|
|
 |
İNFERTİLİTE (KISIRLIK) VE NEDENLERİ
|
1 yıl korunmadan girilen düzenli ilişkiye rağmen gebelik oluşmaması şeklinde tanımlanır. Bu tanım genç çiftlerin her ay %25’ inin 1 yıl içinde de %85’ inin gebe kalacağını gösteren istatistiklere dayanılarak yapılmıştır. Buna göre çiftlerin % 15 i infertil kabul edilir. Son yıllarda infertilite konusuna yoğun ilginin başlıca 3 nedeni vardır:
İnfertilitede ilk görüşme ve muayene Çiftin öyküsü alınır. Kaç yıldır çocuk sahibi olamadıkları,bugüne kadar uygulanan tedaviler,kadının yaşı gibi veriler kararda önem taşır.Eski tahliller gözden geçirilir.Ultrasonografi ile yumurtalıkların ve rahmin değerlendirilmesi ve sperm analizi 2 temel tetkikdir.Biz kadında tiroid ve prolaktin hormonlarını da muhakkak değerlendirmekteyiz.Bunun dışındaki tetkikler(Adetin 3. günündeki hormonlar,rahim filmi-HSG,histeroskopi,laparoskopi,kromozom analizi) gerekli görüldüğünde yapılır.Sperm antikorları,endometrial biopsi,postkoital test(ilişki sonrası) faydası sınırlı çoğu kere gereksiz yapılan testlerdir.Buradan da anlaşılabileceği gibi bir tüp bebek uygulaması hemen başlatılacağı gibi bazen aylar süren hazırlıklar da gerekebilir.Fazla kiloların verilmesi,şeker ,guatr gibi sorunların düzeltilmesi,polikistik hastaların tedaviye hazırlanması,gerekli görüldüğünde polip,hidrosalpenks gibi problemlerin ameliyat edilmesi tüp bebeğe başlama sürecini uzatır. Erkek Faktörü: Spermiogram testi ile tanı konur. Sperm 2-5 gün dinlendikten sonra genellikle masturbasyonla verilir.Toksik olmayan özel prezervatifler kullanarak ilişkiyle verilmesi de mümkündür. Laboratuvarda veya evde verilen spermin 1 saat içinde değerlendirilmesi gerekir. Normal değerler: Volum…………...1,5-5 ml Konsantrasyon…..> 20 milyon/ml Toplam sperm…..> 40 milyon/ ejakulat Hareketlilik……...>%50 Şekil……………..>14 normal (Strict kriter) Şekil değerlendirmesi kruger’in strict kriterlerine göre yapıldığında %4’ün altı mikroenjeksiyonu zorunlu kılacak ölçüde ciddi şekil bozukluğu anlamına gelir.Ancak pratikde kendiliğinden gebelikler bile olabilmektedir.Bu muhtemelen değerlendiren kişilerin eğitimsizliğine bazen de sperm miktarının yetersiz olmasına bağlıdır. Sperm,beyinden gelen hormonal uyarılarla testisde yapılıp kanallar vasıtası ile dışarıya taşınır.Buna göre erkek faktörüne bağlı problemleri 3 ana bölümde düşünebiliriz. 1)Hormonal bozukluklar. 2)Testislerde sperm yapımının bozuk olması. 3)Yapılan spermin taşınamaması,kanallardaki tıkanıklıklar. -Hormonal bozukluklara çok sık rastlamayız. “Hypogonadotropik Hypogonadizm” adını verdiğimiz tabloda hipofiz bezinden salgılanması gereken FSH ve LH hormonları çok düşük düzeydedir. Bu erkeklerin hemen hemen tamamında 6 ay 1 yıl gibi uzun sürelerle kullanılan iğnelerle mikroenjeksiyon yapacak kadar sperm üretilebilmektedir. Vücut geliştirmek veya doping amacı ile dışardan alınan ve testesteron içeren ilaçlar da sperm yapımını hormonal yollarla bozar. Bu etki uzun süreli veya kalıcı olabilir. -Testisde sperm yapımı genetik bozuklarlar,inmemiş testis (kriptoorşidizm), enfeksiyon(kabakulak orşiti), ağır esrar-alkol-sigara kullanımı,radyasyon,kemoterapi-radyoterapi,uzun süreli ısıya maruz kalma ve çeşitli ilaçlarla bozulabilir. İnfertil erkeklerde kromozomal anomali sıklığı %7’dir. Normal sperm parametreleri olan erkeklerde bu oran %1 den azdır. Sperm miktarı azaldıkça oran artar. Mililitrede 5 milyondan az spermi olan erkeklerde genetik analiz önermekteyiz. Azoospermik erkeklerde genetik anormallik olasılığı %10-15’dir. En sık rastlananı kleinfelter