Super’in Kuramında Mesleki Gelişim ve Mesleki Olgunluk
İnsanların hayatlarını sürdürmeleri için verdiği önemli kararlardan biri de meslek seçimidir. Herhangi bir mesleğe karar verme, meslek yaşantıları ve meslekten alınan haz gibi etmenler yaşamda önemli bir yer tutar. Bu açıdan kişinin kendisini tanıması ve keşfetmesi ile meslek seçimini bilinçli ve başarılı bir şekilde yapması kendini gerçekleştirme ihtiyacı bakımından temel adımlardan biridir (Şahin, 2010).
Kuzgun’a (2009) göre meslek kavramı “bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, kuralları toplumca belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayalı etkinlikler bütünü” dür. Super’e (1957) göre ise mesleki olgunluk bireylerin çocukluk yıllarındaki fantezi seçim yapma evresinden emekli olma zamanına kadar süregelen mesleki gelişim sürecinde vardığı yere denilmektedir (akt. Bacanlı, 1995).
Mesleki olgunluk kavramı “bireylerin gelişimsel dönemlerine uygun olarak gerçekçi meslek seçimi yapabilmeleri için gerekli bilgi ve becerilere sahip olma ve gelişim görevlerini yerine getirebilme” olarak tanımlanmaktadır. (Savickas, 1984; King, 1989; akt. Akıntuğ ve Birol, 2011). Mesleki olgunluk kavramı ile ilgili yapılan ilk araştırmaların öncüsü Carter (1940) ve Strong’ dur (1943: 1955), daha sonra yoğun bir şekilde Ginzberg, Ginsburg, Axelrad ve Herma (1951), daha sonra ise ayrıntılı bir şekilde Super (1957) tarafından ortaya konulmuştur (Bacanlı, 1995). King (1989) tarafından yapılan tanımda ise, bireyin kendi özelliklerine uygun ve gerçekçi bir şekilde meslek seçebilme yeteneği olarak ifade edilmiştir (Akt: Çoban, 2005). Kuzgun’a (2006) göre ise bireyin içinde bulunduğu yaş döneminde kendisinden beklenilen görevleri yerine getirebilmesindeki başarı düzeyine mesleki olgunluk denir. Seligman (1994) ise mesleki olgunluğu, kişilerin sahip olduğu zayıf ve güçlü özellikleri ve meslek ile ilgili beklentilerini tanımaları olarak açıklamıştır. Yani kişisel farkındalık, meslek seçebilme ve meslek bilgisi becerileri, mesleki olgunluğa sahip olmanın ön koşuludur denilebilir (Indianti ve Sinaga, 2018). Bir başka tanıma göre ise mesleki olgunluk kavramı, bireylerin yaşam dönemlerindeki mesleki gelişimsel görevlerini gerçekleştirme düzeylerini ve bu mesleki görevleri gerçekleştirebilmelerindeki hazır bulunuşluk düzeyleri olarak tanımlamaktadır (Nelson- Jones, 1995). Super ve ark. (1996) mesleki olgunluk kavramının bilişsel ve davranışsal unsurlardan oluştuğunu belirtir. Bir başka tanıma göre ise mesleki olgunluk, kişinin kendi özelliklerini ve mesleklerin özelliklerini bilerek, bir meslek seçmesi ve bu seçimiyle ilgili gerekli adımlar atabilmesi olarak tanımlanmaktadır. (Dölek, 2008)
Super (1957) tarafından ilk defa kullanılan mesleki olgunluk kavramı meslek gelişimi ile derecelendirilmiştir. Bireyin yaşı ile yaşına uygun sergilemiş olduğu mesleki davranışlar karşılaştırılarak mesleki olgunluk düzeyine bakıldığını belirtmiştir (Akt. Kuzgun, 2014). Yani kişinin yaşına uygun kararlar verebilmesi ve yaşına uygun mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmesinden bahsedilmektedir. Özetle mesleki olgunluk kavramının bireyin yaşına uygun yerine getirmesi gereken görevler olduğu ve kişinin bu görevleri yerine getirdiğinde mesleki olgunluğa sahip olduğu belirtilmiştir. Söz konusu görevlerin yerine getirilmesi ile ortaya çıkan sonucun, mesleki olgunluk düzeyine bağlı olduğu görülmektedir
Bu kavram, gelişimsel kuramların merkezinde yer alan bir kavramdır. Ayrıca mesleki olgunluk, kavramsal olarak zeka yaşı ile benzer olan mesleki yaş olarak düşünülebilir. Bireyler, farklı yaşlarda, farklı mesleki olgunluk düzeyleri gösterebilirler.
Mesleki olgunluğa sahip olmayan öğrenciler, meslek seçimi yaparken başarısız ya da yetersiz bir seçim yapmış olabilir. Bireyin mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmesi, kişinin kariyer gelişiminin ve mesleki olgunluk düzeyinin bir göstergesidir. Mesleklerle ilgili yeterli ve doğru bilgiye sahip olmak ve mesleklerle ilgili olumlu tutum geliştirmek, gerçekçi bir benlik kavramına sahip olmak ve buna bağlı olarak bir meslek seçimi yapabilmek, mesleki gelişim görevlerini oluşturmaktadır (Kuzgun, 2009).
Mesleki gelişim görevlerinin yerine getirilip getirilmemesi mesleki olgunluk kavramını karşımıza çıkarır. Super, mesleki olgunluk kavramını, kişilerin mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmelerindeki hazır bulunuşluk ve gerçekleştirme düzeyleri olarak tanımlar. (Nelson- Jones, 1995)
.Super’in gelişim kuramı Super (1957)’a göre benlik kavramı bir kimsenin kendini nasıl gördüğüdür. Bireyin benlik kavramı çevresiyle etkileşimle, belli durumlarda, belli bir fonksiyonda bulunmakla gerçekleşir. Bireyin benlik kavramı meslek seçimini etkiler. Super’a göre mesleğe karar verme, belli bir gelişim süreci içinde bireyle çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik kavramının bir mesleğe yansıması ve ifadesidir. Mesleki gelişim devamlı bir süreç, meslek seçimi ise bir sentez yapma işidir. Bu kurama göre bireylerin mesleki gelişimlerinde onların yetenek, ilgi ve benlik kavramlarının önemli bir yeri bulunmaktadır. Ailenin ekonomik düzeyi, bireyin karşılaştığı fırsatlar ve birey ile çevre arasındaki ilişki meslek seçiminde önemli bir etkiye sahiptir. Mesleki gelişim süreci türlü dönemlerden geçerek zamanla ve yeni yaşantılarla değişmektedir.(Akt. Bacanlı, 1995). Bu gelişim dönemleri şunlardır:
Super (1970), mesleki gelişimin araştırma döneminden başlayıp çöküş dönemine kadar devam eden süreç sonunda erişilen noktanın, mesleki olgunluk düzeyini gösterdiğini ifade eder. (Kuzgun, 2002). Super’e (1963) göre mesleki olgunluk, kişinin mesleki gelişim sürecindeki ilerleme hızı olarak karşımıza çıkmaktadır. Ona göre mesleki olgunluk iki şekilde ölçülür: İlk olarak kişinin mesleki gelişim basamağında bulunması gereken yer ile bulunduğu yeri karşılaştırılır. İkinci olarak ise, kişinin sahip olduğu mesleki olgunluk düzeyi ile kişi ile aynı gelişim basamağında bulunan diğer kişilerin mesleki olgunluk düzeyleri ile karşılaştırma yapılır. Yapılan bu karşılaştırmalar sayesinde kişinin yaşına göre mesleki olgunluk düzeyine erişip erişemediği hakkında fikir sahibi olunur (Kuzgun, 2002).
