Değerler, İşlevleri, Boyutları ve Değer Kavramına İlişkin Metafor Örnekleri
Değer: Bir toplumun kendi varlığının, bütünlüğünün ve işleyişinin sürekliliğini sağlamak için birçok üyesi tarafından doğru ve gerekli olarak kabul edilen ortak düşünce, amaç, temel ahlaki ilke ya da inançlardır (Özgüven, 1999). Değer kavramı, Latincede “kıymetli olmak”, “güçlü olmak” anlamlarına gelen “valere” kökünden türetilmiştir. Sözlük anlamıyla değer, “bir ulusun sahip olduğu sosyal, kültürel, ekonomik ve bilimsel değerlerini kapsayan maddi ve manevi öğelerin bütünü” (TDK, 2019) olarak ve “bir şeyin önemini belirlemeye yarayan soyut ölçü, bir şeyin değdiği karşılık, kıymet, bir ulusun sahip olduğu sosyal, kültürel, ekonomik ve bilimsel değerlerini kapsayan maddi ve manevi öğelerin bütünü” olarak ifade edilmiştir (TDK, 2019).
Doğan(2011) “bir kimsenin çeşitli insanları, insanlara ait nitelikleri, istek ve niyetleri, davranışları değerlendirirken başvurduğu bir ölçüt” olarak tanımlanırken “birey ya da bir topluluğun ideal kabul ettiği hareket tarzı”dır şeklinde de tanımlanmaktadır. Güngör (1993) ise değeri, “bir şeyin arzu edilebilir veya edilemez olduğu hakkındaki inanç” şeklinde ele almıştır.
Sosyal ilişkilerde “tutum ve davranışlar, eylemler, duygular, fikirler, kişiler, gruplar, amaçlar ve araçlar tümüyle değerlere göre mukayese edilir ve “daha iyi”, “daha kötü”, “daha doğru”, “daha adil”…veya başka biçimlerde değerlendirilmeye tabi tutulurlar” (Kızılçelik & Erdem, 1994, s. 98).
Dolayısıyla değerler “bütün kültür ve toplumlara anlam ve önem veren ölçütlerdir” toplumsal değerler, toplumun çoğunluğu tarafından en iyi, doğru, faydalı ve yararlı kabul edilen şeylerdir.
Dürüstlük, yardımlaşma, sevgi, saygı, özsaygı, hoşgörü, empati, disiplin, sorumluluk, aile olabilme, öz bakım, hijyen ¸bağımsızlık, cesaret, çalışkanlık, azim, tutumluluk, bilimsellik, merak , yararlı olmak, güvenilir olmak, güç, şöhret vb. değerler vardır..
Değerlerin birçok farklı boyutundan söz etmek mümkündür. “Her değerin duygu, düşünce ve davranış boyutları vardır. Bir değerin kabul edilebilir olması için ona duygu yüklenmesi şarttır. Daha sonra bu duygu kişilik haline gelir ve düşünce yönetimini başlatır” (Tarhan, 2012, s. 20).
Değerlerin önemli sayılabilecek bir farklı boyutu da, toplumdan topluma ve zamandan zamana değişiklik göstermeleridir .(Topçu, 2001)Değerlerin özü değiştirilmeden, yalnız kabuğu değiştirilerek yenilenmesi mümkündür” (Tarhan, 2012, s. 61). Değerler kalıtımsal değildir. Bir sonraki kuşağa sosyal rollerle öğrenilerek aktarılır” (Şen, 2007, ss. 8-9). “Değerler yaşam boyu değişir ve gelişirler” (Köknel, 2007, s. 18). Değerler, toplumlar için önemlidir ve değerlere uygun davranan bireyler de toplum için kıymetlidir. (Dökmen, 2004).
Eğitimciler değerlerin işlevlerini “amaç ve yön tayin eden, bireysel ve toplumsal eylemin esaslarını belirleyen, bireyin doğru ve yanlışı, haklı ve haksızı, hoşa giden ve gitmeyeni, ahlaksal ile ahlaksal olmayanı ayırt etmesine yarayan, bireylerin davranışlarını yargılamada yardımcı ve kendisinden ne beklenildiğini bilmesini sağlayan” (Tezcan, 1974, ss. 15-16) olgular şeklinde sıralamıştır.
