Okula Bağlılık
Bağlılık, bireylerin kendilerini bir topluluk, kümenin veya toplumsal kesimin üyesi saymaları anlamını da taşımaktadır. (Türk Dil Kurumu, 2014). Bağlılık aynı zamanda okula bağlılık, öğrencilerin okullarıyla ve akademik yaşantılarının çeşitli boyutlarıyla olan ilişkilerini de kapsamaktadır.
Okula bağlılık kavramından ilk defa 1969 yılında Hirschi yayınladığı kitabında bahsetmiştir. Hirschi okula bağlılığı sosyal kontrol kuramı içerisinde yer vermiş ve öğrencilerin suç işleme davranışlarının nedenlerinden birinin de okula bağlılık düzeylerinin düşük olmasından kaynaklandığını belirtmiştir. (Hirschi 2009: 10).
Okula bağlılığı açıklamak için ise; Sosyal Kontrol Teorisi’nden yararlanılmaktadır. Sosyal kontrol kuramına göre bireyin topluma bağlılığı çok önemlidir. Çünkü bu bağlılığın yetersiz olması ya da olmaması, bireyin suça eğilimini arttırmaktadır. Topluma bağlılıkta dört unsur yer almaktadır. Bunlar; a) aileye, arkadaşlara ve öğretmenlere bağlanma, b) geleneksel aktivitelere katılma, c) eğitsel ve mesleki sorumluluk, d) toplumun ahlaki değerlerine olan inanç. İşte bu dört boyutta, aileye ve okula karşı bağlılığının yetersiz olması ya da olmaması, geleneksel aktivitelere az katılma ya da hiç katılmama, eğitsel ve mesleki sorumluğun yeterince olmaması ya da hiç olmaması, toplumun ahlaki değerlerine inancın yetersiz olması ya da olmaması durumlarında suç işleme eğiliminin artacağı belirtilmiştir. Suç işleme davranışlarının nedenlerinden biri de öğrencilerin okula bağlılık düzeylerinin düşük olmasıdır. (Hirschi 2009: 11-12).
(Erdoğdu ve Yüzbaş,2018:) göre okula bağlılık; öğrencilerin kendilerini okula ait hissetmeleri, okulunun amaçlarını ve değerlerini benimsemeleri, sonucunda öğrencilerin okul ile ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirme isteği içinde daha başarılı olma arzuları olarak açıklanmaktadır.
Finn (1993) okul bağlılığını, öğrencinin okula karşı aidiyet duygusunu yaşaması, okulun amaçlarını benimsemesi şeklinde tanımlamıştır. Gerçek bağlılık ise itaatten faklı olarak adanmışlığı da gerektirir. Bağlılıkla ilgili değerlendirme yapabilmek için hem öğrencinin harcadığı çaba düzeyini hem de okulla ilgili aldığı görevlere öğrencinin yüklediği anlam ve önemi belirlemek önemlidir. Önemli olan öğretmenlerin öğrencilere yoğunlaşması kadar öğrencilerin de yoğunlaşacağı ve aktif bulanacağı çalışmalar üretmesidir.( Schlechty, 2001,72).
Bir öğrencinin kendini okula ait hissetmesi, okulu sevip sevmemesi, öğretmen desteği ve ilgisinin derecesi, okulda iyi arkadaşlara sahip olması, o an ve gelecek andaki akademik yönteme uyum, etkili bir disiplin yönteminin olması gibi durumların tümü, okula bağlılığın, okula ilginin belirleyicileridir. (Libbey 2004: 276).
Okula bağlılık, öğrencilerin öğrenmeyi sağlaması ve okul etkinliklerine olan ilgisine yönelik bir yatırımıdır. Bir öğrencinin okula olan bağlılığı genel anlamda okula devam etme, derslere katılım ve çabası gibi olumlu yönde öğrencilerin okul çevresi ve davranışları ile psikolojik durumlarını içerdiği ifade edilmektedir (Appleton vd., 2008). Yıldız ve Kutlu (2015)‟ya göre okula bağlılık kavramı, bireylerin eğitim-öğretim faaliyetlerine ilişkin algılarının olumlu olması, okuldan sağladıkları fayda ve kendilerini okula ait hissetmeleridir. Öğrencilerin okula olan bağlılığı güçlü olması durumunda akranlarına olan duygusal bağı kuvvetlenir, sosyalleşir, güven duygusu gelişir ve başarısı artar. Okula bağlılığı zayıf ise suç işleme ve suça karışma ihtimalleri artar.
