Siber Zorbalık
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin ürünleri olan cep telefonu, bilgisayar ve internet bireylere bilgiye kolayca ulaşabilme, duygularını ve düşüncelerini rahatlıkla ifade edebilme ve çevrimiçi ortamlar aracılığıyla arkadaşlıklar kurabilme olanağı sağlamıştır. (Yaman, Eroğlu ve Peker, 2011, s. 162)
Merriam-Webster sözlüğü siber kavramını; internet gibi bilgisayar ağlarıyla ilgili olan veya bunların kapsadıkları alan şeklinde tanımlamaktadır. Siber alan olarak da kullanılan kavram; internet ve onu destekleyen bilgi ve iletişim teknolojileri ve bu teknolojilerin bağlandığı ağların kapsadığı alanı tanımlamak için kullanılmaktadır.
Siber ortam kişilerin birbirini istismar etmesi için yeni ve muazzam bir platform sağlamıştır (Akbulut, Şahin ve Erişti, 2010). Sokak, okul vb. fiziksel ortamlarda gerçek zamanlı olarak gerçekleşen saldırgan davranışlar, elektronik ortamlar aracılığıyla her zaman ve her yerde yürütülebilir hale gelmiştir.
Siber zorbalık başka birine zarar vermeye yönelik saldırganca davranışların tekrarlayan biçimde ve kasıtlı olarak dijital araçlarla dijital ortamda gerçekleşmesidir.
Şiddet türlerinden biri olarak tanımlanan siber zorbalık; elektronik zorbalık, siber taciz, siber şiddet, e-zorbalık, dijital zorbalık, dijital şiddet vb. isimlerle de tabir edilmektedir. (Pekşen Süslü, 2016). Geleneksel zorbalıkla örtüşen yönleri bulunan siber zorbalık, geleneksel zorbalık gibi zorbalıkta bulunan kişinin mağdur kişi üzerinde güç otoritesi kurmasıyla gerçekleşmektedir. Bununla birlikte her iki zorbalık türü de zorbalığa uğrayan mağdur birey üzerinde psiko-sosyal ve psikolojik sorunlar oluşturmaktadır
Siber zorbalık davranışı, birden fazla sosyal platform üzerinden sergilenmekle birlikte, birden fazla şekilde de fail tarafından karşımıza çıkmaktadır. (Kırlı, 2020)
Sosyal medya platformlarında, farklı etnik kökenlerden, dini inançlardan veya cinsel yönelimlerden bireyler siber zorbalığın hedefi olabilmektedir. (UNICEF Türkiye 2025). Bu durum, toplumda hoşgörüsüzlük ve ayrımcılığın derinleşmesine yol açarak toplumsal kutuplaşmayı artırmaktadır. (Bayram, Coşkun, Kabasakal, 2024). Bu tür zorbalık davranışları toplumda güvensizlik ortamı oluşturarak bireylerin dijital platformlara katılımını azaltabilir ve sosyal uyumu zedeleyebilir (Akgül, 2020).Özellikle gençlerde bu durum, sosyal izolasyon ve güven kaybıyla sonuçlanmaktadır. (Korkmaz, 2025). Akcan ve Öztürk (2020), üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirdikleri araştırmada, siber mağdurların %41,8'inin depresyon ve anksiyete gibi psikolojik sorunlar yaşadığını vurgulamıştır.
SİBER ZORBALIK TÜRLERİ
Siber zorbalık; tehdit, hakaret, aşağılama, bireyleri dışlama, izinsiz fotoğraf veya kişisel veri paylaşımı ve sahte kimlik oluşturma gibi çeşitli türlerde görülebilmektedir. (UNESCO, 2023).
1. Hakaret ve aşağılama (ınsult and harassment). Küfür, hakaret ve aşağılayıcı ifadeler; sosyal medya, çevrimiçi oyunlar ve mesajlaşma platformları aracılığıyla gerçekleştirilen siber zorbalık türlerindendir. (Tan ve Şenkal, 2024; Yıldızaç ve Demir, 2021)
2. Dışlama (exclusion). Kişinin çevrim içi sohbet gruplarından, sosyal medya platformlarından kasıtlı olarak çıkarılması veya gruplara dahil edilmemesidir. (Yıldızaç ve Demir, 2021).
3. Sahte kimlik ve taklit (impersonation). Mağdurun adı ve fotoğrafını kullanarak sahte hesaplar oluşturulması yoluyla yapılan bir siber zorbalık türüdür. Bu hesap üzerinden paylaşımlar yapılması veya başka kişilere taciz edici ve uygunsuz mesajlar gönderilmesi, sık rastlanılan bir zorbalık türüdür. (Alao ve Kohol, 2020 ;Akt., Çelik.2025).
4. Dedikodu ve karalama (denigration). Hedef alınan kişiyi itibarsızlaştırmak amacıyla, çarpıtılmış ifadelerin, dijital olarak değiştirilmiş fotoğraflar ve yalan içeriklerin yayılmasıdır (Kaya ve Cenkseven Önder, 2022;Çelik;2025).
5. İfşa ve alay yoluyla zorbalık (outing ve mocking). Mağdur olan kişiye ait özel bilgi ve görsellerin izinsiz şekilde paylaşılması, bu içeriklerin alaycı, küçümseyici bir şekilde dijital ortamlarda sunulmaktadır.. (Dilmaç, 2020; Çelik;i2025).
6. Tehdit ve şantaj yoluyla siber zorbalık. Tamamen kişiye yönelik olarak; şantaj, korkutma ya da baskı amacıyla tehdit içerikli mesajlar gönderilmesi, doğrudan yapılan bir siber zorbalık türüdür. (Tan ve Şenkal, 2024; Çelik;2025)
İş yerindeki yüz yüze zorbalıkta olduğu gibi siber zorbalık da işyerindeki ilişkiler, güç ve kontrol ile ilgilidir. Zorbanın hedefinde olan kişinin işten sonra kaçmak için evinin mahremiyetine sahip olduğu yüz yüze zorbalığın aksine, siber zorbalıkta olumsuz ve istenmeyen davranışlar onları evlerine/kişisel yaşamlarına kadar takip etmeye , telefon görüşmelerinin içine kadar devam eder .(Symons et.al, 2020:146).
