Umutsuzluğun Nedenleri, Belirleyici Faktörler ve Başa Çıkma
Umut, bireyin olumlu bir geleceğe sahip olacağına dair inancını ve bu geleceğe ulaşmak için gerekli yolları bulma kapasitesini ifade ederken, umutsuzluk, bireyin geleceğe dair olumsuz, çaresiz ve değiştirilemez olduğuna dair inançlar geliştirmesiyle ilişkilidir.
Umutsuzluk, kişinin geleceğe yönelik beklentilerinin olumsuzlaşması, hedeflerine ulaşamayacağına dair inancının artması, yaşam olayları üzerindeki kontrol duygusunun azalması ve karşılaştığı sorunları çözümsüz olarak algılaması ile karakterize olan bilişsel-duygusal bir yapı olarak tanımlanmaktadır.
Umutsuzluğun temelinde kişinin önceki yaşantısında yaşamış olduğu olumsuz bir olay vardır. Bireyler bir taraftan deneyimledikleri kötü olayın nedenleri ve olumsuz ve bunların kendisinde bırakacağı etkilere dair bazı değerlendirmelerde bulunur ve sonuçta “umutsuzluk” şeklinde tanımlanan durum kişide ortaya çıkar. Bu bağlamda umutsuzluk kavramı, başarısızlık karşısında alınan mağlubiyet ve teslimiyet neticesinde gelecek inancının ortadan kalkmasını ifade eder. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umutsuzluk, Beck tarafından, bilişsel depresyon modelinde, bilişsel üçlünün (cognitive triad) bir bölümü olarak ifade edilmiştir. Bilişsel üçlü; insanın kendine, geleceğine ve dış dünyasını negatif bir gözle değerlendirmesidir. Bu bilişsel etmenler, depresyonda olan kişinin yaşam kalitesini düşürür ve hayatını negatif bir şekilde değerlendirmesi sonucunda, insanın kendini değersiz bulmasına, çevresini düşman olarak algılamasına ve gelecekteki yaşantısına umutsuz bir şekilde görmesine olmaktadır. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umutsuzlukla ilgili önemli üç bilişsel bileşenden bahsedilebilir : (Abramson vd., 1989)
1. Geleceğe dair olumsuz beklentiler – Kişinin çok arzuladığı sonuçların gerçekleşmeyeceğine, kaçındığı durumlarında başına geleceğine yönelik inançlarıdır. "Hiçbir şey düzelmeyecek."
2. Çaresizlik hissi – Kişinin kendi kabiliyet ve sahip olduğu özellikleriyle karşılaştığı sorunları düzeltemeyeceğine dair inancıdır. "Ne yaparsam yapayım, hiçbir şeyi değiştiremem."
3. Motivasyon eksikliği- Üzüntü, İntihar Düşüncesi ve Enerji Kaybı: Umutsuzluğun neden olduğu belirtilerdir. "Çabalamamın bir anlamı yok." Kişi çabalasa da sonuç alamayacağını düşünüyorsa motivasyon azalır. (Abramson vd., 1989).
Umutsuzluk, şimdiki an ile gelecek arasındaki bağın kopmasını ifade eder. Umutsuzluk, hem geçmişteki davranışlara dair pişmanlıkları hem de hayatın anlamının yitmeye başlaması manasına gelir. Oluşan boşluk neticesinde anlamlandırma süreci de sekteye uğrar. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umut ve Umutsuzluk duygularının oluştuğu düşünce şekli bazı aşamalardan geçer. Bu aşamalar yeteneğe karşı şans, güvene karşı güvensizlik ve uzun döneme karşı kısa dönem olarak üç aşamalı bir düşünce biçimidir. (Dilbaz ve Seber, 1993) :
a)Yeteneğe karşı şans: Kişi gerçekleştirmek istediği hedeflerine şansı veya yetenekleri sayesinde gidebilir. İnsan gelecekte kendisi için olabileceklerin şans yardımıyla gerçekleşeceğine inanıyorsa hedefe gidebilmek için göstermesi gereken davranışları da kısıtlı yapabilir. Yani birey yapmak için tasarladıklarının aktif olarak olamayacağına inandığında, bu ona uygunluk hissi getirir. İnsanda umutsuzluk duygusunun ortaya çıkmasında harekete geçtiği şeylerin gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesine olan inancı ve yeteneklerine karşı inancı önemli fonksiyonlardır.
b)Güvene karşı güvensizlik: Kişide umut hissinin meydana gelmesinde diğer kişilere duyduğu güven ciddi bir etkendir. İnsan çevresindeki kişilere karşı güvensizlik hissettiğinde, bu onun gerçekleştirmek istediği hedeflerine de kısıtlama getirir. Diğer insanlarla beraber bir iş gerçekleştiren birey eğer yanındaki kişilere karşı bir güven duymuyorsa, yapılan iş başarısız olduğunda bunun diğer insanlardan kaynaklandığını belirtir. Buna bağlı olarak güven duygusu olmayan birey kısa vakitte gerçekleşebilecek hedefleri seçer, uzun vakitte sonuçlandırılabilecek hedefleri tercih etmez.
c)Uzun döneme karşı kısa dönem: Kişinin yapmak istediği amaçlarını ya uzun devrede ya da kısa devrede gerçekleştirmesinde umut durumu etkili olmaktadır. Gerçekleştirilmek istenen amaç için vakit uzadığında umutsuzluk hali meydana gelir. Bu sayede insan kısa vakitte gerçekleştirebilecekleri adına gayret gösterme eğiliminde bulunur. (Dilbaz ve Seber, 1993).
Umutsuzluk Nedenleri
1. Benliğin Zayıflaması Benlik, kişinin kendisi hakkında yaptığı değerlendirmelerinden ve yargılamalarından oluşur. Diğer bir deyişle, kişinin kendisi hakkında zihninde oluşturduğu şemaların bütünüdür. Birey, kendisini çevresinden ayırd etmeye başladıktan sonra, benlikte ortaya çıkan değişimler, çevresindeki kişiler tarafından negatif veya pozitif olarak değerlendirilir ve bunun yanı sıra kabul görme gibi olaylardan etkilenir. (Geçtan, 2010) İdeal benlikte ortaya çıkabilecek herhangi bir problem kişinin benliğini ve öz saygısını negatif etkilemektedir.
Çeşitli kişisel ve toplumsal nedenler benliğin gelişmesi engeller. Bu tür durumlarda öz benlik ile sahte benlik arasında çatışma ortaya çıkar. Gerçek öz ile yalancı öz arasında ortaya çıkan çatışmayı bitirmek için gerçek öz, bilinçten uzaklaştırılır, ve baskı altına alınır. Bunun sonucunda, çatışma bilinç düzeyinden uzaklaşmakla kalmaz, yoğunluğunu yitirir. Gerçek öz hayattan çekilir ve kişi kendine yabancılaşır. Bu durum insanın hayatını sürdürme dürtüsü ve parçalanmama arzusundan kaynaklanır. Bu durumun sonucu umutsuzluktur. Buna bağlı olarak umutsuzluk, çözülmemiş çatışmanın son halidir ve en önemli özelliği, içten olamama ve bölünmüşlük sonucu bireyde ortaya çıkan umutsuzluktur. (Fromm, 2000).
2.İnancın Zayıflaması: Kişinin, ahlak üzerine geliştirdiği düşünce sisteminin çökmesi veya inanç sisteminin yok olması, soyut değerlere ve/veya Tanrı’ya olan inancını kaybetmesi, umutsuzluğa düşmesinde sayılabilecek nedenler arasındadır .(Kierkegaard, 2004). Benzer bir görüş Budak tarafından da şu şekilde dile getirilmiştir; İnsanlar, kendilerine, yakın ve uzak çevrelerine, geleceğe, kısacası hayata dair inançlarını yitirdiklerinde umutsuzluk ortaya çıkmaktadır. Kişinin, inancını yitirmesi, duygusal olarak çöküşe yol açmaktadır. Bununla birlikte, eğer kişinin inanabileceği birisi ye da bir şey kalmazsa, bireysel çökmenin yanı sıra, onun açısından hayat nefret edilen bir şey hale gelir. Bir insanın hayal kırıklarının acısına katlanması çok zordur. Kendisinin ve çevresindeki herşeyin kötü olduğunu ispatlamak ister. (Fromm, 2000).