Okula bağlılığının belirtileri; okulla ilgili akademik olan veya olmayan etkinliklere katılma konusunda istekli olması ve aktif olarak katılımı, akademik başarı, ödev ve görevleri yerine getirmesi için harcanan vaktin istenilen düzeyde olması, okulla bütünleşmesi ve okula değer vermesidir. (Audas ve Willms, 2002). Finn (1993)‟den akt. Ceylan (2020) ise okula bağlılığın öğrencinin olabildiğince okulla özdeşleşebilmesi ve okulu benimsemesi olarak ifade etmiştir. Okula bağlılık, kendi öğrenme amaçlarını belirleme, okulda veya sınıfta alınan kararlara katılma, kendi fikrini sınıfa söyleyebilme, okula karşı aidiyet duygusu olması ve okula devam etme, okuldaki personeller ve akranlarıyla olumlu ilişki içerisinde olmak, ders dışı sosyal etkinliklere katılım ve fazladan zaman harcamadır. (Mengi, 2011)
.
Okula bağlılık çeşitleri
Okul bağlılığın çok yönlü bir yapısı olduğu kabul edilmektedir ve buna bağlı olarak da bağlılık; davranışsal, duyuşsal, bilişsel olmak üzere üç kategori altında ele alınmaktadır. (Fredericks, Blumenfeld ve Paris 2004: 59).
.1.Davranışsal bağlılık :Davranışsal bağlılık, çoğunlukla okul işlerini yerine getirmek ve okul kurallarına uymak olarak tanımlanmaktadır. Olumlu Hareket: Çaba göstermek, konsantre olma, dikkat etme, sorular sorma, sınıf tartışmalarına katılma, okul kurallarına uyma, ders çalışma, ödevlerini yapma gibi okulla ilgili tüm aktiviteler davranışsal bağlılığın olumlu hareketler bölümü içerisinde yer almaktadır. Okuldan Uzaklaştırıcı Hareketler: Okulla ilgilenmemek ve okulla ilgili olumsuzluklara karşı kayıtsız kalmak bu boyutta yer almaktadır (Finlay 2006: 2; Akt. Dönmez;2016). Davranışsal boyut, öğrencilerin okullarda var olan akademik ya da sosyal etkinliklere katılımını ifade etmektedir.
2.Duyuşsal bağlılık
Lippman ve Rivers’a (2008: 1-3) göre duyuşsal bağlılık, öğrencilerin okulda olmaktan memnun olması, okulla ilgili görevlerini yerine getirmekten heyecan duyması ya da okulda sıkılması gibi durumlarla ilişkilidir. FitzSimmons’a (2006: 13- 14) göre duyuşsal bağlılık öğrencilerin öğretmenlerine, arkadaşlarına, derslerle ilgili verilen görevlere, okul geneline karşı duyulan hisler, gösterilen tavırlar şeklinde tanımlanmaktadır. Bağlılığın duygusal boyutu ise öğrencilerin öğretmenlerine, sınıf arkadaşlarına ve okula yönelik sergiledikleri tepkilerden oluşmaktadır.
3.Bilişsel bağlılık :Bu bağlılık çeşidi, motivasyon, çaba harcama, strateji kullanma ile ilgilidir. Öğrenmeye yatırım yapma, rahat bir şekilde problem çözebilme, sıkı çalışmayı tercih etme, zihinsel olarak efor sarfetme, verilen görevi en iyi şekilde yerine getirme davranışları bilişsel bağlılık içerisinde yer almaktadır. (Finlay 2006: 2). Wang’ ve Holcombe’a (2010: 634) göre bilişsel bağlılık öğrencilerin öğrenmeye yönelik öz düzenleyici stratejilerini kullanma anlamına gelmektedir.(Akt. Dönmez;2016)bilişsel bağlılık ise öğrencilerin öğrenmeye karşı sahip oldukları psikolojik yatırım şeklinde ele alınmaktadır.
Eğer öğrenci bağlılığın bu üç boyutuna sahipse, eğitim ortamına pozitif olarak katılacak ve hem akademik hem sosyal anlamda başarı gösterecektir
Yapılan araştırmalarda mutlu ergenlerin okulda derse daha fazla motive oldukları (Eryılmaz ve Aypay, 2011), öğrenme için daha fazla aile ve akran desteği aldıkları ve daha iyi öğretmen öğrenci ilişkisine sahip oldukları (Antaramian vd., 2010), daha esnek ve yaratıcı oldukları, problemlerini daha iyi çözebildikleri ve daha az davranış problemleri sergiledikleri (Engels vd., 2004) görülmektedir. (Akt. Telef, 2021: 360).
