına yardımcı olmaktadır.
Ahlaki uzaklaşmayı oluşturan 8 mekanizma bulunmaktadır: (Cesur, 2018: 121-128; Yalçın vd., 2016: 309-332; Özalp ve Yirci, 2019: 942-943)
.
Meşrulaştırma: Yanlış ya da hatalı olan davranışları olumlu bir biçimde görme, algısal olarak yeniden biçimlendirme şeklinde tanımlanmaktadır. (Özalp ve Yirci, 2019: 943). 26
Sorumluluğu Yayma: Grup olarak verilen kararlarda bireysel sorumluluğun kalkması söz konusu olup herkesin sorumluluk almış olduğu bir durumda bireysel olarak kimsenin sorumluluk hissetmemesi söz konusu olabilmektedir. (Cesur, 2018: 131).
Sorumluluğun Üstlenilmemesi: İnsanlar bazen davranışlarının baskı veya yönlendirme sonucunda meydana geldiğini ve kendilerinin bireysel olarak yaptıkları bu davranıştan sorumlu olmadıklarını dile getirmektedirler. (Gürpınar, 2015: 58).
Sonuçları Çarpıtma: Örneğin alay edilmenin kimseyi gerçekten incitmeyeceğinin söylenilmesi gibi yapılan bir ahlaki uzaklaşma mekanizmasıdır. (Yalçın vd., 2016: 315).
İnsandışılaştırma: İnsanların insani özelliklerinin göz ardı edilerek algılanmaları ve onlara zalim bir şekilde davranılması şeklinde tanımlanabilmektedir .(Cesur, 2018: 133).
Suçu Mağdura Yükleme: Kötü muamele gösterilen bir kimsenin bu davranışı hak edecek bir şey yapması şeklinde tanımlanan bir mekanizmadır. (Yalçın vd., 2016:315).
Olumsuz Davranışı Olumlu Etiketleme: Örneğin, tokat atmanın şakalaşmak olduğunun düşünülmesi gibi davranış biçimlerini içermektedir (Özalp ve Yirci, 2019: 943).
Avantajlı Karşılaştırma: Kınanması gereken davranışların olumsuz gibi gösterilmesi olarak tanımlanmaktadır. Olumsuz olan davranışları, zararlı davranışlarla kıyaslayarak bu davranışı önemsizleştirmek söz konusu olabilmektedir. (Gürpınar, 2015: 58-59)
Askew ve diğer. (2015) bireyin bilişsel ahlaki gelişim seviyesi, sahip olduğu ahlak felsefesi ve empati yapabilme düzeyi yanında ahlaki kimliğin de ahlaki davranışların önemli bir öncülü olabileceğini belirtmiştir. Hatta Hardy’nin (2006) çalışmasında ahlaki kimliğin, örneklem grubundaki yetişkinlerin prososyal davranışları üzerinde pozitif ve istatistiki olarak anlamlı bir şekilde etkide bulunduğu tespit edilirken, diğer bağımsız değişkenler empati ve ahlaki muhakemenin anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Ahlaki kimlik seviyesi yüksek çıkan bireylerin prososyal davranış gösterme eğilimlerinin yüksek olduğu (Aquino ve diğer., 2011), başkalarına yardım etmeye daha istekli olduğu (Reed ve Aquino, 2003) ve sosyal fayda üretmeye daha yatkın oldukları (Aquino ve diğer., 2009) görülmüştür. Reed ve diğer.’nin (2007) yaptığı bir deney çalışmasında, Aquino ve Reed’in (2002) ahlaki kimlik ölçeğinde bulunan (merhametli, güvenilir, dürüst, nazik vb.) sıfatları kullanıp kendi hakkında bir pasaj yazarak deneklerin ahlaki kimliği uyarıldığında, bağış yapma düzeylerinin diğer deneklere göre daha yüksek çıktığı tespit edilmiştir. Detert ve diğer.’nin (2008) ve Brown’un (2012) yaptıkları araştırmalarda ahlaki kimlik seviyesi yüksek olanların işyerinde üretkenlik karşıtı iş davranışları gösterme eğilimlerinin daha düşük olduğu tespit edilmiştir.
O’Fallon ve Butterfield (2011) de daha yüksek ahlaki kimlik seviyesine sahip olanların etik dışı ; ahlaki olmayan davranışlar gösterme eğilimlerinin daha düşük olduğunu tespit etmiştir.
