|
|
|
Veteriner Tıpta Endoskopi
|
Veteriner Tıpta Endoskopi
Fiberoptik endoskop sistemi ince uzun optik cam fiberler vasıtasıyla ışığın ve görüntünün iletilmesinden temel alır. Fiberoptik görüntü kaplanmış camdan yapılmış binlerce ince fiberden oluşturulur. Kaplama, fiberler aracılığı ile ışığı merceğe yansıtan bir ayna gibi görev görür. Mercek, fiber gurubunun ilettiği imajı gözümüz ile görebileceğimiz bir görüntü olarak büyütür. Daha yakından bakılırsa, ekran ya da örümcek ağının yapısını görebilirsiniz. Aslında bu ekranda tüm fiberler bir diğerinin yanında sıralanmış durumdadır. Her fiber görüntünün bir kısmını oluşturur. Bu gurup içindeki fiberlerden biri kırılırsa, bu durum görüntüde ilgili fiber kısmında siyah nokta olarak görülecektir. Ama fiberin kaplaması çizilir ya da kalkarsa, ışık buradan sızacaktır ve bu durum tüm görüntü içinde ilgili fiber kısmının gri ışık olarak görülmesine neden olacaktır. İmajı gözlemleyebilmek için kullanılan ışık, ışık kaynağı aracılığı ile vücut boşluğuna gönderilir ve görüşü sağlamak için görüntü kaynağı aracılığı ile merceğe gelir. Cihazın kırık fiberlerinin sayısını belirlemek için tüpün ucunu bir ışık kaynağına tutmamız gerekir bunun için fulorasan ışığı en iyisidir. Ucu ışığa tutarken, mercekten bakılır ve endoskop odaklanır, bu sayede fiberlerin sınırları açık bir şekilde görülebilir. Video Endoskoplar Video endoskopi uzun yıllardır beşeri hekimlikte kullanılmaktadır ve hem tanı hem de sağaltım amacıyla at hekimliğinde henüz daha yeni olarak yaygınlaşmaya başlamıştır. Endoskopik harici video kameralar birleştirici ile fiberoptik endoskopun mercek kısmına tutturulabilir ve ne görmek istiyorsak onu ekranda görmemize olanak sağlar. Video endoskoplar ve endoskopik video kameralar ışığı lens ve CCD aracılığı ile toplar. CCD ışığı elektronik sinyale dönüştüren birçok minik pikselden oluşmuştur, bu elektronik sinyal işlemci birime gönderilerek orada monitörde görüntü oluşması için video sinyaline dönüştürülür. Yeni ve kullanılmış endoskopik harici video kameralara artan bir talep bulunmaktadır. Kameraların kullanımı tanının daha uygun bir şekilde görülerek belirlenmesine yardımcı olabilir. Merceğe direkt olarak bakarsak net bir görüntü kaydedilir. Ancak, kamera ile görüntü daha koyu görülebilir. Bu durum kameranın gözümüz kadar iyi bir şekilde ışığa duyarlılık yeteneğine sahip olmamasındandır. Harici video kamera ile fiberoptik cihazın kullanımı Moiré femomenine neden olabilir. Kamera, endoskop içindeki fiberlerden görüntü oluşturmaya çalıştığında bu durum oluşur. Cihazın CCD sensörü ışığı elektronik sinyale çeviren minik piksellerden oluşur bu sayede görüntü işlemciye gönderilebilir. Endoskopta oluşan görüntü, mercekte tek bir imaj olarak toplanan, minik fiberlerden oluşur. Kamera görüntüye doğrultulduğunda CCD içindeki pikseller her bir fiberi görecektir bu yüzden görüntüde bozulmaya yol açacaktır. Bu durum görüntü üzerinde hareket eden renk dalgaları olarak belirir ve Moiré femomeni olarak bilinir. Bu problemin üç şekilde üstesinden gelinebilir. Birincisi kamerayı odak noktası dışında başka bir noktaya yönlendirerek kameranın şaşırtılmasıdır. Bu kameranın görüntüyü fiberler şeklinde değil de tek bir görüntü olarak algılamasını sağlar. Ancak ekrandaki görüntü de odağı ayarsız bir şekilde görünecektir. Bazı hekimler bu şartlarda çalışırken teşhis koyamama riskine karşın görüntünün hafif bulanık olmasını önemsemezler. İkincisi Moiré femomeni geçene kadar kameranın gövdesinin döndürülmesidir. Bundaki