.
Okul Bağlılığına Etki Eden Faktörle
1.Okul Ortamı
öğrencilerin okul bağlılığını sağlamak için öğretmenlerin öğrencilere destek sağlaması, okulun güvenli bir ortam olarak düzenlenmesi, rehberlik faaliyetlerinin desteklenmesi ve rehberlik faaliyetlerine önem verilmesi gerektiği üzerinde durmuşlardır. Öğrencilerin okuldan memnun olmaları, okula bağlılık düzeylerini artırmaktadır
2. Sınıfın Yapısı
Finn, Pannoza ve Archilles’e (2003) göre sınıftaki öğrenci sayısı arttıkça genellikle olumlu öğretim ortamı özellikleri azalmaktadır. Sınıf mevcudu yirminin altında olan sınıflarda öğrenci-öğretmen arasındaki iletişim iyi olduğunda öğrenciler okulu, sınıfı hoşlandıkları, ortamdan keyif aldıkları bir yer olarak tanımlayabilmektedirler. Sınıf mevcudu az olduğu için öğretmenin öğrencilerle bireysel olarak ilgilenme zamanı artmaktadır. Böylece öğrencilerin motivasyon düzeylerinde, öğrencilerin kendilerini okula ait hissetme oranında ve akademik başarılarında artış görülmektedir. Mevcudu az olan sınıflarda öğrencilerin sosyal etkinliklere katılma oranı da fazladır. (Finn vd., 2003). Öğretmen ve öğrenci arasındaki iletişim iyiyse, öğrenme ortamı eğlenceliyse, ceza yöntemlerine çok sık başvurulmuyorsa, öğretmen her öğrenciyi yakından tanıyorsa, öğrenci kendini sınıfa ait hissediyorsa bu durumlar öğrencilerin okula bağlılığını olumlu yönde etkileyecektir .
3.Öğretim Yöntemleri
Öğretmenin derse hazırlıklı gelmesi, öğrencilerin dikkatini çekecek etkinliklere yer vermesi, video ve film göstermesi, müzikler dinletmesi, oyunlar ortaya koyması, tiyatro etkinlikleri yapması, hikayeleri analiz etmesi öğrencilerin kalıcı öğrenmesini ve motivasyonlarının artmasını sağlayacaktır. Bu durum da öğrencilerin okul bağlılığı düzeyinin artmasında da etkili rol oynayacaktır (Hootstein, 1994).
4. Öğretilen Konular
Öğrencilerin ihtiyaçlarına hitap eden etkinliklere katılma oranı daha yüksektir, öğrenciler bu etkinlikleri yaparken bir engelle karşılaştıklarında yılmadan çalışmasına devam eder, başarma duygusunu tadarlar ve anlamlı bir şekilde öğrenirler. Konular öğrencinin ilgisini çekecek biçimde ve öğrencinin hayatıyla ilişkilendirilerek öğrenciye iletilmelidir (Schlechty, 2001). Öğrenciler kendilerinden beklenilen şeyin ne olduğunu bildiğinde, konunun onlar için öneminin ne düzeyde olduğunu fark ettiğinde ve yerine getirmesi beklenilen görevin kendilerine neler katabileceğini bildiklerinde çalışmaya daha meyillidirler (Schlechty, 2001). Newmann’a (1990) göre öğretilen konular hayata yakınsa, öğrenciye zevk veriyorsa, bir yetenek kazandırıyorsa, iş birliğini gerektiriyorsa öğrenciler öğrenmeye hevesli olurlar.
5. Okul Yöneticisi
Okul yöneticisi öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının farkına varıp onların hangi yöntemlerle öğrenmeyi gerçekleştireceğinin farkına varmalıdır (Schlechty, 2001). Böylece öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının farkına varıldığında öğrenciler öğrenmeye ve okula gelmeye daha hevesli olur öğrencilerin okula bağlanma düzeylerinde artış meydana gelebilir. Okul yöneticisinin lider özelliğinin öğrencilerin okula bağlılık düzeyinde etkileri bulunmaktadır (Leithwood ve Jantzi, 2000). Okul yöneticileri öğretmenlerin öz-yeterlilik duygularının artmasında etkili olduğunda öğretmenlerin okula bağlılığı artmakta ve bu durum da öğrencilerin okula bağlılığının artmasında rol oynamaktadır. (Silins ve Mulford, 2004).