sendromudur.Y kromozomu delesyonu, translokasyon, inversiyon infertil erkeklerde rastlanabilen diğer kromozomal anomalilerdir. Kleinfelterli azoospermik erkeklerin yarısında TESE ile sperm bulabilmekteyiz.Bu tabloda sperm kalitesi normale yakındır.Translokasyonlu olgularda sperm sayı ve hareketi ciddi oranda etkilenmemesine rağmen embriyoların genetik yapısı bozuk olmaktadır.Bu olgularda PGT(Preimplantasyon Genetk Tanı) ile sağlam embryo seçmekteyiz. İnversiyonda PGT faydasızdır.Düşük olasılığı yükselmekle birlikte canlı doğum olasılığı vardır. Varikosel infertil erkeklerin %40 kadarında rastlanan bir durumdur. Normal erkeklerdeki sıklığı da % 15 dir. İnfertilitede varikosel oparasyonlarının faydası tartışmalıdır ve önceden kestirmek zordur.Bu nedenle kime yapılacağına dikkatli karar vermek gerekir.Sperm parametreleri çok bozuk değilse,kadında bir problem yoksa,çift gençse ve evlilik süreleri çok uzun değilse denenebilir. -Sperm yollarındaki tıkanıklık doğumsal veya kazanılmış olabilir. Operasyonla kanalları açma girişimi genellikle başarılı olmadığından TESE-MESA gibi yöntemlerle sperm elde edilip mikroenjeksiyon uygulanır. Erkek faktörünü genel olarak değerlendirirsek olguların büyük çoğunluğunda bir sebep bulunamadığını görürüz.Sebebi tespit edilenlerin ancak %10 dan daha az bir kısmı ilaçla veya operasyonla düzebilir.Bu nedenle genellikle eldeki mevcut spermle ne yapabileceğimize karar vermek zorunda kalırız.Bu da sorunun ciddiyetine göre aşılama veya mikroenjeksiyon olmaktadır. Kadın Faktörü: -%40 ovulatuvar(yumurtlama problemi- en sık polikistik over sendromu) -%40 tubal ( kanal tıkanıklığı) -%10 açıklanamayan -%10 diğer (endometrium,rahim ağzı vb) nedenlerden kaynaklanır. Ovaryan faktör(Yumurtlama ile ilgili): Seyrek adet görme veya hiç adet görememe şeklinde olabileceği gibi sık adet görme şeklinde de kendini gösterebilir. En sık karşımıza çıkan şekli PCOS ( polikistik over sendromu ) dur.Yumurtlama düzensizliğine yol açan diğer problemler; -Tiroid hastalıkları -Yeme bozuklukları(anorexia) -Aşırı kilo kaybetmek veya almak -Obesite -Hiperprolaktinemi -Hipofiz tümörleridir. Bu hastalıkların tanısının konulması infertilite probleminin çözülmesi kadar kadının genel sağlık durumunun düzeltilmesi ve uzun süreli olumsuz etkilerden korunması açısından da gereklidir. Yumurtlama problemi yaşanabilen diğer durumlar erken menopoz ve hypogonadotropik hypogonadizmdir.Bu ikisi FSH –E2 testi ile kolayca ayırt edilir.Hypogonadotropik hastalar beyinden gerekli hormonlar salgılanmadığı ve dolayısı ile yumurtlama olmadığı için adet görmezler.Kandaki FSH düzeyi çok düşüktür.Bu durumda dışardan verilen menogon ve benzeri ilaçlarla yumurtlama sağlanır. Tubal Faktör: Enfeksiyon, endometriosis, appendisit,kronik iltihabi bağırsak hastalıkları (Chron,ülseratif kolit), geçirilmiş operasyonlara bağlı olarak kanallar tıkanabilir. Histerosalpingografi (HSG) geleneksel ve standart tanı yöntemidir. Jinekolog veya radyolog tarafından çekilebilen bu röntgen filmi her zaman doğru sonuç vermez.Açık olan tüpler kanallardaki kasılmaya bağlı olarak kapalı görünebileceği gibi normal olmayan tüpler açık gibi de görünebilir.İhtiyaç duyulduğunda Laporoskopi yapılabilir. Diğer faktörler: Rahim içindeki polip,myom ve yapışıklıklar(iltihabi veya kürtaja bağlı),rahim ağzındaki doğumsal veya sonradan operasyonlara bağlı gelişen anormallikler gebeliği engelleyebilir.Bu sorunların büyük kısmı histeroskopik operasyonlarla giderilir.
|
||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
||||
|
|