3.Anlam Yitimi: Günlük hayatta da kişi önce kendisine bir anlam vermeye çalışır. Sonrasında ise var olmasını anlamlandırmaya çalışır. Kişiyi duygusal olarak çok fazla etkileyen çeşitli olaylar, kişinin dünya üzerindeki herşeyin anlamını sorgulamasına neden olur. Hatta zaman zaman anlam yitimine neden olur. Bunun nedeni insanın hayatı boyunca çevresindeki insanlarla bir arada yaşama isteği ve çevresine bağlı şekilde yaşamaya yönlendirilmiş olmasıdır. (Yalom, 2001, s. 23).
İnsanın, kendi hayatı adına gerçekleşmesini istediği planlar, hedefler ve hayallerinin gerçekleşmesine yönelik hesap edemediği sorunlar, yolunda gitmeyen olaylar sonucu bu amaçlara ve hayallere ulaşmaya yönelik umudu kırıldığında, kişinin iç dünyasında ciddi bir düş kırıklığı, şaşkınlık ve bir çözüm ortaya koyamama durumu veya durumları oluşur. Bunun sonucu olarak kişi, olumlu kavramlara karşı umudunu yitirir ve kendi kabuğuna çekilerek umutsuz bir ruh haline bürünür .(Dilbaz ve Seber, 1993)
Bizim toplumumuzda birçok kişinin, yaşlanma düşüncesi ile umutsuzluğa kapıldıkları görülür. Benzer olarak bazı kadınların da menopoz dönemlerinde üretkenliklerinin sona erdiği düşüncesine kapıldığı ve kendilerini işe yaramaz veya değersiz bir varlık gibi düşündükleri ve bunun sonucunda da umutsuzluk hissettikleri görülür. Sonuç olarak, insan için yaratıcı ve üretken bir şekilde yaşamama, umutsuzluğa kapılma sebepleri arasında görülür. Zaman zaman, umutsuzluk kaynağının farklı nedenlerden olduğu düşünülse de nedenlerden biri üretme özelliğimizi yitirmemiz olabilir. (Kızılgeçit, 2011).
4. Yaratıcı ve Üretken Olamama: Bireylerin umutsuzluk hissine bürünmelerinde sebeplerden biri de üretici ve yaratıcı bir şekilde yaşayamamaktan kaynaklanan kaygıdır. Yaşamında olgunluk evresinde bulunan bir takım kişilerin umutsuzluğa kapılabildikleri belirtilmektedir. Artık olgunluk evresine geçiş yapan bir bireyde bu dönemde, ego birleşmesi veya umutsuzluk hali bulunmaktadır. Sonuç olarak bireyin olgunluk evresini hayatında geçirdiği üretkenlik ve bunun yaşattığı tatmin ile hayatını yararsız ve manasız geçirmenin yaşattığı mutsuzluğun birlikte mücadelesi şekillendirmektedir. İnsan hayatını üretken bir biçimde geçirmişse ve ürettiklerinin başkalarına da yarar sağladığını tespit etmişse bundan mutluluk duyar ve tatmin olur. Ancak hayatında üretken olamamışsa ve sadece kendisini sevmişse, olgunluk evresine geçtiğinde rahat ve mutlu olamamaktadır. Böyle bir tablo da bireyi, içinde bulunan becerilerini harekete geçirememiş olmaktan dolayı umutsuzluk haline sürüklemektedir (Geçtan, 1984).
5. Yaşam İçerisinde Ortaya Çıkan Diğer Olumsuz Durumlar: Yaşanan bazı bedensel bozukluklar, çaresi çok zor olan hastalıklara yakalanma, boşanma durumları, maddi yönden güçlükler, gerçekleştirilen bir işte başarılı olamama gibi vaziyetler içerisinde, deneyimlenen hadisenin zorluk ölçütüyle ve bireyin bu vaziyetleri ne kadar önemli bulduğuyla bağlantılı biçimde kendine güven duygusunun kaybolmasıyla birlikte umutsuzluk oluşabilmektedir. Bireyler istemedikleri ve kendilerince zararlı olarak nitelendirdikleri şartlar içerisinde fazla zaman boyunca yaşarlarsa, örnek olarak mutlu bir şekilde geçirmediği evliliğini çocukları için devam ettiren veya para kazanabilmek adına hiç istemediği bir işte çalışan insanda bu yaşantılar çok vakit aldığında yorgunluk hali oluşmakta ve verimlilik seviyesinin düşmesi neticesinde umutsuzluk gelişebilmektedir .(Geçtan, 1984).
Umutsuzluğu Ortaya Çıkaran Faktörler
Umutsuzluğun ortaya çıkmasında bireysel faktörler belirleyici bir yer tutmaktadır.
Bireylerin mizaçları, geçmiş yaşantıları, genetik yatkınlıkları ve psikolojik sağlamlık düzeyleri bu süreçte kritik rol oynamaktadır .Literatürde bazı kişilik özelliklerinin -örneğin içselleştirme eğilimi, düşük öz-yeterlik algısı ve bilişsel çarpıtmalara yatkınlık- umutsuzluğu artırdığı belirtilmektedir. (Ömür& Seçgin;2024 24).
Psikobiyolojik perspektiften bakıldığında, serotonin ve dopamin sistemindeki nörokimyasal dengesizliklerin, umutsuzluk ve depresyon gibi duygudurum bozukluklarıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir .Bunun yanı sıra, aile öyküsünde depresyon veya kaygı bozuklukları bulunan bireylerde, genetik yatkınlık nedeniyle umutsuzluk riski daha yüksek olabilmektedir (Özkan;2013).
Olumsuz çocukluk deneyimleri de bireysel düzeyde önemli bir belirleyicidir. İhmal, istismar, ebeveyn kaybı gibi travmatik yaşantılar; bireyin içsel kontrol algısını zayıflatmakta ve geleceğe yönelik olumlu senaryo üretmesini zorlaştırmaktadır.Bu durum, erken dönemde gelişen çaresizlik şemalarının yetişkinlikte umutsuzluk olarak tezahür etmesine neden olabilmektedir. (Bahadır ve diğ., 2018). Ayrıca, bireylerin geliştirdiği başa çıkma stratejileri de umutsuzluk düzeyini belirlemektedir. Aktif başa çıkma, olumlu yeniden çerçeveleme, problem çözme gibi stratejiler umut duygusunu pekiştirirken; kaçınma, madde kullanımı ya da inkâr gibi uyumsuz başa çıkma yolları umutsuzluk duygusunu besleyebilmektedir .
Umutsuzluk yalnızca bireyin içsel dinamiklerinden değil, aynı zamanda içinde bulunduğu örgütsel yapıdan da etkilenmektedir. Özellikle belirsizlik, yüksek iş yükü, düşük destek ve yetersiz geri bildirim gibi unsurlar, çalışanların ya da öğrencilerin motivasyonunu azaltmakta ve umutsuzluk duygusunu pekiştirmektedir.
BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ
Literatürde başa çıkma stratejileri genellikle üç temel kategori altında ele alınmaktadır: sorun odaklı, duygusal odaklı ve işlevsel olmayan (kaçınma temelli) stratejiler. (Lazarus veFolkman ;1984). Bu sınıflandırma, bireyin stresle karşılaştığında sergilediği başa çıkma tarzlarının yapısını daha sistematik şekilde analiz etmeyi olanaklı kılar.
1. Sorun Odaklı Başa Çıkma: Bu stratejiler, stresin kaynağına doğrudan müdahaleyi amaçlar. Plan yapma, aktif problem çözme, alternatif yollar üretme ve çözüm odaklı düşünme gibi becerileri içerir. Bu tür stratejiler, bireyin çevresi üzerindeki kontrolünü artırarak stresin azaltılmasına katkı sağlar (. Endler ve Parker;1990 ).