Okula bağlılığı artırabilmek için ise; öğrencilere eğitim ortamında kendilerini ifade edebilecekleri seçenekler sunulması, sosyal ve duygusal becerilerini etkili bir şekilde sergileyebilecekleri ortamlar oluşturulması, akademik güdülenmelerinin artırılması ve bunun sonucunda akademik faaliyetlere bağlılık geliştirebilmelerinin sağlanması ve akademik başarılarının desteklenmesi önerilmektedir Öğrencilerin öğretmen desteği ile ilgili olumlu algıları da, öğrencilerin motivasyonlarının ve okula bağlılıklarının artmasını sağlamaktadır. (Dönmez;2016).
Klem ve Connell’e (2004) göre okula karşı bağlılık duyan öğrencilerin;
*Okul başarısı yüksek olur.
• Okulu terk etme oranları azalır.
• Sınıfta yıkıcı davranışlardan kaçınır.
• Okula son derece bağlı olan öğrenciler geleceğini tehlikeye atmamak adına olumsuz davranışlardan kaçınır. Sahip olduklarını veya sahip olacaklarını düşünerek suç işlemezler .
Blum’a (2005: 7) göre okula bağlılığı artan öğrencilerin; devamsızlık, kavga, zorbalık gibi yıkıcı ve olumsuz davranışları azalırken; eğitim motivasyonu, sınıf katılımı, akademik performansı ve okula devam gibi olumlu ve istendik davranışları artar. Öğrencilerin akademik başarısı öğretmen ve arkadaşları ile olan ilişkisini etkiler. Yüksek başarıya sahip öğrencilerin okulda daha olumlu ilişkilere sahip oldukları saptanmıştır .(Osterman, 2000: 352).
Okula Bağlılık Ölçeği
Okula bağlılık ölçeği, Meltem Çengel, Tarık Totan, Suna Çöğmen tarafından Türkçe‟ye uyarlanmıştır. Okula bağlılık “okul ile ilgili okul içinde ve dışındaki etkinliklere katılma, okulun hedeflerine değer verme ve kendini okul ile özdeşleştirme” olarak açıklanabilir. Alanyazın, özerklik, ait olma, yeterlilik gibi psikolojik ihtiyaçlar karşılandığında okula bağlılığın üç farklı boyutta gerçekleştiğine işaret etmektedir. Bu boyutlar; duyuşsal, davranışsal ve bilişsel bağlanma olarak ifade edilebilir.6. 11. ve 18. Maddeler ters puana çevrilecektir.
OKULA BAĞLILIK ÖLÇEĞİ :Çengel, M., Totan, T., Çöğmen, S. (2017). Okula Bağlılık Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (4), 1820-1837.
Sevgili Öğrenciler, Aşağıda “Okula Bağlılık” ile ilgili bazı ifadeler verilmiştir. Bu ifadeleri okuyarak sizler için en doğru seçeneğin olduğu bölüme (X) işareti koyarak belirtmeniz beklenmektedir. Çalışmaya yapmış olduğunuz katkılardan dolayı teşekkür ederiz.
Çok doğru:5
Çoğu zaman doğru :4
Bazen doğru:3
Arada sırada doğru :2
Hiç doğru değil:1
1. Okuldaki kurallara uyarım.
2. Ödevlerimi, hatasız yaptığımdan emin olmak için kontrol ederim.
3. Sınıfta işlerimi zamanında tamamlarım.
4. Sınıfım eğlenceli bir yerdir.
5. Sınavım olmasa bile evde ders çalışırım.
6. Sınıftayken, çalışıyormuş gibi yaparım.
7. Okulda olmaktan hoşlanırım.
8. Okulda yaptıklarımızla ilgili televizyon programlarını izlemeye çalışırım.
9. Sınıf etkinliklerine dikkatimi veririm.
10. Bir kitap okuduğumda, tam olarak kavrayabilmek için kendime sorular sorarım.
11. Okulda başım belaya girer.
12. Okulda kendimi mutlu hissederim.
13. Okulda yaptıklarımız hakkında daha fazla şey öğrenmek için fazladan kitap okurum.
14. Okuldaki etkinliklerle ilgiliyimdir.
15. Okuduklarımda anlamını bilmediğim bir kelime olursa anlamını öğrenmek için bir şeyler yaparım.
16. Okuldaki etkinlikler beni heyecanlandırır.
17. Okuduğumu anlamadığımda, başa döner yeniden okurum.
18. Okulda canım sıkılır.
19.Sınıfta öğrendiklerimi sınıf dışındaki insanlarla paylaşırım.
