Sosyal Beğenirlik Nedir?
Beğenme ve Beğenilme Duygusu: İnsan varlığı gereği topluma ihtiyaç duymaktadır ve yaşadığı çevrede ihtiyaçlarını düşünerek hareket etmektedir. Kişinin çevresiyle olan ilişkisi doğumuyla başlar, zamanla etkileşimi ve iletişimi oluşur. Sosyal etkileşim ve sosyal paylaşım, kişiler arasında zamanla gelişerek sosyal ilişki, sosyal beğenme, kabul görülme gibi sosyal ihtiyaçlar oluşturmaktadır. (Öğülmüş vd., 2017,s. 949). Bu sosyal ihtiyaçların karşılanmasının gerekliliği sosyal onay ihtiyacının karşılanmasının gerekliliğine bağlıdır.
Bir kişilik boyutu olarak sosyal beğenirlik, sosyal kabul, sosyal onay, popülerlik, sosyal statü ve liderlik gibi sosyal ya da kişiler arası ilişkilerde kabul edilebilir duruma gelme isteğidir. (US National Library of Medicine, 2007).
Sosyal onay ihtiyacı, bireylerin davranışlarını yöneten bir faktör olarak onların onaylanan ve beğenilen bir birey olarak görülmesinde etkili olmaktadır. Kişiler bu ihtiyacın karşılanması ve olumlu görünüş elde etmek istemeleri nedeniyle, hayır diyemeyen, iyilik yapabilen, popülerlik kazanmak amacıyla hoş olmayan ama toplum tarafından onaylanan davranış sergileyebilen, başkasını memnun etmek için ortama uyum sağlayabilen, insanların beğenisini kazanabilmek amacıyla yöneltilen şekilde hareket edebilen kişiler olmaktadır. (Değirmenci & Demirli 2019, s. 82)
Sosyal beğenirlik; kişinin diğer insanlar tarafından beğenilen özelliklere sahip olduğunu gösterme eğiliminde olmasıdır .Bireyin; kendinin olumlu yönlerini yansıtma eğilimi olarak da ifade edilebilir.[/b]
Crowne ve Marlowe’a göre ise, kültürel olarak kabul edilebilir ve onaylanmış davranışların bir tanımlamasıdır .Michaels ve Corrigan’a göre, kişilerin gerçek inançlarına uyan tepkiler vermek yerine kültürel adetlere uyma eğiliminde olmasıdır. Kültürel adetler, kişinin gerçek inancından ziyade sosyal olarak tercih edilen yanıtlar vermesini teşvik eder . Paulhus’a göre de sosyal beğenirlik, kişilerin kendini sosyal normlarla uyumlu olarak göstermesi eğilimidir.( Paulhus,1984)
Sosyal beğenirlik; bireyin çevreden etkilenerek kendini çevresine, topluma olduğundan daha iyi güzel ve donanımlı olarak gösterme çabasıdır. Sosyal istenirlik de aynı şekilde toplumda kendini iyi olarak kabul ettirme durumudur. Günümüz yaşamında sosyal bir varlık olan insan, doğumundan şimdiki zamana kadar belli bir kültür ve sosyal çevre içerisinde o kültürün özelliklerine göre büyür. Sürekli gelişmekte ve değişmekte olan insan, farklı kültür ve sosyal çevre tanıdıkça o çevreye uyum sağlamaya ve kendini kabul ettirmeye çalışmaktadır. Sosyal beğenirliği etkileyen en önemli faktörlerden birisi, bireyin içerisinde yer almak istediği sosyal çevresidir. Birey var olmak istediği sosyal çevre de dikkat çekmek ve kabul görmek için fazla çaba sarf etmekte, kendi özelliklerini kanıtlama çabasında eğilimde olduğu söylenebilir. Sosyal beğenirlik kişinin içsel bir durumudur. (Kozan, 1983, ss. 447-478). Sosyal beğenirlik kavramı onay arayışı ve olumlu değerlendirme kavramları ile paralellik göstermektedir. (Ural ve Özbirecikli, 2006).
İnsan yaşadığı sosyal çevreye uyum sağlama, iyi bir imaj sergileme ve daha iyi iletişim kurma gibi nedenlerden dolayı, başkaları üstünde iyi izlenim bırakmaya çalışabilirler. “Sosyal beğenirlik, bireylerin sosyal etkileşim sırasında kendilerine ait olumlu görüntüleri yansıtma eğilimi olarak ifade edilebilir”. (Johnson ve Fendrich, 2002). Haran ve Aydın’a (1995) göre; sosyal beğenirlik kişilerin hoşlanılan ya da istenilen özelikleri taşımasıdır. Sosyal beğenirlik, kültürlerarası kabul görmüş popüler davranışların tanımlanmasıdır. Bireylerin diğer insanlar tarafından iyi, örnek bir insan olarak algılanması olarak belirtmiştir (Crowne ve Marlowe, 1960). “Bir kişilik boyutu olarak sosyal beğenirlik, sosyal kabul, sosyal onay, popülerlik, sosyal statü ve liderlik gibi sosyal ya da kişiler arası ilişkilerde kabul edilebilir duruma gelme isteğidir”. (US National Library of Medicine, 2007).
Paulhus (1984) sosyal beğenirlik kişiliğimizin bir yansıması özü kandırma ve intiba yönetimi diye ikiye ayırmıştır.Öz aldatma da kişi, kendindeki olumlu yanlarına inanırken, izlenim (intiba) yönetiminde ise kişi kendini farklı bir şekilde tanıtmaktadır. Philips ve Clancy (1972) tarafından oluşturulan yapı sosyal beğenirliğin alt yapısında sosyal kabul görme boyutunda, onay alma ve kişinin davranışlarına göre dikkat çekme boyutunda çalışmışlardır. Kabul görme faktörü bireylerin kendilerini toplum arasında kabul ettirmelerine yönelik sergilemiş olduğu davranışları bir araya toplamıştır. Dikkat çekme alt boyutu ise; toplum içerisinde dikkat çektikten sonra karşı taraftan dönütler alarak sosyal beğenirliğin doyumunu sağlamaktadır. (Erzen ve diğerleri, 2021).
Paulhus, sosyal beğenirliği bir kişilik özelliği olarak ele almaktadır .
I. Öz aldatma (kendini kandırma): Birey sosyal normlara uygun olarak verdiği yanıtlara gerçekten inanmaktadır ve bilinçsiz şekilde kendisini olumlu yansıtmaktadır. Bilinçsiz şekilde olumlu yansıtmanın amacı, kişinin kendi inançlarını korumaya çalışmasıdır.