2. Duygusal Odaklı Başa Çıkma:Duygusal tepkilerin düzenlenmesini hedefleyen bu stratejiler; olumlu yeniden değerlendirme, sosyal destek arayışı, duyguların ifade edilmesi, dini/manevi yönelimler ve mizah gibi yollarla gerçekleşebilir. Bu başa çıkma biçimi, bireyin duygusal yükünü hafifletmeye yardımcı olur .( Lazarus ve, Folkman; 1984)
3. İşlevsel Olmayan Başa Çıkma: Bu stratejiler genellikle stres yaratan durumdan kaçınmaya, bastırmaya ya da inkâr etmeye yöneliktir. Kendini suçlama, madde kullanımı, zihinsel boş verme ve davranışsal geri çekilme gibi yollar içerir. Kısa vadeli rahatlama sağlayabilir; ancak uzun vadede depresyon, umutsuzluk ve intihar düşüncesi gibi olumsuz sonuçlara zemin hazırlayabilir. (Compas ve diğ;, 2001).
Konu ile ilgili ölçek çalışmalarını gözden geçirelim
Umutsuzluk Ölçeği: Araştırmada bireylerin geleceğe ilişkin olumsuz beklenti ve umutsuzluk düzeylerini belirlemek amacıyla Beck Umutsuzluk Ölçeği (BÜÖ) kullanılmıştır. Ölçek bireylerin umutsuzluk düzeylerini ölçmek amacıyla 1974 yılında Beck ve arkadaşları (81) tarafından geliştirilmiştir. Toplam 20 maddeden oluşan ölçek “Evet–Hayır” biçiminde yanıtlanmakta ve yüksek puanlar bireyin umutsuzluk düzeyinin arttığını göstermektedir. Ölçeğin 1., 3., 5., 6., 8., 10., 13., 15. ve 30 19. maddelerinde verilen “Hayır” yanıtı bir puan olarak değerlendirilirken, diğer maddelerde “Evet” yanıtı bir puan olarak skoru artırmaktadır. Bu maddelerin kodlamaları analizlerde ters kodlanarak değerlendirilmiştir. Ölçek üç temel boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar Seber, Dilbaz, Kaptanoğlu ve Tekin (99) tarafından gerçekleştirilen Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışmasında bilişsel, motivasyonel ve duygusal etmenler çerçevesinde tanımlanmıştır.
Bilişsel boyut geleceğe ilişkin beklentileri içeren 4., 7., 8., 14. ve 18. maddeleri; motivasyonel boyut bireyin çaba ve yönelim kaybını yansıtan 2., 3., 9., 11., 12., 16., 17. ve 20. maddeleri; duygusal boyut ise umuda ilişkin olumsuz duygu yaşantılarını ifade eden 1., 6., 13., 15. ve 19. maddeleri kapsamaktadır. Ölçek bireylerin bilişsel, duygusal ve motivasyonel süreçlerini birlikte değerlendiren bütüncül bir yapıya sahiptir.
Umutsuzluk ölçeğinin 20 Sorusunun 3 alt boyuta göre dağılımı aşağıdaki gibidir. Boyutlar Sorular 1. Gelecek ile ilgili duygular ve beklentiler 1, 3, 7, 11, 18 2. Motivasyon kaybı 2, 4, 9, 12, 14, 16, 17, 20 3. Umut 5, 6, 8, 10, 13, 15, 19
Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ)
Aşağıdaki test 1974 tarihinde geliştirilmiş olup, 1991 yılında Seber tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir. Geleceğe yönelik olumsuz beklenti ye da düşünceleri içeren cümlelerden size uygun olanları evet ye da hayır olarak kodlayınız.
___1- Geleceğe umut ve coşku ile bakıyorum
___2- Kendim ile ilgili şeyleri düzeltemediğime göre çabalamayı bıraksam iyi olur.
___3- İşler kötüye giderken bile her şeyin hep böyle kalmayacağını bilmek beni rahatlatıyor.
___4- Gelecek on yıl içinde hayatimin nasıl olacağını hayal bile edemiyorum.
___5- Yapmayı en çok istediğim şeyleri gerçekleştirmek için yeterli zamanım var.
___6- Benim için çok önemli konularda ileride başarılı olacağımı umuyorum.
___7- Geleceğimi karanlık görüyorum.
___8- Dünya nimetlerinden sıradan bir insandan daha çok yararlanacağımı umuyorum.
___9- İyi fırsatlar yakalayamıyorum. Gelecekte yakalayacağıma inanmam için de hiçbir neden yok.
___10-Geçmiş deneyimlerim beni geleceğe iyi hazırladı
___11-Gelecek benim için hoş şeylerden çok tatsızlıklarla dolu görünüyor
___12-Gerçekten özlediğim şeylere kavuşabileceğimi ummuyorum
___13-Geleceğe baktığımda şimdikine oranla daha mutlu olacağımı umuyorum.
___14-İşler bir türlü benim istediğim gibi gitmiyor.
___15-Geleceğe büyük inancım var.
___16-Arzu ettiğim şeyleri elde edemediğime göre bir şeyler istemek aptallık olur.
___17-Gelecekte gerçek doyuma ulaşmam olanaksız gibi.
___18-Gelecek bana bulanık ve belirsiz görünüyor.
___19-Kotu günlerden çok, iyi günler bekliyorum.
___20-İstediğim her şeyi elde etmek için caba göstermenin gerçekten yararı yok, nasıl olsa onu elde edemeyeceğim.
. Başa Çıkma Tutumları Değerlendirme Ölçeği (COPE)
Başa Çıkma Tutumlar Değerlendirme Ölçeği; Carver, Scheier ve Weintraub (1989) tarafından geliştirilmiş, bireylerin stresli yaşam olaylarıyla başa çıkma eğilimlerini değerlendirmeyi amaçlayan çok boyutlu bir öz bildirim aracıdır (83). Ölçek; 60 maddeden oluşur ve her madde katılımcıların 1-Asla böyle bir şey yapmam, 2- Çok az böyle yaparım, 3- Orta derecede böyle yaparım veya 4- Çoğunlukla böyle yaparım seçenekleriyle yanıtladığı dört dereceli bir likert formatındadır. Bu 60 madde; her biri 4 madde içeren 15 alt ölçeğe ayrılır ve her alt ölçek farklı bir başa çıkma tutumunu yansıtır. Bu 15 alt ölçek şunlardır: 1. Pozitif yeniden yorumlama ve gelişme, 2. Zihinsel boş verme, 3. Soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, 4. Yararlı sosyal destek kullanımı, 5. Aktif başa çıkma, 6. İnkâr, 7. Dinsel olarak başa çıkma, 8. Şakaya vurma, 9. Davranışsal olarak boş verme, 10. Geri durma, 11. Duygusal sosyal destek kullanımı, 12. Madde kullanımı, 13. Kabullenme, 14. Diğer meşguliyetleri bastırma, 15. Plan yapma. Her alt ölçek puanının yüksekliği, bireyin söz konusu başa çıkma tutumunu daha yoğun kullandığını gösterir.
15 alt ölçek; sorun odaklı (4, 5, 10, 14, 15), duygusal odaklı (1, 7, 8, 11, 13) ve işlevsel olmayan (2, 3, 6, 9, 12) başa çıkma tutumları olmak üzere üç ana başlıkta toplanır.
