Şişmanlık çağımızın sağlık sorunları arasında yerini almış ve beraberinde tam tersi olarak zayıflık gibi bir diğer sorunu getirmiştir. Gerçek anlamda şişman olsun olmasın (BKI’ ye göre) çoğu insanda zayıflama kaygısı oluşmaktadır. Zayıflamak için geliştirilen yöntemler ve bunlar üzerinde harcanan tonlarca parayla birlikte çoğu insan kilo vermede başarılı olacağını sanmaktadır. Fakat sonuca baktığımızda çoğu hüsranla sonuçlanmaktadır. Bu başarısızlığın bir kısmı kilo vermeye çalışan kişilerin bunu yanlış nedenler için yapmalarıdır; mezuniyet balosu için birkaç beden incelmek veya film yıldızları ve mankenler tarafından oluşturulan güzellik standartlarına ulaşmak gibi. Güzellik görecelidir fakat unutmayalım her çiçek kendi dalında güzeldir.

İnsanlar zayıflamak için hep mucizevi bir şeyler aramaktadırlar. Başarısızlığın nedeninin yanlış amaçlar olduğu kadar mucizevi olarak gösterilen yanlış yöntemlerin uygulanması olduğu apaçık ortadadır.

Peki bu yöntemler nelerdir?

• Diyetisyenin hazırlanmış olduğu diyetler haricindeki diyetler denemek,

• Kişiye özel olmayan diyetler (özellikle gazete, dergi vb. yayınlarda bulunan; kişilerin özellikleri dikkate alınmayan diyetler)

• Popüler diyetler

• Kısa sürede hızlı kilo kaybı sağlayan “şok” diyetler

• Yeterli ve dengeli beslenme alışkanlığı kazandırılmayıp, özel ürünleri öneren diyetler,

• Tek tip besine dayalı diyetler,

• Zayıflattığı öne sürülen ve pek çok yan etkisi bulunan ilaçlarla beraber önerilen diyetler,

• Gerçek kilo kaybı yerine vücuttan sadece su kaybına neden olan diüretik ilaçlar, çaylar ve saunalar.

Diyetisyenin hazırlamamış olduğu diyetler kesinlikle kullanılmamalıdır. Çünkü diyet yazmada en yetkili ve en bilgili kişi diyetisyendir.

Kişiye özel olmayan diyetleri genelde gazetelerde dergilerde gördüğümüz gibi ünlüler tv programlarında çıkıp kendi diyetlerini de söyleyebilmektedirler. Kişinin alması gereken enerji ve vücut oranlarına özel olmayan diyetler kişiye faydalı olacağına zararlı olabilir ve kilo korunumu sağlanamayabilir.

Piyasa çok sayıda özel ürün bulunmaktadır. Bunların birçoğu toz şeklindedir. Öğünlerde bu tozu mama şekline getirip yenmesi durumunda zayıflanacağı söylenmektedir. Doğal ve çeşitli besinlerin bulunduğu günümüzde tek tip besine dayalı beslenme ileriki dönemlerde insanlarda bıkkınlık yapabileceğinden yani psikolojik baskı şekline dönüştüğünden yeterli sonucu veremez.

Tek tip besine dayalı diyetler özel ürüne dayalı diyetlerdeki gibi bıkkınlık hissine neden olabileceği gibi yeterli ve çeşitli miktarda besin öğesi alımını engellediği için çeşitli sağlık sorunlarına neden olabilir.

Peki nedir bu popüler diyetler?

Belli dönemlerde kitap-dergi, televizyon, radyo gibi medyatik araçlarla moda haline getirilen, zayıflatıcı olduğu öne sürülen diyetlerdir. Kişiler bu mucizevi gibi gösterilen bu diyetlere bilinçsizlik, çaresizlik, sabırsızlık gibi nedenlerle ilgi gösterirler. Bu tür diyetler dengesiz ve yetersiz beslenmeye bağlı olarak sağlık problemlerine yol açabildiğinden ve doğru beslenme alışkanlığı kazandırmadığından uygulanmaları önerilmeyen diyetlerdir.

İşte bazı popüler diyetler.

Bunların başında özellikle Dr. Atkins ile ünlenen ketojenik diyetler gelmektedir.

Diyetin karbonhidrat miktarı aşırı kısıtlayıp (günlük 50g’ın altında) kanda keton cisimciklerinin artmasına böylelikle ketozise neden olan diyetlerdir. Normalde keton cisimcikleri kanda çok az miktarlarda bulunurken, yükselmeleri durumunda hastalık tablosu ortaya çıkar. En belirgin özelliği ağızda aseton kokusudur.

Düşük enerjili ketojenik diyetlerin karbonhidrat miktarları kısıtlı bunun aksine protein ve yağ miktarları ise yüksektir. Bu diyetlere örnek olarak Atkins, Stilman Diyeti verilebilir. Atkins’in mucizevi olarak tanımladığı diyeti, kitaplarında pastırma, yumurta ve tereyağına izin verirken, ekmek ve meyve tüketimini azaltmayı öğütlemektedir. Atkins’in görüşü karbonhidratların azaltılıp protein ve yağa ağırlık verilmesi halinde, bedenin ketozis denilen metabolik bir süreç yoluyla glikojen depolarının boşalıp vücudun yağ yakacağı yönündedir. Fakat Atkins’in bu diyetinin baş ağrısı, kabızlık ve nefesin kötü kokması bir yana meme ve prostat kanseri ile kalp hastalıklarının riskini arttırdığı düşünülmektedir.

Vücudun sıvı ve elektrolit dengesi bozulur. ,

Sinir sistemiyle ilgili sorunlar ortaya çıkar. (baş ağrısı, konsantrasyon bozukluğu, sinirlilik)

Osteoporoz riski artar.

Bazal metabolizma hızında azalma

Bulantı, kusma, ishal, konstipasyon

Yorgunluk, uyuşukluk

Adet düzensizliği

Kanda ürik asit yükselebilir, böylece gut hastalığına benzer bir durum ortaya çıkabilir.

Kanda lipit (yağ) ve kolesterol yükselebilir, böylece kalp-damar hastalığı riski ortaya çıkabilir.

Kalpte ritm bozuklukları, tansiyon düşüklüğü görülebilir, böylece ölüm riski artabilir.

Tek besine dayalı, zayıflatıcı olduğu öne dürülen moda diyetlerdir. Bu diyette sadece meyveler yer alır. Yaklaşık 900 kal/gün enerji içerir. %95 oranında karbonhidrat, %5 oranında protein içerir, yağ içermez. Başta protein ve elzem yağ asitleri olmak üzere birçok vitamin (A, D, E, K vitaminleri) ve mineralden yetersiz bir diyettir. Tek besine dayalı olduğundan sağlıksızdır.

Vejetaryen tipi, az yağlı ve yüksek karbonhidrat ve posalı bir diyettir. Yaklaşık 700-1200 kal/gün enerji sağlar. Enerjinin %65’i karbonhidratlardan ve %25’i bitkisel proteinlerden karşılanır. Özellikle hayvansal protein olmadığı için kalsiyum ve B12 vitamini yetersizliğine neden olur.