Super ve Overstreet 1960 yılında karışık ve yapı geçerliliği olan altı mesleki olgunluk belirtisi sunmuştur: (Tsen, Rhodes, 1973)
1. BOYUT: Meslek Seçimi
2. BOYUT: Mesleki Sorumluluğun Kabulü
3. BOYUT: Mesleki Bilgiler
4. BOYUT: Mesleki Planlama
5. BOYUT: Mesleki Planlama Boyutu
6. BOYUT: Mesleki Kaynak Kullanımının
Super’in Yaşam Boyu Yaşam Alanı Yaklaşımı: Siyez’e (2015) göre Super’in yaşam boyu yaşam alanı yaklaşımı beş boyuttan oluşmaktadır. Bu basamaklar:
• Büyüme Dönemi (4-13 yaş): Çocuklar oyunlarla meslekleri denerler ve meslekleri tanımaya çalışırlar. Bu dönemde çocuk çevresini keşfetmektedir
.
• Keşfetme Dönemi (14-24 yaş): Sharf’a (2006) göre kişiler bu dönemde mesleklere ilişkin daha net bilgiler kazanmakta ve meslek seçimini yapmaktadırlar. Üç alt basamağı bulunmaktadır.
▪ Billurlaşma: Bireylerin ne istedikleri belirginleşmekte ve meslek seçimi için hangi becerilere sahip olmaları gerektiği öğrenilmektedir. (Sharf 2006). 20
▪ Belirleme: Bu evrede mesleki tercihler şekillenmekte ve meslek seçimi için hazır hale gelmektedir .(Savickas 2002).
▪ Uygulama: Kişiler mesleki hedeflerine ulaşmak için planlar yapar ve bu planları uygularlar. Bu planlar özgeçmiş hazırlamak, işe girmede kendilerine yardımcı olacak referansları belirleme gibi .(Savickas 2002; Sharf 2006).
• Yerleşme evresi (25-45 yaş): Meslek seçimi sonucunda mesleğe bağlanma söz konusudur. ve bu evrede işe girme, evlenme ve meslekte karar verme gibi durumlar söz konusudur (Sürücü, 2005). Üç alt basamağı bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar:
▪ Karar Kılma: bir işin gerekliliklerini yapmak ile ilgilidir.
▪ Sağlamlaştırma: Yapılan işte pozisyonun sağlamlaştırılmasıdır. İşte artık daha yeterlilik sahibi olmaya başlar.
▪ İlerleme: Yapılan işte artık daha da sorumluluğun ve ücretin artmasıyla bir üst pozisyona geçilmesine denmektedir (Sharf 2006).
• Sürdürme Dönemi (45-65 yaş): Artık üst pozisyonlara çıkma duraklamıştır ancak bulunan pozisyon korunmaktadır. Üç alt dönemi bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar: Koruma, güncelleme ve yenilik dönemleridir.
• Çöküş evresi (65 yaş ve sonrası): Bireylerin artık mesleğe ilgilerinin azalması ve enerjilerinin düşmesi olarak bilinmektedir. Üç alt dönemi bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar: yavaşlama, emeklilik planı ve emekliliktir.
Super ve Overstreet (1960) mesleki olgunluğun bazı boyutlarından bahsetmişlerdir :(Akbalık,1991; Zeren, 1999; Dölek, 2008; Kuzgun, 2000; Orhan, 2011):
1. Boyut: Meslek Seçimine Planlı Yöneliş: Bu boyutta kişi, bir meslek sahibi olması gerektiğini düşünür, kabullenir ve karar vermesi gerektiğini düşünerek, sistematik bir biçimde bu konuya yönelir. Bu boyut şu davranışları içerir: a) Seçme/ tercih konusu ile ilgilenme b) Bu amaçla çeşitli kaynaklardan yararlanma.
2. Boyut: Mesleki Bilgilerin Belirginleşmesi ve Planlama Yapma: Bu boyutta artık birey olgunlaşmaya başlar ve buna bağlı olarak mesleki bilgileri daha gerçekçi olmaya başlar. Bu boyutta gencin seçeceği mesleğiyle ilgili bilgilerin güvenilir, gerçekçi ve uygulanabilir nitelikte olması beklenir ve şu davranışları içerir: a) Tercih edilen meslek hakkında özgül bilgileri saptama, b) Tercih edilen mesleğe hazırlanma ve girişi daha özgül olarak planlama, c) Planlama faaliyetlerini genişletme ve eyleme koyma.
3. Boyut: Meslek Tercihlerinin Tutarlılığı: Bu boyutta artık birey kesin olarak bir mesleğe karar vermemiştir ancak belli bir alana yönelmiştir (Eğitim alanı gibi). Bu boyut şu davranışları içerir: a) Alanlar açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı, b) Düzeyler açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı, c) Alanlar ve düzeyler dahilinde meslek tercihlerinin tutarlılığı.
4. Boyut: Özelliklerin Billurlaşması: Bu boyutun en önemli ölçütü bireyin kişilik özelliklerinin, ilgi ve yeteneklerinin belirgin hale gelmesidir. Bu boyut ise şu davranışları içerir: a) Ölçülen ilgilerin kristalleşme derecesi, b) İlgi olgunluğu (ilgilerinde tutarlılık), c) Çalışma/ iş yapmaya karşı güdülenme, d) İş değerlerinin belirginleşme derecesi, e) Çalışma ve işin insan yaşamında sağladığı ekonomik, sosyal ve psikolojik doyumları kabul etme (kavrama), f) Seçme ve planlama sorumluluğunun kabullenilmesi (üstlenme), g) Meslek seçiminde bağımsızlık.