: Başa Çıkma Tutumları Değerlendirme Ölçeği (COPE)
Bu ölçek yardımıyla insanların günlük yaşamlarında güç veya bunaltı verici olaylarla ya da sorunlarla karşılaştıkları zaman nasıl tepki verdiklerini araştırmayı amaçlıyoruz. İnsanların karşılaştıkları sorunlarla bas etmelerinin çok sayıda yolu olabilir. Ancak yine de siz seçenekleri bir sorunla karşılaştığınızda genel olarak ne yaptığınızı ya da nasıl davrandığınızı düşünerek işaretlemeye çalışın. Seçenekleri işaretlerken bir öncekinden bağımsız düşünmeye özen gösterin. Seçenekleri belirtirken şu belirtilen puanlamayı kullanın:
1=Asla böyle bir şey yapmam
2=Çok az böyle yaparım
3=Orta derecede böyle yaparım
4=Çoğunlukla böyle yaparım
1.Sorunla karşılaştığımda daha önceki tecrübelerden yararlanıp sorunun üstesinden gelmeye çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
2.Sorun olan şeyleri aklımdan atmak için bir şeyler yapmaya ya da başka turlu meşguliyetlere yönelirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
3.Sorunla karşılaştığımda moralim bozulur ve duygularımı dışarıya yansıtırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
4.Başkalarından bu tur sorunlarda ne yaptıkları konusunda tavsiyeler almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
5.Sorunla basa çıkma konusunda kendimi konsantre ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
6.Kendi kendime “böyle bir sorunun gerçekte var olmadığını” söylerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
7.Allah`a tevekkül eder, O`na dayanırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
8.İçinde bulunduğum sorunla ilgili olarak gülerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
9.Kendi kendime bir şey yapamayacağımı söyleyerek çabalamayı bırakır ve soruna teslim olurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
10.Kendimi hemen bir şeyler yapmaktan vaz geçiririm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
11.Duygularımı bir başkasıyla tartışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
12.Kendimi daha iyi hissedebilmek için alkol ya da sakinleştirici ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
13.Kendimi yasadığım soruna alıştırmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
14.Sorunla ilgili bir şeyler öğrenmek için birileriyle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
15.Diğer düşünce ve meşguliyetlere yönelmem ve sorundan kendimi uzak tutmaya uğraşmam. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
16.Karşılaştığım sorundan farklı şeylerle ilgili hayaller kurarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
17.Üzülürüm ama söz konusu sorunun bilincinde olurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
18.Allah`in yardımını umarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
19.Bir eylem planı yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
20.Söz konusu sorunla ilgili sakalar yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
21.Karşıma çıkan sorunun var olduğunu ve değişmeyeceğini kabullenirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
22.Sorun el verinceye kadar herhangi bir şey yapmayı ertelerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
23.Arkadaş veya akrabalarımdan moral ve manevi destek almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
24.Sorunla bas etmede amacıma ulaşmaya çabalamaktan hemen vaz geçerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
25.Sorunun üstesinden gelebilmek için ilave şeyler yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
26.Alkol ya da sakinleştirici alarak bir an olsun kendimi kaybedip olanları unutmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
27.Sorun olduğuna inanmayı reddederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
28.Duygularımı dışarı vururum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
29.Daha olumlu taraflarını görebilmek için sorunu başka bir acıdan ele almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
30.Sorunla ilgili somut bir şeyler yapabilen kişilerle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
31.Sorunla karşılaştığımda her zamankinden daha çok uyurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
32.Ne yapacağım ya da yapmam gerektiği konusunda bir strateji belirlemeye çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
33.Sorunu çözmeye odaklanır ve eğer gerekirse yapmam gereken diğer şeyleri bir sure kendi haline bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
34.Başkalarından sempati ve anlayış görmeyi beklerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
35.Sorunla daha az meşgul olmak için alkol ya da ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
36.Sorunla ilgili şaka yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
37.İstediğimi elde etmeye uğraşmayı bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
38.İyiye giden bir şeyler arayıp bulmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
39.Sorunu en iyi nasıl çözebileceğim konusunda düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
40.Sorun gerçekte olmamış gibi davranırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
41.Olumsuz şeyler yaparak islerin daha da kötüye gitmesine yol açmadığımdan emin olmak isterim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
42.Sorunun çözümüne yönelik gayretlerime engel olabilecek şeyleri önlemeye ciddi şekilde çaba gösteririm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
43.Sorunla karşılaştığımda sinemaya gider veya TV izler ya da sorunla ilgili daha az düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
44.Olup biten şeyin ya da sorunun bir realite olduğunu kabul ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
45.Benzer durumlarla karşılaşan kişilere bur durumda ne yaptıklarını sorarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
46.Büyük oranda duygusal rahatsızlık hisseder ve bu tur hisleri dışarıya yansıtırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
47.Sorunla aktif olarak uğraşmayı hedefleyerek için dobra dobra bir tavır takınırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
48.Sorunla karşılaştığımda dini inancımda bir huzur bulmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
49.Bir şeyler yapmak konusunda kendimi uygun ve doğru zamanı beklemeye zorlarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
50.Sorunlu durumla ilgili eğlenir ya da oyun oynarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
51.Sorunu çözmeye yönelik çabalarımı azaltırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
52.Neler hissettiğim konusunda birisiyle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
53.Yaşadıklarım konusunda kendi kendime yardım olsun diye alkol ya da sakinleştirici ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
54.Sorunla birlikte yaşamayı öğrenirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
55.Soruna odaklanabilmek için diğer meşguliyetlerimi bir tarafa bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
56.Takınmam gereken tavır konusunda daha ciddi düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
57.Sanki sorun yokmuş veya hiç olmamış gibi davranırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
58.Yapmam gereken şey neyse atmam gereken adimi zamanında atarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
59.Basıma gelen şeyden ya da yaşadığım sorundan bir şeyler öğrenir ya da tecrübe kazanırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
60.Her zamankinden daha çok dua ve ibadet ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
Kaynakça
Bahadır Z, Certel Z, Orhan A. Hayallerime güneş doğuyor projesinin lise öğrencilerinin psikolojik iyi olma hali ve umutsuzluk düzeylerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2017;42:272-86. doi.org/10.21764/efd.98627
Compas BE, Orosan PG, Grant KE. Adolescent stress and coping: Implications for psychopathology during adolescence. J Adolesc. 1993;16(3):331–49.
Compas BE, Connor-Smith JK, Saltzman H, Thomsen AH, Wadsworth ME. Coping with stress during childhood and adolescence: Problems, progress, and potential in theory and research. Psychol Bull. 2001;127(1):87–127.
Demirel, O. N., Yılmaz, Y., Üngüren, E. (2015). Meslek Yüksek Okulu Öğrencilerinin Umutsuzluk Düzeylerinin Beck Umutsuzluk Ölçeğiyle Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Sosoyal Bilimler Dergisi, 280-290.
Dilbaz, N., & Seber, G. (1993). Umutsuzluk kavrami: Depresyon ve intiharda önemi. Kriz Dergisi, 1(3), 134-138.
Endler NS, Parker JDA. Multidimensional Assessment of Coping: A Critical Evaluation. J Pers Soc Psychol. 1990;58(5):844–54. 63
Fromm, E. (2000). The art of loving: The centennial edition. A&C Black.
Folkman S, Moskowitz JT. Coping: Pitfalls and promise. Annu Rev Psychol. 2004;55:745–74
Geçtan, E. (2010). Psikalaniz ve Sonrası.İstanbul: Metis Yayınları.
Kızılgeçit, M. (2011). Yalnızlık Umutsuzluk ve Dindarlık İlişkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Lazarus RS, Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping . Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer Publishing Company; 1984.
Ömür MA, Seçgin Y. Girişimcilik niyeti, işsizlik kaygısı ve umutsuzluk ilişkisi: sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu son sınıf öğrencileri örneği. Yönetim ekon derg, 2024;31:135-58. doi.org/10.18657/yonveek.1430508
Özkan Ö, Koçyiğit Z, Şen Ü. Özel hastanelerde çalışan hemşirelerin algılanan iş ve gelir güvencesizliği ile çalışma koşulları. Cumhuriyet Hemş Derg, 2013;2:15-25.
Özkan Ö, Himmetoğlu R, Artan A, Güldibi Ö. Üç kamu hastanesinde sözleşmeli çalışan hemşirelerde iş güvencesizliği ve sağlık durumları ile ilişkisi. TTB Mesl Sağl Güvenl Derg, 2009;9:42-8.
Yalom, I. D. (2001). Varoluşçu Psikoterapi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Umutsuzluk, kişinin geleceğe yönelik beklentilerinin olumsuzlaşması, hedeflerine ulaşamayacağına dair inancının artması, yaşam olayları üzerindeki kontrol duygusunun azalması ve karşılaştığı sorunları çözümsüz olarak algılaması ile karakterize olan bilişsel-duygusal bir yapı olarak tanımlanmaktadır.