Ahlaki Kimlik Ölçeği
Ölçeğin amacı, bireylerin ahlaki kimlik düzeylerini belirlemektir. Ahlaki Kimlik Ölçeği Araştırmada çalışanların ahlaki kimliklerini ölçmek amacıyla Jessica E. Black ve William M. Reynolds tarafından 2016 yılında geliştirilen ‘Ahlaki Kimlik Ölçeği’ kullanılmıştır. İki faktörlü yapıya sahip olan ahlaki kimlik ölçeği 20 maddeden oluşmaktadır. İlk sekiz soru “içselleştirme”, sonraki on iki soru ise “sembolleştirme” boyutlarını ölçmek amacıyla kullanılmıştır. Sembolleştirme boyutuna ilişkin ifadelerin tümü ters ifade olduğundan puanlamada bu durum dikkate alınmıştır. Ölçekte, “Yaptığım her şeyde dürüst davranmaya gayret ederim”, “Eğer bir davranışım birine zarar verecekse, hiç kimse bunu bilmeyecek olsa bile bu davranıştan kaçınmaya çalışırım”, “Hayatta en önemli şeylerden biri doğru bildiğin şeyi yapmaktır” ve “Sizin dürüst olmanızdan ziyade insanların sizin dürüst olduğunuzu düşünmeleri daha önemlidir” şeklinde ifadeler yer almaktadır. Ölçeğin her bir ifadesine ilişkin cevaplar ‘Kesinlikle Katılmıyorum’ seçeneğinden ‘Kesinlikle Katılıyorum’ seçeneğine kadar uzanan 5’li Likert ölçeği ile ölçülmüştür.
Aşağıdaki ifadelerde belirtilen niteliğin sizde ne ölçüde bulunduğunu lütfen işaretleyiniz
Kesinlikle Katılmıyorum:1
Katılmıyorum:2
Kararsızım:3
Katılıyorum:4
Kesinlikle Katılıyorum :5
1 Yaptığım her şeyde dürüst davranmaya gayret ederim.
2 Başkalarını incitmemek benim hayata geçirdiğim kurallardan biridir.
3 Diğer insanlara adil davranmak benim için önemlidir.
4 Başkalarının bana güvenebileceklerini bilmelerini isterim.
5 Ben her zaman başkalarına yarar sağlayan ve en az zarar veren şekilde davranırım.
6 Eğer bir davranışım birine zarar verecekse, hiç kimse bunu bilmeyecek olsa bile bu davranıştan kaçınmaya çalışırım.
7 Hayatta en önemli şeylerden biri doğru olduğunu bildiğin şeyi yapmaktır.
8 Yapılması gereken doğru şeyin ne olduğuna karar verdiğimde onu mutlaka yaparım.
9 Bana fayda sağlayacak olan bir şeyi yapmaya karar verdiğimde diğer insanların zarar görüp görmemesi benim için pek önem taşımaz.
10 Eğer bir davranışı sergilemeniz karşılığında alacağınız mükâfat (ödüller) çok büyükse, yanlış olduğunu bildiğiniz bir şeyi yapmakta sorun yoktur.
11 Eğer kimse izlemiyorsa ya da bilmeyecekse, doğru olanı yapmam önemli değildir
. 12 Sizin dürüst olmanızdan ziyade insanların sizin dürüst olduğunuzu düşünmeleri daha önemlidir.
13 Eğer hiç kimse fark etmeyecekse az miktarda para veya kimsenin fark etmediği (yokluğunu hissetmeyeceği) şeyleri almak pek de sorun oluşturmaz.
14 Etrafta takdir edecek hiç kimse yoksa iyi bir şeyler yapmak için özel bir çaba harcamanın da anlamı yoktur.
15 Alışveriş yaparken eğer kasiyer yanlışlıkla fazladan 3-5 TL gibi bir para üstü verirse, fark etmemiş gibi davranmakta sorun yoktur.
16 Yalan söylemek ve hile yapmak bu dünyada yapılması gereken şeyler arasındadır.
17 Bazı insanların dürüst bulmayacakları şeyleri yapmak beni hiç rahatsız etmez.
18 Eğer insanlar bana kötü davranırlarsa ben de onlara aynı şekilde davranırım.
19 Ahlaki olarak yanlış olduğunu bilsem bile, içinde bulunduğum grubun ortak kararına uyarım
20 Günümüz toplumunda ahlaki değerlere sahip olmak pek önemli değildir.
Kaynakça
Aquino, Karl F. ve Reed, Americus. (2003). “Moral Identity And The Expanding Circle of Moral Regard Toward Out-Groups, Journal of Personality and Social Psychology, 84, 1270-1286.
Askew, O. A., Beisler, J. M., ve Keel, J. (2015). Current trends of unethical behavior within organizations. International Journal of Management ve Information Systems, 19(3), 107-14.