5. Boyut: Meslek Tercihlerinde Akılcılık: Bu boyutta birey artık kendisinin ve mesleğin özelliklerini gerçekçi bir şekilde değerlendirir, bu konu üzerinde düşünür ve akılcı bir yol izler. Bu boyut şu davranışları içerir: a) Yetenek ve tercihler arasında uyuşma, b) Ölçülen ilgiler ile tercihler arasında uyuşma, c) Yetenek düzeyi, ölçülen ilgiler ve meslek düzeyi arasında uyuşma, d) Tercihlerin sosyo-ekonomik açıdan erişilebilirliği.(koşullarına uygunluğu).
Mesleki olgunluk kavramı, yetenek düzeyi, sosyo ekonomik düzey, özsaygı, kültür, kişilik yapısı, cinsiyet, karar verme stratejisi, zeka gibi faktörlerden negatif ya da pozitif anlamda etkilenmektedir. Mesleki olgunluk birçok faktörden etkilenmektedir (Kuzgun, 43 2000). Yapılan bu tanımlar doğrultusunda mesleki olgunluk, kişinin yetenekleri, ilgileri, değerleri, kişilik özellikleri ve beklentilerine göre bir mesleğe karar verebilmesi olarak tanımlanabilir. Kişi mesleğini yetenek, ilgi, değer, beklenti ve kişilik özelliklerine uygun biçimde seçtiğinde hem psikolojik sağlığını hem de kişinin yaşam kalitesini, doyumunu ve yaşam standardını yükselteceği düşünülebilir. Tüm bu tanımlara bakıldığında meslek seçimlerinin gerçekçi olabilmesi, bireylerin mesleki olgunluk düzeyine sahip olmaları ile mümkündür.
Mesleki Olgunluk Ölçeği (MOÖ):
Araştırmada mesleki olgunluk ile ilgili veriler Kuzgun ve Bacanlı (2019) tarafından geliştirilen lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerini ölçmek için kullanılan mesleki olgunluk ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Super’in (1963) “deneme basamağına” karşılık gelen 14-18 yaş aralığındaki gençlerin kendilerinden beklenen mesleki olgunluk düzeyine ulaşabilmeleri için “Bir Mesleki Tercihi Billurlastırma” mesleki gelişim görevini yerine getirebilmeleri gerektiğini belirtmektedir. Super ve Overstreet (1960) bu mesleki gelişim görevinin yerine getirilebilmesi için, gencin kazanması gereken on bir mesleki tutum ve davranış belirtmişlerdir (akt. Bacanlı, 1995, s.77). Mesleki olgunluk ölçeğinin maddeleri hazırlanırken on bir mesleki tutum ve davranıştan sekizi ile ilgili madde Kuzgun tarafından geliştirilmiştir. Bu tutum ve davranışlardan sekizi bu tür bir ölçekle ölçülebilecek niteliktedir ve diğer üç madde başka teknikleri gerektirmektedir (Bacanlı, 1995). MOÖ, beşli Likert tipi ve 40 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte maddeler, “Bana hiç uygun değil (1)”, “bana pek uygun değil (2)”, “bana biraz uygun (3)”, “bana uygun (4)”, “bana çok uygun (5)” seçeneklerine göre cevaplanmaktadır.
Ölçekteki maddelerden 19'u olumlu (5-6-7-8-10-11-18-20- 23-28-29-30-31-32-34-35-37-39-40), 21'i olumsuz (1-2-3-4-9-12-13-14-15- 16-17-19-21-22-24-25-26-27-33-36-38) ifadelerden oluşmaktadır.oLUMSUZ MADDELER TERS PUANLANIR. KİŞİ 1 DEMİŞSE 5 E ÇEVRİLİR. 2 DEMİŞSE 4 E ÇEVRİLİR GİBİ
Mesleki Olgunluk Ölçeğinden elde edilen puanlar arttıkça bireylerin mesleki olgunluk düzeyi de artmaktadır.
Ölçekte ham puanı “143” ve daha aşağı öğrencilerin kendisinden beklenen mesleki olgunluk düzeyine ulaşmadığı belirtilmektedir ve mesleki olgunluk düzeyi düşük kimselerdir.
Puanı “143” ile “155” arasında olan öğrencilerin mesleki olgunluk düzeylerini geliştirmeye ihtiyacı var denilmektedir.
Puanı “155” puana ulaşan ve geçen öğrencilerin mesleki olgunluk düzeyleri yüksek olarak kabul edilmektedir.
MESLEKİ OLGUNLUK ÖLÇEĞİ Prof. Dr. Yıldız KUZGUN Dr. Feride BACANLI ___________________________________________________________________ AÇIKLAMA: Ölçekte meslek seçimiyle ilgili tutum ve davranışları ölçen bazı ifadeler verilmiştir. 1. sizden istenen, ifadeleri dikkatle okuyup bu ifadelerin size ne kadar uygun olduğunu,sizin durumunuzu ne ölçüde yansıttığını belirtmenizdir. 2. cevap kağıdında (A= Bana Hiç Uygun Değil),(B = Bana Pek Uygun Değil),( C = Bana Biraz Uygun),(D = Bana Uygun),( E = Bana Çok Uygun) karşılığındadır. 3. şimdi bir örnekle cevaplamanın nasıl yapılacağını görelim. Örnek : ---- Çok erken yaşlardan beri, bir meslek seçmem gerektiğini düşünüyorum. Eğer sizin yukarıdaki ifadeye uygunluk dereceniz Bana Biraz Uygun ise aşağıda gösterildiği gibi cevap kağıdına C seçeneğinin altındaki aralığı işaretlemeniz gerekecektir. Bana Hiç Uygun Değil Bana Pek Uygun Değil Bana Biraz Uygun Bana Uygun Bana Çok Uygun A B C D E ( ) ( ) (X) ( ) ( ) 4. Cevap kâğıdında her ifadeye ilişkin 5 seçenekten yalnız birini işaretleyeceğinizi ve cevapsız ifade bırakmamanız gerektiğini lütfen unutmayınız. 5. Ölçekte bulunan 40 ifadeyi 30 dakika içinde cevaplamaya çalışınız. Başarılar diler, katkılarınız için teşekkür ederiz. ___________________________________________________________________
1- Hangi mesleğin bana uygun olduğunu büyüklerimin daha iyi bilecekleri düşüncesindeyim.
2- İnsan mesleğini tesadüfen seçer.
3- İstediğim mesleği seçemeyeceksem “ bu konuyu düşünmenin ne gereği var” diyorum.
4- İnsan hangi mesleği seçmesi gerektiği konusunda ailesinin tavsiyelerini dikkate alırsa hata yapmaz.
5- Meslekleri daha iyi tanımak için,bu konuda yazılmış kaynak kitaplar olup olmadığını araştırırım.
6- Girmek istediğim meslekler hakkında bilinmesi gereken her şeyi biliyorum.