dezavantajı, görüntünün üst kısmının monitörde saat 12 yönünde görünmesi gerekirken farklı olarak görülmesidir. Kamera döndürülürse, görüntünün üst kısmı saat 4 yönünde belirebilir bu nedenle endoskop ucu yukarı yönde ayarlandığında bu durum görüntüde sağ-aşağı yönde dönmüş olarak görülür. Yani kameranın döndürülmesi endoskop ucunun kontrollerinde de farklılaşmaya yol açacağından, endoskopi sırasında lokalizasyonun belirlenmesi zorlaşacaktır. Yine de insanlar bu olumsuzluğun üstesinden gelmeyi başarabilmektedirler. Üçüncü ve en iyisi harelenme durumuna karşı filtre sistemi bulunan bir kamera sistemi kullanılmasıdır. Bu filtre bu olumsuzluğun giderilmesine yardımcı olur ve net bir odaklama yapabilmemizin yanı sıra ekranda görüntünün doğru bir şekilde pozisyonlandırılmasını sağlar. Kullanılmış kameraların çok azında harelenme durumunu engelleyici filtre bulunmaktadır. Bu filtre sistemi bulunmayan kameralarfleksibl ve rijit endoskoplarla kullanılmak üzere dizayn edilmektedir. Satışa sunulan yeni kameraları çoğu ufak CCD kullanmaktadır. Bu durum kamera üreticilerinin daha ufak ve hafif kamera gövdesi geliştirebilmelerini sağlanmıştır. Hafif kamera gövdeleri, kullanıcının tutma ve kontrol etme kabiliyetini zorlaştıran, mercek kısmına aşırı ağırlık ilavesini engeller. Otomatik poz ayarı olan kameralar ışığa hassasiyeti elektronik olarak kontrol eder ve herhangi bir ışık kaynağı ile kullanılabilir. Otomatik poz ayarı olan bazı yeni kameraların ışığa hassasiyeti daha iyidir ve ayrıca bu cihazlarda daha gelişmiş bir manuel hassasiyet kontrolü de bulunmaktadır. Manuel kontrol seçenekleri düşük-ışık ortamında kullanışlı olacak şekilde geliştirilmişlerdir. Bu özellikler bu tip kamera sistemleri ile halojen ışık kaynağı kullanımına olanak sağlar. Otomatik poz ayarı olmayan kameralar ışık yoğunluğunu kontrol edemez ve otomatik yoğunluk ayarı olan ışık kaynağı ile kullanılmalıdır. Bu tip sistemlerde ışığın yoğunluğunun kontrolü ışık kaynağı tarafından idare edilir. Işık kaynağı, ışığın yoğunluğunun kontrolü için, içinde robotik bir deklanşör kullanır. Görüntü üzerindeki ışık yoğunluğu aşırı ise bu özellik ile kamerada beyaz parlaması önlenmiş olur. Fiberoptik endoskop üzerinde kullanmak için kamera satın alırken düşünülecek diğer bir cihaz da birleştiricidir. Birleştiriciler fiberoskop ile kamera gövdesini mekanik ve optik olarak birleştirmek için kullanılır. Bu cihaz tüm görüntü üzerinde çok önemli bir rol oynamaktadır. Kullanılmış bir kamera alırken, birleştiricilerin ne kadar yakınlaştırma sağlayacağı seçeneğine sahip olamayız. En rijit kameralar rod lensli endoskoplar ile kullanılan 32-35 mm birleştiriciye sahiptir. Bazı kameralar, el kameralarındaki gibi, yakınlaştırma oranını değiştirebileceğimiz “zoom” özelliğine sahip coupler bulundurabilirler. 22-28 mm’lik endocoupler normalde en iyi fleksibl gastroskop ve kolonoskoplar ile birlikte çalışır (veteriner endoskopide kullanılan tipik beşeri cihazlar). 22-28 mm’lik coupler fiberleri aşırı büyütmez ve Moiré femomenini azaltmaya yardımcı olur. Diğer önemli avantajı da bu tarz birleştiricilerin normal olarak kullanıcının ekranda görüntünün tümünü görebilmesine olanak sağlamasıdır. Fazla yakınlaştırma kullanılırsa, görüntü ekran boyutunu aşacağından kullanıcı sadece görüntünün bir kısmını görebilir. Endoskopide Kullanılan Işık Kaynakları At hekimliğinde en sık halojen ışık kaynakları kullanılmaktadır. Hafif portatif biçimi ve daha ekonomik oluşu bunları özellikle gezici hekimler için