Fichter (2006) eserinde değerlerin işlevlerini şöyle ifade edilmiştir. Değerler:
1. Bireyin çevresine göre konumunu ortaya koyar.
2. Dikkatleri var olan ve yararlı görülen kültüre odaklar.
3. Toplumda ideal düşünme ve davranma sınırlarını belirler.
4. İnsanların sosyal rollerini seçmesinde etkilidirler.
5. İnsanların sosyal rollerini gerçekleştirmesine rehberlik ederler.
6. Toplum düzenini sağlayan en etkili araçlardır.
7. Sosyal dayanışma araçlarıdır.
Spranger, değerleri estetik, bilimsel, ekonomik, politik, sosyal ve dini değerler olmak üzere altı grupta şöyle sıralamıştır (Akt., Yazıcı, 2006, s. 502; Akt., Akbaş, 2004):
Tablo 2. Spranger’in Değerler Sınıflaması Bilimsel Değer Gerçeğe, bilgiye, muhakemeye ve eleştirel düşünceye önem verir. Bilimsel değerleri olan insan deneysel, eleştirici, akılcı ve entelektüeldir.
Ekonomik Değer :Yararlı ve pratik olana önem verir. Ekonomik değerlerin hayatta önemsenmesi gerektiğini belirtir.
Estetik Değer :Simetri, uyum ve forma önem verir. Birey hayatı olayların bir çeşitliliği olarak görür. Sanatın toplum için zorunluluk olduğunu düşünür.
Sosyal Değer : Başkalarını sevme, yardım ve bencil olmama esastır. En yüksek değer insan sevgisidir. Bu insan sevgisini insanlara sunar. Nazik ve sempatiktir. Bencil değildir.
Politik Değer .Her şeyin üstünde kişisel güç, etki ve şöhret vardır. Esas olarak kuvvetle ilgilidir.
Dini Değer Evreni bir bütün olarak kavrar ve kendisini onun bütünlüğüne bağlar. Dini uğrunda dünyevî hazları feda eder.
Metafor Kavramı
“Dilimize Fransızcadan geçmiş olan metafor kelimesi, istiare (benzetme) demektir ve bir edebiyat sanatıdır Nitekim, anlaşılması ve anlatılması oldukça güç olan bir meseleyi kolaylaştırmak amacıyla, birçok filozof, bazen o konuda bir teşbih (benzetme, istiâre, metafor) yapmak suretiyle, bu usulden faydalanmıştır” (Keklik 1984;Akt:Soydaş, 2010). Sanatta, edebiyatta, bilimde ve birçok alanda metaforlarla karşılaşabiliriz. Kısaca tanımlamak gerekirse metafor verilmek istenenin simgesel olarak ifade edilmesi, dolaylı yolla izleyiciye sunulmasıdır.
“Fretzin (2001), metaforları kullanmanın avantajlarını şu şekilde açıklar:
1. Kavramsal değişim ile öğrenme için çok faydalı araçlardır.
2.Gerçek dünyadaki benzerliklere işaret ederek soyut şeylerin anlaşılmasını ve görselleştirilmesini sağlarlar.
3. Öğrencilerin ilgilerini çekerek motivasyon gerçekleştirirler.
4. Öğretmenleri, öğrencilerin önceki bilgilerini dikkate almaya zorlarlar ve daha önceki konularla ilgili öğrencilerdeki yanlış anlamaların ortaya çıkmasını sağlarlar” (Akt. Arslan ve Bayrakçı, 2006: 104).
Yapılan bir araştırmada öğretmen adaylarına 20 dakika süre verilerek verilen kavramlarla ilgili metafor oluşturmaları ve bunu nedenleriyle açıklamaları istenmiştir.(Çeliksoy;2019)
ÖĞRETMEN ADAYLARININ “DEĞER” KAVRAMINA İLİŞKİN OLUŞTURDUKLARI METAFOR KATEGORİLERİ.
Sosyal Bilgiler Eğitimi öğretmen adaylarının “değer” kavramı için oluşturdukları metaforlar benzer özellikleri yönünden 12 kavramsal kategori altında toplanmıştır. Her metafor, öğretmen adaylarının açıklamaları üzerinden metaforun gerekçesini oluşturan konu kapsamında gruplandırılmıştır.Şimdi bunlardan örnekler verilecektir.
Kategori 1: “İhtiyaç duyulan-olmazsa olmaz bir unsur” olarak değer.
