YUMURTA TAVUĞU RASYONLARINA GEÇ DÖNEMDE ZEOLİT
|
| YUMURTA TAVUĞU RASYONLARINA GEÇ DÖNEMDE ZEOLİT 1 Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Zootekni Bölümü, 25240- Erzurum YUMURTA TAVUĞU RASYONLARINA GEÇ DÖNEMDE ZEOLİT İLAVESİNİN PERFORMANS VE BAZI ÖNEMLİ YUMURTA KALİTE ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ETKİSİ Şaban Çelebi1 Muhlis Macit1 Hatice Karaca1 Özet: Yumurta tavuğu rasyonlarına geç dönemde zeolit ilavesinin performans ve yumurta kalite özelliklerini iyileştirip iyileştirmediğini incelemek amacıyla yürütülen çalışmada, 120 adet Lohman LSL beyaz yumurta tavuğu, her biri 6 alt gruptan (kafes, 50x46x46 cm) oluşan 4 gruba ayrılmıştır. Birinci grup en az % 16 protein ve 2650 Kkal ME / kg içeren bazal yemle (Z0), diğer gruplar ise bazal yeme %1 (Z1), %2 (Z2) ve %3 (Z3) doğal zeolit (Klinoptilolit/Höylandit+Mordenit =%95, Kuvars=%5) katılarak oluşturulan rasyonlarla bir haftası deneme yemlerine alıştırma periyodu olmak üzere toplam dokuz hafta süreyle beslenmişlerdir. Yumurta verimi ve yem tüketimi her gün, yumurta ağırlığı ise iki haftada bir yapılan ölçümlerle belirlenmiştir. Ayrıca, her gruptan 15 günde bir şansa bağlı olarak 5 yumurta alınarak yumurta kalite özellikleri tespit edilmiştir. Performans özelliklerinden yemden yararlanma katsayısı, yumurta verimi ve hasarlı yumurta oranı; kalite özelliklerinden ise sadece şekil indeksi bakımından gruplar arasındaki farklılıklar istatistik olarak önemli (P<0.05; P<0.01) bulunmuştur. Deneme geneli itibariyle grupların günlük yem tüketimleri sırasıyla 130, 133, 133 ve 134 g; yemden yararlanma oranları (kg yem/kg yumurta) 2.35, 2.72, 2.60 ve 2.67; yumurta verimleri %81.94, 73.28, 75.41 ve 75.73; hasarlı yumurta oranları %4.18, 3.08, 2.56 ve 1.73; yumurta ağırlıkları 68.2, 68.2, 68.5 ve 68.0 g; kırılma mukavemeti değerleri 0.93, 0.98, 0.99 ve 1.07 kg/ cm2; kabuk kalınlıkları 345.6, 338.8, 341.3 ve 340.7 μm; spesifik gravite değerleri 1.099, 1.100, 1.097 ve 1.098 gr/cm3; şekil indeksi değerleri yine aynı sırayla %75.35, 73.70, 73.00 ve 74.40 olarak saptanmıştır. Araştırma sonuçları, yumurtlamanın son döneminde bulunan yumurtacı tavukların rasyonlarına katılan zeolit’in hasarlı yumurta oranını ve yumurta verimini düşürdüğünü, yemden yararlanma katsayısını ise artırarak kötüleştirdiğini göstermiştir. Anahtar Kelimeler : Yumurta tavuğu, Zeolit, Performans, Yumurta kalitesi The Effect of Supplementation of Zeolite on Egg Production and Quality Parameters during the Late Laying Period in Hens ABSTRACT: This study was designed to investigate whether inclusion of zeolite into diets of hens during the late laying period increases egg production and improves egg quality. Lohman white layers (n =120), 70 wk of age, were divided into 4 groups and fed a control diet (Z0), 1% (Z1), 2% (Z2) and 3% natural zeolite (Z3) for 9 weeks. Egg production and feed intake were determined daily, and egg weight was measured biweekly. Also, a sample of 5 eggs from each group was collected randomly to determine egg quality parameters every 15 d. Differences among the groups in terms of feed efficiency, egg production, cracked