BASI YARASI, YATAK YARASI, DEKUBİTÜS ÜLSERİ, TEDAVİSİ NEDENLERİ, KORUNMA YOLLARI
|
BASI YARASI, YATAK YARASI, DEKUBİTÜS ÜLSERİ, TEDAVİSİ NEDENLERİ, KORUNMA YOLLARI Bası yarası veya Yatak yarası kemik çıkıntı bulunan bölgelerde, risk grubu taşıyan felçli veya yatağa bağımlı kişilerde ve yoğun bakım hastalrında gözlenen deri ve derialtı dokusu kaybı ile oluşan yaradır. Risk gruplarını hareket kısıtlığı olan felçli hastalar, duyu kusuru olanlar, şuur kaybı, damar rahatsızlığı ve kronik hastalığı bulunan kişiler oluşturmaktadır. Yaranın gelişmesi şu şekilde olmaktadır. Önce kemik çıkıntısı olan bölgelerde basınç artışı olur. Basınç artışı kılcal damarlarda kan akımının engellenmasine sebep olur. Basıncın yoğunluğu ve süresi yatak yarası için anahtar rol oynar. Bu basınç sonucu doku beslenemez ve yaralar oluşur. Yaralar yüzeyel kızarıklıktan kemiğe kadar inen derin yaralar şeklinde karşımıza çıkar. Haifi yaralarda kızarıklık ve derinin yüzeyel kaybı vardır. Bu yaralar önleyici tedbirlerle geriye dönebilir. Daha derin yaralar ameliyat edilerek iyileştirilmelidir. Bazen yaralar o kadar derinleşirki kemikte dahi problem oluşturur. Yaraların üzerinde önce siyah nekrotik ölü doku dediğimiz kabuklanmalar oluşur. Bu ölü dokuya çoğu zaman enfeksiyon eklenir. Bu aşamada çürümüş et kokusu nedeniyle hastanın yanına yaklaşmak mümkün olmaz. Bu gibi durumda hemen ameliyatla bu ölü dokunun o bölgeden uzaklaştırılması gerekir. Yatak yarası önlenmesinde birincil kural hastanın 2 saatlik aralarla pozisyonunun değiştirilmesidir. Deride kızarıklık su toplama sözkonusu ise derhal bir plastik cerrahi uzmanına başvurmak gerekir. Tekerlekli sandalye kullanan felçli kişiler dikkat etmediği takdirde bası yarası için adaydırlar. Yapılması gereken her saat başı oturma pozisyonunda yere gelen kısımları en az 10 dakika dinlendirmektir. Hastaların pozisyonu sık sık değiştirilmelidir. Sürekli aynı pozisyonda bulunulması yatak yarasından sorumlu en önemli etmendir. Sürekli oturan kişilerin yatarak yarasına yakalanma riski fazladır. Spastik ve kasılmaları olan hastalar Fizyoterapistlerden yardım almalıdır. Bir bölgede yatak yarası oluşmuşsa, o bölgede ikinci defa yara oluşma riski daha yüksektir. Yatak yarası oluşumunda vitamin ve mineral eksikliği ve yetersiz beslenme risk faktörüdür. Vitamin mineral ve bol proteinli gıda takviyesi yapılmalıdır. Cildin ıslak kalmamasına önem verilmelidir. İdrar ve dışkı yarayla temas etmemelidir. Cilt temizliği tahriş etmeyen malzemelerle yapılmalıdır. Cilt su ve sabunla yıkanıp sonra kurulanmalıdır. Yatak yarası kendini; solmayan kızarıklık, ısı artışı, sertlik ve ödemle belli eder. Dokuda hasar başladığında deri kaybı ve yanık benzeri görüntü oluşur . İleri durumlarda kavite ve ölü dokularla dolu pis kokulu yara oluşur. Yara oluşmaya başladıktan sonra öncelikle nekrotik dokuların uzaklaştırılması gerekir. Nekrotik dokuyu ortadan kaldıracak preparatlar öncelikle kullanılmalıdır. İnfeksiyon gelişmişse antibiyotik tedavisi uygulanmalıdır. Yeni yara oluşumunu önlemek için sık pozisyon değişimi yapılmalıdır. Risk grubu taşıyan kişiler( hareket kısıtlığı, duyu kusuru, akut hastalığı, şuur kaybı, damar hastalığı, kronik rahatsızlık) kalça, kuyruk sokumu gibi kemik çıkıntısı bulunan alanlarda renk değişikliği, ısı artışı, sertlik hissettikleri zaman hemen hekime başvurmalıdırlar. Hastalara önceden bilgi verilmeli, şüpheli lezyonlarda hemen başvurmaları söylenmelidir. Yatak yarası tedavisi bir ekiple tedavi edilmelidir. Burada ekip başı mutlaka plastik cerrah olmalıdır. Bu ekipte ayrıca fizik tedavi uzmanları, gerektiğinde ortopedi uzmanları, intaniye uzmanları fizyoterapistler ve eğitimli hemşireler bulunmalıdır. Yüzeyel ülser şeklinde yaralar hariç diğer yatak yaralarında cerrahi tedavi uygulanmaktadır. Sürekli oturan, hareket etmeyen kişilerde yatak yaraları dışında, tahriş ekzemaları ve mantar enfeksiyonları sık gözlenir. Özetle yatak yaraları önlenebilir yaralardır, önlemek tedavi etmekten daha önemlidir. Havalı yataklar tek başına asla yatak yaralarını önleyemez. Yatak yarasını önlemede altın kural sürekli pozisyon değişimidir. Bu pozisyon değişimi gece gündüz sürekli sürdürülmelidir. Yatak yaralarını tedavisi cerrahi tedavidir. Plastik cerrahi dışı branşlarda sık yapılan hata açık yaranın uç uca dikilmesidir. Genellikle bu işlemden hastalr fayda görmez. Flep denen kalın yastık oluşturacak dokularla yaralar iyice temizlendikten sonra kapatılmalıdır. Risk grubu hastalar ameliyat sonrası dikkat edilmediği takdirde yine risk altındadırlar.
|
|||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||
|
|
