Küçük Çocukları Değerlendirmede Faydalı Bir Ölçek... Ahlaki ve Sosyal Kural Algısı Ölçeği (Scale For Preschool Children's Conceptions Of Moral And Social Rules)
Araştırmaya katılan çocukların ahlaki ve sosyal kural bilgilerini değerlendirmek için Smetana (1981: 1333-1336) tarafından geliştirilen resimler kullanılır.
Araştırmada çocukların ahlaki kurallarla ilgili bilgisini tespit etmek için ahlaki kuralların ihlal edilmesini gösteren 5 resim, sosyal kurallarla ilgili bilgisini ölçmek sosyal kuralların ihlal edilmesini gösteren 5 resim olmak üzere toplam 10 resim kullanılmıştır. Resimlerin her biri için çocuğa ardışık olarak 5 soru sorulur. Sorulan her bir soru, ölçeğin 5 alt boyutuna yönelik veri oluşturmak amaçlıdır.
Ahlaki kurallar ile ilgili çocuklara gösterilen resimler şunlardır;
Resim 1. Bir çocuk diğerine vuruyor,
Resim 2. Bir çocuk oyuncak ayısını paylaşmak istemiyor,
Resim 3. Bir çocuk diğer çocuğu itiyor,
Resim 4. Bir çocuk diğerine su atıyor,
Resim 5. Bir çocuk diğer çocuğun elmasını zorla alıyor.
Sosyal kurallarla ilgili çocuklara gösterilen resimler ise şunlardır;
Resim 1. Bir çocuk oyuna katılmıyor,
Resim 2. Bir çocuk hikâye saatinde istenilen yere oturmuyor,
Resim 3. Bir çocuk elmayı yedikten sonra kabuklarını çöpe değil yere atıyor,
Resim 4. Bir çocuk doğru yere oyuncağını koymuyor,
Resim 5. Bir çocuk paltosunu askıya asmıyor ve yere atıyor.
Çocukların ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili algılarını değerlendirmek için her bir resimle ilgili çocuklara şu sorular yöneltilmektedir:
Soru 1- Resimdeki olay sence doğru mu yanlış mı? Eğer bu olay yanlışsa sence ne kadar yanlıştır? (Ciddiyet Boyutu)
Soru 2-Resimdeki çocuğun yaptığını öğretmeni görmezse çocuğun bu davranışı doğru olur muydu? (Otorite Yokluğu Boyutu)
Soru 3- Resimdeki olayla ilgili daha önceden konulmuş bir kural olmasaydı çocuğun bu davranışı doğru olur muydu? (Kuralların Yokluğu Boyutu)
Soru 4- Resimdeki bu çocuğun başka bir okulda ya da evde böyle davranması doğru olur mu? (Genelleme Boyutu)
Soru 5- Öğretmeni bu çocuğa, bu davranışından dolayı ceza versin mi? Eğer evetse “Ne kadar ceza versin?” “Az m. yoksa çok mu ceza versin?” (Ceza Boyutu)
Ahlaki ve sosyal kural bilgisi ölçeğinin puanlanması: Ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili ciddiyet algısı alt boyutunu ölçmek için her çocuğa, önünde kendine gösterilen resimlerdeki olaylar hakkındaki kararını bildirebileceği üç farklı yüz ifadesi kullanılmıştır. Her resimden sonra çocuğun önüne yüz ifadelerini içeren kartlar sıralanmış ve “Resimde gösterilen olaya tepkin nasıl olurdu? yüz ifadelerinden birini seçer misin?” diye sorulmuştur.
1. yüz ifadesi; mutlu yüz ifadesi (onaylayan)= 1 puan.
2. yüz ifadesi; biraz kızgın (onaylamayan)= 2 puan.
3. yüz ifadesi; çok kızgın (hiç onaylamayan, Bu çok kötü bir şey)= 3 puandır.