Aquino, K.,& Reed, A. (2002). The self-importance of moral identity. Journal of Personality and Social Psychology, 83(6), 1423-1440. Aquino, K. & Reed, A. II. (2003). Moral identity and the expanding circle of moral regard toward out-groups. Journal of Personality and Social Psychology, 84, 1270-1286. 82 Aquino, K., Reed, A. II, Thau, S. & Freeman, D. (2007). A grotesque and dark beauty: How moral identity and mechanisms of moral disengagement inluence cognitive and emotional reactions to war. Journal of Experimental Social Psychology, 43, 385-392.
Blasi A. Moral identity: Its role in moral functioning. İçinde: Kurtines WM, Gewirtz JL, editörler. Morality, moral behavior, and moral development. New York: Wiley; 1984. s. 128-39.
Cesur, S. (2018). Ahlâkın Sosyal Psikolojisi. Pales Yayınları, İstanbul.
Ersoy, F., İlham Veren Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Ahlaki Kimlik Profillerinin Gömülü Teori Bağlamında İncelenmesi, Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul, 2018.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York: W. W. Norton.
Güneş A, Toprak Y. Manevi-insani değerler eğilimi ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişki. International Academic Social Resources Journal [Internet]. 2022;7(43):1461-9. Erişim adresi: http://dx.doi.org/10.29228/ASRJOURNAL.66098 129. MEB. Çocuk gelişimi ve eğitim. Ankara; 2011.
Gürpınar, B. (2015). “Sporda Ahlaktan Uzaklaşma Ölçeği Kısa Formunun Türk Kültürüne Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”. Ankara Üniversitesi Spor Bilimleri Fakültesi, 13(1): 57-64
Hardy, S. A. (2006). Identity, reasoning, and emotion: An empirical comparison of three sources of moral motivation. Motivation and Emotion, 30, 207-15. Hardy, S. A., ve Carlo, G. (2005). Identity as a source of moral motivation. Human development, 48, 232-56.
Hart D, Atkins R, Ford D. Family influences on the formation of moral identity in adolescence: Longitudinal analyses. J Moral Educ. 01 Eylül 1999;28(3):375- 86.
Damon W, Hart D. Self-understanding and its role in social and moral development. İçinde: Bornstein M, Lamb M, editörler. Developmental psychology: An advanced textbook. New Jersey: Erlbaum Associates Inc; 1992.
Kaltiala-Heino R, Lintonen T, Rimpelä A. Internet addiction? Potentially problematic use of the ınternet ın a population of 12-18 year old adolescents. Addiction Research and Theory. Şubat 2004;12(1):89-96.
Onat Kocabıyık O. Benlik ve ahlaki kimlik. Değerler Eğitimi Dergisi. 2014;12(27):261-80. 163. TDK. Kimlik [Internet]. [Erişim Tarihi: 20 Şubat 2024]. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/
Özalp, U. ve Yirci, R. (2019). “Meslek Lisesi Öğrencilerinin Ahlaki Uzaklaşma Algılarının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20: 941-956.
Reade C (2001). “Antecedents of Organizational Identification in Multinational Corporations: Fostering Psychological Attachment to the Local Subsidiary and the Global Organization”. Journal of Human Resource Management 12(8): 1269- 1291
Rest, J.R. (1984). The Major Components of Morality. W. M. Kurtines ve J.J. Gewirtz (Eds.), Morality, Moral Behavior, and Moral Development, (s.24-37). New York: Wiley
Rest JR, Narvaez D, Thoma SJ, Bebeau MJ. Postconventional moral thinking: A neo-kohlbergian approach. J Moral Educ. 2000;29(4):381-95.
Rest JR. Moral development: Advances in research and theory. New York: Praeger; 1986. 161. Rest J, Narvaez D, Bebeau M, Thoma S. A neo-kohlbergian approach: The DIT and schema theory. Educ Psychol Rev. 1999;11(4):291-324.
Shao, Ruodan, Aquino, Karl ve Freeman, Dan, (2008). “Beyond Moral Reasoning: A Review of Moral Identity Research and Its Implications for Business Ethics”, Business Ethics Quarterly, 18(4), 513-540.
Yalçın, M. G., Şenyurt, A. Y., Gültepe, B. ve Coşkun, H. (2016). “Ahlâkî Uzaklaşma Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması”. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(1): 309-332.
Yılmaz, Ferat ve Yılmaz, Fatih (2015). “Ahlaki Kimlik Ölçeği Türkçe Formunun Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması”, Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(4),111-133
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Ahlaki Kimlik" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