en uygun seçenek haline getirmiştir. Halojen ışık kaynağı 150 watt’lık halojen projektör lambası kullanır. Fiberoptik skop optik olarak kullanılıyorsa, halojen ışık kaynağının ışık randımanı her zaman yeterli olacaktır. Ksenon ışık kaynağı içi gaz dolu ampul kullanır ki bu ampulün ömrü boyunca içindeki gazın yanması ile ışık sağlar. Ampulün içindeki gaz bittiğinde lambanın da fonksiyonu tamamlanmış olur. Ksenon ışık kaynağı, diğer tür ışık kaynakları ile karşılaştırıldığında yüksek yoğunlukta ve daha parlak ışık üretir. Video kamera kullanılırken görüntünün daha açık olması için bu yüksek yoğunluktaki ışık kaynağına gereksinim vardır. Ksenon ampulün ömrü 600 saat civarındadır. Ampullerin çoğu genellikle 500 saat garantisi ile gelir ve bir zamanlayıcı ampulün ömrünü ölçer. Otomatik yoğunluk ayarı olan ışık kaynaklarının bir çoğu fleksibl enkoskoplarda tercih edilen 150 watt’lık halojen ışık kaynağı yerine 300 watt ksenon ışık kaynağı kullanır. Ksenon ışık kaynağından elde edilen ışık yoğunluğu, halojen ışık kaynağından elde edilen ışığın yoğunluğunun iki katından fazladır. Ksenon ışık kaynağı gün ışığına yakın daha beyaz ya da yoğun bir ışık oluşturur. Endoskopların hava ve su fonksiyonları, ışık kaynağı içinde bulunan hava pompası ile kontrol edilir. Bu fonksiyonların kullanılması düşünülüyorsa, hava pompası bulunan bir ışık kaynağı gerekmektedir. Veteriner Hekimlikte Kullanılan Beşeri Endoskoplar At ile uğraşan hekimler genellikle beşeri gastroskop ya da kolonoskopları kullanmaktadır. Beşeri gastroskop hortumlarının dış çapı normal olarak 7.9-12 mm arasında değişir, uzunlukları da 1 m civarındadır. Bu endoskoplar atlarda aşağıda belirtilen işlemler için kullanılabilir: · Rinoskopi · Faringoskopi ve laringoskopi · Guttural kese muayenesi · Traheoskopi (proksimal) · Sistoskopi (genç taylar ya da beygirler, poniler ve erişkin kısraklar) · Proktoskopi · Otoskopi · Dişi genital sistem muayenesi Beşeri kolonoskop hortumlarının dış çapı 11-14 mm arasında ve uzunlukları 133-170 cm arasında değişir. Bu endoskoplar beşeri gastroskoplarda olduğu gibi aynı amaç için kullanılır, ancak aşağıdaki uygulamalar için de kullanılır: · Erişkin aygır reprodüktif sistem muayenesi ve sistoskopisi · Uterotubal birleşme yerinde sun-i tohumlama · Traheobronkoskopi Beşeri enteroskop hortumlarının dış çapı genellikle 11-12 mm, uzunlukları ise 218 – 250 cm arasında değişir. Bu endoskoplar genellikle atların gastroskopik muayenesi için kullanılır. Veteriner Amaçlı Endoskoplar VET-XP20 olarak da bilinen Olympus VR7142 veteriner endoskop, 7.9 mm çapa ve 140 cm uzunluğa sahiptir. Çapının ufak ve uzunluğunun üst solumun yollarının muayenesi için uygun olması nedeniyle bu endoskop çok sayıda uygulama sağlamaktadır. Veteriner Gastroskoplar Olympus GIF-130-300 equine video gastroskop 9.8 mm çapta ve 3 m uzunluğundadır. Olağanüstü bir resim kalitesi vardır. Ancak bu endoskop özel sipariş ürünüdür. Vet-Vue VFS-300 fiberoptik gastroskop daha düşük bir fiyata sahiptir. Ancak, uzunluğu nedeniyle bu endoskop tipik fiberoptik endoskoplardan biraz daha narindir. Bu endoskop 9.8 mm çapta ve 3 m uzunluğundadır. Burada değerlendirilen endoskoplar kitabın orijinal baskısının yayımlandığı tarihlerde satışta olan ve en popüler cihazlardır.
Veteriner Tıpta Endoskopi ile İlgili Kavramlar : at endoskopi, bronkoskopi, at gastroskopi, hava kesesi muayenesi, köpek kalça protezi, köpek gastroskopi, kedi gastroskopi, köpek bronkoskopi
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