“Değerler oksijen gibidir. Çünkü havadaki oksijen olmadan nasıl ki insan yaşayamazsa, toplum içerisinde değerlerimiz olmadan da bir toplum olamayız.” (Sos 4 E 10)
“Değerler su gibidir. Çünkü insan susuz sağlıklı bir hayat geçiremez ve sonunda hastalanır, sosyal hayatta insanlar da değerler olmadan sağlıklı bir birliktelik oluşturamazlar.” (Sos 4 E 34)
Kategori 2: “Sahip olunan kıymetli bir unsur” olarak değer.
“Değerler altın gibidir. Çünkü altın kıymetli bir madendir ve altına sahip olan insan zenginleşir ve rahat bir hayat sürer. Değerlerde tıpkı altın gibidir ve onlara sahip olanı zenginleştirerek rahat bir hayat sürmesini sağlar.” (Sos 4 E 7)
“Değerler aile gibidir. Çünkü bir insanın ailesi olmazsa olmazdır. Ailesi ile var olur, ailesi ile gelişir. Değerler de insanın olmazsa olmazıdır. İnsan değerleri ile yaşar, değerleri ile hayata atılır.” (Sos 4 K 26)
Kategori 3: “Yol gösterici-aydınlatıcı bir unsur” olarak değer.
“Değerler ışık gibidir. Çünkü değerlerimiz insan olmamızı sağlama yolunda, bir ışık gibi önümüzü aydınlatır ve yol göstericidir.” (Sos 3 E 8)
“Değerler pusula gibidir. Çünkü pusula yolumuzu şaşırdığımızda bizi yuvamıza götürüyorsa değerlerimizde yanlışa düştüğümüzde bizi özümüze götürüyor. Yol gösteriyor.” (Sos 4 K 20)
Kategori 4: “Toplumun yapı taşı-toplumu ayakta tutan bir unsur” olarak değer.
“Değerler bin
ayı ayakta tutan kolonlar gibidir. Çünkü toplumun devamını sağlamak ve yıkılmasını önlemek için toplumun kolonlarını da değerler oluşturur.” (Sos 4 E 12)
“Değerler anne gibidir. Çünkü anne nasıl bir aileyi bir arada tutarsa değerlerde bir ülkeyi, bir toplumu bir arada tutar, dağılmasını önler.”( Sos 4K 10)
Kategori 5: “Sahip çıkılıp-emek verilmesi gereken bir unsur” olarak değer.
“Değerler çiçek gibidir. Çünkü onlara önem verir ve ilgilenirsek dünyamızı güzelleştirir, önem göstermezsek bu güzellikten mahrum kalırız.” (Sos 4 E 15)
“Değerler ağaç gibidir. Çünkü fidanken sulayıp bakımını yaparsan öylede meyvesini alırsın.” (Sos 4 K 9)
Kategori 6: “Dinamik-değişken bir unsur” olarak değer.
“Değerler çocuk gibidir. Çünkü çocuklar doğar, zamanla büyür gelişir ve değişirler. Değerler de zamanla değişebilirler hatta bazen yok olurlar.” (Sos 4 E 17)
“Değerler su gibidir. Çünkü su nasıl kabın şekline göre şekil değiştiriyorsa, değerlerde toplumdan topluma şekil değiştirebilir. (Sos 3 E 12)
Kategori 7: “Toplumu yansıtan bir unsur” olarak değer.
“Değerler ayna gibidir. Çünkü bir Milletin, bir ülkenin değerleri onu en iyi yansıtan, anlatan unsurudur.” (Sos 4 K 11)
“Değerler dilimiz gibidir. Çünkü insanın konuştuğu dili, söylediği şeyler az çok karakterini gösterir, ortaya koyar. Sahip olduğumuz değerlerde bizi az çok yansıtır.” (Sos 4 E 25)
Kategori 8: “Etkileyici-şekillendirici bir unsur” olarak değer.
“Değerler yağmur taneleri gibidir. Çünkü yağmur taneleri toprağa her düştüğünde tohumları şekillendirerek bereket verir. Değerlerde içine düştüğü insanı güzel davranışlarla şekillendirir, yeşillendirir. (Sos 4 E 2)
“Değerler toprak gibidir. Çünkü toprak bünyesine aldığı maddeleri ayrıştırarak ya da şekillendirerek doğaya yeniden verir. Değerler de böyledir. İnsanı bilgili, kültürlü yaparak topluma kazandırır.” ( Sos 4 K 34)
Kategori 9: “Anlam katan bir unsur” olarak değer.