egg rate and shape index were found statistically significant and highly significant (P<0.05 and 0.01). Average daily feed intake (g), feed conversion efficiency (kg feed / kg egg ), hen-day egg productions (%), cracked eggs (%) and egg weights (g) for the groups were 130, 2.35, 81.94, 4.18 and 68.2; 133, 2.72, 73.28, 3.08 and 68.2; 133, 2.60, 75.41, 2.56 and 68.5; 134, 2.67, 75.73, 1.73 and 68.0, respectively. Shell strength (kg /cm2), shell thickness (μm), specific gravities (g/cm3) and shape indexes (%) were found to be 0.93, 345.6, 1.099 and 75.35; 0.98, 338.8, 1.100 and 73.70; 0.99, 341.3, 1.097 and 73.00; 1.07, 340.7, 1.098 and 74.40, respectively. In conclusion, egg production for hens fed basal diet was different and greater than for hens fed diets including zeolite at various levels. Egg production and cracked egg rate decreased linearly and feed conversion efficiency (weight of feed/weight of eggs) increased linearly with increasing levels of supplemental zeolite. Key words: Laying hen, zeolite, performance, egg quality GİRİŞ Hayvan yemlerine üretimi artırmak için çeşitli yem katkı maddeleri katılmaktadır. Yem katkı maddelerinin kullanılmaya başlamasıyla birlikte bunlarla ilgili birçok bilimsel araştırma yapılmıştır. Söz konusu maddeler hayvanların biyolojik fonksiyonları için temel olan katkı maddeleri ile biyolojik fonksiyonlar için temel teşkil etmeyen, ancak hayvan üzerinde pozitif etki gösteren büyütme faktörleri olarak iki gruba ayrılırlar. Vitaminler ve iz elementler birinci gruba girerken; antimikrobiyal ajanlar, metabolik tamamlayıcılar, emilimi kolaylaştıranlar, probiyotikler ve profilatikler ikinci grupta yer almaktadır. Son yıllarda sığır, koyun, keçi ve kanatlı hayvan türlerinin performansları üzerine etkisini incelemek amacıyla yem katkı maddesi olarak zeolitin hayvan beslemede kullanıldığı gözlenmektedir. Zeolitler alkali ve toprak alkali katyonlarının K, Na, Ca ve Mg gibi elementleri içeren sulu aliminosilikatları olup kristaller halinde üç boyutlu bir yapıya sahiptirler. Zeolitlerin suyu ve küçük organik molekülleri adsorbladıkları ancak büyük molekülleri içlerine alamadıkları tespit edilmiştir. Doğada otuzdan fazla zeolit keşfedilmiştir. Türkiye’de özellikle klinoptilolit ve analsim Zeolitin Yumurtacı Tavuk Rasyonlarında Kullanımı 406 bakımından zengin zeolit kaynaklarının olduğu bildirilmektedir (Yalçın ve ark., 1987; Balevi ve ark., 1999). Roland ve ark. (1985), yumurtacı tavuk rasyonlarına katılan zeolitlerin fosforun değerlendirilebilirliğini azaltarak kabuk kalitesini iyileştirmelerinin yanı sıra performansı da farklı şekillerde etkilediklerini bildirmişlerdir. Bir kısım araştırıcı (Roland ve ark., 1985; Rabon ve ark., 1991; Balevi ve ark., 1999) kanatlı rasyonlarına sentetik zeolitin ilavesinin yem tüketimi, yumurta verimi ve yemden yararlanma oranını önemli derecede azalttığını, doğal zeolit kullanımının ise söz konusu verim özelliklerini etkilemediğini bildirmiş olmalarına karşılık, Yalçın ve ark. (1987) doğal zeolitin yem tüketimi, yumurta verimi ve yemden yararlanma oranını arttırdığını saptamışlardır. Miles ve