İşgörenin Sürücülük Stresi
Devamlı yüksek ses, gürültü, kalabalık, aşırı sıcaklık ve çevre kirliliğinin hakim olduğu ortamlar kişilerin fiziksel ve ruhsal sağlığını etkilemektedir. (Weiten ve Lloyd, 2006: 76; Taylor ve diğerleri, 2007: 414).
Her geçen gün artan araç sayısına karşılık olarak, yolların miktar ve kalitesinin artmaması sonucu karayollarında, özellikle şehiriçi trafiğinde, adeta bir yer kapma savaşı olmakta; kargaşa, engellenme ve stres artmaktadır .(Hennessy ve Wiesenthal, 1999: 410)
Sürücülük davranışları üç alt başlıkta incelenmektedir: ihlaller, ihmaller ve hatalar. İhlaller güvenli sürüş davranışlarını bilinçli olarak uygulamamaktır. İhlaller iki şekilde oluşmaktadır. Sıradan ihlaller kavramı açıklayan tanım ile saldırgan ihlaller de diğer sürücülere karşı uygulanan saldırgan davranışlar şeklinde açıklanmaktadır(Fındık;2018). Hız sınırını aşmak, kırmızı ışıkta geçmek bu tür davranışlardır. Hatalar yapılmak istenen davranışın yanlış bir sonuca ulaşmasıdır. İhmaller ise hafıza sorunu ya da dikkatsizlik sonucu ortaya çıkan davranışlardır. Örneğin; sinyal yerine silecekleri çalıştırmak, yanlış viteste aracı kaldırmaya çalışmak [Şendağ; 2010). Trafik kazaları insanın ve trafik ortamının çoğunlukla da insanın etkisi ile oluşur. Kişinin demografik özellikleri, deneyimi, bilişsel durumu trafik kazalarında belirleyicidir. Araç kullanma sıklığı fazla olan sürücülerin az olanlara göre, erkek sürücülerin kadın sürücülere göre daha fazla kaza yaptıkları bilinmektedir.
Gulian ve diğerleri, sürücü stresinin iki kaynağı olduğundan bahsetmiştir: (1989: 586). Bunlardan birisi trafiğin bizzat kendisinin sebep olduğu stres, diğeri ise trafik dışında diğer hayat şartlarının yaratmış olduğu strestir. Ayrıca sürücü stresi iki yolla ortaya çıkar. Birincisi trafikte karşılaşılan olumsuz bir durum sonucu stresin ortaya çıkması, ikincisi de uzun süre trafiğe maruz kalma sonucu sürücünün kabiliyet ve dayanıklılığının karşılaşılan olumsuz durumlara yenik düşmesi sonucu stres ortaya çıkmasıdır.
Bir diğer deyişle, sürücü stresi araç kullanmanın dışındaki bir çok faktörle de bağlantılıdır. Sürücü stresinin araç kullanmanın dışında kalan zamanlarda da yaşanabileceği, örneğin yorgunluğun strese neden olabileceği olasıdır. Bunun tersinin de diğer bir deyişle, kişinin aile ve iş ortamında duyduğu huzursuzluk, gerginlik araç kullanılnasına da yansıyabilir. Yaşama koşullarından sağlanan doyum, iyi bir sağlık, iş güvencesi, tatmin edici ailesel ve mesleksel ilişkiler stresi azaltan faktörlerdir. Bu faktörlerin herhangi birinde oluşan bir olumsuzluk, strese yol açar, dolayısıyla sürüş performansını azaltır.
Bir araştırmaya göre özellikle çalışanların yolda harcadıkları sürenin artmasından dolayı;
• Türkiye’deki çalışanların %34’ü uyandıklarında ve işe gittiklerinde kendilerini gergin hissetmektedir.
• Çalışma süresinde kendini gergin hisseden çalışanların %36’ı kadın çalışanlardan oluşmaktadır.
• Çalışanların %33-45’inin uyanma zamanını etkileyen durum iş mesafesidir.
• %39’luk kesimin evden iş yerine varma süresi 45 dk. ve üzeridir.
• Çalışanlar ayda 4 iş gününü yolda harcamaktadır.
• Çalışanların %57’si toplu taşıma kullandıkları için daha stresli olmaktadır.
Araştırma içerisinde daha iyi bir işe gidiş geliş deneyimi yaşamak adına taşınmayı düşünür müsünüz? sorusuna ise %50’si evet yanıtı vermiştir. (Alper, 2020).
Bu nedenle gerek özel sektörde ve bilhassa da kamuda çalışanları ikamet adresine en yakın ana arterlerden ,caddelerden alacak ve işyerine güvenle zamanında götürecek servis ulaşım aracları desteğinin arttırılması büyük önem arzetmektedir.