“Değerler şiir gibidir. Çünkü şiirin her bir mısrasının yeri ayrı ve şiire ayrı anlam katar. Ve bu bir bütündür. Değerlerinde hayatımızda her birinin yeri ayrı ve her birinin anlamı çok büyük kıymetlerimizdir. (Sos 4 E 14)
“Değerler ekmek gibidir. Çünkü ekmek olmadan yemek yenilir fakat tokluk hissi oluşması daha geç olur, değerlerimiz olmadan da yaşanır ama eksik kalır çoğu şeyler.” (Sos 4 K 14)
Kategori 10: “Geleceğe aktarıcı bir unsur” olarak değer.
“Değerler miras gibidir. Çünkü tarih boyunca bir millet maddi birikimini, miras yoluyla gelecek kuşaklara aktarması gibi, manevi varlıklarını da değerler yoluyla aktarırlar. (Sos 3 K 34) 40
“Değerler tarih gibidir. Çünkü değerler de tarih kadar geniş, eskiye dayanan, kapsamlı bir süreç geçiren kavramdır. Eskiye dayandığı kadar geleceğe de aktarılacak olan.” (Sos 4 E 31)
Kategori 11: “Varlığı dikkat gerektiren bir unsur” olarak değer.
“Değerler su gibidir. Çünkü dikkatli kullanılmadığında kimini yaşatırken kimini boğar. Doğru algılamak lazım.”( Sos 3 E 16)
“Değerler kelebek gibidir. Çünkü varlığı güzeldir güzelleştirir lakin kaybetmek çok kolaydır.” (Sos 4 E 13)
Kategori 12: “Güven veren bir unsur” olarak değer.
“Değerler gökyüzü gibidir. Çünkü dünyamızın üzerini bir şemsiye gibi kaplar.” ( Sos 3 E 7)
“Değerler yorgan gibidir. Çünkü yorgan gibi seni sarıp sarmalar ve üzerimize örttüğümüzde kendimizi güvende hissederiz, değerlerle sarmalandığımız her an korunaklı gibiyiz. Güvendeyiz.” (Sos 4 E 11)
Sonuç olarak; Sosyal Bilgiler, Sınıf ve Türkçe Eğitimi öğretmen adaylarına yönelik yapılan bu çalışmayla, öğretmen adaylarının değerler ve değerler eğitimine yönelik olumlu ve önem yükleyen bir algıya sahip oldukları sonucuna varılmıştır.
Kaynakça
Akbaş, O. (2004). Türk Milli Eğitim sisteminin duyuşsal amaçlarının ilköğretim II. kademedeki gerçekleşme derecesinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden edinilmiştir. (Tez No. 190366)
Arslan, M. ve Bayrakçı, M. (2006). “Metaforik Düşünme ve Öğrenme Yaklaşımının Eğitim-Öğretim Açısından İncelenmesi”, Milli Eğitim, Sayı:171, ss100-108.
Çeliksoy, R. B. (2019)Öğretmen Adaylarının Değerler ve Değerler Eğitimi Algılarının Metafor Yoluyla Analizi. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Dökmen, Ü. (2004). Küçük şeyler. İstanbul: Sistem.
Güngör, E. (1993). Değerler psikolojisi üzerine araştırmalar, Profesörlük Tezi, (1. Baskı). Amsterdam: Ötüken.
Kızılçelik, S., & Erdem, Y. (1994). Açıklamalı Sosyoloji terimler sözlüğü. Ankara: Atilla.
Köknel, Ö. (2007). Çatışan değerlerimiz. İstanbul: Altın Kitaplar.
Soydaş S. (2010). Öğrencilerin Hayat Bilgisi Dersinde Edindikleri Demokrasi ve Demokratik
Yaşamla İlgili Kavramlara İliŞkin OluŞturdukları Metaforların Hermeneutic
YaklaŞımla incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çanakkale.
Tarhan, N. (2012). Güzel insan modeli. İstanbul: Timaş.
Tezcan, M. (1974). Türklerle ilgili Stereotipler (Kalıp Yargılar) ve Türk Değerleri Üzerine Bir Deneme. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
Tezcan, M. (2012). Eğitim Sosyolojisi (13. Baskı). Ankara: Anı.