7- Öğretmenlerime, öğrencileri konu alanlarıyla ilgili üniversite programlarının neler olduğu hakkında sorular sorar, onlardan bu konularda beni aydınlatmalarını rica ederim.
8- Gelecekteki mesleğimi ben belirleyeceğime göre, bu konuda gerekli bilgiyi edinmek için benim harekete geçmem gerektiği düşüncesindeyim.
9- Hangi mesleğe gireceğime ailemin karar vermesi iyi olacak. Böylece sonuçta bir hata olursa ben sorumlu olmam.
10- Öğrencilik hayatımda daima hangi derslerin ya da ders dışı faaliyetlerin bana ne yönden yararlı olabileceğini, hangi hedefe erişmek için katkısı olabileceğini düşünürüm.
11- Üniversitede program tercihimi belirlemeden önce, hangi alanlarda ne derece güçlü, hangi alanlarda ne derece zayıf olduğumu değerlendireceğim.
12- Meslek tercihlerimde sık sık değişiklik yapıyorum.
13- Bir meslek seçiminde dikkate alınacak o kadar çok faktör var ki, en iyisi işi oluruna bırakmak diye düşünüyorum.
14- Şimdiden meslek tercihleri üzerinde düşünmeyi gereksiz buluyorum.
15- Ailemin seçtiği mesleğe girersem onların daha çok yardım ve desteğini sağlayabilirim diye düşünüyorum.
16- İstediğim mesleğe giremeyeceksem meslek seçimi üzerinde düşünmenin ne yararı var diye düşünüyorum.
17- Ne zaman meslek seçme konusu açılsa içimi bir sıkıntı kaplar.
18- Hiç kimsenin beni benden iyi tanımayacağını ve mesleğimi seçme sorumluluğunun bana ait olduğunu düşünürüm.
19- Bana uygun hiçbir meslek bulamıyorum.
20- Kendimi bildim bileli hangi mesleğe girmek istediğimi düşünürüm.
21- Bazı insanların hangi mesleği seçmek istedikleri konusunda nasıl da emin ve kararlı olabildiklerine şaşıyorum.
22- Ne olmak,hangi mesleği seçmek istediğim konusunda zaman zaman hayallere dalarım, ama aslında henüz tercihlerimi belirlemiş değilim.
23- Çok erken yaşlardan beri meslek yaşamımdan neler beklediğimi,ne gibi yeteneklere ve kişilik özelliklerine sahip olduğumu düşünürüm.
24- Üniversite sınavımda hangi alanla ilgili test alacağımı belirledim,ama o alanda hangi programlara girmek istediğime karar veremedim.
25- Benim için önemli olan sınava hazırlanmaktır. Meslek tercihimi zamanı gelince belirlerim.
26- Şu ana kadar hangi programları tercih edeceğimi belirleyemedim. Çünkü her gün başka bir seçenek bana çekici geliyor.
27- Şu anda belirli bir meslek alanı belirlemedim ama kararımdan memnun değilim.
28- Televizyonda bir mesleğin özelliklerini ve ülke ekonomisindeki yerini tanıtan programları ilgi ile izlerim.
29- Yeteneğime uygun olduğunu düşündüğüm meslekleri inceliyorum.
30- Meslekleri tanıtan kaynak kitapları okurum.
31- İlgilendiğim bir meslekteki insanların neler yaptıklarını, hangi koşullarda çalıştıklarını öğrenmek için işyerlerine giderim.
32- Meslek tercihlerimi belirlemeden önce, sadece ilgi duyduğum meslekleri değil, mümkün olduğu kadar başka bir çok mesleği de incelemeye çalışıyorum.
33- Meslek seçerken pek çok kişiden bilgi ve görüş almaya niyetlendim. Ama sonuçta kargaşaya ve kararsızlığa düşünce bu işi oluruna bıraktım.
34- Yeni bir meslek adı duyduğumda hemen o mesleği incelemek için harekete geçerim.
35- Benden önce liseyi bitirip yüksek öğretime devam eden arkadaşlarıma bölümleri hakkında sorular sorarım.
36- Bir çok mesleğe heves ediyorum ve ilgi duyuyorum ama hepsinin bir kusuru var. Bir türlü birine karar veremiyorum.
37- Herhangi bir işim için bir iş yerinde örneğin; banka, hastane, fabrika ve benzeri yerlere gitsem orada çalışanların yaptıklarını gözler,“ ben bu işleri yapabilir miyim,bunları yapmaktan zevk alabilir miyim?” diye düşünürüm.
38- Yeteneklerimi tanımam gerekiyor, ama bunu nasıl yapacağımı bilmiyorum.
39- Tercih ettiğim meslekleri tanıtıcı toplantılara katılırım.
40- Benimle ilgili yönergeleri açıklamaları dikkatle okurum.(seçmeli dersler listesi, ÖSS kılavuzu gibi )
Kaynakça
Akbalık, G. (1991). Ortaokul III. Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Akıntuğ, Y. ve Birol, C. (2011). Lise öğrencilerinin mesleki olgunluk ve karar verme stratejilerine yönelik karşılaştırmalı analiz. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41), 1-12
Bacanlı, F. (1995). Mesleki grup rehberliğinin lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerine etkisi, Doktara Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Çoban, A. E. (2005). Lise Son Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6, (10), 39–54
Dölek, N. (2008) Kariyer geliştirme kuramları. R. Özyürek (Ed.), Kariyer Yolculuğu İçinde (ss. 99–119). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yapımı 1. Baskı
Kuzgun, Y. (2009). Meslek Gelişimi ve Danışmanlığı, (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayınevi. Kuzgun, Y. ve Bacanlı, F. (2012). Lise Öğrencileri İçin Mesleki Olgunluk Ölçeği El Kitabı. Ankara: Nobel Dağıtım.
Orhan, A. A. (2011). Lise Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri İle Karar Verme Stratejileri (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
Siyez, D. M. (2015). Gelişimsel yaklaşımlar. İçinde Yeşilyaprak (Der.), Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı: Kuramdan uygulamaya (6. bs.) (ss. 172- 214). Pegem Akademi
Super, D. E., Saviskas M. L. ve Super, C. M. (1996). The Life-Span, Life-space Approach to Careers. In Brown, d., brooks, l. And Associates, Career Choice and Development. Third Edition. San Francisco: Jossey-Bass Publisher
Şahin, K. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin meslek olgunluk düzeyleri ile karar verme stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Yeşilyaprak B.(2003), Eğitimde Rehberlik Hizmetleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,
Zeren, Ş. G. (1999). Yabancı Dil Ağırlıklı Lise, Özel Lise Ve Anadolu Lisesi Son Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
Kuzgun’a (2009) göre meslek kavramı “bir kimsenin hayatını kazanmak için yaptığı, kuralları toplumca belirlenmiş ve belli bir eğitimle kazanılan bilgi ve becerilere dayalı etkinlikler bütünü” dür. Super’e (1957) göre ise mesleki olgunluk bireylerin çocukluk yıllarındaki fantezi seçim yapma evresinden emekli olma zamanına kadar süregelen mesleki gelişim sürecinde vardığı yere denilmektedir (akt. Bacanlı, 1995).