ark. (1986), yumurtacı tavuk rasyonlarına %0, 0.75 ve 1.50 oranında zeolit ilavesinin performans ve bazı önemli yumurta kalite kriterleri üzerine etkisini inceledikleri çalışmada, kontrol grubu ile %0.75 oranında zeolit içeren rasyonla beslenen grup arasında söz konusu verim özellikleri bakımından farklılığın olmadığını, %1.50 zeolit içeren rasyonla beslenen grupta ise yumurta ağırlığı, yem tüketimi ve yumurta veriminin önemli derecede azaldığını buna karşılık yemden yararlanma oranının diğer gruplara karşı daha iyi olduğunu ifade etmişlerdir. Yumurtacı tavuk yemlerine %0, 1.5, 2.5 ve 3.5 doğal zeolit katılarak oluşturulan rasyonların performans ve bazı yumurta kalite özellikleri üzerine etkilerini araştıran Balevi ve ark. (1999), zeolit ilavesinin yumurta verimi, yem tüketimi, yemden yararlanma oranı, yumurta ağırlığı, hasarlı yumurta oranı ve özgül ağırlığı etkilemediğini bildirmişlerdir. Yapılan literatür taramalarında, yumurtacı tavuk rasyonlarına zeolit ilavesinin performans ve yumurta kalite özellikleri üzerine etkisinin belirlenmesiyle ilgili çelişkili sonuçların elde edildiği çok sayıda Türkçe ya da yabancı dilde yayınlanmış çalışmaya rastlanmıştır. Bu nedenle, yumurtlamanın son döneminde bulunan Lohman beyaz yumurtacı tavuk rasyonlarına değişik oranlarda ilave edilen doğal zeolitin performans ve yumurta kalitesi üzerine etkisinin önemli olup olmadığının ele alındığı bu çalışmayla, elde edilen veriler daha önce yapılmış araştırma sonuçlarıyla mukayese edilerek yumurtacı tavuk rasyonlarına katılabilecek en uygun zeolit oranı belirlenmeye çalışılmıştır. MATERYAL VE YÖNTEM Araştırmanın hayvan materyalini, 70 haftalık yaşta 120 adet Lohman beyaz ticari yumurta tavuğu; yem materyalini ise besin madde kompozisyonu Çizelge1'de verilen, Kayseri Yem Fabrikası’ndan alınan 3. dönem kafes yumurta tavuğu yemi (%16 ham protein, 2650 Kcal ME / kg yem) ile aynı yeme Atatürk Üniversitesi Araştırma ve Uygulama Çiftliği Yem Ünitesinde bulunan karıştırıcı yardımıyla %1, 2 ve 3 doğal zeolit ilave edilerek hazırlanan rasyonlar oluşturmuştur. % 64. 84 SiO2, 0.32 TiO2, 13.69 Al2O3, 1.64 Fe2O3, 0.04 MnO, 1.62 MgO, 0.54 SrO, 0.12 BaO, 5.88 CaO, 0.95 Na2O, 0.50 K2O ve 0.07 P2O5 içeren doğal zeolit ROTA Madencilik Tarım Hayvancılık Pazarlama ve Nakliyat Dış Ticaret Anonim Şirketi’nden temin edilmiştir. Mevcut çalışma, her birinde 30 hayvan bulunan, biri kontrol, üçü zeolit grubu olmak üzere toplam 4 grupta, 120 tavuk kullanılarak, tam şansa bağlı deneme planına göre yürütülmüştür. Her grup kendi içerisinde, her birinde 5 hayvan bulunan 6 alt gruba ayrılmış ve üç katlı batarya tipi kafeslere (50x46x46 cm) şansa bağlı olarak dağıtılmıştır. Deneme başında hayvanlar tartılarak grupların ortalama canlı ağırlıkları belirlenmiş ve gruplar arasında canlı ağırlık bakımından istatistik olarak fark gözlenmemiştir. 