Topçu, N. (2001). Sosyoloji (1. baskı). İstanbul: Dergah.
Türk Dil Kurumu, (TDK). (2019). Türk Dil Kurumu güncel Türkçe sözlük (http://www.tdk.gov.tr adresinden edinilmiştir.
Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bakış. TÜBAR, 19, 499-522.
Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bakış. TÜBAR, 19, 499-522
Doğan(2011) “bir kimsenin çeşitli insanları, insanlara ait nitelikleri, istek ve niyetleri, davranışları değerlendirirken başvurduğu bir ölçüt” olarak tanımlanırken “birey ya da bir topluluğun ideal kabul ettiği hareket tarzı”dır şeklinde de tanımlanmaktadır. Güngör (1993) ise değeri, “bir şeyin arzu edilebilir veya edilemez olduğu hakkındaki inanç” şeklinde ele almıştır.
Sosyal ilişkilerde “tutum ve davranışlar, eylemler, duygular, fikirler, kişiler, gruplar, amaçlar ve araçlar tümüyle değerlere göre mukayese edilir ve “daha iyi”, “daha kötü”, “daha doğru”, “daha adil”…veya başka biçimlerde değerlendirilmeye tabi tutulurlar” (Kızılçelik & Erdem, 1994, s. 98).
Dolayısıyla değerler “bütün kültür ve toplumlara anlam ve önem veren ölçütlerdir” toplumsal değerler, toplumun çoğunluğu tarafından en iyi, doğru, faydalı ve yararlı kabul edilen şeylerdir.
Dürüstlük, yardımlaşma, sevgi, saygı, özsaygı, hoşgörü, empati, disiplin, sorumluluk, aile olabilme, öz bakım, hijyen ¸bağımsızlık, cesaret, çalışkanlık, azim, tutumluluk, bilimsellik, merak , yararlı olmak, güvenilir olmak, güç, şöhret vb. değerler vardır..
Değerlerin birçok farklı boyutundan söz etmek mümkündür. “Her değerin duygu, düşünce ve davranış boyutları vardır. Bir değerin kabul edilebilir olması için ona duygu yüklenmesi şarttır. Daha sonra bu duygu kişilik haline gelir ve düşünce yönetimini başlatır” (Tarhan, 2012, s. 20).
Değerlerin önemli sayılabilecek bir farklı boyutu da, toplumdan topluma ve zamandan zamana değişiklik göstermeleridir .(Topçu, 2001)Değerlerin özü değiştirilmeden, yalnız kabuğu değiştirilerek yenilenmesi mümkündür” (Tarhan, 2012, s. 61). Değerler kalıtımsal değildir. Bir sonraki kuşağa sosyal rollerle öğrenilerek aktarılır” (Şen, 2007, ss. 8-9). “Değerler yaşam boyu değişir ve gelişirler” (Köknel, 2007, s. 18). Değerler, toplumlar için önemlidir ve değerlere uygun davranan bireyler de toplum için kıymetlidir. (Dökmen, 2004).
Eğitimciler değerlerin işlevlerini “amaç ve yön tayin eden, bireysel ve toplumsal eylemin esaslarını belirleyen, bireyin doğru ve yanlışı, haklı ve haksızı, hoşa giden ve gitmeyeni, ahlaksal ile ahlaksal olmayanı ayırt etmesine yarayan, bireylerin davranışlarını yargılamada yardımcı ve kendisinden ne beklenildiğini bilmesini sağlayan” (Tezcan, 1974, ss. 15-16) olgular şeklinde sıralamıştır.
Fichter (2006) eserinde değerlerin işlevlerini şöyle ifade edilmiştir. Değerler:
1. Bireyin çevresine göre konumunu ortaya koyar.
2. Dikkatleri var olan ve yararlı görülen kültüre odaklar.
3. Toplumda ideal düşünme ve davranma sınırlarını belirler.
4. İnsanların sosyal rollerini seçmesinde etkilidirler.
5. İnsanların sosyal rollerini gerçekleştirmesine rehberlik ederler.
6. Toplum düzenini sağlayan en etkili araçlardır.
7. Sosyal dayanışma araçlarıdır.
Spranger, değerleri estetik, bilimsel, ekonomik, politik, sosyal ve dini değerler olmak üzere altı grupta şöyle sıralamıştır (Akt., Yazıcı, 2006, s. 502; Akt., Akbaş, 2004):
Tablo 2. Spranger’in Değerler Sınıflaması Bilimsel Değer Gerçeğe, bilgiye, muhakemeye ve eleştirel düşünceye önem verir. Bilimsel değerleri olan insan deneysel, eleştirici, akılcı ve entelektüeldir.