İşyeri siber zorbalığının (a) birey odaklı (b) iş odaklı (c) müdahaleci olmak üzere üç farklı davranış türünden oluştuğu söylenebilir. Birey odaklı ve iş odaklı olumsuz davranışlar, sırasıyla bir kişiyi hedef alan (örneğin dedikodu) ve birinin işini zorlaştıran (örneğin, bilgi saklama) eylemleri ifade eder. Müdahaleci davranışlar ise bireyin kişisel hayatını işgal eden ve takip edildiğini hissettiren davranışlarla ilişkilidir. (Vranjes et.al, 2017:2;)
Chisholm (2014) yukarıda bahsedilen zorbalık davranışlarına ek olarak birtakım siber zorbalık davranışları ileri sürmüştür. Bunlar:
Sahte kimlikle kandırma: Sahte çevrimiçi kimlik kullanarak bireylerle duygusal, romantik bir ilişki içerisine girerek onları kandırma
Hile yapma: Başıboş çetelerin oluşturulup çevrimiçi çok oyunculu oyunların giriş noktalarının engellenmesi
Zorbalığa dahil etme: Zorbalığı izleyenlerin de bir süre sonra zorbalığa katılması, dahil edilmesidir. Örneğin, izleyici konumunda olan bir arkadaşını zorbalık yaptığı kişiye mesaj gönderme konusunda ikna etmek (Willard, 2005)
Casusluk yapma: Hedef seçilen cihaza, bilgisayara kişilerin bilgisi olmadan uzaktan bağlanılıp dosyalara erişilmesi, bilgisayarda yapılan işlemlerin kontrol edilmesi, casusluk yapılması
Müstehcen fotoğraf paylaşımı: Bireyin cinsel içerikli fotoğraflarının çevrimiçi ortamda dolaştırılması
Şok trolleme: Çevrimiçi bir topluluğa onları kışkırtmak, aralarında tartışma başlatmak için birini öfkeli, hayal kırıklığına uğramış, küçük düşürülmüş gibi göstererek, tasarlanmış saldırgan mesajlar gönderme davranışıdır.Telefon hatlarına karışılarak ta yapılmaktadır. Hatta sizi arayan Kişi ‘’ yalnız değilim ama’’ diyerek belli belirsiz bir giriş konuşması yapmakta, sonra hiç istemediğiniz, düşünmediğiniz tanışık olup ta samimiyetinizin olmadığı kişiler de telekonferansa alınarak sizi örseleme yarışı içine girebilmektedirler.
Özellikle akıllı telefonlarla birlikte çevrimiçi ortamlara ev, okul gibi sabit yerlerden değil internet bağlantısının olduğu herhangi bir yerden erişim kolay hale gelmiştir. Sürekli erişim çevrimiçi dünya ile bağlantımızı aktif hale getirmiş ve günlük yaşantımız sadece iletişim, paylaşım, eğlence gibi pozitif yönlerde değil zorbalıkla karşılaşma olasılığı gibi negatif yönde de değişime uğramıştır.
Zorbalık davranışlarının tümünde kişiye verilen birtakım ortak zararlar şu şekilde ifade edilmiştir. (Healey, 2011, s. 6):
Kendisini suçlu hissetme
Bulunduğu durum içerisinde sıkışmış ve umutsuz hissetme
Kendisine yardım edecek kimsenin olmadığını düşünüp yalnız ve uyumsuz hissetme
Arkadaşları ve diğer gruplar tarafından kendini reddedilmiş ve depresif hissetme
Güvensiz ve korkmuş hissetme
Bu olayın neden başına geldiğini ve daha sonra ne yapacağı hakkında endişeli ve şaşırmış hissetme
Böyle bir durumun başına gelmesinden dolayı utanç hissetme
Aslında utanç duymaları gereken zorbalardır ancak bunların kafaları id modunda çalışır ve süper egoları hiç gelişmemiş, sosyopat, psikotik veya narsist tiplerdir.
Özetle zorbalığın her türü bireylerde psikolojik, sosyal veya fiziksel zararlara neden olabilmekte bunlara ek olarak siber zorbalık bireylerin gelecekteki dijital kimliklerine de zarar verebilmektedir.(İğdeli;2018)
Siber zorbalık duyarlılığı: Bireyin çevrimiçi ortamdan gelebilecek tehlikelerin, risklerin farkında olup önlem alması, kendisine zarar verebilecek davranışlara uğramaktan kaçınmasıdır. (Tanrıkulu, Kınay ve Arıcak, 2013).
Üniversite Öğrencileri için Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri (Tanrıkulu, 2015), Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri’nin (Topçu ve Erdur-Baker, 2010) üniversite öğrencileri için oluşturulmuş halidir. Toplamda 12 maddeden oluşan envanter katılımcıların siber zorbalık yapma ve siber zorbalığa uğrama deneyimlerini iki bölümde ölçmektedir. İlk bölüm siber zorbalık yapma ikinci bölüm ise siber zorbalığa uğrama deneyimlerini ölçmektedir. Envanterin iki bölümü de aynı maddelerden oluşmaktadır. Katılımcıların siber zorbalık davranışlarını içeren maddelere, son altı ayda siber zorbalık yaptılarsa ilk kısımda “ben yaptım” son altı ayda siber zorbalığa uğradılarsa ikinci kısımda “bana yapıldı” diye düşünerek cevap vermeleri istenmektedir. Üniversite Öğrencileri için Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri, dörtlü derecelendirme ile (1 = hiç, 2 = bir kez, 3 = iki veya üç kez, 4 = üçten çok kez) cevaplanmaktadır. Envanterden alınan yüksek puanlar daha sık siber zorbalık davranışı yapmanın veya daha sık siber zorbalığa uğramanın söz konusu olduğunu göstermektedir. (Topcu, Erdur-Baker 2018).