II.İzlenim Yönetimi: Olumlu bir izlenim yaratmak için bireyin, bilinçli şekilde kendini sosyal normlara uygun olarak göstermesidir. Randall ve Fernandes’e göre kişiler toplumsal normlara uyma çabası içinde gerçek düşüncelerinden ya da gerçek davranışlarından farklı olarak kendilerini olumlu şekilde yansıtabilirler. Bireyler kültürel olarak beğenilmeyen, istenmeyen davranışları belirtmekten kaçınabilir, kültürel olarak beğenilen davranışları ise gereğinden fazla yansıtabilir.(Başpınar;2021)
Randall ve Fernandes’e göre sosyal beğenirlik 2 boyutta ele alınmaktadır. - Kişilik özelliği: Öz aldatma ve izlenim yönetimi olarak alt boyutları vardır. - Test maddelerinin içeriği: Test içeriğindeki maddelerin toplum tarafından beğenilen ifadeler içermesiyle ilgilidir (54). Sosyal beğenirlik; sadece bireyin bilinçli şekilde toplum tarafından beğenilen özelliklere sahip olduğunu göstermesi değil, bilinçsiz şekilde sosyal normlara uygun olarak verdiği yanıtlarla kendini kandırma eğilimi de içermektedir. Phillips ve Clancy ise sosyal beğenirliğin kişilik özelliğinden ziyade test maddelerinden daha çok etkilendiğini bildirmiştir .(Başpınar;2021)
Sosyal beğenirlik, ölçek uygulamalarında sosyal çevrenin arzu ettiği yanıt olarak kendine yer bulabilir. Bunun nedeni bireyin kendiyle veya içinde bulunduğu durumla ilgili yanıt oluştururken, başkalarının beğendiği davranışlara ve özelliklere sahip olmaya ve sahip olduğunu göstermeye yönelik eğilim içerisinde olmasıdır. (Akın, 2001). Nitekim bireylerin kendilerine yönelik sorulan sorulara verdikleri yanıtların, sorunun kapsamı dışındaki başka değişkenler tarafından etkilendiği bilinmektedir. Bu değişkenlerden en geniş ilgi uyandırmayı başaran, bireylerin istenilen ve beğenilen özelliklere kendilerinin sahip olduğunu gösterme eğilimidir. Bu eğilim sosyal beğenirlik etkisi olarak adlandırılmaktadır. Ölçmenin geçerliliğine yönelik bir tehdit oluşturabilir. (Haran & Aydın, 1995). Sosyal beğenirlik üzerinde yapılan araştırmalara bakarak, toplumun değer yargıları ile, beğenileri ile ilgili herhangi bir konu araştırılırken sosyal beğenirlik etkisinin dikkate alınması gerekli olduğu söylenebilir. (Kozan, 1984).
Sosyal beğenirliği etkileyen diğer faktör kişinin içsel durumudur. Sosyal beğenirlik bazı kişilerde daha fazla, yüksek görülürken, bazı kişilerde yaşadığı ve büyüdüğü çevreye göre daha az görülebilir. Sosyal beğenirliği yüksek olan kişiler kendi düşüncelerinden ziyade sosyal çevresi tarafından onay alabilecek tutum, davranış ve cevap verme eğilimdedir. (Phillips ve Clancy, 1972)
"Kendini kurgulama" (self-monitoring) kavramı bireylerin davranışlarını sosyal ortamların gereklerine göre düzenleyerek başkalarının kendileri hakkında oluşturdukları izlenimleri denetleme eğilimlerine işaret etmek için kullanılmaktadır. (Synder 1982). Synder'e (1982) göre, kendini kurgulama davranışı açısından bireyler arasında önemli farklılıklar vardır. Kendini kurgulama düzeyi yüksek bireyler sosyal onay ve başkalarının üzerinde bıraktıkları izlenimlerle daha fazla ilgilenmekte, buna bağlı olarak da sosyal ortamlarda kendi içlerinden geldiği gibi değil, ortamın gereklerine ya da etkileşimde bulundukları kişilerin isteklerine uygun biçimde davranma eğilimi göstermektedirler.(https://pdfs.semanticscholar.org/bbeb/a1d6f9ef7b45a0c5d716ffff148a6651fccd.pdf)
Bireylerin, sosyal normalara ve diğerlerine uygun olarak kendilerini en elverişli şekilde sunma konusunda yaygın eğilimleri vardır. (King ve Bruner, 2000). Sosyal beğenirlik eğilimleri yüksek olan bireyler, uyum, duyarlılık, uyumluluk ve diğer sosyal olarak arzu edilen özellikler açısından gerçekte olduklarından daha iyi gözükmektedirler ancak sosyal beğenirlik eğilimleri düşük olan bireyler daha doğru bir portre çizmektedirler .(McCrae ve Costa, 1983). Bireyler kendilerini sunma kaygılarından dolayı, sosyal olarak istenmeyen aktiviteleri eksik, sosyal olarak arzu edilenleri ise aşırı göstermektedirler .(Krumpal, 2013). İnsanların kendilerini iyi göstermek için gerçekleri çarpıtmaya istekli olduklarını değerlendirdikleri varsayım üzerine sosyal beğenirlik ölçekleri “yalan ölçekleri” olarak sıklıkla araştırmalarda kullanılmaktadır.( Akt. Şakar;2018)
Üniversite öğrencilerinin sosyal beğenirlik tercihlerini ve bu tercihlerin farklı değişkenlere göre değişip değişmediğini belirlemeyi amaçlayanbir çalışmada, “sağlıklı” olma sıfatı sosyal beğenirlik tercihleri arasında ilk sırada yer almıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin en çok tercih ettikleri sosyal beğenirlik sıfatları “sağlıklı”, “dürüst” ve “başarılı”dır. En az tercih edilen sosyal beğenirlik sıfatları ise “güzel/yakışıklı”, “güçlü” ve “zengin”dir. Ancak üç farklı teknik( Koğar & Gelbal )ile elde edilen sıralamalar arasında bazı farklılıklar ortaya çıkmıştır. “Sağlıklı” ve “sosyal” sıfatları dışında diğer sıfatlara ait sıralamalarda kullanılan tekniğe göre farklılıklar ortaya çıkmıştır. Ancak farklı tekniklerden elde edilen sonuçlar birbirine oldukça benzer sonuçlar vermiştir. Bu durum kullanılan farklı tekniklerin birbirlerinden farklı olan sayıltılarının karşılandığının bir göstergesidir. Sağlıklı olma, adil olma, dürüst olma gibi bazı sıfatlarda farklılıklar görülmekle birlikte, bu farklılıkların düşük düzeyde kaldığı belirlenmiştir. Sosyal beğenirlik tercihlerinin cinsiyet, yaş, arkadaş sayısı ve gelir düzeyine göre oldukça benzer çıkmasına, tercih edilen sosyal beğenirlik sıfatlarının kararlı bir yapıya sahip olmalarının neden olduğu düşünülmektedir.( https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/19641)