1. grup kontrol olup bazal yemle (Z0) , 2., 3. ve 4. gruplar ise bazal yeme sırasıyla %1 (Z1), % 2 (Z2) ve %3 (Z3) doğal zeolit ilave edilerek oluşturulan rasyonlarla, bir haftası deneme yemlerine alıştırma periyodu olmak üzere toplam dokuz hafta süreyle ad-libitum olarak beslenmişlerdir. Çizelge 1. Denemede Kullanılan Bazal Yemin Kimyasal Kompozisyonu (%) Kuru Madde En az 88.0 Ham Protein En az 16.0 Ham Selüloz En çok 6.0 Ham Kül En çok 13.0 HCL'de Çözünmeyen Kül En çok 1.0 Lisin En az 0.7 Metiyonin En az 0.3 Kalsiyum En az – En çok 2.5-5.0 Fosfor En az 0.6 Sodyum En az- En çok 0.1-0.3 Tuz En çok 0.4 Zeolitin Yumurtacı Tavuk Rasyonlarında Kullanımı 407 Her hafta sonu, sabah yemleme yapılmadan önce, yemliklerde kalan yemler tartılarak grupların haftalık yem tüketimleri belirlendikten sonra, gün ve gruptaki hayvan sayısına bölünerek günlük yem tüketimleri hesaplanmıştır. Her gruba ait alt grupların haftalık yem tüketimleri ve üretilen yumurta ağırlıkları tespit edilerek, tüketilen yem üretilen yumurta ağırlığına bölünmek suretiyle yemden yararlanma oranları belirlenmiştir. Grupların yumurta verimleri, üretilen yumurtalar, her gün aynı saatte sayılarak kaydedilmiş ve her hafta sonunda üretilen yumurta sayıları grupta bulunan hayvan sayısına bölünerek yüzde olarak ifade edilmiştir. Her gün toplanan yumurtalardan çatlak, kırık ve anormal yumurtaların sayısı belirlendikten sonra, gruplardan elde edilen toplam yumurta sayısına oranlanarak, hasarlı yumurta oranı, yüzde olarak tespit edilmiştir. Ayrıca, her gruptan 15 günde bir şansa bağlı olarak 5 yumurta alınarak yumurta kalite özelliklerinden yumurta ağırlığı, kabuk kalınlığı, kabuk direnci, spesifik garavite ve şekil indeksi gibi parametreler incelenmiştir. Yumurta ağırlıkları her gün grupların yumurtaları ayrı ayrı toplanarak oda sıcaklığında 24 saat bekletilip 0.1 mg'a hassas terazi ile tartılarak belirlenmiştir. Kırılan yumurtanın sivri, küt ve orta kısmından alınan kabuk örneklerinin zarları çıkarıldıktan sonra kalınlıkları mikrometreyle ölçülüp ortalamaları tek bir kalınlık değeri olarak alınmıştır. Yumurta ağırlığı mg’a hassas terazi ile; yumurta hacmi yaklaşık özgül ağırlığı 0.998 g/cc olan 20Co‘lık su kullanılarak 1 cc’ye hassas silindir ölçekle belirlendikten sonra, Harms ve ark. (1990) tarafından geliştirilen formül yardımıyla spesifik gravite belirlenmiştir. Kumpas ile ölçülen yumurta genişliği, yumurta uzunluğuna bölünüp yüzle çarpılarak yumurta şekil indeksi hesaplanmıştır (Yörük, 1998). İstatistik Analizler Araştırmadan elde edilen performans ve kalite özellikleri ile ilgili değerlere ait verilerin varyans analizleri ve önemli bulunan varyasyon kaynaklarına ait ortalamaların önemlilik kontrolü SAS (1996) paket programının GLM (Genel Linear Model) prosedürü kullanılarak yapılmıştır. SONUÇLAR ve TARTIŞMA Yumurta tavuğu karma yemlerine zeolit ilavesinin performans ve bazı önemli yumurta kalite özellikleri üzerine etkisinin incelendiği bu çalışmadan elde edilen bulgular Çizelge 2 ve Çizelge 3’de verilmiştir. Çizelge 2. Yumurta tavuğu rasyonlarına değişik düzeylerde zeolit ilavesinin performans özellikleri üzerine etkileri Gruplar Parametreler Z0 X Z1 X Z2 X Z3 X Sx P Yem tüketimi (g) 130 133 133 134 1.309 Ös Yumurta verimi (%) 81.86a 73.28b 75.40b 75.72b 2.065 * Y. yararlanma katsayısı 2.33b 2.72a 2.60a 2.66a 0.770 * Yumurta ağırlığı (g) 68.2 68.2 68.5 68.0 0.477 Ös Hasarlı yumurta oranı (%) 4.18a 3.07ab 2.55ab 1.72b 0.595 * Ös: P>0.05; a,b: Aynı satırda farklı harflerle gösterilen ortalamalar arasındaki farklılıklar önemlidir.