Umutsuzluğun temelinde kişinin önceki yaşantısında yaşamış olduğu olumsuz bir olay vardır. Bireyler bir taraftan deneyimledikleri kötü olayın nedenleri ve olumsuz ve bunların kendisinde bırakacağı etkilere dair bazı değerlendirmelerde bulunur ve sonuçta “umutsuzluk” şeklinde tanımlanan durum kişide ortaya çıkar. Bu bağlamda umutsuzluk kavramı, başarısızlık karşısında alınan mağlubiyet ve teslimiyet neticesinde gelecek inancının ortadan kalkmasını ifade eder. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umutsuzluk, Beck tarafından, bilişsel depresyon modelinde, bilişsel üçlünün (cognitive triad) bir bölümü olarak ifade edilmiştir. Bilişsel üçlü; insanın kendine, geleceğine ve dış dünyasını negatif bir gözle değerlendirmesidir. Bu bilişsel etmenler, depresyonda olan kişinin yaşam kalitesini düşürür ve hayatını negatif bir şekilde değerlendirmesi sonucunda, insanın kendini değersiz bulmasına, çevresini düşman olarak algılamasına ve gelecekteki yaşantısına umutsuz bir şekilde görmesine olmaktadır. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umutsuzlukla ilgili önemli üç bilişsel bileşenden bahsedilebilir : (Abramson vd., 1989)
1. Geleceğe dair olumsuz beklentiler – Kişinin çok arzuladığı sonuçların gerçekleşmeyeceğine, kaçındığı durumlarında başına geleceğine yönelik inançlarıdır. "Hiçbir şey düzelmeyecek."
2. Çaresizlik hissi – Kişinin kendi kabiliyet ve sahip olduğu özellikleriyle karşılaştığı sorunları düzeltemeyeceğine dair inancıdır. "Ne yaparsam yapayım, hiçbir şeyi değiştiremem."
3. Motivasyon eksikliği- Üzüntü, İntihar Düşüncesi ve Enerji Kaybı: Umutsuzluğun neden olduğu belirtilerdir. "Çabalamamın bir anlamı yok." Kişi çabalasa da sonuç alamayacağını düşünüyorsa motivasyon azalır. (Abramson vd., 1989).
Umutsuzluk, şimdiki an ile gelecek arasındaki bağın kopmasını ifade eder. Umutsuzluk, hem geçmişteki davranışlara dair pişmanlıkları hem de hayatın anlamının yitmeye başlaması manasına gelir. Oluşan boşluk neticesinde anlamlandırma süreci de sekteye uğrar. (Demirel, Yılmaz, ve Üngüren, 2015)
Umut ve Umutsuzluk duygularının oluştuğu düşünce şekli bazı aşamalardan geçer. Bu aşamalar yeteneğe karşı şans, güvene karşı güvensizlik ve uzun döneme karşı kısa dönem olarak üç aşamalı bir düşünce biçimidir. (Dilbaz ve Seber, 1993) :
a)Yeteneğe karşı şans: Kişi gerçekleştirmek istediği hedeflerine şansı veya yetenekleri sayesinde gidebilir. İnsan gelecekte kendisi için olabileceklerin şans yardımıyla gerçekleşeceğine inanıyorsa hedefe gidebilmek için göstermesi gereken davranışları da kısıtlı yapabilir. Yani birey yapmak için tasarladıklarının aktif olarak olamayacağına inandığında, bu ona uygunluk hissi getirir. İnsanda umutsuzluk duygusunun ortaya çıkmasında harekete geçtiği şeylerin gerçekleşmesi veya gerçekleşmemesine olan inancı ve yeteneklerine karşı inancı önemli fonksiyonlardır.
b)Güvene karşı güvensizlik: Kişide umut hissinin meydana gelmesinde diğer kişilere duyduğu güven ciddi bir etkendir. İnsan çevresindeki kişilere karşı güvensizlik hissettiğinde, bu onun gerçekleştirmek istediği hedeflerine de kısıtlama getirir. Diğer insanlarla beraber bir iş gerçekleştiren birey eğer yanındaki kişilere karşı bir güven duymuyorsa, yapılan iş başarısız olduğunda bunun diğer insanlardan kaynaklandığını belirtir. Buna bağlı olarak güven duygusu olmayan birey kısa vakitte gerçekleşebilecek hedefleri seçer, uzun vakitte sonuçlandırılabilecek hedefleri tercih etmez.
c)Uzun döneme karşı kısa dönem: Kişinin yapmak istediği amaçlarını ya uzun devrede ya da kısa devrede gerçekleştirmesinde umut durumu etkili olmaktadır. Gerçekleştirilmek istenen amaç için vakit uzadığında umutsuzluk hali meydana gelir. Bu sayede insan kısa vakitte gerçekleştirebilecekleri adına gayret gösterme eğiliminde bulunur. (Dilbaz ve Seber, 1993).
Umutsuzluk Nedenleri
1. Benliğin Zayıflaması Benlik, kişinin kendisi hakkında yaptığı değerlendirmelerinden ve yargılamalarından oluşur. Diğer bir deyişle, kişinin kendisi hakkında zihninde oluşturduğu şemaların bütünüdür. Birey, kendisini çevresinden ayırd etmeye başladıktan sonra, benlikte ortaya çıkan değişimler, çevresindeki kişiler tarafından negatif veya pozitif olarak değerlendirilir ve bunun yanı sıra kabul görme gibi olaylardan etkilenir. (Geçtan, 2010) İdeal benlikte ortaya çıkabilecek herhangi bir problem kişinin benliğini ve öz saygısını negatif etkilemektedir.
Çeşitli kişisel ve toplumsal nedenler benliğin gelişmesi engeller. Bu tür durumlarda öz benlik ile sahte benlik arasında çatışma ortaya çıkar. Gerçek öz ile yalancı öz arasında ortaya çıkan çatışmayı bitirmek için gerçek öz, bilinçten uzaklaştırılır, ve baskı altına alınır. Bunun sonucunda, çatışma bilinç düzeyinden uzaklaşmakla kalmaz, yoğunluğunu yitirir. Gerçek öz hayattan çekilir ve kişi kendine yabancılaşır. Bu durum insanın hayatını sürdürme dürtüsü ve parçalanmama arzusundan kaynaklanır. Bu durumun sonucu umutsuzluktur. Buna bağlı olarak umutsuzluk, çözülmemiş çatışmanın son halidir ve en önemli özelliği, içten olamama ve bölünmüşlük sonucu bireyde ortaya çıkan umutsuzluktur. (Fromm, 2000).
2.İnancın Zayıflaması: Kişinin, ahlak üzerine geliştirdiği düşünce sisteminin çökmesi veya inanç sisteminin yok olması, soyut değerlere ve/veya Tanrı’ya olan inancını kaybetmesi, umutsuzluğa düşmesinde sayılabilecek nedenler arasındadır .(Kierkegaard, 2004). Benzer bir görüş Budak tarafından da şu şekilde dile getirilmiştir; İnsanlar, kendilerine, yakın ve uzak çevrelerine, geleceğe, kısacası hayata dair inançlarını yitirdiklerinde umutsuzluk ortaya çıkmaktadır. Kişinin, inancını yitirmesi, duygusal olarak çöküşe yol açmaktadır. Bununla birlikte, eğer kişinin inanabileceği birisi ye da bir şey kalmazsa, bireysel çökmenin yanı sıra, onun açısından hayat nefret edilen bir şey hale gelir. Bir insanın hayal kırıklarının acısına katlanması çok zordur. Kendisinin ve çevresindeki herşeyin kötü olduğunu ispatlamak ister. (Fromm, 2000).