Sosyal beğenirlik üzerine yapılan çalışmalar göstermektedir ki, toplumun değer yargılarıyla, beğenileriyle ilişkili herhangi bir konunun araştırılmasında sosyal beğenirlik etkisinin dikkate alınması gerekmektedir. (Kozan, 1984). Bu sebeple toplumun ve çağın gereksinimlerini karşılayacak düzeyde bir sosyal beğenirlik ölçeğinin geliştirilmesinin olası yararları göz önüne alınarak, bu çalışmada farklı disiplinlerde yapılan araştırmalara yardımcı olmak amacıyla bir sosyal beğenirlik ölçeği geliştirilmiş ve ölçeğin geçerlik ve güvenirlilik ön incelemesi yapılmıştır.( https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1219943)
Sosyal medya uygulamaları görsel siteler olmaları nedeniyle görünürlüğü arttırmakta, çevrimiçi olan izleyicilere anında ulaşımı sağlamaktadır. Bu nedenle izleyici kitlesi üzerinde sürekli ve en üst düzey etkiyi oluşturma özelliğine sahiptir. Gençlerin kendisinin ve başkalarının görünümlerini değerlendirmeleriyle bir beden imajı oluşturması, çok hızlı-anında görünüş karşılaştırması ve akran geri bildirimi sunması nedeniyle sosyal medya üzerinden gerçekleşmektedir. Gençlerin fiziksel görünüme odaklanmaları, internet sunucuların onların ilgilerini tespit ederek yeni imajlar için ortam hazırlaması ve fırsatları çoğaltarak ideal bedene ulaşımı zorlaştırması ciddi memnuniyetsizliklere neden olmaktadır. İçselleştirilmiş beden imajlarının yerini sürekli yenileri aldığından yeni arzular peşinden koşan nesneleşmiş bedenler ortaya çıkmaktadır Günümüz geç modern toplumlarında bireyler ideali yaratmaya çalışarak, olduğu gibi değil olmak istediği gibi görünmeye çalışmaktadır. Bu şekilde idealleştirdiği bedenini sosyal medya ile görünür kılarak aynı zamanda kendini tanımlamaya çalışmaktadır. Sosyal medya toplumlarda bireylerin hem bedensel deneyimler gerçekleştirdiği hem de bunları sergilediği ortam haline dönüşmüştür. İnsanların bedenleri hakkındaki öznel deneyimleri ile dış gözlemci tarafından algılananlar arasında yeni bir beden imajı oluşmaktadır. Bu beden imajı eskiden tanımlandığı gibi artık sadece vücudun oranlarının, hareket kapasitesinin veya bozukluklarının değerlendirilmesi durumu değildir. Beden imajı artık toplumsal olarak inşa edilmekte, sosyal medya aracılığıyla görünür kılınmakta ve denetlenmektedir. . https://www.researchgate.net/publication/351834627_GORUNUMLE_ILISKILI_SOSYAL_MEDYA_BILINC_OLCEGININ_TURKCE_UYAR LAMASI_GECERLIK_VE_GUVENIRLIK_CALISMASI
Beden imajına odaklanan dijital aktiviteler, bireylerin dış görünüşlerinden duydukları memnuniyetsizliği pekiştirerek, sosyal medya platformlarında daha olumlu bir izlenim bırakma arayışını tetikleyebilir. Yüksek düzeyde sosyal görünüm kaygısına sahip bireyler, sosyal medya platformlarında görünüşlerine daha fazla odaklanmaktadır. Bu da sosyal medya etkileşimlerinde algılanan dış görünüm baskısını artırmaktadır (Çetinkaya vd., 2022, s. 64). Çünkü sosyal görünüm kaygısı ile başkaları üzerinde olumlu bir izlenim oluşturma arasında güçlü bir ilişki vardır. (Boursier vd., 2020).
Eleştirel farkındalığı yüksek bireyler, sosyal medyada sunulan içeriklerin gerçeği tam anlamıyla yansıtmadığının bilincine vararak, kendilerini bu tür içeriklere karşı daha dirençli hale getirebilirler. Bu bilinçli yaklaşım bireylerin sosyal medya içeriklerini sağlıklı bir şekilde tüketmelerine ve görünümle ilgili karşılaştırmaların olumsuz etkilerinden korunmalarına olanak sağlayabilir. Sosyal medya kullanımında eleştirel farkındalığı geliştirmek, bireyleri yalnızca içerikleri tüketen değil aynı zamanda bu içerikleri değerlendiren ve sınırlarını belirleyen aktif kullanıcılar haline getirir (Karacan Doğan & Durmuş, 2023).
Konu ile ilgili bir ölçek
Sosyal Beğenirlik Ölçeği: Erzen vd. (2021) tarafından geliştirilmiş olan ölçek kullanılmıştır. Ölçek 15 ifadeden oluşmaktadır Ayrıca ölçme aracı 2 alt boyuttan oluşmaktadır. (kabul görme, dikkat çekme).. 5’li likert tipinde olan ölçeğin (1= Kesinlikle Katılmıyorum, 5= Kesinlikle Katılıyorum) çalışma kapsamında güvenilirliği (α) 0,84 olarak tespit edilmiştir.
Uygulama
Bu bölümde “Sosyal Beğenirlik Ölçeği” ne ilişkin görüşlerinizi öğrenmek amacıyla çeşitli sorular verilmiştir. Lütfen size en uygun olan ifadeyi ilgili kutucuğu işaretleyerek belirtiniz.
Kesinlikle katılmıyorum:1
Katılmıyorum :2
Kısmen katılıyorum:3
Katılıyorum :4
Kesinlikle katılıyorum:5
1 Parlak renkli ve dikkat çekici kıyafetler giyince beğenileceğimi düşünüyorum. 1 2 3 4 5
2 Bir grupta yer alabilmek için pembe yalanlar söylediğim olmuştur. 1 2 3 4 5
3 Kaliteli bir telefonu olan insanların daha fazla itibar gördüğünü düşünüyorum. 1 2 3 4 5
4 Sosyal medyada daha fazla beğeni almak için her yolu denerim. 1 2 3 4 5
5 Takdir edilmek amacıyla iyilik yaparım. 1 2 3 4 5
6 Bir grupta kabul görmek için istemediğim sorumluluklar alabilirim. 1 2 3 4 5
7 Kalabalık bir ortamda, insanların dikkatini çekebilmek için herhangi bir işle (kitap okumak, müzik dinlemek, resim yapmak vs.) uğraştığım olmuştur 1 2 3 4 5
8 Övgü almadığımda bir işi yapmak bana zor gelir. 1 2 3 4 5
9 Bana övgüde bulunmayacak arkadaşlarımdan uzak dururum. 1 2 3 4 5
10 Bir topluluktan dışlanmamak için onların duygularını anlıyormuş gibi görünürüm. 1 2 3 4 5
11 İnsanların sosyal medya paylaşımımı beğenmesi benim için önemlidir. 1 2 3 4 5
12 Görmesini istediğim biri sosyal medya paylaşımımı beğenince mutlu olurum. 1 2 3 4 5
13 Sosyal medyada paylaşım yaptıkça mutlu oluyorum. 1 2 3 4 5
14 Sosyal medyada anılarımı paylaşmak hoşuma gider. 1 2 3 4 5
15 Bendeki değişimlerle ilgili (saç modeli, enerjik görünüm vs.) bana övgüde bulunulmasını beklerim. 1 2 3 4 5
Bir diğer çalışma aşağıdaki gibidir.