Seçer, Sarı ve Olcay (2006), ülkemizde uygulanmak üzere ölçeğin kapsam geçerliliğini ve görünüş geçerliliğini incelemiştir. (Seçer vd., 2006).
Çocukların ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili otorite ve kural yokluğu ve genelleme alt boyutlarına ait cevaplarını değerlendirmek amacıyla ikinci bir ölçme yapılmıştır. Bu amaçla ölçekteki resimler tekrar gösterilmiştir. Örneğin, otorite yokluğu ve kural yokluğunda, farklı ortamlarda olayın uygulanabilirliği ile çocuğun tutumunu ölçmek için bu davranışı yaparken öğretmen görmese ve kural olmasa resimdeki davranışın doğru olup olmadığı ve okul dışındaki yerlerde (ev, park, komşu evi vs.) yapılıp yapılmayacağı sorulmuştur. Doğru veya yapılabilir cevabı “0” yanlış ya da yapılamaz cevabı “1” ile puanlanmıştır.
Ahlaki ve sosyal kuralların çiğnenmesi durumunda çocuğun ceza ile ilgili tutumunu ölçmek için resimdeki davranışı yapan çocuğa yaptığı yanlıştan dolayı öğretmeninin ceza verip vermemesi gerektiği sorulmuştur. Ceza verilmesin cevabı “0” , ceza verilsin ama az verilsin cevabı 1, çok ceza verilsin cevabı 2 ile puanlanmıştır.
Bir diğer çalışmada ,araştırmanın örneklemine alınan çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kural bilgilerini tespit etmek için kullanılan senaryolar Buchanan-Barrow ve Barrett (1998a) tarafından geliştirilmiştir.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114735
Ahlaki kurallar ile ilgili senaryolar
; Senaryo 1: Bir çocuk okulunun bahçesinde kaydırakta oynayan çocukları itmek yasak olmasına rağmen başka bir çocuğu aşağıya itiyor ve çocuk yere düşüyor.
Senaryo 2: Bir çocuk okulunda başkalarının eşyalarını izinsiz almak yasak olmasına rağmen başka bir çocuğun çantasından habersiz bir kitap alıp kendi çantasına koyuyor.
Sosyal kurallarla ilgili senaryolar;
Senaryo 3: Bir çocuk okulunda koridorda koşma yasağı olmasına rağmen teneffüste birinci olarak okulun bahçesine çıkmak için koridorda koşuyor.
Senaryo 4: Bir çocuk okulunda kütüphanede çalıştıktan sonra kullandığınız kitapları tekrar yerine koymalısınız kuralı olmasına rağmen kitaplara baktıktan sonra karnı acıkıyor ve kitapları yerlerine koymadan kütüphaneden ayrılıyor.
Keyfi sosyal kurallarla ilgili senaryolar;
Senaryo 5: Bir çocuk okulunda oyun bahçesinde bulunan sarı çizginin dışında oyun oynamak yasak olmasına rağmen topa vuruyor ve top sarı çizginin dışına çıkıyor çocuk da topunu almak için sarı çizginin dışına çıkıyor.
Senaryo 6: Bir çocuk okulunda öğretmenine sen diye hitap etmek yasak olmasına rağmen öğretmenine başka öğretmenin sen diye hitap ettiğini duyuyor ve öğretmenini sen diye çağırmanın eğlenceli olabileceğini düşünüp başka bir seferde o da öğretmenine sen diye hitap ediyor.
Her senaryodan sonra çocuklara sekiz soru sorulmuştur.
Senaryo 1’den sonra sorulan sorular,
Soru 1: Annesi veya babası çocuğa kaydırakta oynayan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 2: Öğretmeni çocuğa kaydıraktan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 3: Okulun müdürü çocuğa kaydırakta oynayan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 4: Çocuğun kaydıraktan arkadaşını ittiğini başka bir çocuk görse fakat öğretmeni bu olayı görmese gören çocuk gördüklerini öğretmenine söylemeli mi? Evet......, Hayır........