* : P< 0.05 Grupların ortalama yem tüketimleri sırasıyla 130, 133, 133 ve 134 g olarak belirlenmiştir. Yem tüketimi bakımından gruplar arasındaki fark istatistik olarak önemsiz bulunmasına rağmen ilave edilen zeolit seviyesine bağlı olarak yem tüketimi de rakamsal olarak biraz artmıştır. Yem tüketimiyle ilgili elde edilen sonuçlar, Balevi ve ark. (1999), Roland ve ark. (1985) ve Rabon ve ark. (1991)’nın bulgularıyla benzer olmuştur. Grupların ortalama yumurta verimleri sırasıyla %81.86, 73.28, 75.40 ve 75.72 olmuş ve gruplar arasındaki farklılıklar istatistiksel olarak önemli (P<0.05) bulunmuştur. En yüksek yumurta verimi bazal yemle beslenen kontrol grubunda gerçekleşirken, zeolit grupları yumurta verimi bakımından benzerlik göstermişlerdir.Bazı araştırıcılar (Balevi ve ark., 1999; Roland ve ark., 1985; Rabon ve ark., 1991) yumurta tavuğu rasyonlarına zeolit ilave ederek yaptıkları çalışmalarında rasyona doğal zeolit ilavesinin yumurta verimini istatistiki etkilemediğini bildirmelerine karşın, yumurta veriminin zeolit ilavesinden etkilendiğini gösteren çalışmalar da mevcuttur (Yalçın ve ark., 1987; Miles ve ark., 1986). Deneme gruplarının yemden yararlanma oranları 2.33, 2.72, 2.60 ve 2.66 olarak gerçekleşmiştir. 1 kg yumurta verimi için tüketilen en düşük yem 2.33 kg’la kontrol grubunda gözlenmiştir. İstatistik olarak 2, 3 ve 4. grup kendi aralarında benzer bulunurken 1. grup tüm gruplardan farklılık göstermiştir (P<0.05). Bu çalışmada zeolit içeren rasyonlarla beslenen gruplar için elde edilen yem değerlendirme katsayıları ile ilgili rakamsal bulgular, Balevi ve ark. (1999)’nın yumurta tavuğu rasyonlarına farklı düzeylerde zeolit ilave ederek yürütmüş oldukları çalışmadan elde ettikleri değerlerden yüksek bulunmuştur. Zeolitin Yumurtacı Tavuk Rasyonlarında Kullanımı 408 Denemenin geneli itibariyle grupların ortalama hasarlı yumurta oranları sırasıyla %4.18, 3.07, 2.55 ve 1.72 olarak bulunmuştur. Görüldüğü gibi en yüksek hasarlı yumurta oranı kontrol grubunda, en düşük oran ise %3 zeolit içeren rasyonla beslenen Z3 grubunda elde edilmiştir. Hasarlı yumurta oranları diyetsel muamelelerden etkilenmiş ve gruplar arasındaki farklılıklar istatistik olarak önemli (P<0.05) bulunmuştur. Ancak, Z1 ve Z2 gruplar farksız bulunurken, kontrol grubu ile Z3 grubu hem birbirlerinden hem de diğer gruplardan farklı çıkmıştır. Bu araştırmadan elde edilen rakamlar Balevi ve ark. (1999)‘nın değerlerinden yüksek bulunmuştur. Mevcut çalışmadan elde edilen değerlerin yüksek olması tavukların yumurtlamanın son döneminde bulunmasından kaynaklanmış olabilir. Ayrıca, araştırma süresince her gruptan 15 günde bir şansa bağlı olarak 5 yumurta alınarak yumurta kalite özelliklerinden yumurta ağırlığı, kabuk kalınlığı, kabuk direnci, spesifik gravite ve şekil indeksi belirlenmiştir (Çizelge 3). Çizelge 3. Yumurta tavuğu rasyonlarına değişik düzeylerde zeolit ilavesinin bazı önemli yumurta kalite özellikleri üzerine etkileri Gruplar Parametreler Z0 X Z1 X Z2 X Z3 X Sx P Yumurta ağırlığı (g) 68.2 68.2 68.5 68.0 0.477 Ös Kabuk kalınlığı (μm ) 345 338 341 330 2.074 Ös Kabuk direnci (kg / cm2) 0.986 1.060 1.074 1.085 0.054 Ös Spesifik gravite (g / cm3) 1.098 1.110 1.097 1.097 0.006 Ös Şekil indeksi (%) 75.35a 73.70b 73.00b 74.45ab 0.492 * Ös: P>0.05; a,b: Aynı satırda farklı harflerle gösterilen ortalamalar arasındaki farklılıklar önemlidir.