GÖRÜNÜMLE İLİŞKİLİ SOSYAL MEDYA BİLİNÇ ÖLÇEĞİ
Ölçek 13 maddeden oluşan, 7’li likert tipte bir ölçektir. Bireylerin sosyal medya ile ilgili deneyimlerini sorgulamaktadır. GİSMBÖ’nün sosyal medyanın beden imajındaki karmaşık rolünü anlamak ve sonrasında müdahale etmek için önemli bir ölçüm aracı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ölçekten alınan yüksek skorun beden imajı değişkenleri, yeme bozuklukları ve depresif belirtiler ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Not : Tüm maddeler için aralık 1-7 idi. 1 = Asla, 2 = Neredeyse Asla, 3 = Nadiren, 4 = Bazen, 5 = Sıklıkla, 6 = Neredeyse Her Zaman, 7 = Her Zaman. Ölçeğin tam talimatları şu şekildeydi: “Sonraki sorular sosyal medyayla ilgili deneyiminizi soruyor. Bu ölçek için 'sosyal medya' derken, Facebook, Snapchat ve Instagram gibi fotoğraf tabanlı sosyal medya sitelerini ve uygulamalarını kastediyoruz.
GÖRÜNÜMLE İLİŞKİLİ SOSYAL MEDYA BİLİNÇ ÖLÇEĞİ
1 İnsanlar benim fotoğrafımı çekerken, resimler sosyal medyada paylaşılırsa nasıl görüneceğimi düşünürüm.
2 İnsanlar sosyal medyada resimlerimi gördüklerinde vücudumun belirli bölgelerinin nasıl görüneceğini düşünürüm.
3 Yalnız olduğumda bile, bir sosyal medya resminde vücudumun nasıl görüneceğini hayal ederim.
4 Gün boyunca, insanlar sosyal medyada benim resimlerimi gördüklerinde ne kadar çekici görünebileceğimi düşünerek zaman geçiririm.
5 Sosyal medyadaki insanların resimlerimdeki fiziksel görünüşüme nasıl tepki vereceğini tahmin etmeye çalışırım.
6 Resimlerdeki çekiciliğim, sosyal medyada yaptığım her şeyden daha önemlidir.
7 Sosyal etkinliklere gittiğimde, eğlenceli vakit geçirmekten çok, sosyal medyada paylaşabileceğim resimleri önemserim.
8 Sosyal medyada albenisi olmayan bir fotoğrafım yayınlanırsa kendimi kötü hissederim.
9 Sosyal medyada kendi resimlerime tekrar tekrar bakarım.
10 Vücudumun belirli bölgelerinin neye benzediğini görmek için sosyal medya resimlerini yakınlaştırırım.
11 Birisi sosyal medyada yayınlanmak için bir resmimi çekerse, iyi göründüğümden emin olmak için önce ona bakmak isterim.
12 Resimlerimi sosyal medyada yayınlamadan önce, kendimi daha iyi göstermek için kırparım veya filtreler uygularım.
13 Birisi sosyal medyada yayınlanabilecek bir fotoğrafımı çekerse, olabildiğince daha güzel görünmek için belirli bir şekilde poz veririm.
Kaynakça
Akın, Hakan. (2001). Yaratıcı Örgüt Kültürünü Oluşturan Yönetici Tutumları: Kamu ve Özel Sektör Karşılaştırması. (Yüksek Lisans Tezi). Başkent Üniversitesi, Ankara.
Başpınar, S.(2021)t.c. tıp fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumları ve sosyal beğenirlik düzeyleri ile ilişkisi halk sağlığı uzmanlık tezi
kırıkkale üniversitesi
Çetinkaya, A., Metin, A., Erbiçer, E. S., & Yavuz, E. (2022). Adaptation of appearance-related social media consciousness scale into Turkish: A validity and reliability study on adolescents. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(1), 63-70. https://doi.org/10.24289/ijsser.1034318
Değirmenci, E., & Demirli, C. (2019). Çekirdek veya geniş ailede yetişen bireylerde sosyal onay gereksinimi ile benliğin farklılaşması arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 2 (1), 79-95.
Erzen, E., Yurtçu, M., Kalın, Ö. U., & Koçoğlu, E. (2021). Sosyal beğenirlik ölçeği’nin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 879-891.
Haran, S. & Aydın, O. (1995). Depresyon, Umutsuzluk, Sosyal Beğenirlik ve Kendini Kurgulama Düzeyinin Ġntihar Fikirleri ile ĠliĢkisi, Kriz Dergisi, 3 (1-2) 218-222.
Johnson, T. P., Fendrich, M., & Hubbell, A. (2002, May). A validation of the CrowneMarlowe social desirability scale. In 57th Annual meeting of the american association for public opinion research (pp. 1661-1666)
Karacan Doğan, P., & Durmuş, G. (2023). Salon dansçıları ve halk oyuncuların beden imgesi esnekliği ile görünümle ilişkili sosyal medya bilinci arasındaki ilişkinin incelenmesi. ROL Spor Bilimleri Dergisi, Özel Sayı (1), 721-738.
King, Maryon F., Gordon C. Bruner. 2000. Social Desirability Bias: A Neglected Aspect of Validity Testing. Psychology and Marketing. c. 17. s. 2: 79-103.
Kozan, K. (1984). Davranış Bilimleri Araştırmalarında Sosyal Beğenirlik Boyutu Ve Türkiye Için Bir Sosyal Beğenirlik Ölçeği. ODTÜ Gelişme Dergisi, 10, 447–477.
Krumpal, Ivar. 2013. Determinants of Social Desirability Bias in Sensitive Surveys: A Literature Reviews. Qual Quant. c. 47. s. 4: 2025-2047.
McCrae, Robert R., Paul T. Costa. 1983. Social Desirability Scales: More Substance than Style. Journal of Consulting and Clinical Psychology. c. 51. s. 6: 882- 888.
53. Paulhus DL. Two-Component Models of Socially Desirable Responding. Journal of Personality and Social Psychology. 1984; 46(3): 598- 609.
Randall DM, Fernandes MF.The Social Desirability Response Bias in Ethics Research. Journal of Business Ethics. 1991;10(11): 805-817. 55
Şakar, G. (2018)Psikolojik Danışman Adaylarının Özgeciliklerinin, Duygusal zekâ, Kültürel Duyarlılık ve Sosyal Beğenirlik Açısından Yordanması . Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi .istanbul 2018
Ural, T., & Özbirecikli, M. (2006). Is ethical judgement influenced by social desirability in responding? An analyse on Turkish accountants. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 393–410.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1219943
https://pdfs.semanticscholar.org/bbeb/a1d6f9ef7b45a0c5d716ffff148a6651fccd.pdf
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/19641
https://www.researchgate.net/publication/351834627_GORUNUMLE_ILISKILI_SOSYAL_MEDYA_BILINC_OLCEGININ_TURKCE_UYAR LAMASI_GECERLIK_VE_GUVENIRLIK_CALISMASI
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S174014451930186X
Bir kişilik boyutu olarak sosyal beğenirlik, sosyal kabul, sosyal onay, popülerlik, sosyal statü ve liderlik gibi sosyal ya da kişiler arası ilişkilerde kabul edilebilir duruma gelme isteğidir. (US National Library of Medicine, 2007).