Ekonomik Değer :Yararlı ve pratik olana önem verir. Ekonomik değerlerin hayatta önemsenmesi gerektiğini belirtir.
Estetik Değer :Simetri, uyum ve forma önem verir. Birey hayatı olayların bir çeşitliliği olarak görür. Sanatın toplum için zorunluluk olduğunu düşünür.
Sosyal Değer : Başkalarını sevme, yardım ve bencil olmama esastır. En yüksek değer insan sevgisidir. Bu insan sevgisini insanlara sunar. Nazik ve sempatiktir. Bencil değildir.
Politik Değer .Her şeyin üstünde kişisel güç, etki ve şöhret vardır. Esas olarak kuvvetle ilgilidir.
Dini Değer Evreni bir bütün olarak kavrar ve kendisini onun bütünlüğüne bağlar. Dini uğrunda dünyevî hazları feda eder.
Metafor Kavramı
“Dilimize Fransızcadan geçmiş olan metafor kelimesi, istiare (benzetme) demektir ve bir edebiyat sanatıdır Nitekim, anlaşılması ve anlatılması oldukça güç olan bir meseleyi kolaylaştırmak amacıyla, birçok filozof, bazen o konuda bir teşbih (benzetme, istiâre, metafor) yapmak suretiyle, bu usulden faydalanmıştır” (Keklik 1984;Akt:Soydaş, 2010). Sanatta, edebiyatta, bilimde ve birçok alanda metaforlarla karşılaşabiliriz. Kısaca tanımlamak gerekirse metafor verilmek istenenin simgesel olarak ifade edilmesi, dolaylı yolla izleyiciye sunulmasıdır.
“Fretzin (2001), metaforları kullanmanın avantajlarını şu şekilde açıklar:
1. Kavramsal değişim ile öğrenme için çok faydalı araçlardır.
2.Gerçek dünyadaki benzerliklere işaret ederek soyut şeylerin anlaşılmasını ve görselleştirilmesini sağlarlar.
3. Öğrencilerin ilgilerini çekerek motivasyon gerçekleştirirler.
4. Öğretmenleri, öğrencilerin önceki bilgilerini dikkate almaya zorlarlar ve daha önceki konularla ilgili öğrencilerdeki yanlış anlamaların ortaya çıkmasını sağlarlar” (Akt. Arslan ve Bayrakçı, 2006: 104).
Yapılan bir araştırmada öğretmen adaylarına 20 dakika süre verilerek verilen kavramlarla ilgili metafor oluşturmaları ve bunu nedenleriyle açıklamaları istenmiştir.(Çeliksoy;2019)
ÖĞRETMEN ADAYLARININ “DEĞER” KAVRAMINA İLİŞKİN OLUŞTURDUKLARI METAFOR KATEGORİLERİ.
Sosyal Bilgiler Eğitimi öğretmen adaylarının “değer” kavramı için oluşturdukları metaforlar benzer özellikleri yönünden 12 kavramsal kategori altında toplanmıştır. Her metafor, öğretmen adaylarının açıklamaları üzerinden metaforun gerekçesini oluşturan konu kapsamında gruplandırılmıştır.Şimdi bunlardan örnekler verilecektir.
Kategori 1: “İhtiyaç duyulan-olmazsa olmaz bir unsur” olarak değer.
“Değerler oksijen gibidir. Çünkü havadaki oksijen olmadan nasıl ki insan yaşayamazsa, toplum içerisinde değerlerimiz olmadan da bir toplum olamayız.” (Sos 4 E 10)
“Değerler su gibidir. Çünkü insan susuz sağlıklı bir hayat geçiremez ve sonunda hastalanır, sosyal hayatta insanlar da değerler olmadan sağlıklı bir birliktelik oluşturamazlar.” (Sos 4 E 34)
Kategori 2: “Sahip olunan kıymetli bir unsur” olarak değer.