3.Anlam Yitimi: Günlük hayatta da kişi önce kendisine bir anlam vermeye çalışır. Sonrasında ise var olmasını anlamlandırmaya çalışır. Kişiyi duygusal olarak çok fazla etkileyen çeşitli olaylar, kişinin dünya üzerindeki herşeyin anlamını sorgulamasına neden olur. Hatta zaman zaman anlam yitimine neden olur. Bunun nedeni insanın hayatı boyunca çevresindeki insanlarla bir arada yaşama isteği ve çevresine bağlı şekilde yaşamaya yönlendirilmiş olmasıdır. (Yalom, 2001, s. 23).
İnsanın, kendi hayatı adına gerçekleşmesini istediği planlar, hedefler ve hayallerinin gerçekleşmesine yönelik hesap edemediği sorunlar, yolunda gitmeyen olaylar sonucu bu amaçlara ve hayallere ulaşmaya yönelik umudu kırıldığında, kişinin iç dünyasında ciddi bir düş kırıklığı, şaşkınlık ve bir çözüm ortaya koyamama durumu veya durumları oluşur. Bunun sonucu olarak kişi, olumlu kavramlara karşı umudunu yitirir ve kendi kabuğuna çekilerek umutsuz bir ruh haline bürünür .(Dilbaz ve Seber, 1993)
Bizim toplumumuzda birçok kişinin, yaşlanma düşüncesi ile umutsuzluğa kapıldıkları görülür. Benzer olarak bazı kadınların da menopoz dönemlerinde üretkenliklerinin sona erdiği düşüncesine kapıldığı ve kendilerini işe yaramaz veya değersiz bir varlık gibi düşündükleri ve bunun sonucunda da umutsuzluk hissettikleri görülür. Sonuç olarak, insan için yaratıcı ve üretken bir şekilde yaşamama, umutsuzluğa kapılma sebepleri arasında görülür. Zaman zaman, umutsuzluk kaynağının farklı nedenlerden olduğu düşünülse de nedenlerden biri üretme özelliğimizi yitirmemiz olabilir. (Kızılgeçit, 2011).
4. Yaratıcı ve Üretken Olamama: Bireylerin umutsuzluk hissine bürünmelerinde sebeplerden biri de üretici ve yaratıcı bir şekilde yaşayamamaktan kaynaklanan kaygıdır. Yaşamında olgunluk evresinde bulunan bir takım kişilerin umutsuzluğa kapılabildikleri belirtilmektedir. Artık olgunluk evresine geçiş yapan bir bireyde bu dönemde, ego birleşmesi veya umutsuzluk hali bulunmaktadır. Sonuç olarak bireyin olgunluk evresini hayatında geçirdiği üretkenlik ve bunun yaşattığı tatmin ile hayatını yararsız ve manasız geçirmenin yaşattığı mutsuzluğun birlikte mücadelesi şekillendirmektedir. İnsan hayatını üretken bir biçimde geçirmişse ve ürettiklerinin başkalarına da yarar sağladığını tespit etmişse bundan mutluluk duyar ve tatmin olur. Ancak hayatında üretken olamamışsa ve sadece kendisini sevmişse, olgunluk evresine geçtiğinde rahat ve mutlu olamamaktadır. Böyle bir tablo da bireyi, içinde bulunan becerilerini harekete geçirememiş olmaktan dolayı umutsuzluk haline sürüklemektedir (Geçtan, 1984).
5. Yaşam İçerisinde Ortaya Çıkan Diğer Olumsuz Durumlar: Yaşanan bazı bedensel bozukluklar, çaresi çok zor olan hastalıklara yakalanma, boşanma durumları, maddi yönden güçlükler, gerçekleştirilen bir işte başarılı olamama gibi vaziyetler içerisinde, deneyimlenen hadisenin zorluk ölçütüyle ve bireyin bu vaziyetleri ne kadar önemli bulduğuyla bağlantılı biçimde kendine güven duygusunun kaybolmasıyla birlikte umutsuzluk oluşabilmektedir. Bireyler istemedikleri ve kendilerince zararlı olarak nitelendirdikleri şartlar içerisinde fazla zaman boyunca yaşarlarsa, örnek olarak mutlu bir şekilde geçirmediği evliliğini çocukları için devam ettiren veya para kazanabilmek adına hiç istemediği bir işte çalışan insanda bu yaşantılar çok vakit aldığında yorgunluk hali oluşmakta ve verimlilik seviyesinin düşmesi neticesinde umutsuzluk gelişebilmektedir .(Geçtan, 1984).
Umutsuzluğu Ortaya Çıkaran Faktörler
Umutsuzluğun ortaya çıkmasında bireysel faktörler belirleyici bir yer tutmaktadır.
Bireylerin mizaçları, geçmiş yaşantıları, genetik yatkınlıkları ve psikolojik sağlamlık düzeyleri bu süreçte kritik rol oynamaktadır .Literatürde bazı kişilik özelliklerinin -örneğin içselleştirme eğilimi, düşük öz-yeterlik algısı ve bilişsel çarpıtmalara yatkınlık- umutsuzluğu artırdığı belirtilmektedir. (Ömür& Seçgin;2024 24).
Psikobiyolojik perspektiften bakıldığında, serotonin ve dopamin sistemindeki nörokimyasal dengesizliklerin, umutsuzluk ve depresyon gibi duygudurum bozukluklarıyla ilişkili olduğu gösterilmiştir .Bunun yanı sıra, aile öyküsünde depresyon veya kaygı bozuklukları bulunan bireylerde, genetik yatkınlık nedeniyle umutsuzluk riski daha yüksek olabilmektedir (Özkan;2013).
Olumsuz çocukluk deneyimleri de bireysel düzeyde önemli bir belirleyicidir. İhmal, istismar, ebeveyn kaybı gibi travmatik yaşantılar; bireyin içsel kontrol algısını zayıflatmakta ve geleceğe yönelik olumlu senaryo üretmesini zorlaştırmaktadır.Bu durum, erken dönemde gelişen çaresizlik şemalarının yetişkinlikte umutsuzluk olarak tezahür etmesine neden olabilmektedir. (Bahadır ve diğ., 2018). Ayrıca, bireylerin geliştirdiği başa çıkma stratejileri de umutsuzluk düzeyini belirlemektedir. Aktif başa çıkma, olumlu yeniden çerçeveleme, problem çözme gibi stratejiler umut duygusunu pekiştirirken; kaçınma, madde kullanımı ya da inkâr gibi uyumsuz başa çıkma yolları umutsuzluk duygusunu besleyebilmektedir .
Umutsuzluk yalnızca bireyin içsel dinamiklerinden değil, aynı zamanda içinde bulunduğu örgütsel yapıdan da etkilenmektedir. Özellikle belirsizlik, yüksek iş yükü, düşük destek ve yetersiz geri bildirim gibi unsurlar, çalışanların ya da öğrencilerin motivasyonunu azaltmakta ve umutsuzluk duygusunu pekiştirmektedir.
BAŞA ÇIKMA STRATEJİLERİ
Literatürde başa çıkma stratejileri genellikle üç temel kategori altında ele alınmaktadır: sorun odaklı, duygusal odaklı ve işlevsel olmayan (kaçınma temelli) stratejiler. (Lazarus veFolkman ;1984). Bu sınıflandırma, bireyin stresle karşılaştığında sergilediği başa çıkma tarzlarının yapısını daha sistematik şekilde analiz etmeyi olanaklı kılar.
1. Sorun Odaklı Başa Çıkma: Bu stratejiler, stresin kaynağına doğrudan müdahaleyi amaçlar. Plan yapma, aktif problem çözme, alternatif yollar üretme ve çözüm odaklı düşünme gibi becerileri içerir. Bu tür stratejiler, bireyin çevresi üzerindeki kontrolünü artırarak stresin azaltılmasına katkı sağlar (. Endler ve Parker;1990 ).