Sosyal onay ihtiyacı, bireylerin davranışlarını yöneten bir faktör olarak onların onaylanan ve beğenilen bir birey olarak görülmesinde etkili olmaktadır. Kişiler bu ihtiyacın karşılanması ve olumlu görünüş elde etmek istemeleri nedeniyle, hayır diyemeyen, iyilik yapabilen, popülerlik kazanmak amacıyla hoş olmayan ama toplum tarafından onaylanan davranış sergileyebilen, başkasını memnun etmek için ortama uyum sağlayabilen, insanların beğenisini kazanabilmek amacıyla yöneltilen şekilde hareket edebilen kişiler olmaktadır. (Değirmenci & Demirli 2019, s. 82)
Sosyal beğenirlik; kişinin diğer insanlar tarafından beğenilen özelliklere sahip olduğunu gösterme eğiliminde olmasıdır .Bireyin; kendinin olumlu yönlerini yansıtma eğilimi olarak da ifade edilebilir.[/b]
Crowne ve Marlowe’a göre ise, kültürel olarak kabul edilebilir ve onaylanmış davranışların bir tanımlamasıdır .Michaels ve Corrigan’a göre, kişilerin gerçek inançlarına uyan tepkiler vermek yerine kültürel adetlere uyma eğiliminde olmasıdır. Kültürel adetler, kişinin gerçek inancından ziyade sosyal olarak tercih edilen yanıtlar vermesini teşvik eder . Paulhus’a göre de sosyal beğenirlik, kişilerin kendini sosyal normlarla uyumlu olarak göstermesi eğilimidir.( Paulhus,1984)
Sosyal beğenirlik; bireyin çevreden etkilenerek kendini çevresine, topluma olduğundan daha iyi güzel ve donanımlı olarak gösterme çabasıdır. Sosyal istenirlik de aynı şekilde toplumda kendini iyi olarak kabul ettirme durumudur. Günümüz yaşamında sosyal bir varlık olan insan, doğumundan şimdiki zamana kadar belli bir kültür ve sosyal çevre içerisinde o kültürün özelliklerine göre büyür. Sürekli gelişmekte ve değişmekte olan insan, farklı kültür ve sosyal çevre tanıdıkça o çevreye uyum sağlamaya ve kendini kabul ettirmeye çalışmaktadır. Sosyal beğenirliği etkileyen en önemli faktörlerden birisi, bireyin içerisinde yer almak istediği sosyal çevresidir. Birey var olmak istediği sosyal çevre de dikkat çekmek ve kabul görmek için fazla çaba sarf etmekte, kendi özelliklerini kanıtlama çabasında eğilimde olduğu söylenebilir. Sosyal beğenirlik kişinin içsel bir durumudur. (Kozan, 1983, ss. 447-478). Sosyal beğenirlik kavramı onay arayışı ve olumlu değerlendirme kavramları ile paralellik göstermektedir. (Ural ve Özbirecikli, 2006).
İnsan yaşadığı sosyal çevreye uyum sağlama, iyi bir imaj sergileme ve daha iyi iletişim kurma gibi nedenlerden dolayı, başkaları üstünde iyi izlenim bırakmaya çalışabilirler. “Sosyal beğenirlik, bireylerin sosyal etkileşim sırasında kendilerine ait olumlu görüntüleri yansıtma eğilimi olarak ifade edilebilir”. (Johnson ve Fendrich, 2002). Haran ve Aydın’a (1995) göre; sosyal beğenirlik kişilerin hoşlanılan ya da istenilen özelikleri taşımasıdır. Sosyal beğenirlik, kültürlerarası kabul görmüş popüler davranışların tanımlanmasıdır. Bireylerin diğer insanlar tarafından iyi, örnek bir insan olarak algılanması olarak belirtmiştir (Crowne ve Marlowe, 1960). “Bir kişilik boyutu olarak sosyal beğenirlik, sosyal kabul, sosyal onay, popülerlik, sosyal statü ve liderlik gibi sosyal ya da kişiler arası ilişkilerde kabul edilebilir duruma gelme isteğidir”. (US National Library of Medicine, 2007).
Paulhus (1984) sosyal beğenirlik kişiliğimizin bir yansıması özü kandırma ve intiba yönetimi diye ikiye ayırmıştır.Öz aldatma da kişi, kendindeki olumlu yanlarına inanırken, izlenim (intiba) yönetiminde ise kişi kendini farklı bir şekilde tanıtmaktadır. Philips ve Clancy (1972) tarafından oluşturulan yapı sosyal beğenirliğin alt yapısında sosyal kabul görme boyutunda, onay alma ve kişinin davranışlarına göre dikkat çekme boyutunda çalışmışlardır. Kabul görme faktörü bireylerin kendilerini toplum arasında kabul ettirmelerine yönelik sergilemiş olduğu davranışları bir araya toplamıştır. Dikkat çekme alt boyutu ise; toplum içerisinde dikkat çektikten sonra karşı taraftan dönütler alarak sosyal beğenirliğin doyumunu sağlamaktadır. (Erzen ve diğerleri, 2021).
Paulhus, sosyal beğenirliği bir kişilik özelliği olarak ele almaktadır .
I. Öz aldatma (kendini kandırma): Birey sosyal normlara uygun olarak verdiği yanıtlara gerçekten inanmaktadır ve bilinçsiz şekilde kendisini olumlu yansıtmaktadır. Bilinçsiz şekilde olumlu yansıtmanın amacı, kişinin kendi inançlarını korumaya çalışmasıdır.