Konu ile ilgili ölçek çalışması
Sürücü Saldırganlık Göstergeleri Ölçeği (SSGÖ)
Bu ölçek Lajunen ve Parker (2004) tarafından sürücü saldırganlık düzeyini
ölçmek amacıyla geliştirilmiş ve Lajunen ve Özkan (2004) tarafından Türkçe’ye uyarlaması yapılmıştır. Ölçeğin saldırgan uyarılar ve düşmanca saldırganlık-öç almaolmak üzere iki alt ölçeği bulunmaktadır. Ölçek 13 maddeden meydana gelmekte vesürücülerin trafikteki olası saldırgan davranışları değerlendirilmektedir. Sürücüler bu
maddeleri hem kendileri hem de diğer sürücüler için değerlendirmektedir.
Sürücülerden 5 dereceli bir Likert tipi ölçek kullanarak
(0=hiç bir zaman,
1=nadiren,
2=bazen,
3=oldukça sık,
4=sık sık) listedeki davranışları ne sıklıkta yaptıklarını ve
bu davranışlara ne sıklıkta maruz kaldıklarını işaretlemeleri istenmektedir
Sürücü Saldırganlık Göstergeleri Ölçeği
Aşağıda belirtilen durumlarla ne kadar sıklıkla karşılaştığınız sorulmaktadır. Bu tür şeylerin sizin başınıza ne sıklıkta geldiği ve sizin tarafınızdan ne sıklıkta yapıldığını belirtmeniz istenmektedir. Lütfen aşağıdaki durumlarla hem ne sıklıkla karşılaştığınızı hem de ne sıklıkla sizin tarafınızdan yapıldığını uygun rakamı işaretleyerek belirtiniz.
0= HİÇ BİR ZAMAN
1= NADİREN
2= BAZEN
3= OLDUKÇA SIK
4= SIK SIK
Ne sıklıkta başka bir sürücünün bu davranışlarına maruz kaldınız?
Ne sıklıkta kendiniz bu tür davranışlarda bulundunuz?
Diğer aracın yolunu kesmek 0 1 2 3 4…………………………………………… 0 1 2 3 4
Küfür etmek 0 1 2 3 4…………………………………………………………… 0 1 2 3 4
El/kol işaretleri yapmak 0 1 2 3 4…………………………………………………… 0 1 2 3 4
Sözlü tehditte bulunmak 0 1 2 3 4…………………………………………………… 0 1 2 3 4
Diğer araca bilerek hafifçe çarpmak 0 1 2 3 4……………………………… 0 1 2 3 4
Fiziksel saldırganlık göstermek/Kavga etmek 0 1 2 3 4……………………0 1 2 3 4
Diğer aracı takip etmek 0 1 2 3 4 ………………………………………………… 0 1 2 3 4
Selektör yapmak 0 1 2 3 4………………………………………………………… 0 1 2 3 4
Fiziksel tehditte bulunmak 0 1 2 3 4 ………………………………………………… 0 1 2 3 4
Aracın arka tamponuna hafifçe dokunmak. 0 1 2 3 4……………………… 0 1 2 3 4
Diğer aracın yapacağı manevralara (sollama vb.) engel olmak 0 1 2 3 4……………. 0 1 2 3 4
Arkanızdaki araç sürücüsünü sinirlendirmek için yavaş gitmek 0 1 2 3 4 ……………0 1 2 3 4
Korna çalarak tepkinizi göstermek 0 1 2 3 4…………………………… 0 1 2 3 4
Kaynakça
ALPER, E.N., 2020, Evden işyerine ulaşımda yolda geçen zamanın çalışma yaşamının kalitesine etkisi. İş Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 22 (1), 53-70
FINDIK, G. ve Öz, B. (2018). Yaşlı sürücülerin trafik deneyimleri. Mediterranean Journal of Humanities, 8/1, 147-164.
GULIAN, E., G. MATTHEWS., A. I. GLENDON., D. R. DAVIES, ve L. M. DEBNEY. “Dimensions of driver stress”, Ergonomics, 32, 1989, 585-602.
HENNESSY, Dwight A. ve David L. WIESENTHAL. “Traffic Congestion, Driver Stress and Driver Aggression”, Aggressive Behavior, 25, 1999, 409- 423.
ŞENDAĞ, E.Z. (2010). Yaş, eğitim düzeyi, heyecan aralığı, iç-dış denetim odağı ve saldırganlık ile trafik kuralı ihlali yapma ve trafik kazasına karışma arasındaki ilişkiler Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
WEITEN, Wayne ve Margaret A. LLOYD. Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st Century (8’inci Baskı), Kanada, Thomson Wadsworth, 2006.