2. Duygusal Odaklı Başa Çıkma:Duygusal tepkilerin düzenlenmesini hedefleyen bu stratejiler; olumlu yeniden değerlendirme, sosyal destek arayışı, duyguların ifade edilmesi, dini/manevi yönelimler ve mizah gibi yollarla gerçekleşebilir. Bu başa çıkma biçimi, bireyin duygusal yükünü hafifletmeye yardımcı olur .( Lazarus ve, Folkman; 1984)
3. İşlevsel Olmayan Başa Çıkma: Bu stratejiler genellikle stres yaratan durumdan kaçınmaya, bastırmaya ya da inkâr etmeye yöneliktir. Kendini suçlama, madde kullanımı, zihinsel boş verme ve davranışsal geri çekilme gibi yollar içerir. Kısa vadeli rahatlama sağlayabilir; ancak uzun vadede depresyon, umutsuzluk ve intihar düşüncesi gibi olumsuz sonuçlara zemin hazırlayabilir. (Compas ve diğ;, 2001).
Konu ile ilgili ölçek çalışmalarını gözden geçirelim
Umutsuzluk Ölçeği: Araştırmada bireylerin geleceğe ilişkin olumsuz beklenti ve umutsuzluk düzeylerini belirlemek amacıyla Beck Umutsuzluk Ölçeği (BÜÖ) kullanılmıştır. Ölçek bireylerin umutsuzluk düzeylerini ölçmek amacıyla 1974 yılında Beck ve arkadaşları (81) tarafından geliştirilmiştir. Toplam 20 maddeden oluşan ölçek “Evet–Hayır” biçiminde yanıtlanmakta ve yüksek puanlar bireyin umutsuzluk düzeyinin arttığını göstermektedir. Ölçeğin 1., 3., 5., 6., 8., 10., 13., 15. ve 30 19. maddelerinde verilen “Hayır” yanıtı bir puan olarak değerlendirilirken, diğer maddelerde “Evet” yanıtı bir puan olarak skoru artırmaktadır. Bu maddelerin kodlamaları analizlerde ters kodlanarak değerlendirilmiştir. Ölçek üç temel boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar Seber, Dilbaz, Kaptanoğlu ve Tekin (99) tarafından gerçekleştirilen Türkçe geçerlik ve güvenilirlik çalışmasında bilişsel, motivasyonel ve duygusal etmenler çerçevesinde tanımlanmıştır.
Bilişsel boyut geleceğe ilişkin beklentileri içeren 4., 7., 8., 14. ve 18. maddeleri; motivasyonel boyut bireyin çaba ve yönelim kaybını yansıtan 2., 3., 9., 11., 12., 16., 17. ve 20. maddeleri; duygusal boyut ise umuda ilişkin olumsuz duygu yaşantılarını ifade eden 1., 6., 13., 15. ve 19. maddeleri kapsamaktadır. Ölçek bireylerin bilişsel, duygusal ve motivasyonel süreçlerini birlikte değerlendiren bütüncül bir yapıya sahiptir.
Umutsuzluk ölçeğinin 20 Sorusunun 3 alt boyuta göre dağılımı aşağıdaki gibidir. Boyutlar Sorular 1. Gelecek ile ilgili duygular ve beklentiler 1, 3, 7, 11, 18 2. Motivasyon kaybı 2, 4, 9, 12, 14, 16, 17, 20 3. Umut 5, 6, 8, 10, 13, 15, 19
Beck Umutsuzluk Ölçeği (BUÖ)
Aşağıdaki test 1974 tarihinde geliştirilmiş olup, 1991 yılında Seber tarafından Türkçe'ye çevrilmiştir. Geleceğe yönelik olumsuz beklenti ye da düşünceleri içeren cümlelerden size uygun olanları evet ye da hayır olarak kodlayınız.
___1- Geleceğe umut ve coşku ile bakıyorum
___2- Kendim ile ilgili şeyleri düzeltemediğime göre çabalamayı bıraksam iyi olur.
___3- İşler kötüye giderken bile her şeyin hep böyle kalmayacağını bilmek beni rahatlatıyor.
___4- Gelecek on yıl içinde hayatimin nasıl olacağını hayal bile edemiyorum.
___5- Yapmayı en çok istediğim şeyleri gerçekleştirmek için yeterli zamanım var.
___6- Benim için çok önemli konularda ileride başarılı olacağımı umuyorum.
___7- Geleceğimi karanlık görüyorum.
___8- Dünya nimetlerinden sıradan bir insandan daha çok yararlanacağımı umuyorum.
___9- İyi fırsatlar yakalayamıyorum. Gelecekte yakalayacağıma inanmam için de hiçbir neden yok.
___10-Geçmiş deneyimlerim beni geleceğe iyi hazırladı
___11-Gelecek benim için hoş şeylerden çok tatsızlıklarla dolu görünüyor
___12-Gerçekten özlediğim şeylere kavuşabileceğimi ummuyorum
___13-Geleceğe baktığımda şimdikine oranla daha mutlu olacağımı umuyorum.
___14-İşler bir türlü benim istediğim gibi gitmiyor.
___15-Geleceğe büyük inancım var.
___16-Arzu ettiğim şeyleri elde edemediğime göre bir şeyler istemek aptallık olur.
___17-Gelecekte gerçek doyuma ulaşmam olanaksız gibi.
___18-Gelecek bana bulanık ve belirsiz görünüyor.
___19-Kotu günlerden çok, iyi günler bekliyorum.
___20-İstediğim her şeyi elde etmek için caba göstermenin gerçekten yararı yok, nasıl olsa onu elde edemeyeceğim.
. Başa Çıkma Tutumları Değerlendirme Ölçeği (COPE)
Başa Çıkma Tutumlar Değerlendirme Ölçeği; Carver, Scheier ve Weintraub (1989) tarafından geliştirilmiş, bireylerin stresli yaşam olaylarıyla başa çıkma eğilimlerini değerlendirmeyi amaçlayan çok boyutlu bir öz bildirim aracıdır (83). Ölçek; 60 maddeden oluşur ve her madde katılımcıların 1-Asla böyle bir şey yapmam, 2- Çok az böyle yaparım, 3- Orta derecede böyle yaparım veya 4- Çoğunlukla böyle yaparım seçenekleriyle yanıtladığı dört dereceli bir likert formatındadır. Bu 60 madde; her biri 4 madde içeren 15 alt ölçeğe ayrılır ve her alt ölçek farklı bir başa çıkma tutumunu yansıtır. Bu 15 alt ölçek şunlardır: 1. Pozitif yeniden yorumlama ve gelişme, 2. Zihinsel boş verme, 3. Soruna odaklanma ve duyguları açığa vurma, 4. Yararlı sosyal destek kullanımı, 5. Aktif başa çıkma, 6. İnkâr, 7. Dinsel olarak başa çıkma, 8. Şakaya vurma, 9. Davranışsal olarak boş verme, 10. Geri durma, 11. Duygusal sosyal destek kullanımı, 12. Madde kullanımı, 13. Kabullenme, 14. Diğer meşguliyetleri bastırma, 15. Plan yapma. Her alt ölçek puanının yüksekliği, bireyin söz konusu başa çıkma tutumunu daha yoğun kullandığını gösterir.
15 alt ölçek; sorun odaklı (4, 5, 10, 14, 15), duygusal odaklı (1, 7, 8, 11, 13) ve işlevsel olmayan (2, 3, 6, 9, 12) başa çıkma tutumları olmak üzere üç ana başlıkta toplanır.