II.İzlenim Yönetimi: Olumlu bir izlenim yaratmak için bireyin, bilinçli şekilde kendini sosyal normlara uygun olarak göstermesidir. Randall ve Fernandes’e göre kişiler toplumsal normlara uyma çabası içinde gerçek düşüncelerinden ya da gerçek davranışlarından farklı olarak kendilerini olumlu şekilde yansıtabilirler. Bireyler kültürel olarak beğenilmeyen, istenmeyen davranışları belirtmekten kaçınabilir, kültürel olarak beğenilen davranışları ise gereğinden fazla yansıtabilir.(Başpınar;2021)
Randall ve Fernandes’e göre sosyal beğenirlik 2 boyutta ele alınmaktadır. - Kişilik özelliği: Öz aldatma ve izlenim yönetimi olarak alt boyutları vardır. - Test maddelerinin içeriği: Test içeriğindeki maddelerin toplum tarafından beğenilen ifadeler içermesiyle ilgilidir (54). Sosyal beğenirlik; sadece bireyin bilinçli şekilde toplum tarafından beğenilen özelliklere sahip olduğunu göstermesi değil, bilinçsiz şekilde sosyal normlara uygun olarak verdiği yanıtlarla kendini kandırma eğilimi de içermektedir. Phillips ve Clancy ise sosyal beğenirliğin kişilik özelliğinden ziyade test maddelerinden daha çok etkilendiğini bildirmiştir .(Başpınar;2021)
Sosyal beğenirlik, ölçek uygulamalarında sosyal çevrenin arzu ettiği yanıt olarak kendine yer bulabilir. Bunun nedeni bireyin kendiyle veya içinde bulunduğu durumla ilgili yanıt oluştururken, başkalarının beğendiği davranışlara ve özelliklere sahip olmaya ve sahip olduğunu göstermeye yönelik eğilim içerisinde olmasıdır. (Akın, 2001). Nitekim bireylerin kendilerine yönelik sorulan sorulara verdikleri yanıtların, sorunun kapsamı dışındaki başka değişkenler tarafından etkilendiği bilinmektedir. Bu değişkenlerden en geniş ilgi uyandırmayı başaran, bireylerin istenilen ve beğenilen özelliklere kendilerinin sahip olduğunu gösterme eğilimidir. Bu eğilim sosyal beğenirlik etkisi olarak adlandırılmaktadır. Ölçmenin geçerliliğine yönelik bir tehdit oluşturabilir. (Haran & Aydın, 1995). Sosyal beğenirlik üzerinde yapılan araştırmalara bakarak, toplumun değer yargıları ile, beğenileri ile ilgili herhangi bir konu araştırılırken sosyal beğenirlik etkisinin dikkate alınması gerekli olduğu söylenebilir. (Kozan, 1984).
Sosyal beğenirliği etkileyen diğer faktör kişinin içsel durumudur. Sosyal beğenirlik bazı kişilerde daha fazla, yüksek görülürken, bazı kişilerde yaşadığı ve büyüdüğü çevreye göre daha az görülebilir. Sosyal beğenirliği yüksek olan kişiler kendi düşüncelerinden ziyade sosyal çevresi tarafından onay alabilecek tutum, davranış ve cevap verme eğilimdedir. (Phillips ve Clancy, 1972)
"Kendini kurgulama" (self-monitoring) kavramı bireylerin davranışlarını sosyal ortamların gereklerine göre düzenleyerek başkalarının kendileri hakkında oluşturdukları izlenimleri denetleme eğilimlerine işaret etmek için kullanılmaktadır. (Synder 1982). Synder'e (1982) göre, kendini kurgulama davranışı açısından bireyler arasında önemli farklılıklar vardır. Kendini kurgulama düzeyi yüksek bireyler sosyal onay ve başkalarının üzerinde bıraktıkları izlenimlerle daha fazla ilgilenmekte, buna bağlı olarak da sosyal ortamlarda kendi içlerinden geldiği gibi değil, ortamın gereklerine ya da etkileşimde bulundukları kişilerin isteklerine uygun biçimde davranma eğilimi göstermektedirler.(https://pdfs.semanticscholar.org/bbeb/a1d6f9ef7b45a0c5d716ffff148a6651fccd.pdf)
Bireylerin, sosyal normalara ve diğerlerine uygun olarak kendilerini en elverişli şekilde sunma konusunda yaygın eğilimleri vardır. (King ve Bruner, 2000). Sosyal beğenirlik eğilimleri yüksek olan bireyler, uyum, duyarlılık, uyumluluk ve diğer sosyal olarak arzu edilen özellikler açısından gerçekte olduklarından daha iyi gözükmektedirler ancak sosyal beğenirlik eğilimleri düşük olan bireyler daha doğru bir portre çizmektedirler .(McCrae ve Costa, 1983). Bireyler kendilerini sunma kaygılarından dolayı, sosyal olarak istenmeyen aktiviteleri eksik, sosyal olarak arzu edilenleri ise aşırı göstermektedirler .(Krumpal, 2013). İnsanların kendilerini iyi göstermek için gerçekleri çarpıtmaya istekli olduklarını değerlendirdikleri varsayım üzerine sosyal beğenirlik ölçekleri “yalan ölçekleri” olarak sıklıkla araştırmalarda kullanılmaktadır.( Akt. Şakar;2018)
Üniversite öğrencilerinin sosyal beğenirlik tercihlerini ve bu tercihlerin farklı değişkenlere göre değişip değişmediğini belirlemeyi amaçlayanbir çalışmada, “sağlıklı” olma sıfatı sosyal beğenirlik tercihleri arasında ilk sırada yer almıştır. Araştırmaya katılan öğrencilerin en çok tercih ettikleri sosyal beğenirlik sıfatları “sağlıklı”, “dürüst” ve “başarılı”dır. En az tercih edilen sosyal beğenirlik sıfatları ise “güzel/yakışıklı”, “güçlü” ve “zengin”dir. Ancak üç farklı teknik( Koğar & Gelbal )ile elde edilen sıralamalar arasında bazı farklılıklar ortaya çıkmıştır. “Sağlıklı” ve “sosyal” sıfatları dışında diğer sıfatlara ait sıralamalarda kullanılan tekniğe göre farklılıklar ortaya çıkmıştır. Ancak farklı tekniklerden elde edilen sonuçlar birbirine oldukça benzer sonuçlar vermiştir. Bu durum kullanılan farklı tekniklerin birbirlerinden farklı olan sayıltılarının karşılandığının bir göstergesidir. Sağlıklı olma, adil olma, dürüst olma gibi bazı sıfatlarda farklılıklar görülmekle birlikte, bu farklılıkların düşük düzeyde kaldığı belirlenmiştir. Sosyal beğenirlik tercihlerinin cinsiyet, yaş, arkadaş sayısı ve gelir düzeyine göre oldukça benzer çıkmasına, tercih edilen sosyal beğenirlik sıfatlarının kararlı bir yapıya sahip olmalarının neden olduğu düşünülmektedir.( https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/19641)