YASAK, Y. (2002). Trafik kazalarıyla ilişkili sürücü tutum ve davranışları. Ankara: Ankara Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü (Psikoloji Anabilim Dalı). Yayınlanmamış Doktora Tezi.
Her geçen gün artan araç sayısına karşılık olarak, yolların miktar ve kalitesinin artmaması sonucu karayollarında, özellikle şehiriçi trafiğinde, adeta bir yer kapma savaşı olmakta; kargaşa, engellenme ve stres artmaktadır .(Hennessy ve Wiesenthal, 1999: 410)
Sürücülük davranışları üç alt başlıkta incelenmektedir: ihlaller, ihmaller ve hatalar. İhlaller güvenli sürüş davranışlarını bilinçli olarak uygulamamaktır. İhlaller iki şekilde oluşmaktadır. Sıradan ihlaller kavramı açıklayan tanım ile saldırgan ihlaller de diğer sürücülere karşı uygulanan saldırgan davranışlar şeklinde açıklanmaktadır(Fındık;2018). Hız sınırını aşmak, kırmızı ışıkta geçmek bu tür davranışlardır. Hatalar yapılmak istenen davranışın yanlış bir sonuca ulaşmasıdır. İhmaller ise hafıza sorunu ya da dikkatsizlik sonucu ortaya çıkan davranışlardır. Örneğin; sinyal yerine silecekleri çalıştırmak, yanlış viteste aracı kaldırmaya çalışmak [Şendağ; 2010). Trafik kazaları insanın ve trafik ortamının çoğunlukla da insanın etkisi ile oluşur. Kişinin demografik özellikleri, deneyimi, bilişsel durumu trafik kazalarında belirleyicidir. Araç kullanma sıklığı fazla olan sürücülerin az olanlara göre, erkek sürücülerin kadın sürücülere göre daha fazla kaza yaptıkları bilinmektedir.
Gulian ve diğerleri, sürücü stresinin iki kaynağı olduğundan bahsetmiştir: (1989: 586). Bunlardan birisi trafiğin bizzat kendisinin sebep olduğu stres, diğeri ise trafik dışında diğer hayat şartlarının yaratmış olduğu strestir. Ayrıca sürücü stresi iki yolla ortaya çıkar. Birincisi trafikte karşılaşılan olumsuz bir durum sonucu stresin ortaya çıkması, ikincisi de uzun süre trafiğe maruz kalma sonucu sürücünün kabiliyet ve dayanıklılığının karşılaşılan olumsuz durumlara yenik düşmesi sonucu stres ortaya çıkmasıdır.
Bir diğer deyişle, sürücü stresi araç kullanmanın dışındaki bir çok faktörle de bağlantılıdır. Sürücü stresinin araç kullanmanın dışında kalan zamanlarda da yaşanabileceği, örneğin yorgunluğun strese neden olabileceği olasıdır. Bunun tersinin de diğer bir deyişle, kişinin aile ve iş ortamında duyduğu huzursuzluk, gerginlik araç kullanılnasına da yansıyabilir. Yaşama koşullarından sağlanan doyum, iyi bir sağlık, iş güvencesi, tatmin edici ailesel ve mesleksel ilişkiler stresi azaltan faktörlerdir. Bu faktörlerin herhangi birinde oluşan bir olumsuzluk, strese yol açar, dolayısıyla sürüş performansını azaltır.
Bir araştırmaya göre özellikle çalışanların yolda harcadıkları sürenin artmasından dolayı;
• Türkiye’deki çalışanların %34’ü uyandıklarında ve işe gittiklerinde kendilerini gergin hissetmektedir.
• Çalışma süresinde kendini gergin hisseden çalışanların %36’ı kadın çalışanlardan oluşmaktadır.
• Çalışanların %33-45’inin uyanma zamanını etkileyen durum iş mesafesidir.
• %39’luk kesimin evden iş yerine varma süresi 45 dk. ve üzeridir.
• Çalışanlar ayda 4 iş gününü yolda harcamaktadır.
• Çalışanların %57’si toplu taşıma kullandıkları için daha stresli olmaktadır.
Araştırma içerisinde daha iyi bir işe gidiş geliş deneyimi yaşamak adına taşınmayı düşünür müsünüz? sorusuna ise %50’si evet yanıtı vermiştir. (Alper, 2020).
Bu nedenle gerek özel sektörde ve bilhassa da kamuda çalışanları ikamet adresine en yakın ana arterlerden ,caddelerden alacak ve işyerine güvenle zamanında götürecek servis ulaşım aracları desteğinin arttırılması büyük önem arzetmektedir.