Soru 5: Bu çocuğun yaptığı davranış yani kaydırakta oynayan arkadaşını itmesi sence kötü mü? Kötü değil mi? Eğer kötü ise ne kadar kötü? Kötü değil.........., kötü............, çok kötü...........
Soru 6: “Başkalarını itmemeliyiz” kuralı değiştirilebilir mi? Evet......, Hayır........
Soru 7: Çocuğun okulunda kaydırakta oynayan çocukları itmek yasak olmasa kaydırakta oynayan çocukları itmesi sence doğru mu veya yanlış mı? Doğru........., Yanlış........
Soru 8: Bu çocuğun okulun dışında örneğin, parkta kaydırakta oynayan çocukları itmesi doğru mu veya yanlış mı? Doğru........., Yanlış........
Puanlama: Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili aile otoritesi, öğretmen otoritesi, müdür otoritesi, suçluyu ihbar etme ve değiştirilebilirlik ile ilgili bilgi düzeylerini saptamak için sorulan soru 1, soru 2, soru 3, soru 4, ve soru 6’ya verdikleri evet cevabına 0 puan, hayır cevabına ise 1 puan verilmiştir.
Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili kural yokluğu ve genellenebilirlik algısının belirlenmeye çalışıldığı soru 7 ve 8’e verdikleri doğru cevabına 0 puan, yanlış cevabına ise 1 puan verilmiştir.
Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili ciddiyet algısını sınamak için sorulan soru 5’e verdikleri kötü değil cevabına 0 puan, kötü cevabına 1 puan, çok kötü cevabına ise 2 puan verilmiştir.
Kaynak:
Seçer, Z.& Çağdaş, A.& Seçer, F. (2006). Çocukların okul ortamındaki ahlaki ve sosyal kuralları ayırtetme becerisinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20.
Smetana, J.G.(1981). Preschool children's conceptions of moral and social rules. Child Development, 52(1333-1336).
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114735
Araştırmada çocukların ahlaki kurallarla ilgili bilgisini tespit etmek için ahlaki kuralların ihlal edilmesini gösteren 5 resim, sosyal kurallarla ilgili bilgisini ölçmek sosyal kuralların ihlal edilmesini gösteren 5 resim olmak üzere toplam 10 resim kullanılmıştır. Resimlerin her biri için çocuğa ardışık olarak 5 soru sorulur. Sorulan her bir soru, ölçeğin 5 alt boyutuna yönelik veri oluşturmak amaçlıdır.
Ahlaki kurallar ile ilgili çocuklara gösterilen resimler şunlardır;
Resim 1. Bir çocuk diğerine vuruyor,
Resim 2. Bir çocuk oyuncak ayısını paylaşmak istemiyor,
Resim 3. Bir çocuk diğer çocuğu itiyor,
Resim 4. Bir çocuk diğerine su atıyor,
Resim 5. Bir çocuk diğer çocuğun elmasını zorla alıyor.
Sosyal kurallarla ilgili çocuklara gösterilen resimler ise şunlardır;
Resim 1. Bir çocuk oyuna katılmıyor,
Resim 2. Bir çocuk hikâye saatinde istenilen yere oturmuyor,
Resim 3. Bir çocuk elmayı yedikten sonra kabuklarını çöpe değil yere atıyor,
Resim 4. Bir çocuk doğru yere oyuncağını koymuyor,
Resim 5. Bir çocuk paltosunu askıya asmıyor ve yere atıyor.