Mesleki olgunluk kavramı “bireylerin gelişimsel dönemlerine uygun olarak gerçekçi meslek seçimi yapabilmeleri için gerekli bilgi ve becerilere sahip olma ve gelişim görevlerini yerine getirebilme” olarak tanımlanmaktadır. (Savickas, 1984; King, 1989; akt. Akıntuğ ve Birol, 2011). Mesleki olgunluk kavramı ile ilgili yapılan ilk araştırmaların öncüsü Carter (1940) ve Strong’ dur (1943: 1955), daha sonra yoğun bir şekilde Ginzberg, Ginsburg, Axelrad ve Herma (1951), daha sonra ise ayrıntılı bir şekilde Super (1957) tarafından ortaya konulmuştur (Bacanlı, 1995). King (1989) tarafından yapılan tanımda ise, bireyin kendi özelliklerine uygun ve gerçekçi bir şekilde meslek seçebilme yeteneği olarak ifade edilmiştir (Akt: Çoban, 2005). Kuzgun’a (2006) göre ise bireyin içinde bulunduğu yaş döneminde kendisinden beklenilen görevleri yerine getirebilmesindeki başarı düzeyine mesleki olgunluk denir. Seligman (1994) ise mesleki olgunluğu, kişilerin sahip olduğu zayıf ve güçlü özellikleri ve meslek ile ilgili beklentilerini tanımaları olarak açıklamıştır. Yani kişisel farkındalık, meslek seçebilme ve meslek bilgisi becerileri, mesleki olgunluğa sahip olmanın ön koşuludur denilebilir (Indianti ve Sinaga, 2018). Bir başka tanıma göre ise mesleki olgunluk kavramı, bireylerin yaşam dönemlerindeki mesleki gelişimsel görevlerini gerçekleştirme düzeylerini ve bu mesleki görevleri gerçekleştirebilmelerindeki hazır bulunuşluk düzeyleri olarak tanımlamaktadır (Nelson- Jones, 1995). Super ve ark. (1996) mesleki olgunluk kavramının bilişsel ve davranışsal unsurlardan oluştuğunu belirtir. Bir başka tanıma göre ise mesleki olgunluk, kişinin kendi özelliklerini ve mesleklerin özelliklerini bilerek, bir meslek seçmesi ve bu seçimiyle ilgili gerekli adımlar atabilmesi olarak tanımlanmaktadır. (Dölek, 2008)
Super (1957) tarafından ilk defa kullanılan mesleki olgunluk kavramı meslek gelişimi ile derecelendirilmiştir. Bireyin yaşı ile yaşına uygun sergilemiş olduğu mesleki davranışlar karşılaştırılarak mesleki olgunluk düzeyine bakıldığını belirtmiştir (Akt. Kuzgun, 2014). Yani kişinin yaşına uygun kararlar verebilmesi ve yaşına uygun mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmesinden bahsedilmektedir. Özetle mesleki olgunluk kavramının bireyin yaşına uygun yerine getirmesi gereken görevler olduğu ve kişinin bu görevleri yerine getirdiğinde mesleki olgunluğa sahip olduğu belirtilmiştir. Söz konusu görevlerin yerine getirilmesi ile ortaya çıkan sonucun, mesleki olgunluk düzeyine bağlı olduğu görülmektedir
Bu kavram, gelişimsel kuramların merkezinde yer alan bir kavramdır. Ayrıca mesleki olgunluk, kavramsal olarak zeka yaşı ile benzer olan mesleki yaş olarak düşünülebilir. Bireyler, farklı yaşlarda, farklı mesleki olgunluk düzeyleri gösterebilirler.
Mesleki olgunluğa sahip olmayan öğrenciler, meslek seçimi yaparken başarısız ya da yetersiz bir seçim yapmış olabilir. Bireyin mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmesi, kişinin kariyer gelişiminin ve mesleki olgunluk düzeyinin bir göstergesidir. Mesleklerle ilgili yeterli ve doğru bilgiye sahip olmak ve mesleklerle ilgili olumlu tutum geliştirmek, gerçekçi bir benlik kavramına sahip olmak ve buna bağlı olarak bir meslek seçimi yapabilmek, mesleki gelişim görevlerini oluşturmaktadır (Kuzgun, 2009).
Mesleki gelişim görevlerinin yerine getirilip getirilmemesi mesleki olgunluk kavramını karşımıza çıkarır. Super, mesleki olgunluk kavramını, kişilerin mesleki gelişim görevlerini yerine getirebilmelerindeki hazır bulunuşluk ve gerçekleştirme düzeyleri olarak tanımlar. (Nelson- Jones, 1995)
.Super’in gelişim kuramı Super (1957)’a göre benlik kavramı bir kimsenin kendini nasıl gördüğüdür. Bireyin benlik kavramı çevresiyle etkileşimle, belli durumlarda, belli bir fonksiyonda bulunmakla gerçekleşir. Bireyin benlik kavramı meslek seçimini etkiler. Super’a göre mesleğe karar verme, belli bir gelişim süreci içinde bireyle çevrenin etkileşimi sonucu oluşan benlik kavramının bir mesleğe yansıması ve ifadesidir. Mesleki gelişim devamlı bir süreç, meslek seçimi ise bir sentez yapma işidir. Bu kurama göre bireylerin mesleki gelişimlerinde onların yetenek, ilgi ve benlik kavramlarının önemli bir yeri bulunmaktadır. Ailenin ekonomik düzeyi, bireyin karşılaştığı fırsatlar ve birey ile çevre arasındaki ilişki meslek seçiminde önemli bir etkiye sahiptir. Mesleki gelişim süreci türlü dönemlerden geçerek zamanla ve yeni yaşantılarla değişmektedir.(Akt. Bacanlı, 1995). Bu gelişim dönemleri şunlardır:
Super (1970), mesleki gelişimin araştırma döneminden başlayıp çöküş dönemine kadar devam eden süreç sonunda erişilen noktanın, mesleki olgunluk düzeyini gösterdiğini ifade eder. (Kuzgun, 2002). Super’e (1963) göre mesleki olgunluk, kişinin mesleki gelişim sürecindeki ilerleme hızı olarak karşımıza çıkmaktadır. Ona göre mesleki olgunluk iki şekilde ölçülür: İlk olarak kişinin mesleki gelişim basamağında bulunması gereken yer ile bulunduğu yeri karşılaştırılır. İkinci olarak ise, kişinin sahip olduğu mesleki olgunluk düzeyi ile kişi ile aynı gelişim basamağında bulunan diğer kişilerin mesleki olgunluk düzeyleri ile karşılaştırma yapılır. Yapılan bu karşılaştırmalar sayesinde kişinin yaşına göre mesleki olgunluk düzeyine erişip erişemediği hakkında fikir sahibi olunur (Kuzgun, 2002).