SİBER ZORBALIK VE MAĞDURİYET ÖLÇEĞİ Aşağıda sıralanan davranışları SON 6 AY içerisinde ne sıklıkla yaptığınızı BEN YAPTIM bölümüne işaretleyiniz. (ilk dört kutucuk) Bu durumlara ne sıklıkla maruz kaldığınızı ise BANA YAPILDI (ikinci dört kutu)bölümüne işaretleyiniz. Lütfen cevabınızı HER İKİ BÖLÜM (BEN YAPTIM ve BANA YAPILDI) için AYRI AYRI işaretlemeyi unutmayınız. BEN YAPTIM BANA YAPILDI
Maddeler: Hiç….. Bir Kez …..İki-üç Kez….. Üçten Çok …. BEN YAPTIM
Hiç…… Bir Kez …..İki-üç Kez …..Üçten Çok …..BANA YAPILDI
1. İzin almadan, kişisel bilgisayar veya akıllı telefondaki bilgileri (dosya, fotoğraf, yazılı mesaj kayıtları vb.) almak [ ] [ ] [ ] [ ]……… [ ] [ ] [ ] [ ]
2. İnternet ortamında başkasının kimliğiyle izinsiz paylaşımda bulunmak [ ] [ ] [ ] [ ] ..[ ] [ ] [ ] [ ] .
3. Görüntülü yapılan özel bir görüşmeyi, karşı tarafın haberi olmadan başkasına izlettirmek [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
4. İnternet ortamında yapılan paylaşımlara (yorum, fotoğraf, video, bilgi) utandırıcı, kırıcı yorumlar yapmak [ ] [ ] [ ] [ ] ….[ ] [ ] [ ] [ ]
5. İnternette tehdit içeren, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek [ ] [ ] [ ] [ ] …..[ ] [ ] [ ] [ ]
6. İnternet şifrelerini ele geçirerek erişimi engellemek [ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
7. İnternet şifrelerini ele geçirerek mesajlara ulaşmak [ ] [ ] [ ] [ ]….. [ ] [ ] [ ] [ ]
8. SMS aracılığıyla tehdit edici, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek [ ] [ ] [ ] [ ] ……[ ] [ ] [ ] [ ]
9. İnternette, cinsiyetini farklı göstererek karşı tarafı kandırmak [ ] [ ] [ ] [ ]….. [ ] [ ] [ ] [ ]
10. Sanal ortamda dedikodu veya söylenti yaymak [ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
11. Sanal ortamda birilerine küfür etmek [ ] [ ] [ ] [ ]…. [ ] [ ] [ ] [ ]
12. Küçük düşürücü bir mesajı, fotoğrafı veya video görüntüsünü sanal ortamda izinsiz paylaşmak
[ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
Bir diğer envanter
Sanal Zorbalık Envanteri
Sanal Zorbalık Envanteri
Sanal Zorbalık Envanteri, Erdur-Baker ve Kavşut (2007) tarafından geliştirilen Sanal Zorbalık Ölçeği temel alınarak oluşturulmuştur. Daha sonra Topçu (2008) tarafından yeniden düzenlenen ölçek, Uçanok, Karasoy ve Durmuş (2011) tarafından bir proje çalışmasında geliştirilmiş ve araştırmada kullanılmıştır. Envantere ilişkin analizler sonucunda Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı 0.85 olarak hesaplanmıştır. Ölçek iki paralel formdan oluşmakta olup her form 26 maddeden meydana gelmektedir. Katılımcıların, “hiç”, “bir kez”, “2-3 kez” ve “üçten çok” seçeneklerinden kendilerine en uygun olanı işaretlemeleri beklenmektedir. Katılımcılar, ölçeğin maddelerini iki farklı açıdan yanıtlamaktadır. İlk olarak, siber zorbalık yapma durumlarına ilişkin maddeler “Ben Yaptım” bölümünde yer almakta olup, katılımcılar bu kısımdaki maddeleri son altı aylık dönemde gerçekleştirdikleri zorbalık davranışları açısından değerlendirmektedir. İkinci olarak ise, siber zorbalığa maruz kalma durumlarını ölçen maddeler “Bana Yapıldı” kısmında bulunmaktadır ve katılımcılar burada son altı ayda maruz kaldıkları zorbalık davranışlarının sıklığını belirtmektedir. Bu şekilde hem zorbalık yapan hem de zorbalığa maruz kalan bireylerin deneyimleri kapsamlı şekilde ölçülmektedir.
SANAL ZORBALIK ENVANTERİ
Aşağıdaki maddeleri dikkatlice okuyunuz. Sıralanan davranışları SON 6 AY içerisinde NE SIKLIKLA YAPTIĞINIZI Ben Yaptım bölümündeki uygun kutuya X işareti koyarak belirtiniz. Bu durumlara ne sıklıkla MARUZ KALDIĞINIZI ise Bana Yapıldı bölümündeki uygun kutuya X işareti koyarak belirtiniz. Lütfen her iki bölüm için de cevabınızı işaretlemeyi unutmayınız. Ben Yaptım Bana Yapıldı
1 İzin almadan kişisel bilgisayardaki bilgileri (dosya, fotoğraf, Messenger konuşma kayıtları vb.) almak.
2 Facebook, Yonja gibi arkadaşlık sitelerinde birini kötüleyici/utandırıcı web sayfaları/gruplar oluşturmak.
3 İnternette biri hakkında dedikodular/olumsuz söylentiler yaymak.
4 İnternette fotomontaj fotoğraflar kullanarak birini küçük düşürmek.
5 İnternet ortamında tanışılan kişi(ler)den zarar görmek.
6 İzin almadan İnternet takma adını (nick’i) kullanmak.