Çocukların ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili algılarını değerlendirmek için her bir resimle ilgili çocuklara şu sorular yöneltilmektedir:
Soru 1- Resimdeki olay sence doğru mu yanlış mı? Eğer bu olay yanlışsa sence ne kadar yanlıştır? (Ciddiyet Boyutu)
Soru 2-Resimdeki çocuğun yaptığını öğretmeni görmezse çocuğun bu davranışı doğru olur muydu? (Otorite Yokluğu Boyutu)
Soru 3- Resimdeki olayla ilgili daha önceden konulmuş bir kural olmasaydı çocuğun bu davranışı doğru olur muydu? (Kuralların Yokluğu Boyutu)
Soru 4- Resimdeki bu çocuğun başka bir okulda ya da evde böyle davranması doğru olur mu? (Genelleme Boyutu)
Soru 5- Öğretmeni bu çocuğa, bu davranışından dolayı ceza versin mi? Eğer evetse “Ne kadar ceza versin?” “Az m. yoksa çok mu ceza versin?” (Ceza Boyutu)
Ahlaki ve sosyal kural bilgisi ölçeğinin puanlanması: Ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili ciddiyet algısı alt boyutunu ölçmek için her çocuğa, önünde kendine gösterilen resimlerdeki olaylar hakkındaki kararını bildirebileceği üç farklı yüz ifadesi kullanılmıştır. Her resimden sonra çocuğun önüne yüz ifadelerini içeren kartlar sıralanmış ve “Resimde gösterilen olaya tepkin nasıl olurdu? yüz ifadelerinden birini seçer misin?” diye sorulmuştur.
1. yüz ifadesi; mutlu yüz ifadesi (onaylayan)= 1 puan.
2. yüz ifadesi; biraz kızgın (onaylamayan)= 2 puan.
3. yüz ifadesi; çok kızgın (hiç onaylamayan, Bu çok kötü bir şey)= 3 puandır.
Seçer, Sarı ve Olcay (2006), ülkemizde uygulanmak üzere ölçeğin kapsam geçerliliğini ve görünüş geçerliliğini incelemiştir. (Seçer vd., 2006).
Çocukların ahlaki ve sosyal kurallarla ilgili otorite ve kural yokluğu ve genelleme alt boyutlarına ait cevaplarını değerlendirmek amacıyla ikinci bir ölçme yapılmıştır. Bu amaçla ölçekteki resimler tekrar gösterilmiştir. Örneğin, otorite yokluğu ve kural yokluğunda, farklı ortamlarda olayın uygulanabilirliği ile çocuğun tutumunu ölçmek için bu davranışı yaparken öğretmen görmese ve kural olmasa resimdeki davranışın doğru olup olmadığı ve okul dışındaki yerlerde (ev, park, komşu evi vs.) yapılıp yapılmayacağı sorulmuştur. Doğru veya yapılabilir cevabı “0” yanlış ya da yapılamaz cevabı “1” ile puanlanmıştır.
Ahlaki ve sosyal kuralların çiğnenmesi durumunda çocuğun ceza ile ilgili tutumunu ölçmek için resimdeki davranışı yapan çocuğa yaptığı yanlıştan dolayı öğretmeninin ceza verip vermemesi gerektiği sorulmuştur. Ceza verilmesin cevabı “0” , ceza verilsin ama az verilsin cevabı 1, çok ceza verilsin cevabı 2 ile puanlanmıştır.
Bir diğer çalışmada ,araştırmanın örneklemine alınan çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kural bilgilerini tespit etmek için kullanılan senaryolar Buchanan-Barrow ve Barrett (1998a) tarafından geliştirilmiştir.
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114735
Ahlaki kurallar ile ilgili senaryolar
; Senaryo 1: Bir çocuk okulunun bahçesinde kaydırakta oynayan çocukları itmek yasak olmasına rağmen başka bir çocuğu aşağıya itiyor ve çocuk yere düşüyor.
Senaryo 2: Bir çocuk okulunda başkalarının eşyalarını izinsiz almak yasak olmasına rağmen başka bir çocuğun çantasından habersiz bir kitap alıp kendi çantasına koyuyor.
Sosyal kurallarla ilgili senaryolar;
Senaryo 3: Bir çocuk okulunda koridorda koşma yasağı olmasına rağmen teneffüste birinci olarak okulun bahçesine çıkmak için koridorda koşuyor.