“Değerler altın gibidir. Çünkü altın kıymetli bir madendir ve altına sahip olan insan zenginleşir ve rahat bir hayat sürer. Değerlerde tıpkı altın gibidir ve onlara sahip olanı zenginleştirerek rahat bir hayat sürmesini sağlar.” (Sos 4 E 7)
“Değerler aile gibidir. Çünkü bir insanın ailesi olmazsa olmazdır. Ailesi ile var olur, ailesi ile gelişir. Değerler de insanın olmazsa olmazıdır. İnsan değerleri ile yaşar, değerleri ile hayata atılır.” (Sos 4 K 26)
Kategori 3: “Yol gösterici-aydınlatıcı bir unsur” olarak değer.
“Değerler ışık gibidir. Çünkü değerlerimiz insan olmamızı sağlama yolunda, bir ışık gibi önümüzü aydınlatır ve yol göstericidir.” (Sos 3 E 8)
“Değerler pusula gibidir. Çünkü pusula yolumuzu şaşırdığımızda bizi yuvamıza götürüyorsa değerlerimizde yanlışa düştüğümüzde bizi özümüze götürüyor. Yol gösteriyor.” (Sos 4 K 20)
Kategori 4: “Toplumun yapı taşı-toplumu ayakta tutan bir unsur” olarak değer.
“Değerler bin
ayı ayakta tutan kolonlar gibidir. Çünkü toplumun devamını sağlamak ve yıkılmasını önlemek için toplumun kolonlarını da değerler oluşturur.” (Sos 4 E 12)
“Değerler anne gibidir. Çünkü anne nasıl bir aileyi bir arada tutarsa değerlerde bir ülkeyi, bir toplumu bir arada tutar, dağılmasını önler.”( Sos 4K 10)
Kategori 5: “Sahip çıkılıp-emek verilmesi gereken bir unsur” olarak değer.
“Değerler çiçek gibidir. Çünkü onlara önem verir ve ilgilenirsek dünyamızı güzelleştirir, önem göstermezsek bu güzellikten mahrum kalırız.” (Sos 4 E 15)
“Değerler ağaç gibidir. Çünkü fidanken sulayıp bakımını yaparsan öylede meyvesini alırsın.” (Sos 4 K 9)
Kategori 6: “Dinamik-değişken bir unsur” olarak değer.
“Değerler çocuk gibidir. Çünkü çocuklar doğar, zamanla büyür gelişir ve değişirler. Değerler de zamanla değişebilirler hatta bazen yok olurlar.” (Sos 4 E 17)
“Değerler su gibidir. Çünkü su nasıl kabın şekline göre şekil değiştiriyorsa, değerlerde toplumdan topluma şekil değiştirebilir. (Sos 3 E 12)
Kategori 7: “Toplumu yansıtan bir unsur” olarak değer.
“Değerler ayna gibidir. Çünkü bir Milletin, bir ülkenin değerleri onu en iyi yansıtan, anlatan unsurudur.” (Sos 4 K 11)
“Değerler dilimiz gibidir. Çünkü insanın konuştuğu dili, söylediği şeyler az çok karakterini gösterir, ortaya koyar. Sahip olduğumuz değerlerde bizi az çok yansıtır.” (Sos 4 E 25)
Kategori 8: “Etkileyici-şekillendirici bir unsur” olarak değer.
“Değerler yağmur taneleri gibidir. Çünkü yağmur taneleri toprağa her düştüğünde tohumları şekillendirerek bereket verir. Değerlerde içine düştüğü insanı güzel davranışlarla şekillendirir, yeşillendirir. (Sos 4 E 2)
“Değerler toprak gibidir. Çünkü toprak bünyesine aldığı maddeleri ayrıştırarak ya da şekillendirerek doğaya yeniden verir. Değerler de böyledir. İnsanı bilgili, kültürlü yaparak topluma kazandırır.” ( Sos 4 K 34)
Kategori 9: “Anlam katan bir unsur” olarak değer.
“Değerler şiir gibidir. Çünkü şiirin her bir mısrasının yeri ayrı ve şiire ayrı anlam katar. Ve bu bir bütündür. Değerlerinde hayatımızda her birinin yeri ayrı ve her birinin anlamı çok büyük kıymetlerimizdir. (Sos 4 E 14)
“Değerler ekmek gibidir. Çünkü ekmek olmadan yemek yenilir fakat tokluk hissi oluşması daha geç olur, değerlerimiz olmadan da yaşanır ama eksik kalır çoğu şeyler.” (Sos 4 K 14)
Kategori 10: “Geleceğe aktarıcı bir unsur” olarak değer.