7 Nedensiz yere sohbet odasından atmak.
8 Sohbet odasında tehdit etmek.
9 Sohbet odasında hakaret etmek.
10 Sohbet odasında paylaşılan bir sırrı veya kişisel, özel bilgiyi izin almadan başkalarıyla paylaşmak.
11 Sohbet odasında ahlaksız teklifte bulunmak.
12 Nedensiz yere Messenger’a girişi engellemek.
13 Messenger’da paylaşılan bilgileri izin almadan başkalarına yaymak.
14 Web kamerası aracılığıyla özel görüşme yaparken başkalarına izlettirmek.
15 Web kamerasını bir program aracılığıyla kullanıcıdan habersiz çalıştırmak.
16 Bir forum sitesinde yazılan yorumlarla, bilgilerle alay etmek.
17 Bir forum sitesinde birini nedensiz yere küçük düşürmek
18 Bir forum sitesinde grup halinde ya da bireysel olarak birine cephe almak, dışlamak.
19 Forum yetkilisinin (moderatör ya da admin) nedensiz yere üyeliği iptal etmesi.
20 Elektronik posta aracılığıyla tehdit içeren, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek.
21 Elektronik posta hesaplarının şifrelerini ele geçirerek erişimi engellemek.
22 Elektronik posta hesaplarının şifrelerini ele geçirerek mesajlara ulaşmak.
23 SMS aracılığıyla tehdit edici, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek.
24 Kameralı cep telefonu ile izin almadan birinin utandırıcı fotoğraflarını çekmek.
25 Kameralı cep telefonu ile başkalarının izin alınmadan çekilen utandırıcı fotoğraflarını İnternet ve/veya cep telefonu aracılığıyla diğer insanlarla paylaşmak.
26 Cinsiyeti farklı göstererek karşı tarafı kandırmak.
Kaynakça
Akcan, Gizem, and Erdinç Öztürk. 2020. “The Investigation of Predictors of Cyber Bullying and Cyber Victimization in University Students.” Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi 17(1):47–57. doi:10.5336/FORENSIC.2019-71934.
AAkgül, Gülendam. 2020. “Siber Zorbalığın Nedenleri Üzerine Kuramsal Açıklamalar.” Gelişim ve Psikoloji Dergisi (GPD) Derleme Makalesi Journal of Development and Psychology 1(2):149–67. https://dergipark.org.tr/tr/download/articlefile/1374201.
Bayram, Aslıhan, Ege Su Coşkun, and Hatice Zekavet Kabasakal. 2024. “ergenlerde siber zorbalık davranışının demografik açısından incelenmesi: bir gözden geçirme.” The Journal of Academic Social Sciences 149(149):152–87. doi:10.29228/asos.73879.
Chisholm, J. F. (2014). Review of the status of cyberbullying and cyberbullying prevention. Journal of Information Systems Education, 25(1), 77–87. doi:10.1016/j.avb.2015.05.013
Çelik, D. (2025) özel gereksinimli çocukların ailelerinin siber zorbalık farkındalığı ve dijital okuryazarlıklarının incelenmesi .yüksek lisans tezi t.c bahçeşehir üniversitesi istanbul
Dilmaç, Julie Alev. 2020. “Dijital Ortamda Sapkınlık: Siber Zorbalık.” Turkish Studies-Social Sciences 15(3):1087–99. doi:10.29228/turkishstudies.39895
Erdur-Baker, Ö. ve Kavşut, F. (2007). Akran zorbalığının yeni yüzü: Siber zorbalık. Eurasian Journal of Educational Research, 27, 31–42.
Healey, J. (Ed.). (2011). Dealing with bullying. The Spinney Press. https://goo.gl/K8dCRZ (Erişim Tarihi: 18.03.2018)
İğdeli ,F.(2018)üniversite öğrencilerinin siber zorbalık, siber mağduriyet ve siber zorbalık duyarlılıklarının çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesi yüksek lisans tezi eskişehir anadolu üniversitesi eğitim bilimleri enstitüsü
Kaya, Bilal, and Fulya Cenkseven Önder. 2022. “Türkiye’deki Öğrencilerin Siber Zorbalık Türlerinin ve Baş Etme Yöntemlerinin İncelenmesi : Bir Meta-Sentez Çalışması.” Humanistic Perspective 4(3):512–28. doi:10.47793/HP.1143663.
Korkmaz, Ali. 2025. SİBER ZORBALIK Bir Sorun Olarak Siber Zorbalığı Anlamak. iksad yayınevi. Ankara
Pekşen Süslü, D. (2016). Siber zorbalık: Tanımı, nedenleri, sonuçları ve çözüm önerileri. Eğitim Yayınevi.
Pekşen Süslü, D. (2022). Lise öğrencilerinde siber zorbalık ve siber mağduriyetin benlik saygısı, anne–baba ve akran ilişkileri açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=PJVQf9WPe7DMArGl W1R03Q
Tan, Hakan, and Yelda Şenkal. 2024. “Siber Zorbalık Olgusunun Psikolojik ve Davranışsal Etkileri Ile Siber Zorbalığa Karşı Geliştirilen Savunma Mekanizmalarını Dijital Yerliler Üzerinden İncelemek.” Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi (16):410–41. doi:10.47994/usbad.1510397.
Tanrıkulu, T., Kınay, H. ve Arıcak, O. T. (2013). Siber zorbalığa ilişkin duyarlılık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 38–47.
Topcu, Çiğdem, and Özgür Erdur-Baker. 2018. “RCBI-II: The Second Revision of the Revised Cyber Bullying Inventory.” Measurement and Evaluation in Counseling and Development 51(1):32–41. doi:10.1080/07481756.2017.1395705.
Yaman, E., Eroğlu, Y. ve Peker, A. (2011). Başa çıkma stratejileri ile okul zorbalığı ve siber zorbalık. İstanbul: Kaknüs yayınları.