* : P< 0.05 Grupların ortalama yumurta ağırlıkları deneme geneli itibariyle 68.2, 68.2, 68.5 ve 68.0 g olmuş ve gruplar arasındaki farklılıklar önemsiz (P>0.05) bulunmuştur. Balevi ve ark. (1999) rasyona farklı düzeylerde zeolit ilave ederek yaptıkları araştırmada, yumurta ağırlığının diyetsel muamelelerden etkilenmediğini belirtmişlerdir. Bilindiği gibi yumurta kabuk kalınlığı, kabuk kalitesini etkileyen önemli ölçütlerden biri olup, dayanıklılığını etkileyen en önemli faktördür (Şenköylü ve Meriç, 1989). Kabuk kalınlığı, yumurtaların toplanması, yıkanması, sınıflandırılması, paketlenmesi, nakliyesi ve depolanma açısından çok önemlidir (Cavers, 1970). Gruplardan elde edilen ortalama değerler sırasıyla 345, 338, 341 ve 330 μm olmuş ve denemenin tamamı dikkate alınarak yapılan istatistik analizde gruplar arasındaki farlılıklar önemsiz (P>0.05) bulunmuştur. Ortalama kabuk direnci değerleri gruplar için sırasıyla 0.986, 1.060, 1.074 ve 1.085 kg / cm2 olarak tespit edilmiş ve gruplar arasındaki farklılıklar istatistik olarak önemli bulunmamıştır. Fakat rasyona katılan zeolit seviyesindeki artışa bağlı olarak kabuk direnci değerlerinde arzu edilen yönde rakamsal olarak bir yükselme gözlenmiştir. Spesifik gravite yumurta kabuk kalitesini etkileyen diğer önemli bir faktördür. Yumurta kabuk kalitesini ortaya koymak için kullanılan önemli ölçütlerden birisi de yumurta spesifik gravitesidir. Bu değerin rakamsal olarak büyük olması yumurta kabuk kalitesinin iyi olduğunu gösterir (Cavers, 1970; Şenköylü ve Meriç, 1989; Öğün ve ark., 1993). Mevcut araştırmada gruplardan elde edilen spesifik gravite değerleri 1.098, 1.110, 1.097 ve 1.097 g/cm3 bulunmuş ve yapılan istatistik analizlerde gruplar arasındaki farklılıklar önemli olmamıştır (P>0.05). Bu veriler, Balevi ve ark. (1999)’ nın yumurta tavuğu yemlerine farklı seviyelerde zeolit katılarak oluşturulan rasyonlarla yürüttükleri çalışmadan elde ettikleri değerlerle benzerlik göstermiştir. Yumurta üretiminde yumurtanın dış görünüşü, yani şekli tüketicinin gözüne hitap eden önemli bir kalite unsurudur. Normalde yumurta şekil indeksinin 72- 78 arasında olması istenmekte ve 78 den daha büyük yumurtalar yuvarlak, 72 den küçükler ise uzun kabul edilmektedir (Mutaf, 1981). Yumurtaların normal indekse sahip olmaları pazarlamada büyük önem taşımaktadır. Çünkü aşırı uzun veya yuvarlak yumurtalar pazarlama ve paketlemede problem yaratmaktadır. Ayrıca, anormal şekilli ve kabuğu pürüzlü yumurtalar da tüketiciler tarafından tercih edilmemektedir (Cavers, 1970; Mutaf, 1981). Deneme gruplarından elde edilen şekil indeksi değerlerinin sırasıyla %75.35, 73.70, 73.00 ve 74.45 olduğu ve gruplar arasındaki farklılıkların istatistik olarak önemli bulunduğu görülmektedir (Çizelge 