“Değerler miras gibidir. Çünkü tarih boyunca bir millet maddi birikimini, miras yoluyla gelecek kuşaklara aktarması gibi, manevi varlıklarını da değerler yoluyla aktarırlar. (Sos 3 K 34) 40
“Değerler tarih gibidir. Çünkü değerler de tarih kadar geniş, eskiye dayanan, kapsamlı bir süreç geçiren kavramdır. Eskiye dayandığı kadar geleceğe de aktarılacak olan.” (Sos 4 E 31)
Kategori 11: “Varlığı dikkat gerektiren bir unsur” olarak değer.
“Değerler su gibidir. Çünkü dikkatli kullanılmadığında kimini yaşatırken kimini boğar. Doğru algılamak lazım.”( Sos 3 E 16)
“Değerler kelebek gibidir. Çünkü varlığı güzeldir güzelleştirir lakin kaybetmek çok kolaydır.” (Sos 4 E 13)
Kategori 12: “Güven veren bir unsur” olarak değer.
“Değerler gökyüzü gibidir. Çünkü dünyamızın üzerini bir şemsiye gibi kaplar.” ( Sos 3 E 7)
“Değerler yorgan gibidir. Çünkü yorgan gibi seni sarıp sarmalar ve üzerimize örttüğümüzde kendimizi güvende hissederiz, değerlerle sarmalandığımız her an korunaklı gibiyiz. Güvendeyiz.” (Sos 4 E 11)
Sonuç olarak; Sosyal Bilgiler, Sınıf ve Türkçe Eğitimi öğretmen adaylarına yönelik yapılan bu çalışmayla, öğretmen adaylarının değerler ve değerler eğitimine yönelik olumlu ve önem yükleyen bir algıya sahip oldukları sonucuna varılmıştır.
Kaynakça
Akbaş, O. (2004). Türk Milli Eğitim sisteminin duyuşsal amaçlarının ilköğretim II. kademedeki gerçekleşme derecesinin değerlendirilmesi (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden edinilmiştir. (Tez No. 190366)
Arslan, M. ve Bayrakçı, M. (2006). “Metaforik Düşünme ve Öğrenme Yaklaşımının Eğitim-Öğretim Açısından İncelenmesi”, Milli Eğitim, Sayı:171, ss100-108.
Çeliksoy, R. B. (2019)Öğretmen Adaylarının Değerler ve Değerler Eğitimi Algılarının Metafor Yoluyla Analizi. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi. Eğitim Bilimleri Enstitüsü
Dökmen, Ü. (2004). Küçük şeyler. İstanbul: Sistem.
Güngör, E. (1993). Değerler psikolojisi üzerine araştırmalar, Profesörlük Tezi, (1. Baskı). Amsterdam: Ötüken.
Kızılçelik, S., & Erdem, Y. (1994). Açıklamalı Sosyoloji terimler sözlüğü. Ankara: Atilla.
Köknel, Ö. (2007). Çatışan değerlerimiz. İstanbul: Altın Kitaplar.
Soydaş S. (2010). Öğrencilerin Hayat Bilgisi Dersinde Edindikleri Demokrasi ve Demokratik
Yaşamla İlgili Kavramlara İliŞkin OluŞturdukları Metaforların Hermeneutic
YaklaŞımla incelenmesi. Yüksek Lisans tezi. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
Sosyal Bilimler Enstitüsü. Çanakkale.
Tarhan, N. (2012). Güzel insan modeli. İstanbul: Timaş.
Tezcan, M. (1974). Türklerle ilgili Stereotipler (Kalıp Yargılar) ve Türk Değerleri Üzerine Bir Deneme. Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları.
Tezcan, M. (2012). Eğitim Sosyolojisi (13. Baskı). Ankara: Anı.
Topçu, N. (2001). Sosyoloji (1. baskı). İstanbul: Dergah.
Türk Dil Kurumu, (TDK). (2019). Türk Dil Kurumu güncel Türkçe sözlük (http://www.tdk.gov.tr adresinden edinilmiştir.
Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bakış. TÜBAR, 19, 499-522.
Yazıcı, K. (2006). Değerler eğitimine genel bakış. TÜBAR, 19, 499-522
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Değerler, İşlevleri, Boyutları ve Değer Kavramına İlişkin Metafor Örnekleri" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