Super ve Overstreet 1960 yılında karışık ve yapı geçerliliği olan altı mesleki olgunluk belirtisi sunmuştur: (Tsen, Rhodes, 1973)
1. BOYUT: Meslek Seçimi
2. BOYUT: Mesleki Sorumluluğun Kabulü
3. BOYUT: Mesleki Bilgiler
4. BOYUT: Mesleki Planlama
5. BOYUT: Mesleki Planlama Boyutu
6. BOYUT: Mesleki Kaynak Kullanımının
Super’in Yaşam Boyu Yaşam Alanı Yaklaşımı: Siyez’e (2015) göre Super’in yaşam boyu yaşam alanı yaklaşımı beş boyuttan oluşmaktadır. Bu basamaklar:
• Büyüme Dönemi (4-13 yaş): Çocuklar oyunlarla meslekleri denerler ve meslekleri tanımaya çalışırlar. Bu dönemde çocuk çevresini keşfetmektedir
.
• Keşfetme Dönemi (14-24 yaş): Sharf’a (2006) göre kişiler bu dönemde mesleklere ilişkin daha net bilgiler kazanmakta ve meslek seçimini yapmaktadırlar. Üç alt basamağı bulunmaktadır.
▪ Billurlaşma: Bireylerin ne istedikleri belirginleşmekte ve meslek seçimi için hangi becerilere sahip olmaları gerektiği öğrenilmektedir. (Sharf 2006). 20
▪ Belirleme: Bu evrede mesleki tercihler şekillenmekte ve meslek seçimi için hazır hale gelmektedir .(Savickas 2002).
▪ Uygulama: Kişiler mesleki hedeflerine ulaşmak için planlar yapar ve bu planları uygularlar. Bu planlar özgeçmiş hazırlamak, işe girmede kendilerine yardımcı olacak referansları belirleme gibi .(Savickas 2002; Sharf 2006).
• Yerleşme evresi (25-45 yaş): Meslek seçimi sonucunda mesleğe bağlanma söz konusudur. ve bu evrede işe girme, evlenme ve meslekte karar verme gibi durumlar söz konusudur (Sürücü, 2005). Üç alt basamağı bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar:
▪ Karar Kılma: bir işin gerekliliklerini yapmak ile ilgilidir.
▪ Sağlamlaştırma: Yapılan işte pozisyonun sağlamlaştırılmasıdır. İşte artık daha yeterlilik sahibi olmaya başlar.
▪ İlerleme: Yapılan işte artık daha da sorumluluğun ve ücretin artmasıyla bir üst pozisyona geçilmesine denmektedir (Sharf 2006).
• Sürdürme Dönemi (45-65 yaş): Artık üst pozisyonlara çıkma duraklamıştır ancak bulunan pozisyon korunmaktadır. Üç alt dönemi bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar: Koruma, güncelleme ve yenilik dönemleridir.
• Çöküş evresi (65 yaş ve sonrası): Bireylerin artık mesleğe ilgilerinin azalması ve enerjilerinin düşmesi olarak bilinmektedir. Üç alt dönemi bulunmaktadır (Siyez, 2015). Bunlar: yavaşlama, emeklilik planı ve emekliliktir.
Super ve Overstreet (1960) mesleki olgunluğun bazı boyutlarından bahsetmişlerdir :(Akbalık,1991; Zeren, 1999; Dölek, 2008; Kuzgun, 2000; Orhan, 2011):
1. Boyut: Meslek Seçimine Planlı Yöneliş: Bu boyutta kişi, bir meslek sahibi olması gerektiğini düşünür, kabullenir ve karar vermesi gerektiğini düşünerek, sistematik bir biçimde bu konuya yönelir. Bu boyut şu davranışları içerir: a) Seçme/ tercih konusu ile ilgilenme b) Bu amaçla çeşitli kaynaklardan yararlanma.
2. Boyut: Mesleki Bilgilerin Belirginleşmesi ve Planlama Yapma: Bu boyutta artık birey olgunlaşmaya başlar ve buna bağlı olarak mesleki bilgileri daha gerçekçi olmaya başlar. Bu boyutta gencin seçeceği mesleğiyle ilgili bilgilerin güvenilir, gerçekçi ve uygulanabilir nitelikte olması beklenir ve şu davranışları içerir: a) Tercih edilen meslek hakkında özgül bilgileri saptama, b) Tercih edilen mesleğe hazırlanma ve girişi daha özgül olarak planlama, c) Planlama faaliyetlerini genişletme ve eyleme koyma.
3. Boyut: Meslek Tercihlerinin Tutarlılığı: Bu boyutta artık birey kesin olarak bir mesleğe karar vermemiştir ancak belli bir alana yönelmiştir (Eğitim alanı gibi). Bu boyut şu davranışları içerir: a) Alanlar açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı, b) Düzeyler açısından meslek tercihlerinin tutarlılığı, c) Alanlar ve düzeyler dahilinde meslek tercihlerinin tutarlılığı.
4. Boyut: Özelliklerin Billurlaşması: Bu boyutun en önemli ölçütü bireyin kişilik özelliklerinin, ilgi ve yeteneklerinin belirgin hale gelmesidir. Bu boyut ise şu davranışları içerir: a) Ölçülen ilgilerin kristalleşme derecesi, b) İlgi olgunluğu (ilgilerinde tutarlılık), c) Çalışma/ iş yapmaya karşı güdülenme, d) İş değerlerinin belirginleşme derecesi, e) Çalışma ve işin insan yaşamında sağladığı ekonomik, sosyal ve psikolojik doyumları kabul etme (kavrama), f) Seçme ve planlama sorumluluğunun kabullenilmesi (üstlenme), g) Meslek seçiminde bağımsızlık.
5. Boyut: Meslek Tercihlerinde Akılcılık: Bu boyutta birey artık kendisinin ve mesleğin özelliklerini gerçekçi bir şekilde değerlendirir, bu konu üzerinde düşünür ve akılcı bir yol izler. Bu boyut şu davranışları içerir: a) Yetenek ve tercihler arasında uyuşma, b) Ölçülen ilgiler ile tercihler arasında uyuşma, c) Yetenek düzeyi, ölçülen ilgiler ve meslek düzeyi arasında uyuşma, d) Tercihlerin sosyo-ekonomik açıdan erişilebilirliği.(koşullarına uygunluğu).