3). Yumurta şekil indeksi ile ilgili olarak elde edilen bu sonuçlar, yumurta tavuğu yemlerine farklı yem katkı maddeleri ilave ederek oluşturulan rasyonların, yumurta şekil indeksini önemli derecede etkilemediğini bildiren çeşitli araştırıcıların (Özen, 1989; Yörük, 1998; Çetin ve Aksoy 1999) bulgularıyla örtüşmemektedir. Zeolitin Yumurtacı Tavuk Rasyonlarında Kullanımı 409 Araştırma sonuçları, yumurtlamanın son döneminde bulunan yumurtacı tavukların rasyonlarına katılan zeolit’in hasarlı yumurta oranını ve yumurta verimini düşürdüğünü, yemden yararlanma katsayısını ise kötüleştirdiğini göstermiştir. KAYNAKLAR Balevi, T., Coşkun, B., Şeker, E. ve Kurtoğlu, V., 1999. Yumurta Tavuğu Rasyonlarına Katılan Zeolitin Verim Performansı Üzerine Etkisi. VI. Poultry YUTAV’99 Uluslararası Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı, 3-6 /1999, 418-425. Cavers, J.R., 1970. EGGS, The Production, Identification and Retention of Quality in Eggs. Department of Poult.Sci., Ontario Agricultural College, Üniversity of Guelph. Çetin, M. ve Aksoy, A., 1999. Adi Mürdümük Tohumunun Yumurta Tipi Civciv, Piliç ve Tavuk Rasyonlarında Protein ve Enerji Kaynağı Olarak Kullanılmasının Canlı Ağırlık Artışı, Yemden Yararlanma, Yumurta Verimi ve Yumurta Kalitesine Etkisi. VI. Poultry YUTAV’99 Uluslararası Tavukçuluk Fuarı ve Konferansı. 3-6/1999, İstanbul. Harms, R.H., Rossi, A.F., Sloan, D.R., Miles, R.D and Christmas, R.B., 1990. A Method for Estimating Shell Weight and Correcting Spesific Gravity for Egg Weight ın Eggshell Quality Studies. Poult. Sci., 69: 48-52. Miles, R.D., Harms, R.H. and Laurent, S.M., 1986. Influence of sodium zeolite on laying hen performance. Nutrition Reports International, 34: 1097-1103. Mutaf, Y., 1981. Yumurta Kalitesi ve Depolanması. Batı Anadolu Tavuk Yetiştiriciliği ve Sorunları Sempozyumu. Ege Üniv. Atatürk Kültür Merkezi, 26-27 Ekim 1981, 166- 173, İzmir. Özen, N., 1989. Tavukçuluk. Ondokuz Mayıs Üniv. Ziraat Fak. Yayınları, 1989-Samsun. Öğün, S., Aksoy, T. ve Yeşilyurt, Ö., 1993. Yeme Sodyum Bikarbonat İlavesinin Yumurta Niteliğine Etkisi. Uluslararası Tavukçuluk Kongresi’93, 250-255, İstanbul. Rabon, H.W., Roland, D.A., Bryant, M., Barnes, D.G. and Laurent, S.M., 1991. Influence of sodium zeolite with and without pullet-sized limestone or oyster shell on egg shell quality. Poult. Sci., 70: 1943-1947. Roland, D.A., Laurent, S.M. and Orloff, H.D., 1985. Shell quality as influenced by zeolite with high ion-exchange capability. Poult. Sci., 64: 1177-1187. SAS, 1996. SAS Institue N.C., U.S.A. Şenköylü, N. ve Meriç, C., 1989. Yaz Sıcaklarında Ticari Yumurtacı Hibrit Rasyonlarına Vitamin C ve Dikalsiyum Fosfat İlavesinin Yumurta Verimi ve Kalitesi Üzerindeki Etkileri. Ondokuz Mayıs Üniv. Ziraat Fak. Derg., 4 (1-2), Samsun. Yalçın, S., Ergün, A., Çolpan, İ. ve Küçükersan, K., 1987. Zeolitin Yumurta Tavukları Üzerindeki Etkileri. L. A. E. D., 27 (1-4), 28-49. Yörük, M. A., 1998. Arpaya Dayalı Yumurta Tavuğu Rasyonlarına Farklı Enzim Katılmasının Çeşitli Verim Özellikleri Üzerine Etkisi (Doktora Tezi ),Yüzüncü Yıl Üniv. Sağlık Bilimleri Enst., Van -1998.
|