: Başa Çıkma Tutumları Değerlendirme Ölçeği (COPE)
Bu ölçek yardımıyla insanların günlük yaşamlarında güç veya bunaltı verici olaylarla ya da sorunlarla karşılaştıkları zaman nasıl tepki verdiklerini araştırmayı amaçlıyoruz. İnsanların karşılaştıkları sorunlarla bas etmelerinin çok sayıda yolu olabilir. Ancak yine de siz seçenekleri bir sorunla karşılaştığınızda genel olarak ne yaptığınızı ya da nasıl davrandığınızı düşünerek işaretlemeye çalışın. Seçenekleri işaretlerken bir öncekinden bağımsız düşünmeye özen gösterin. Seçenekleri belirtirken şu belirtilen puanlamayı kullanın:
1=Asla böyle bir şey yapmam
2=Çok az böyle yaparım
3=Orta derecede böyle yaparım
4=Çoğunlukla böyle yaparım
1.Sorunla karşılaştığımda daha önceki tecrübelerden yararlanıp sorunun üstesinden gelmeye çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
2.Sorun olan şeyleri aklımdan atmak için bir şeyler yapmaya ya da başka turlu meşguliyetlere yönelirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
3.Sorunla karşılaştığımda moralim bozulur ve duygularımı dışarıya yansıtırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
4.Başkalarından bu tur sorunlarda ne yaptıkları konusunda tavsiyeler almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
5.Sorunla basa çıkma konusunda kendimi konsantre ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
6.Kendi kendime “böyle bir sorunun gerçekte var olmadığını” söylerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
7.Allah`a tevekkül eder, O`na dayanırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
8.İçinde bulunduğum sorunla ilgili olarak gülerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
9.Kendi kendime bir şey yapamayacağımı söyleyerek çabalamayı bırakır ve soruna teslim olurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
10.Kendimi hemen bir şeyler yapmaktan vaz geçiririm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
11.Duygularımı bir başkasıyla tartışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
12.Kendimi daha iyi hissedebilmek için alkol ya da sakinleştirici ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
13.Kendimi yasadığım soruna alıştırmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
14.Sorunla ilgili bir şeyler öğrenmek için birileriyle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
15.Diğer düşünce ve meşguliyetlere yönelmem ve sorundan kendimi uzak tutmaya uğraşmam. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
16.Karşılaştığım sorundan farklı şeylerle ilgili hayaller kurarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
17.Üzülürüm ama söz konusu sorunun bilincinde olurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
18.Allah`in yardımını umarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
19.Bir eylem planı yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
20.Söz konusu sorunla ilgili sakalar yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
21.Karşıma çıkan sorunun var olduğunu ve değişmeyeceğini kabullenirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
22.Sorun el verinceye kadar herhangi bir şey yapmayı ertelerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
23.Arkadaş veya akrabalarımdan moral ve manevi destek almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
24.Sorunla bas etmede amacıma ulaşmaya çabalamaktan hemen vaz geçerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
25.Sorunun üstesinden gelebilmek için ilave şeyler yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
26.Alkol ya da sakinleştirici alarak bir an olsun kendimi kaybedip olanları unutmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
27.Sorun olduğuna inanmayı reddederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
28.Duygularımı dışarı vururum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
29.Daha olumlu taraflarını görebilmek için sorunu başka bir acıdan ele almaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
30.Sorunla ilgili somut bir şeyler yapabilen kişilerle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
31.Sorunla karşılaştığımda her zamankinden daha çok uyurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
32.Ne yapacağım ya da yapmam gerektiği konusunda bir strateji belirlemeye çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
33.Sorunu çözmeye odaklanır ve eğer gerekirse yapmam gereken diğer şeyleri bir sure kendi haline bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
34.Başkalarından sempati ve anlayış görmeyi beklerim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
35.Sorunla daha az meşgul olmak için alkol ya da ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
36.Sorunla ilgili şaka yaparım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
37.İstediğimi elde etmeye uğraşmayı bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
38.İyiye giden bir şeyler arayıp bulmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
39.Sorunu en iyi nasıl çözebileceğim konusunda düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
40.Sorun gerçekte olmamış gibi davranırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
41.Olumsuz şeyler yaparak islerin daha da kötüye gitmesine yol açmadığımdan emin olmak isterim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
42.Sorunun çözümüne yönelik gayretlerime engel olabilecek şeyleri önlemeye ciddi şekilde çaba gösteririm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
43.Sorunla karşılaştığımda sinemaya gider veya TV izler ya da sorunla ilgili daha az düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
44.Olup biten şeyin ya da sorunun bir realite olduğunu kabul ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
45.Benzer durumlarla karşılaşan kişilere bur durumda ne yaptıklarını sorarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
46.Büyük oranda duygusal rahatsızlık hisseder ve bu tur hisleri dışarıya yansıtırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
47.Sorunla aktif olarak uğraşmayı hedefleyerek için dobra dobra bir tavır takınırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
48.Sorunla karşılaştığımda dini inancımda bir huzur bulmaya çalışırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
49.Bir şeyler yapmak konusunda kendimi uygun ve doğru zamanı beklemeye zorlarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
50.Sorunlu durumla ilgili eğlenir ya da oyun oynarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
51.Sorunu çözmeye yönelik çabalarımı azaltırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
52.Neler hissettiğim konusunda birisiyle konuşurum. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
53.Yaşadıklarım konusunda kendi kendime yardım olsun diye alkol ya da sakinleştirici ilaç alırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
54.Sorunla birlikte yaşamayı öğrenirim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
55.Soruna odaklanabilmek için diğer meşguliyetlerimi bir tarafa bırakırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
56.Takınmam gereken tavır konusunda daha ciddi düşünürüm. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
57.Sanki sorun yokmuş veya hiç olmamış gibi davranırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
58.Yapmam gereken şey neyse atmam gereken adimi zamanında atarım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
59.Basıma gelen şeyden ya da yaşadığım sorundan bir şeyler öğrenir ya da tecrübe kazanırım. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
60.Her zamankinden daha çok dua ve ibadet ederim. 1 ( ) 2 ( ) 3 ( ) 4 ( )
Kaynakça
Bahadır Z, Certel Z, Orhan A. Hayallerime güneş doğuyor projesinin lise öğrencilerinin psikolojik iyi olma hali ve umutsuzluk düzeylerine etkisi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 2017;42:272-86. doi.org/10.21764/efd.98627
Compas BE, Orosan PG, Grant KE. Adolescent stress and coping: Implications for psychopathology during adolescence. J Adolesc. 1993;16(3):331–49.
Compas BE, Connor-Smith JK, Saltzman H, Thomsen AH, Wadsworth ME. Coping with stress during childhood and adolescence: Problems, progress, and potential in theory and research. Psychol Bull. 2001;127(1):87–127.
Demirel, O. N., Yılmaz, Y., Üngüren, E. (2015). Meslek Yüksek Okulu Öğrencilerinin Umutsuzluk Düzeylerinin Beck Umutsuzluk Ölçeğiyle Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Uluslararası Sosoyal Bilimler Dergisi, 280-290.
Dilbaz, N., & Seber, G. (1993). Umutsuzluk kavrami: Depresyon ve intiharda önemi. Kriz Dergisi, 1(3), 134-138.
Endler NS, Parker JDA. Multidimensional Assessment of Coping: A Critical Evaluation. J Pers Soc Psychol. 1990;58(5):844–54. 63
Fromm, E. (2000). The art of loving: The centennial edition. A&C Black.
Folkman S, Moskowitz JT. Coping: Pitfalls and promise. Annu Rev Psychol. 2004;55:745–74
Geçtan, E. (2010). Psikalaniz ve Sonrası.İstanbul: Metis Yayınları.
Kızılgeçit, M. (2011). Yalnızlık Umutsuzluk ve Dindarlık İlişkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Lazarus RS, Folkman S. Stress, Appraisal, and Coping . Stress, Appraisal, and Coping. New York: Springer Publishing Company; 1984.
Ömür MA, Seçgin Y. Girişimcilik niyeti, işsizlik kaygısı ve umutsuzluk ilişkisi: sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu son sınıf öğrencileri örneği. Yönetim ekon derg, 2024;31:135-58. doi.org/10.18657/yonveek.1430508
Özkan Ö, Koçyiğit Z, Şen Ü. Özel hastanelerde çalışan hemşirelerin algılanan iş ve gelir güvencesizliği ile çalışma koşulları. Cumhuriyet Hemş Derg, 2013;2:15-25.
Özkan Ö, Himmetoğlu R, Artan A, Güldibi Ö. Üç kamu hastanesinde sözleşmeli çalışan hemşirelerde iş güvencesizliği ve sağlık durumları ile ilişkisi. TTB Mesl Sağl Güvenl Derg, 2009;9:42-8.
Yalom, I. D. (2001). Varoluşçu Psikoterapi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Umutsuzluğun Nedenleri, Belirleyici Faktörler ve Başa Çıkma" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