Yıldızaç, Betül, and Ferhat Demir. 2021. “SİBER ZORBALIK ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA.” Sosyal Sağlık Dergisi 1(1):116–39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyalsaglik/issue/72460/116983
Merriam-Webster sözlüğü siber kavramını; internet gibi bilgisayar ağlarıyla ilgili olan veya bunların kapsadıkları alan şeklinde tanımlamaktadır. Siber alan olarak da kullanılan kavram; internet ve onu destekleyen bilgi ve iletişim teknolojileri ve bu teknolojilerin bağlandığı ağların kapsadığı alanı tanımlamak için kullanılmaktadır.
Siber ortam kişilerin birbirini istismar etmesi için yeni ve muazzam bir platform sağlamıştır (Akbulut, Şahin ve Erişti, 2010). Sokak, okul vb. fiziksel ortamlarda gerçek zamanlı olarak gerçekleşen saldırgan davranışlar, elektronik ortamlar aracılığıyla her zaman ve her yerde yürütülebilir hale gelmiştir.
Siber zorbalık başka birine zarar vermeye yönelik saldırganca davranışların tekrarlayan biçimde ve kasıtlı olarak dijital araçlarla dijital ortamda gerçekleşmesidir.
Şiddet türlerinden biri olarak tanımlanan siber zorbalık; elektronik zorbalık, siber taciz, siber şiddet, e-zorbalık, dijital zorbalık, dijital şiddet vb. isimlerle de tabir edilmektedir. (Pekşen Süslü, 2016). Geleneksel zorbalıkla örtüşen yönleri bulunan siber zorbalık, geleneksel zorbalık gibi zorbalıkta bulunan kişinin mağdur kişi üzerinde güç otoritesi kurmasıyla gerçekleşmektedir. Bununla birlikte her iki zorbalık türü de zorbalığa uğrayan mağdur birey üzerinde psiko-sosyal ve psikolojik sorunlar oluşturmaktadır
Siber zorbalık davranışı, birden fazla sosyal platform üzerinden sergilenmekle birlikte, birden fazla şekilde de fail tarafından karşımıza çıkmaktadır. (Kırlı, 2020)
Sosyal medya platformlarında, farklı etnik kökenlerden, dini inançlardan veya cinsel yönelimlerden bireyler siber zorbalığın hedefi olabilmektedir. (UNICEF Türkiye 2025). Bu durum, toplumda hoşgörüsüzlük ve ayrımcılığın derinleşmesine yol açarak toplumsal kutuplaşmayı artırmaktadır. (Bayram, Coşkun, Kabasakal, 2024). Bu tür zorbalık davranışları toplumda güvensizlik ortamı oluşturarak bireylerin dijital platformlara katılımını azaltabilir ve sosyal uyumu zedeleyebilir (Akgül, 2020).Özellikle gençlerde bu durum, sosyal izolasyon ve güven kaybıyla sonuçlanmaktadır. (Korkmaz, 2025). Akcan ve Öztürk (2020), üniversite öğrencileri üzerinde gerçekleştirdikleri araştırmada, siber mağdurların %41,8'inin depresyon ve anksiyete gibi psikolojik sorunlar yaşadığını vurgulamıştır.
SİBER ZORBALIK TÜRLERİ
Siber zorbalık; tehdit, hakaret, aşağılama, bireyleri dışlama, izinsiz fotoğraf veya kişisel veri paylaşımı ve sahte kimlik oluşturma gibi çeşitli türlerde görülebilmektedir. (UNESCO, 2023).
1. Hakaret ve aşağılama (ınsult and harassment). Küfür, hakaret ve aşağılayıcı ifadeler; sosyal medya, çevrimiçi oyunlar ve mesajlaşma platformları aracılığıyla gerçekleştirilen siber zorbalık türlerindendir. (Tan ve Şenkal, 2024; Yıldızaç ve Demir, 2021)
2. Dışlama (exclusion). Kişinin çevrim içi sohbet gruplarından, sosyal medya platformlarından kasıtlı olarak çıkarılması veya gruplara dahil edilmemesidir. (Yıldızaç ve Demir, 2021).
3. Sahte kimlik ve taklit (impersonation). Mağdurun adı ve fotoğrafını kullanarak sahte hesaplar oluşturulması yoluyla yapılan bir siber zorbalık türüdür. Bu hesap üzerinden paylaşımlar yapılması veya başka kişilere taciz edici ve uygunsuz mesajlar gönderilmesi, sık rastlanılan bir zorbalık türüdür. (Alao ve Kohol, 2020 ;Akt., Çelik.2025).
4. Dedikodu ve karalama (denigration). Hedef alınan kişiyi itibarsızlaştırmak amacıyla, çarpıtılmış ifadelerin, dijital olarak değiştirilmiş fotoğraflar ve yalan içeriklerin yayılmasıdır (Kaya ve Cenkseven Önder, 2022;Çelik;2025).
5. İfşa ve alay yoluyla zorbalık (outing ve mocking). Mağdur olan kişiye ait özel bilgi ve görsellerin izinsiz şekilde paylaşılması, bu içeriklerin alaycı, küçümseyici bir şekilde dijital ortamlarda sunulmaktadır.. (Dilmaç, 2020; Çelik;i2025).
6. Tehdit ve şantaj yoluyla siber zorbalık. Tamamen kişiye yönelik olarak; şantaj, korkutma ya da baskı amacıyla tehdit içerikli mesajlar gönderilmesi, doğrudan yapılan bir siber zorbalık türüdür. (Tan ve Şenkal, 2024; Çelik;2025)
İş yerindeki yüz yüze zorbalıkta olduğu gibi siber zorbalık da işyerindeki ilişkiler, güç ve kontrol ile ilgilidir. Zorbanın hedefinde olan kişinin işten sonra kaçmak için evinin mahremiyetine sahip olduğu yüz yüze zorbalığın aksine, siber zorbalıkta olumsuz ve istenmeyen davranışlar onları evlerine/kişisel yaşamlarına kadar takip etmeye , telefon görüşmelerinin içine kadar devam eder .(Symons et.al, 2020:146).