Mesleki olgunluk kavramı, yetenek düzeyi, sosyo ekonomik düzey, özsaygı, kültür, kişilik yapısı, cinsiyet, karar verme stratejisi, zeka gibi faktörlerden negatif ya da pozitif anlamda etkilenmektedir. Mesleki olgunluk birçok faktörden etkilenmektedir (Kuzgun, 43 2000). Yapılan bu tanımlar doğrultusunda mesleki olgunluk, kişinin yetenekleri, ilgileri, değerleri, kişilik özellikleri ve beklentilerine göre bir mesleğe karar verebilmesi olarak tanımlanabilir. Kişi mesleğini yetenek, ilgi, değer, beklenti ve kişilik özelliklerine uygun biçimde seçtiğinde hem psikolojik sağlığını hem de kişinin yaşam kalitesini, doyumunu ve yaşam standardını yükselteceği düşünülebilir. Tüm bu tanımlara bakıldığında meslek seçimlerinin gerçekçi olabilmesi, bireylerin mesleki olgunluk düzeyine sahip olmaları ile mümkündür.
Mesleki Olgunluk Ölçeği (MOÖ):
Araştırmada mesleki olgunluk ile ilgili veriler Kuzgun ve Bacanlı (2019) tarafından geliştirilen lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerini ölçmek için kullanılan mesleki olgunluk ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Super’in (1963) “deneme basamağına” karşılık gelen 14-18 yaş aralığındaki gençlerin kendilerinden beklenen mesleki olgunluk düzeyine ulaşabilmeleri için “Bir Mesleki Tercihi Billurlastırma” mesleki gelişim görevini yerine getirebilmeleri gerektiğini belirtmektedir. Super ve Overstreet (1960) bu mesleki gelişim görevinin yerine getirilebilmesi için, gencin kazanması gereken on bir mesleki tutum ve davranış belirtmişlerdir (akt. Bacanlı, 1995, s.77). Mesleki olgunluk ölçeğinin maddeleri hazırlanırken on bir mesleki tutum ve davranıştan sekizi ile ilgili madde Kuzgun tarafından geliştirilmiştir. Bu tutum ve davranışlardan sekizi bu tür bir ölçekle ölçülebilecek niteliktedir ve diğer üç madde başka teknikleri gerektirmektedir (Bacanlı, 1995). MOÖ, beşli Likert tipi ve 40 maddeden oluşmaktadır. Ölçekte maddeler, “Bana hiç uygun değil (1)”, “bana pek uygun değil (2)”, “bana biraz uygun (3)”, “bana uygun (4)”, “bana çok uygun (5)” seçeneklerine göre cevaplanmaktadır.
Ölçekteki maddelerden 19'u olumlu (5-6-7-8-10-11-18-20- 23-28-29-30-31-32-34-35-37-39-40), 21'i olumsuz (1-2-3-4-9-12-13-14-15- 16-17-19-21-22-24-25-26-27-33-36-38) ifadelerden oluşmaktadır.oLUMSUZ MADDELER TERS PUANLANIR. KİŞİ 1 DEMİŞSE 5 E ÇEVRİLİR. 2 DEMİŞSE 4 E ÇEVRİLİR GİBİ
Mesleki Olgunluk Ölçeğinden elde edilen puanlar arttıkça bireylerin mesleki olgunluk düzeyi de artmaktadır.
Ölçekte ham puanı “143” ve daha aşağı öğrencilerin kendisinden beklenen mesleki olgunluk düzeyine ulaşmadığı belirtilmektedir ve mesleki olgunluk düzeyi düşük kimselerdir.
Puanı “143” ile “155” arasında olan öğrencilerin mesleki olgunluk düzeylerini geliştirmeye ihtiyacı var denilmektedir.
Puanı “155” puana ulaşan ve geçen öğrencilerin mesleki olgunluk düzeyleri yüksek olarak kabul edilmektedir.
MESLEKİ OLGUNLUK ÖLÇEĞİ Prof. Dr. Yıldız KUZGUN Dr. Feride BACANLI ___________________________________________________________________ AÇIKLAMA: Ölçekte meslek seçimiyle ilgili tutum ve davranışları ölçen bazı ifadeler verilmiştir. 1. sizden istenen, ifadeleri dikkatle okuyup bu ifadelerin size ne kadar uygun olduğunu,sizin durumunuzu ne ölçüde yansıttığını belirtmenizdir. 2. cevap kağıdında (A= Bana Hiç Uygun Değil),(B = Bana Pek Uygun Değil),( C = Bana Biraz Uygun),(D = Bana Uygun),( E = Bana Çok Uygun) karşılığındadır. 3. şimdi bir örnekle cevaplamanın nasıl yapılacağını görelim. Örnek : ---- Çok erken yaşlardan beri, bir meslek seçmem gerektiğini düşünüyorum. Eğer sizin yukarıdaki ifadeye uygunluk dereceniz Bana Biraz Uygun ise aşağıda gösterildiği gibi cevap kağıdına C seçeneğinin altındaki aralığı işaretlemeniz gerekecektir. Bana Hiç Uygun Değil Bana Pek Uygun Değil Bana Biraz Uygun Bana Uygun Bana Çok Uygun A B C D E ( ) ( ) (X) ( ) ( ) 4. Cevap kâğıdında her ifadeye ilişkin 5 seçenekten yalnız birini işaretleyeceğinizi ve cevapsız ifade bırakmamanız gerektiğini lütfen unutmayınız. 5. Ölçekte bulunan 40 ifadeyi 30 dakika içinde cevaplamaya çalışınız. Başarılar diler, katkılarınız için teşekkür ederiz. ___________________________________________________________________
1- Hangi mesleğin bana uygun olduğunu büyüklerimin daha iyi bilecekleri düşüncesindeyim.
2- İnsan mesleğini tesadüfen seçer.
3- İstediğim mesleği seçemeyeceksem “ bu konuyu düşünmenin ne gereği var” diyorum.
4- İnsan hangi mesleği seçmesi gerektiği konusunda ailesinin tavsiyelerini dikkate alırsa hata yapmaz.
5- Meslekleri daha iyi tanımak için,bu konuda yazılmış kaynak kitaplar olup olmadığını araştırırım.
6- Girmek istediğim meslekler hakkında bilinmesi gereken her şeyi biliyorum.
7- Öğretmenlerime, öğrencileri konu alanlarıyla ilgili üniversite programlarının neler olduğu hakkında sorular sorar, onlardan bu konularda beni aydınlatmalarını rica ederim.
8- Gelecekteki mesleğimi ben belirleyeceğime göre, bu konuda gerekli bilgiyi edinmek için benim harekete geçmem gerektiği düşüncesindeyim.