Sosyal beğenirlik üzerine yapılan çalışmalar göstermektedir ki, toplumun değer yargılarıyla, beğenileriyle ilişkili herhangi bir konunun araştırılmasında sosyal beğenirlik etkisinin dikkate alınması gerekmektedir. (Kozan, 1984). Bu sebeple toplumun ve çağın gereksinimlerini karşılayacak düzeyde bir sosyal beğenirlik ölçeğinin geliştirilmesinin olası yararları göz önüne alınarak, bu çalışmada farklı disiplinlerde yapılan araştırmalara yardımcı olmak amacıyla bir sosyal beğenirlik ölçeği geliştirilmiş ve ölçeğin geçerlik ve güvenirlilik ön incelemesi yapılmıştır.( https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1219943)
Sosyal medya uygulamaları görsel siteler olmaları nedeniyle görünürlüğü arttırmakta, çevrimiçi olan izleyicilere anında ulaşımı sağlamaktadır. Bu nedenle izleyici kitlesi üzerinde sürekli ve en üst düzey etkiyi oluşturma özelliğine sahiptir. Gençlerin kendisinin ve başkalarının görünümlerini değerlendirmeleriyle bir beden imajı oluşturması, çok hızlı-anında görünüş karşılaştırması ve akran geri bildirimi sunması nedeniyle sosyal medya üzerinden gerçekleşmektedir. Gençlerin fiziksel görünüme odaklanmaları, internet sunucuların onların ilgilerini tespit ederek yeni imajlar için ortam hazırlaması ve fırsatları çoğaltarak ideal bedene ulaşımı zorlaştırması ciddi memnuniyetsizliklere neden olmaktadır. İçselleştirilmiş beden imajlarının yerini sürekli yenileri aldığından yeni arzular peşinden koşan nesneleşmiş bedenler ortaya çıkmaktadır Günümüz geç modern toplumlarında bireyler ideali yaratmaya çalışarak, olduğu gibi değil olmak istediği gibi görünmeye çalışmaktadır. Bu şekilde idealleştirdiği bedenini sosyal medya ile görünür kılarak aynı zamanda kendini tanımlamaya çalışmaktadır. Sosyal medya toplumlarda bireylerin hem bedensel deneyimler gerçekleştirdiği hem de bunları sergilediği ortam haline dönüşmüştür. İnsanların bedenleri hakkındaki öznel deneyimleri ile dış gözlemci tarafından algılananlar arasında yeni bir beden imajı oluşmaktadır. Bu beden imajı eskiden tanımlandığı gibi artık sadece vücudun oranlarının, hareket kapasitesinin veya bozukluklarının değerlendirilmesi durumu değildir. Beden imajı artık toplumsal olarak inşa edilmekte, sosyal medya aracılığıyla görünür kılınmakta ve denetlenmektedir. . https://www.researchgate.net/publication/351834627_GORUNUMLE_ILISKILI_SOSYAL_MEDYA_BILINC_OLCEGININ_TURKCE_UYAR LAMASI_GECERLIK_VE_GUVENIRLIK_CALISMASI
Beden imajına odaklanan dijital aktiviteler, bireylerin dış görünüşlerinden duydukları memnuniyetsizliği pekiştirerek, sosyal medya platformlarında daha olumlu bir izlenim bırakma arayışını tetikleyebilir. Yüksek düzeyde sosyal görünüm kaygısına sahip bireyler, sosyal medya platformlarında görünüşlerine daha fazla odaklanmaktadır. Bu da sosyal medya etkileşimlerinde algılanan dış görünüm baskısını artırmaktadır (Çetinkaya vd., 2022, s. 64). Çünkü sosyal görünüm kaygısı ile başkaları üzerinde olumlu bir izlenim oluşturma arasında güçlü bir ilişki vardır. (Boursier vd., 2020).
Eleştirel farkındalığı yüksek bireyler, sosyal medyada sunulan içeriklerin gerçeği tam anlamıyla yansıtmadığının bilincine vararak, kendilerini bu tür içeriklere karşı daha dirençli hale getirebilirler. Bu bilinçli yaklaşım bireylerin sosyal medya içeriklerini sağlıklı bir şekilde tüketmelerine ve görünümle ilgili karşılaştırmaların olumsuz etkilerinden korunmalarına olanak sağlayabilir. Sosyal medya kullanımında eleştirel farkındalığı geliştirmek, bireyleri yalnızca içerikleri tüketen değil aynı zamanda bu içerikleri değerlendiren ve sınırlarını belirleyen aktif kullanıcılar haline getirir (Karacan Doğan & Durmuş, 2023).
Konu ile ilgili bir ölçek
Sosyal Beğenirlik Ölçeği: Erzen vd. (2021) tarafından geliştirilmiş olan ölçek kullanılmıştır. Ölçek 15 ifadeden oluşmaktadır Ayrıca ölçme aracı 2 alt boyuttan oluşmaktadır. (kabul görme, dikkat çekme).. 5’li likert tipinde olan ölçeğin (1= Kesinlikle Katılmıyorum, 5= Kesinlikle Katılıyorum) çalışma kapsamında güvenilirliği (α) 0,84 olarak tespit edilmiştir.
Uygulama
Bu bölümde “Sosyal Beğenirlik Ölçeği” ne ilişkin görüşlerinizi öğrenmek amacıyla çeşitli sorular verilmiştir. Lütfen size en uygun olan ifadeyi ilgili kutucuğu işaretleyerek belirtiniz.
Kesinlikle katılmıyorum:1
Katılmıyorum :2
Kısmen katılıyorum:3
Katılıyorum :4
Kesinlikle katılıyorum:5
1 Parlak renkli ve dikkat çekici kıyafetler giyince beğenileceğimi düşünüyorum. 1 2 3 4 5
2 Bir grupta yer alabilmek için pembe yalanlar söylediğim olmuştur. 1 2 3 4 5
3 Kaliteli bir telefonu olan insanların daha fazla itibar gördüğünü düşünüyorum. 1 2 3 4 5
4 Sosyal medyada daha fazla beğeni almak için her yolu denerim. 1 2 3 4 5
5 Takdir edilmek amacıyla iyilik yaparım. 1 2 3 4 5
6 Bir grupta kabul görmek için istemediğim sorumluluklar alabilirim. 1 2 3 4 5
7 Kalabalık bir ortamda, insanların dikkatini çekebilmek için herhangi bir işle (kitap okumak, müzik dinlemek, resim yapmak vs.) uğraştığım olmuştur 1 2 3 4 5
8 Övgü almadığımda bir işi yapmak bana zor gelir. 1 2 3 4 5
9 Bana övgüde bulunmayacak arkadaşlarımdan uzak dururum. 1 2 3 4 5
10 Bir topluluktan dışlanmamak için onların duygularını anlıyormuş gibi görünürüm. 1 2 3 4 5
11 İnsanların sosyal medya paylaşımımı beğenmesi benim için önemlidir. 1 2 3 4 5
12 Görmesini istediğim biri sosyal medya paylaşımımı beğenince mutlu olurum. 1 2 3 4 5
13 Sosyal medyada paylaşım yaptıkça mutlu oluyorum. 1 2 3 4 5
14 Sosyal medyada anılarımı paylaşmak hoşuma gider. 1 2 3 4 5
15 Bendeki değişimlerle ilgili (saç modeli, enerjik görünüm vs.) bana övgüde bulunulmasını beklerim. 1 2 3 4 5
Bir diğer çalışma aşağıdaki gibidir.