İşyeri siber zorbalığının (a) birey odaklı (b) iş odaklı (c) müdahaleci olmak üzere üç farklı davranış türünden oluştuğu söylenebilir. Birey odaklı ve iş odaklı olumsuz davranışlar, sırasıyla bir kişiyi hedef alan (örneğin dedikodu) ve birinin işini zorlaştıran (örneğin, bilgi saklama) eylemleri ifade eder. Müdahaleci davranışlar ise bireyin kişisel hayatını işgal eden ve takip edildiğini hissettiren davranışlarla ilişkilidir. (Vranjes et.al, 2017:2;)
Chisholm (2014) yukarıda bahsedilen zorbalık davranışlarına ek olarak birtakım siber zorbalık davranışları ileri sürmüştür. Bunlar:
Sahte kimlikle kandırma: Sahte çevrimiçi kimlik kullanarak bireylerle duygusal, romantik bir ilişki içerisine girerek onları kandırma
Hile yapma: Başıboş çetelerin oluşturulup çevrimiçi çok oyunculu oyunların giriş noktalarının engellenmesi
Zorbalığa dahil etme: Zorbalığı izleyenlerin de bir süre sonra zorbalığa katılması, dahil edilmesidir. Örneğin, izleyici konumunda olan bir arkadaşını zorbalık yaptığı kişiye mesaj gönderme konusunda ikna etmek (Willard, 2005)
Casusluk yapma: Hedef seçilen cihaza, bilgisayara kişilerin bilgisi olmadan uzaktan bağlanılıp dosyalara erişilmesi, bilgisayarda yapılan işlemlerin kontrol edilmesi, casusluk yapılması
Müstehcen fotoğraf paylaşımı: Bireyin cinsel içerikli fotoğraflarının çevrimiçi ortamda dolaştırılması
Şok trolleme: Çevrimiçi bir topluluğa onları kışkırtmak, aralarında tartışma başlatmak için birini öfkeli, hayal kırıklığına uğramış, küçük düşürülmüş gibi göstererek, tasarlanmış saldırgan mesajlar gönderme davranışıdır.Telefon hatlarına karışılarak ta yapılmaktadır. Hatta sizi arayan Kişi ‘’ yalnız değilim ama’’ diyerek belli belirsiz bir giriş konuşması yapmakta, sonra hiç istemediğiniz, düşünmediğiniz tanışık olup ta samimiyetinizin olmadığı kişiler de telekonferansa alınarak sizi örseleme yarışı içine girebilmektedirler.
Özellikle akıllı telefonlarla birlikte çevrimiçi ortamlara ev, okul gibi sabit yerlerden değil internet bağlantısının olduğu herhangi bir yerden erişim kolay hale gelmiştir. Sürekli erişim çevrimiçi dünya ile bağlantımızı aktif hale getirmiş ve günlük yaşantımız sadece iletişim, paylaşım, eğlence gibi pozitif yönlerde değil zorbalıkla karşılaşma olasılığı gibi negatif yönde de değişime uğramıştır.
Zorbalık davranışlarının tümünde kişiye verilen birtakım ortak zararlar şu şekilde ifade edilmiştir. (Healey, 2011, s. 6):
Kendisini suçlu hissetme
Bulunduğu durum içerisinde sıkışmış ve umutsuz hissetme
Kendisine yardım edecek kimsenin olmadığını düşünüp yalnız ve uyumsuz hissetme
Arkadaşları ve diğer gruplar tarafından kendini reddedilmiş ve depresif hissetme
Güvensiz ve korkmuş hissetme
Bu olayın neden başına geldiğini ve daha sonra ne yapacağı hakkında endişeli ve şaşırmış hissetme
Böyle bir durumun başına gelmesinden dolayı utanç hissetme
Aslında utanç duymaları gereken zorbalardır ancak bunların kafaları id modunda çalışır ve süper egoları hiç gelişmemiş, sosyopat, psikotik veya narsist tiplerdir.
Özetle zorbalığın her türü bireylerde psikolojik, sosyal veya fiziksel zararlara neden olabilmekte bunlara ek olarak siber zorbalık bireylerin gelecekteki dijital kimliklerine de zarar verebilmektedir.(İğdeli;2018)
Siber zorbalık duyarlılığı: Bireyin çevrimiçi ortamdan gelebilecek tehlikelerin, risklerin farkında olup önlem alması, kendisine zarar verebilecek davranışlara uğramaktan kaçınmasıdır. (Tanrıkulu, Kınay ve Arıcak, 2013).
Üniversite Öğrencileri için Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri (Tanrıkulu, 2015), Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri’nin (Topçu ve Erdur-Baker, 2010) üniversite öğrencileri için oluşturulmuş halidir. Toplamda 12 maddeden oluşan envanter katılımcıların siber zorbalık yapma ve siber zorbalığa uğrama deneyimlerini iki bölümde ölçmektedir. İlk bölüm siber zorbalık yapma ikinci bölüm ise siber zorbalığa uğrama deneyimlerini ölçmektedir. Envanterin iki bölümü de aynı maddelerden oluşmaktadır. Katılımcıların siber zorbalık davranışlarını içeren maddelere, son altı ayda siber zorbalık yaptılarsa ilk kısımda “ben yaptım” son altı ayda siber zorbalığa uğradılarsa ikinci kısımda “bana yapıldı” diye düşünerek cevap vermeleri istenmektedir. Üniversite Öğrencileri için Yenilenmiş Siber Zorbalık Envanteri, dörtlü derecelendirme ile (1 = hiç, 2 = bir kez, 3 = iki veya üç kez, 4 = üçten çok kez) cevaplanmaktadır. Envanterden alınan yüksek puanlar daha sık siber zorbalık davranışı yapmanın veya daha sık siber zorbalığa uğramanın söz konusu olduğunu göstermektedir. (Topcu, Erdur-Baker 2018).