9- Hangi mesleğe gireceğime ailemin karar vermesi iyi olacak. Böylece sonuçta bir hata olursa ben sorumlu olmam.
10- Öğrencilik hayatımda daima hangi derslerin ya da ders dışı faaliyetlerin bana ne yönden yararlı olabileceğini, hangi hedefe erişmek için katkısı olabileceğini düşünürüm.
11- Üniversitede program tercihimi belirlemeden önce, hangi alanlarda ne derece güçlü, hangi alanlarda ne derece zayıf olduğumu değerlendireceğim.
12- Meslek tercihlerimde sık sık değişiklik yapıyorum.
13- Bir meslek seçiminde dikkate alınacak o kadar çok faktör var ki, en iyisi işi oluruna bırakmak diye düşünüyorum.
14- Şimdiden meslek tercihleri üzerinde düşünmeyi gereksiz buluyorum.
15- Ailemin seçtiği mesleğe girersem onların daha çok yardım ve desteğini sağlayabilirim diye düşünüyorum.
16- İstediğim mesleğe giremeyeceksem meslek seçimi üzerinde düşünmenin ne yararı var diye düşünüyorum.
17- Ne zaman meslek seçme konusu açılsa içimi bir sıkıntı kaplar.
18- Hiç kimsenin beni benden iyi tanımayacağını ve mesleğimi seçme sorumluluğunun bana ait olduğunu düşünürüm.
19- Bana uygun hiçbir meslek bulamıyorum.
20- Kendimi bildim bileli hangi mesleğe girmek istediğimi düşünürüm.
21- Bazı insanların hangi mesleği seçmek istedikleri konusunda nasıl da emin ve kararlı olabildiklerine şaşıyorum.
22- Ne olmak,hangi mesleği seçmek istediğim konusunda zaman zaman hayallere dalarım, ama aslında henüz tercihlerimi belirlemiş değilim.
23- Çok erken yaşlardan beri meslek yaşamımdan neler beklediğimi,ne gibi yeteneklere ve kişilik özelliklerine sahip olduğumu düşünürüm.
24- Üniversite sınavımda hangi alanla ilgili test alacağımı belirledim,ama o alanda hangi programlara girmek istediğime karar veremedim.
25- Benim için önemli olan sınava hazırlanmaktır. Meslek tercihimi zamanı gelince belirlerim.
26- Şu ana kadar hangi programları tercih edeceğimi belirleyemedim. Çünkü her gün başka bir seçenek bana çekici geliyor.
27- Şu anda belirli bir meslek alanı belirlemedim ama kararımdan memnun değilim.
28- Televizyonda bir mesleğin özelliklerini ve ülke ekonomisindeki yerini tanıtan programları ilgi ile izlerim.
29- Yeteneğime uygun olduğunu düşündüğüm meslekleri inceliyorum.
30- Meslekleri tanıtan kaynak kitapları okurum.
31- İlgilendiğim bir meslekteki insanların neler yaptıklarını, hangi koşullarda çalıştıklarını öğrenmek için işyerlerine giderim.
32- Meslek tercihlerimi belirlemeden önce, sadece ilgi duyduğum meslekleri değil, mümkün olduğu kadar başka bir çok mesleği de incelemeye çalışıyorum.
33- Meslek seçerken pek çok kişiden bilgi ve görüş almaya niyetlendim. Ama sonuçta kargaşaya ve kararsızlığa düşünce bu işi oluruna bıraktım.
34- Yeni bir meslek adı duyduğumda hemen o mesleği incelemek için harekete geçerim.
35- Benden önce liseyi bitirip yüksek öğretime devam eden arkadaşlarıma bölümleri hakkında sorular sorarım.
36- Bir çok mesleğe heves ediyorum ve ilgi duyuyorum ama hepsinin bir kusuru var. Bir türlü birine karar veremiyorum.
37- Herhangi bir işim için bir iş yerinde örneğin; banka, hastane, fabrika ve benzeri yerlere gitsem orada çalışanların yaptıklarını gözler,“ ben bu işleri yapabilir miyim,bunları yapmaktan zevk alabilir miyim?” diye düşünürüm.
38- Yeteneklerimi tanımam gerekiyor, ama bunu nasıl yapacağımı bilmiyorum.
39- Tercih ettiğim meslekleri tanıtıcı toplantılara katılırım.
40- Benimle ilgili yönergeleri açıklamaları dikkatle okurum.(seçmeli dersler listesi, ÖSS kılavuzu gibi )
Kaynakça
Akbalık, G. (1991). Ortaokul III. Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Akıntuğ, Y. ve Birol, C. (2011). Lise öğrencilerinin mesleki olgunluk ve karar verme stratejilerine yönelik karşılaştırmalı analiz. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41), 1-12
Bacanlı, F. (1995). Mesleki grup rehberliğinin lise öğrencilerinin mesleki olgunluk düzeylerine etkisi, Doktara Tezi, Gazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Çoban, A. E. (2005). Lise Son Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeylerinin Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6, (10), 39–54
Dölek, N. (2008) Kariyer geliştirme kuramları. R. Özyürek (Ed.), Kariyer Yolculuğu İçinde (ss. 99–119). Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Derneği Yapımı 1. Baskı
Kuzgun, Y. (2009). Meslek Gelişimi ve Danışmanlığı, (3. Baskı). Ankara: Nobel Yayınevi. Kuzgun, Y. ve Bacanlı, F. (2012). Lise Öğrencileri İçin Mesleki Olgunluk Ölçeği El Kitabı. Ankara: Nobel Dağıtım.
Orhan, A. A. (2011). Lise Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri İle Karar Verme Stratejileri (Yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
Siyez, D. M. (2015). Gelişimsel yaklaşımlar. İçinde Yeşilyaprak (Der.), Mesleki rehberlik ve kariyer danışmanlığı: Kuramdan uygulamaya (6. bs.) (ss. 172- 214). Pegem Akademi
Super, D. E., Saviskas M. L. ve Super, C. M. (1996). The Life-Span, Life-space Approach to Careers. In Brown, d., brooks, l. And Associates, Career Choice and Development. Third Edition. San Francisco: Jossey-Bass Publisher
Şahin, K. (2010). Ortaöğretim öğrencilerinin meslek olgunluk düzeyleri ile karar verme stratejileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Yeşilyaprak B.(2003), Eğitimde Rehberlik Hizmetleri, Nobel Yayın Dağıtım, Ankara,
Zeren, Ş. G. (1999). Yabancı Dil Ağırlıklı Lise, Özel Lise Ve Anadolu Lisesi Son Sınıf Öğrencilerinin Mesleki Olgunluk Düzeyleri (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Super’in Kuramında Mesleki Gelişim ve Mesleki Olgunluk" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