Konu ile ilgili ölçek çalışması
Sürücü Saldırganlık Göstergeleri Ölçeği (SSGÖ)
Bu ölçek Lajunen ve Parker (2004) tarafından sürücü saldırganlık düzeyini
ölçmek amacıyla geliştirilmiş ve Lajunen ve Özkan (2004) tarafından Türkçe’ye uyarlaması yapılmıştır. Ölçeğin saldırgan uyarılar ve düşmanca saldırganlık-öç almaolmak üzere iki alt ölçeği bulunmaktadır. Ölçek 13 maddeden meydana gelmekte vesürücülerin trafikteki olası saldırgan davranışları değerlendirilmektedir. Sürücüler bu
maddeleri hem kendileri hem de diğer sürücüler için değerlendirmektedir.
Sürücülerden 5 dereceli bir Likert tipi ölçek kullanarak
(0=hiç bir zaman,
1=nadiren,
2=bazen,
3=oldukça sık,
4=sık sık) listedeki davranışları ne sıklıkta yaptıklarını ve
bu davranışlara ne sıklıkta maruz kaldıklarını işaretlemeleri istenmektedir
Sürücü Saldırganlık Göstergeleri Ölçeği
Aşağıda belirtilen durumlarla ne kadar sıklıkla karşılaştığınız sorulmaktadır. Bu tür şeylerin sizin başınıza ne sıklıkta geldiği ve sizin tarafınızdan ne sıklıkta yapıldığını belirtmeniz istenmektedir. Lütfen aşağıdaki durumlarla hem ne sıklıkla karşılaştığınızı hem de ne sıklıkla sizin tarafınızdan yapıldığını uygun rakamı işaretleyerek belirtiniz.
0= HİÇ BİR ZAMAN
1= NADİREN
2= BAZEN
3= OLDUKÇA SIK
4= SIK SIK
Ne sıklıkta başka bir sürücünün bu davranışlarına maruz kaldınız?
Ne sıklıkta kendiniz bu tür davranışlarda bulundunuz?
Diğer aracın yolunu kesmek 0 1 2 3 4…………………………………………… 0 1 2 3 4
Küfür etmek 0 1 2 3 4…………………………………………………………… 0 1 2 3 4
El/kol işaretleri yapmak 0 1 2 3 4…………………………………………………… 0 1 2 3 4
Sözlü tehditte bulunmak 0 1 2 3 4…………………………………………………… 0 1 2 3 4
Diğer araca bilerek hafifçe çarpmak 0 1 2 3 4……………………………… 0 1 2 3 4
Fiziksel saldırganlık göstermek/Kavga etmek 0 1 2 3 4……………………0 1 2 3 4
Diğer aracı takip etmek 0 1 2 3 4 ………………………………………………… 0 1 2 3 4
Selektör yapmak 0 1 2 3 4………………………………………………………… 0 1 2 3 4
Fiziksel tehditte bulunmak 0 1 2 3 4 ………………………………………………… 0 1 2 3 4
Aracın arka tamponuna hafifçe dokunmak. 0 1 2 3 4……………………… 0 1 2 3 4
Diğer aracın yapacağı manevralara (sollama vb.) engel olmak 0 1 2 3 4……………. 0 1 2 3 4
Arkanızdaki araç sürücüsünü sinirlendirmek için yavaş gitmek 0 1 2 3 4 ……………0 1 2 3 4
Korna çalarak tepkinizi göstermek 0 1 2 3 4…………………………… 0 1 2 3 4
Kaynakça
ALPER, E.N., 2020, Evden işyerine ulaşımda yolda geçen zamanın çalışma yaşamının kalitesine etkisi. İş Güç Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 22 (1), 53-70
FINDIK, G. ve Öz, B. (2018). Yaşlı sürücülerin trafik deneyimleri. Mediterranean Journal of Humanities, 8/1, 147-164.
GULIAN, E., G. MATTHEWS., A. I. GLENDON., D. R. DAVIES, ve L. M. DEBNEY. “Dimensions of driver stress”, Ergonomics, 32, 1989, 585-602.
HENNESSY, Dwight A. ve David L. WIESENTHAL. “Traffic Congestion, Driver Stress and Driver Aggression”, Aggressive Behavior, 25, 1999, 409- 423.
ŞENDAĞ, E.Z. (2010). Yaş, eğitim düzeyi, heyecan aralığı, iç-dış denetim odağı ve saldırganlık ile trafik kuralı ihlali yapma ve trafik kazasına karışma arasındaki ilişkiler Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
WEITEN, Wayne ve Margaret A. LLOYD. Psychology Applied to Modern Life: Adjustment in the 21st Century (8’inci Baskı), Kanada, Thomson Wadsworth, 2006.
YASAK, Y. (2002). Trafik kazalarıyla ilişkili sürücü tutum ve davranışları. Ankara: Ankara Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü (Psikoloji Anabilim Dalı). Yayınlanmamış Doktora Tezi.
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "İşgörenin Sürücülük Stresi" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