SİBER ZORBALIK VE MAĞDURİYET ÖLÇEĞİ Aşağıda sıralanan davranışları SON 6 AY içerisinde ne sıklıkla yaptığınızı BEN YAPTIM bölümüne işaretleyiniz. (ilk dört kutucuk) Bu durumlara ne sıklıkla maruz kaldığınızı ise BANA YAPILDI (ikinci dört kutu)bölümüne işaretleyiniz. Lütfen cevabınızı HER İKİ BÖLÜM (BEN YAPTIM ve BANA YAPILDI) için AYRI AYRI işaretlemeyi unutmayınız. BEN YAPTIM BANA YAPILDI
Maddeler: Hiç….. Bir Kez …..İki-üç Kez….. Üçten Çok …. BEN YAPTIM
Hiç…… Bir Kez …..İki-üç Kez …..Üçten Çok …..BANA YAPILDI
1. İzin almadan, kişisel bilgisayar veya akıllı telefondaki bilgileri (dosya, fotoğraf, yazılı mesaj kayıtları vb.) almak [ ] [ ] [ ] [ ]……… [ ] [ ] [ ] [ ]
2. İnternet ortamında başkasının kimliğiyle izinsiz paylaşımda bulunmak [ ] [ ] [ ] [ ] ..[ ] [ ] [ ] [ ] .
3. Görüntülü yapılan özel bir görüşmeyi, karşı tarafın haberi olmadan başkasına izlettirmek [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
4. İnternet ortamında yapılan paylaşımlara (yorum, fotoğraf, video, bilgi) utandırıcı, kırıcı yorumlar yapmak [ ] [ ] [ ] [ ] ….[ ] [ ] [ ] [ ]
5. İnternette tehdit içeren, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek [ ] [ ] [ ] [ ] …..[ ] [ ] [ ] [ ]
6. İnternet şifrelerini ele geçirerek erişimi engellemek [ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
7. İnternet şifrelerini ele geçirerek mesajlara ulaşmak [ ] [ ] [ ] [ ]….. [ ] [ ] [ ] [ ]
8. SMS aracılığıyla tehdit edici, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek [ ] [ ] [ ] [ ] ……[ ] [ ] [ ] [ ]
9. İnternette, cinsiyetini farklı göstererek karşı tarafı kandırmak [ ] [ ] [ ] [ ]….. [ ] [ ] [ ] [ ]
10. Sanal ortamda dedikodu veya söylenti yaymak [ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
11. Sanal ortamda birilerine küfür etmek [ ] [ ] [ ] [ ]…. [ ] [ ] [ ] [ ]
12. Küçük düşürücü bir mesajı, fotoğrafı veya video görüntüsünü sanal ortamda izinsiz paylaşmak
[ ] [ ] [ ] [ ]…… [ ] [ ] [ ] [ ]
Bir diğer envanter
Sanal Zorbalık Envanteri
Sanal Zorbalık Envanteri
Sanal Zorbalık Envanteri, Erdur-Baker ve Kavşut (2007) tarafından geliştirilen Sanal Zorbalık Ölçeği temel alınarak oluşturulmuştur. Daha sonra Topçu (2008) tarafından yeniden düzenlenen ölçek, Uçanok, Karasoy ve Durmuş (2011) tarafından bir proje çalışmasında geliştirilmiş ve araştırmada kullanılmıştır. Envantere ilişkin analizler sonucunda Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısı 0.85 olarak hesaplanmıştır. Ölçek iki paralel formdan oluşmakta olup her form 26 maddeden meydana gelmektedir. Katılımcıların, “hiç”, “bir kez”, “2-3 kez” ve “üçten çok” seçeneklerinden kendilerine en uygun olanı işaretlemeleri beklenmektedir. Katılımcılar, ölçeğin maddelerini iki farklı açıdan yanıtlamaktadır. İlk olarak, siber zorbalık yapma durumlarına ilişkin maddeler “Ben Yaptım” bölümünde yer almakta olup, katılımcılar bu kısımdaki maddeleri son altı aylık dönemde gerçekleştirdikleri zorbalık davranışları açısından değerlendirmektedir. İkinci olarak ise, siber zorbalığa maruz kalma durumlarını ölçen maddeler “Bana Yapıldı” kısmında bulunmaktadır ve katılımcılar burada son altı ayda maruz kaldıkları zorbalık davranışlarının sıklığını belirtmektedir. Bu şekilde hem zorbalık yapan hem de zorbalığa maruz kalan bireylerin deneyimleri kapsamlı şekilde ölçülmektedir.
SANAL ZORBALIK ENVANTERİ
Aşağıdaki maddeleri dikkatlice okuyunuz. Sıralanan davranışları SON 6 AY içerisinde NE SIKLIKLA YAPTIĞINIZI Ben Yaptım bölümündeki uygun kutuya X işareti koyarak belirtiniz. Bu durumlara ne sıklıkla MARUZ KALDIĞINIZI ise Bana Yapıldı bölümündeki uygun kutuya X işareti koyarak belirtiniz. Lütfen her iki bölüm için de cevabınızı işaretlemeyi unutmayınız. Ben Yaptım Bana Yapıldı
1 İzin almadan kişisel bilgisayardaki bilgileri (dosya, fotoğraf, Messenger konuşma kayıtları vb.) almak.
2 Facebook, Yonja gibi arkadaşlık sitelerinde birini kötüleyici/utandırıcı web sayfaları/gruplar oluşturmak.
3 İnternette biri hakkında dedikodular/olumsuz söylentiler yaymak.
4 İnternette fotomontaj fotoğraflar kullanarak birini küçük düşürmek.
5 İnternet ortamında tanışılan kişi(ler)den zarar görmek.
6 İzin almadan İnternet takma adını (nick’i) kullanmak.