GÖRÜNÜMLE İLİŞKİLİ SOSYAL MEDYA BİLİNÇ ÖLÇEĞİ
Ölçek 13 maddeden oluşan, 7’li likert tipte bir ölçektir. Bireylerin sosyal medya ile ilgili deneyimlerini sorgulamaktadır. GİSMBÖ’nün sosyal medyanın beden imajındaki karmaşık rolünü anlamak ve sonrasında müdahale etmek için önemli bir ölçüm aracı olduğu belirtilmiştir. Ayrıca ölçekten alınan yüksek skorun beden imajı değişkenleri, yeme bozuklukları ve depresif belirtiler ile ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Not : Tüm maddeler için aralık 1-7 idi. 1 = Asla, 2 = Neredeyse Asla, 3 = Nadiren, 4 = Bazen, 5 = Sıklıkla, 6 = Neredeyse Her Zaman, 7 = Her Zaman. Ölçeğin tam talimatları şu şekildeydi: “Sonraki sorular sosyal medyayla ilgili deneyiminizi soruyor. Bu ölçek için 'sosyal medya' derken, Facebook, Snapchat ve Instagram gibi fotoğraf tabanlı sosyal medya sitelerini ve uygulamalarını kastediyoruz.
GÖRÜNÜMLE İLİŞKİLİ SOSYAL MEDYA BİLİNÇ ÖLÇEĞİ
1 İnsanlar benim fotoğrafımı çekerken, resimler sosyal medyada paylaşılırsa nasıl görüneceğimi düşünürüm.
2 İnsanlar sosyal medyada resimlerimi gördüklerinde vücudumun belirli bölgelerinin nasıl görüneceğini düşünürüm.
3 Yalnız olduğumda bile, bir sosyal medya resminde vücudumun nasıl görüneceğini hayal ederim.
4 Gün boyunca, insanlar sosyal medyada benim resimlerimi gördüklerinde ne kadar çekici görünebileceğimi düşünerek zaman geçiririm.
5 Sosyal medyadaki insanların resimlerimdeki fiziksel görünüşüme nasıl tepki vereceğini tahmin etmeye çalışırım.
6 Resimlerdeki çekiciliğim, sosyal medyada yaptığım her şeyden daha önemlidir.
7 Sosyal etkinliklere gittiğimde, eğlenceli vakit geçirmekten çok, sosyal medyada paylaşabileceğim resimleri önemserim.
8 Sosyal medyada albenisi olmayan bir fotoğrafım yayınlanırsa kendimi kötü hissederim.
9 Sosyal medyada kendi resimlerime tekrar tekrar bakarım.
10 Vücudumun belirli bölgelerinin neye benzediğini görmek için sosyal medya resimlerini yakınlaştırırım.
11 Birisi sosyal medyada yayınlanmak için bir resmimi çekerse, iyi göründüğümden emin olmak için önce ona bakmak isterim.
12 Resimlerimi sosyal medyada yayınlamadan önce, kendimi daha iyi göstermek için kırparım veya filtreler uygularım.
13 Birisi sosyal medyada yayınlanabilecek bir fotoğrafımı çekerse, olabildiğince daha güzel görünmek için belirli bir şekilde poz veririm.
Kaynakça
Akın, Hakan. (2001). Yaratıcı Örgüt Kültürünü Oluşturan Yönetici Tutumları: Kamu ve Özel Sektör Karşılaştırması. (Yüksek Lisans Tezi). Başkent Üniversitesi, Ankara.
Başpınar, S.(2021)t.c. tıp fakültesi öğrencilerinin engelli bireylere yönelik tutumları ve sosyal beğenirlik düzeyleri ile ilişkisi halk sağlığı uzmanlık tezi
kırıkkale üniversitesi
Çetinkaya, A., Metin, A., Erbiçer, E. S., & Yavuz, E. (2022). Adaptation of appearance-related social media consciousness scale into Turkish: A validity and reliability study on adolescents. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(1), 63-70. https://doi.org/10.24289/ijsser.1034318
Değirmenci, E., & Demirli, C. (2019). Çekirdek veya geniş ailede yetişen bireylerde sosyal onay gereksinimi ile benliğin farklılaşması arasındaki ilişkinin incelenmesi. Akademik Platform Eğitim ve Değişim Dergisi, 2 (1), 79-95.
Erzen, E., Yurtçu, M., Kalın, Ö. U., & Koçoğlu, E. (2021). Sosyal beğenirlik ölçeği’nin geliştirilmesi: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78), 879-891.
Haran, S. & Aydın, O. (1995). Depresyon, Umutsuzluk, Sosyal Beğenirlik ve Kendini Kurgulama Düzeyinin Ġntihar Fikirleri ile ĠliĢkisi, Kriz Dergisi, 3 (1-2) 218-222.
Johnson, T. P., Fendrich, M., & Hubbell, A. (2002, May). A validation of the CrowneMarlowe social desirability scale. In 57th Annual meeting of the american association for public opinion research (pp. 1661-1666)
Karacan Doğan, P., & Durmuş, G. (2023). Salon dansçıları ve halk oyuncuların beden imgesi esnekliği ile görünümle ilişkili sosyal medya bilinci arasındaki ilişkinin incelenmesi. ROL Spor Bilimleri Dergisi, Özel Sayı (1), 721-738.
King, Maryon F., Gordon C. Bruner. 2000. Social Desirability Bias: A Neglected Aspect of Validity Testing. Psychology and Marketing. c. 17. s. 2: 79-103.
Kozan, K. (1984). Davranış Bilimleri Araştırmalarında Sosyal Beğenirlik Boyutu Ve Türkiye Için Bir Sosyal Beğenirlik Ölçeği. ODTÜ Gelişme Dergisi, 10, 447–477.
Krumpal, Ivar. 2013. Determinants of Social Desirability Bias in Sensitive Surveys: A Literature Reviews. Qual Quant. c. 47. s. 4: 2025-2047.
McCrae, Robert R., Paul T. Costa. 1983. Social Desirability Scales: More Substance than Style. Journal of Consulting and Clinical Psychology. c. 51. s. 6: 882- 888.
53. Paulhus DL. Two-Component Models of Socially Desirable Responding. Journal of Personality and Social Psychology. 1984; 46(3): 598- 609.
Randall DM, Fernandes MF.The Social Desirability Response Bias in Ethics Research. Journal of Business Ethics. 1991;10(11): 805-817. 55
Şakar, G. (2018)Psikolojik Danışman Adaylarının Özgeciliklerinin, Duygusal zekâ, Kültürel Duyarlılık ve Sosyal Beğenirlik Açısından Yordanması . Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi .istanbul 2018
Ural, T., & Özbirecikli, M. (2006). Is ethical judgement influenced by social desirability in responding? An analyse on Turkish accountants. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15(1), 393–410.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1219943
https://pdfs.semanticscholar.org/bbeb/a1d6f9ef7b45a0c5d716ffff148a6651fccd.pdf
https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/19641
https://www.researchgate.net/publication/351834627_GORUNUMLE_ILISKILI_SOSYAL_MEDYA_BILINC_OLCEGININ_TURKCE_UYAR LAMASI_GECERLIK_VE_GUVENIRLIK_CALISMASI
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S174014451930186X
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Sosyal Beğenirlik Nedir?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