Senaryo 4: Bir çocuk okulunda kütüphanede çalıştıktan sonra kullandığınız kitapları tekrar yerine koymalısınız kuralı olmasına rağmen kitaplara baktıktan sonra karnı acıkıyor ve kitapları yerlerine koymadan kütüphaneden ayrılıyor.
Keyfi sosyal kurallarla ilgili senaryolar;
Senaryo 5: Bir çocuk okulunda oyun bahçesinde bulunan sarı çizginin dışında oyun oynamak yasak olmasına rağmen topa vuruyor ve top sarı çizginin dışına çıkıyor çocuk da topunu almak için sarı çizginin dışına çıkıyor.
Senaryo 6: Bir çocuk okulunda öğretmenine sen diye hitap etmek yasak olmasına rağmen öğretmenine başka öğretmenin sen diye hitap ettiğini duyuyor ve öğretmenini sen diye çağırmanın eğlenceli olabileceğini düşünüp başka bir seferde o da öğretmenine sen diye hitap ediyor.
Her senaryodan sonra çocuklara sekiz soru sorulmuştur.
Senaryo 1’den sonra sorulan sorular,
Soru 1: Annesi veya babası çocuğa kaydırakta oynayan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 2: Öğretmeni çocuğa kaydıraktan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 3: Okulun müdürü çocuğa kaydırakta oynayan arkadaşını itebileceğini söyleseydi çocuğun bunu yapması doğru olur muydu? Evet......, Hayır........
Soru 4: Çocuğun kaydıraktan arkadaşını ittiğini başka bir çocuk görse fakat öğretmeni bu olayı görmese gören çocuk gördüklerini öğretmenine söylemeli mi? Evet......, Hayır........
Soru 5: Bu çocuğun yaptığı davranış yani kaydırakta oynayan arkadaşını itmesi sence kötü mü? Kötü değil mi? Eğer kötü ise ne kadar kötü? Kötü değil.........., kötü............, çok kötü...........
Soru 6: “Başkalarını itmemeliyiz” kuralı değiştirilebilir mi? Evet......, Hayır........
Soru 7: Çocuğun okulunda kaydırakta oynayan çocukları itmek yasak olmasa kaydırakta oynayan çocukları itmesi sence doğru mu veya yanlış mı? Doğru........., Yanlış........
Soru 8: Bu çocuğun okulun dışında örneğin, parkta kaydırakta oynayan çocukları itmesi doğru mu veya yanlış mı? Doğru........., Yanlış........
Puanlama: Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili aile otoritesi, öğretmen otoritesi, müdür otoritesi, suçluyu ihbar etme ve değiştirilebilirlik ile ilgili bilgi düzeylerini saptamak için sorulan soru 1, soru 2, soru 3, soru 4, ve soru 6’ya verdikleri evet cevabına 0 puan, hayır cevabına ise 1 puan verilmiştir.
Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili kural yokluğu ve genellenebilirlik algısının belirlenmeye çalışıldığı soru 7 ve 8’e verdikleri doğru cevabına 0 puan, yanlış cevabına ise 1 puan verilmiştir.
Çocukların ahlaki, sosyal ve keyfi sosyal kurallarla ilgili ciddiyet algısını sınamak için sorulan soru 5’e verdikleri kötü değil cevabına 0 puan, kötü cevabına 1 puan, çok kötü cevabına ise 2 puan verilmiştir.
Kaynak:
Seçer, Z.& Çağdaş, A.& Seçer, F. (2006). Çocukların okul ortamındaki ahlaki ve sosyal kuralları ayırtetme becerisinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20.
Smetana, J.G.(1981). Preschool children's conceptions of moral and social rules. Child Development, 52(1333-1336).
https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/114735
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Küçük Çocukları Değerlendirmede Faydalı Bir Ölçek... Ahlaki ve Sosyal Kural Algısı Ölçeği (Scale For Preschool Children's Conceptions Of Moral And Social Rules)" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