7 Nedensiz yere sohbet odasından atmak.
8 Sohbet odasında tehdit etmek.
9 Sohbet odasında hakaret etmek.
10 Sohbet odasında paylaşılan bir sırrı veya kişisel, özel bilgiyi izin almadan başkalarıyla paylaşmak.
11 Sohbet odasında ahlaksız teklifte bulunmak.
12 Nedensiz yere Messenger’a girişi engellemek.
13 Messenger’da paylaşılan bilgileri izin almadan başkalarına yaymak.
14 Web kamerası aracılığıyla özel görüşme yaparken başkalarına izlettirmek.
15 Web kamerasını bir program aracılığıyla kullanıcıdan habersiz çalıştırmak.
16 Bir forum sitesinde yazılan yorumlarla, bilgilerle alay etmek.
17 Bir forum sitesinde birini nedensiz yere küçük düşürmek
18 Bir forum sitesinde grup halinde ya da bireysel olarak birine cephe almak, dışlamak.
19 Forum yetkilisinin (moderatör ya da admin) nedensiz yere üyeliği iptal etmesi.
20 Elektronik posta aracılığıyla tehdit içeren, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek.
21 Elektronik posta hesaplarının şifrelerini ele geçirerek erişimi engellemek.
22 Elektronik posta hesaplarının şifrelerini ele geçirerek mesajlara ulaşmak.
23 SMS aracılığıyla tehdit edici, utandırıcı, kırıcı mesajlar göndermek.
24 Kameralı cep telefonu ile izin almadan birinin utandırıcı fotoğraflarını çekmek.
25 Kameralı cep telefonu ile başkalarının izin alınmadan çekilen utandırıcı fotoğraflarını İnternet ve/veya cep telefonu aracılığıyla diğer insanlarla paylaşmak.
26 Cinsiyeti farklı göstererek karşı tarafı kandırmak.
Kaynakça
Akcan, Gizem, and Erdinç Öztürk. 2020. “The Investigation of Predictors of Cyber Bullying and Cyber Victimization in University Students.” Türkiye Klinikleri Adli Tıp ve Adli Bilimler Dergisi 17(1):47–57. doi:10.5336/FORENSIC.2019-71934.
AAkgül, Gülendam. 2020. “Siber Zorbalığın Nedenleri Üzerine Kuramsal Açıklamalar.” Gelişim ve Psikoloji Dergisi (GPD) Derleme Makalesi Journal of Development and Psychology 1(2):149–67. https://dergipark.org.tr/tr/download/articlefile/1374201.
Bayram, Aslıhan, Ege Su Coşkun, and Hatice Zekavet Kabasakal. 2024. “ergenlerde siber zorbalık davranışının demografik açısından incelenmesi: bir gözden geçirme.” The Journal of Academic Social Sciences 149(149):152–87. doi:10.29228/asos.73879.
Chisholm, J. F. (2014). Review of the status of cyberbullying and cyberbullying prevention. Journal of Information Systems Education, 25(1), 77–87. doi:10.1016/j.avb.2015.05.013
Çelik, D. (2025) özel gereksinimli çocukların ailelerinin siber zorbalık farkındalığı ve dijital okuryazarlıklarının incelenmesi .yüksek lisans tezi t.c bahçeşehir üniversitesi istanbul
Dilmaç, Julie Alev. 2020. “Dijital Ortamda Sapkınlık: Siber Zorbalık.” Turkish Studies-Social Sciences 15(3):1087–99. doi:10.29228/turkishstudies.39895
Erdur-Baker, Ö. ve Kavşut, F. (2007). Akran zorbalığının yeni yüzü: Siber zorbalık. Eurasian Journal of Educational Research, 27, 31–42.
Healey, J. (Ed.). (2011). Dealing with bullying. The Spinney Press. https://goo.gl/K8dCRZ (Erişim Tarihi: 18.03.2018)
İğdeli ,F.(2018)üniversite öğrencilerinin siber zorbalık, siber mağduriyet ve siber zorbalık duyarlılıklarının çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesi yüksek lisans tezi eskişehir anadolu üniversitesi eğitim bilimleri enstitüsü
Kaya, Bilal, and Fulya Cenkseven Önder. 2022. “Türkiye’deki Öğrencilerin Siber Zorbalık Türlerinin ve Baş Etme Yöntemlerinin İncelenmesi : Bir Meta-Sentez Çalışması.” Humanistic Perspective 4(3):512–28. doi:10.47793/HP.1143663.
Korkmaz, Ali. 2025. SİBER ZORBALIK Bir Sorun Olarak Siber Zorbalığı Anlamak. iksad yayınevi. Ankara
Pekşen Süslü, D. (2016). Siber zorbalık: Tanımı, nedenleri, sonuçları ve çözüm önerileri. Eğitim Yayınevi.
Pekşen Süslü, D. (2022). Lise öğrencilerinde siber zorbalık ve siber mağduriyetin benlik saygısı, anne–baba ve akran ilişkileri açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, İstanbul Gelişim Üniversitesi). YÖK Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=PJVQf9WPe7DMArGl W1R03Q
Tan, Hakan, and Yelda Şenkal. 2024. “Siber Zorbalık Olgusunun Psikolojik ve Davranışsal Etkileri Ile Siber Zorbalığa Karşı Geliştirilen Savunma Mekanizmalarını Dijital Yerliler Üzerinden İncelemek.” Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi (16):410–41. doi:10.47994/usbad.1510397.
Tanrıkulu, T., Kınay, H. ve Arıcak, O. T. (2013). Siber zorbalığa ilişkin duyarlılık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 38–47.
Topcu, Çiğdem, and Özgür Erdur-Baker. 2018. “RCBI-II: The Second Revision of the Revised Cyber Bullying Inventory.” Measurement and Evaluation in Counseling and Development 51(1):32–41. doi:10.1080/07481756.2017.1395705.
Yaman, E., Eroğlu, Y. ve Peker, A. (2011). Başa çıkma stratejileri ile okul zorbalığı ve siber zorbalık. İstanbul: Kaknüs yayınları.
Yıldızaç, Betül, and Ferhat Demir. 2021. “SİBER ZORBALIK ÜZERİNE NİTEL BİR ARAŞTIRMA.” Sosyal Sağlık Dergisi 1(1):116–39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyalsaglik/issue/72460/116983
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Siber Zorbalık" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
| Makale Kütüphanemizden | ||||
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