Kaynakça
Blum, R. (2005). School Connectedness: Improving the Lives of Students. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, 1-20.
Can, S. (2008). Ortaokul Öğrencilerinin Okula Bağlılık Düzeylerini Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
Ceylan, H. (2020). Öğrencilerin okula bağlılıklarında önemli bir faktör: Okul kültürü. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
Dönmez, Ş. (2016). Ortaokul öğrencilerinde okul iklimi, okula bağlılık ve okul yaşam kalitesi algısının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
Dönmez,Ş (2016) Ortaokul Öğrencilerinde Okul İklimi, Okula bağlılık ve Okul yaşam kalitesi Algısının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi .yüksek lisans tezi .Muğla Sıtkı Koçman üniversitesi, eğitim bilimleri anabilim dalı rehberlik ve psikolojik danışmanlık bilim dalı
Erdoğdu, M. Y. ve Yüzbaş D. (2018). Lise Öğrencilerinin Okula Bağlılık ile Genel Öz-yeterlilik Düzeyleri Arasındaki İlişki. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(32): 205-227.
Eryılmaz, A. ve Aypay, A. (2011). Ergenlerin Derse Katılmaya Motive Olmaları ile Öznel İyi Oluşları Arasındaki İlişki. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1): 1219-1233.
Finn, J. D., Pannozo, G. M. and Achilles, C. M. (2003). The why’s of class size: Student behavior in small classes. Review of Educational Research, 73(3), 321-368.
Fredericks, J.A., Blumenfeld, P.C. ve Paris, A.H. (2004). School Engagement: Potential of the Concept, State Of The Evidence. Review of Educatioanal Research, 74, 59-109.
Hirschi, T. (2009). Causes of Delinquency (Elektronik Sürüm). Berkeley, CA: Univesity of California Press.
Hootstein, E.W. (1994). Motivating students to learn. The Clearing House, 67(4), 213- 216.
Klem, A. M. ve Connell, J. P. (2004). Relationship Matter: Linking Teacher Support to Student Engagement and Achievement. Journal of School Health, 74(7): 262- 273.
Libbey, H. P. (2004). Measuring Student Relationships to School: Attachment, Bonding, Connectedness, and Engagement. Journal of School Health, 74(7), 274-247.
Mengi, S. (2011). Ortaöğretim 10. ve 11. sınıf öğrencilerinin sosyal destek ve özyeterlilik düzeylerinin okula bağlılıkları ile ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi
Osterman, F. K. (2000). Students’ Need for Belonging in the Scholl Community. Review of Educational Research, 70(3): 323-367
Schlechty, P. C. (2001). Shaking up the schoolhouse: How to support and sustain educational innovation. San Francisco: Jossey-Bass Wiley İmprint.
Telef, B. B. (2021). The Relation between Happiness, School Satisfaction, and Positive Experiences at School in Secondary School Students. Egitim ve Bilim, 46(205) 359-371.
Yıldız, M. A., & Kutlu, M. (2015). Erinlerde okula bağlanmanin yordayicisi olarak sosyal kaygi ve depresif belirtilerin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(31), 332-345.
.
Okula bağlılık kavramından ilk defa 1969 yılında Hirschi yayınladığı kitabında bahsetmiştir. Hirschi okula bağlılığı sosyal kontrol kuramı içerisinde yer vermiş ve öğrencilerin suç işleme davranışlarının nedenlerinden birinin de okula bağlılık düzeylerinin düşük olmasından kaynaklandığını belirtmiştir. (Hirschi 2009: 10).
Okula bağlılığı açıklamak için ise; Sosyal Kontrol Teorisi’nden yararlanılmaktadır. Sosyal kontrol kuramına göre bireyin topluma bağlılığı çok önemlidir. Çünkü bu bağlılığın yetersiz olması ya da olmaması, bireyin suça eğilimini arttırmaktadır. Topluma bağlılıkta dört unsur yer almaktadır. Bunlar; a) aileye, arkadaşlara ve öğretmenlere bağlanma, b) geleneksel aktivitelere katılma, c) eğitsel ve mesleki sorumluluk, d) toplumun ahlaki değerlerine olan inanç. İşte bu dört boyutta, aileye ve okula karşı bağlılığının yetersiz olması ya da olmaması, geleneksel aktivitelere az katılma ya da hiç katılmama, eğitsel ve mesleki sorumluğun yeterince olmaması ya da hiç olmaması, toplumun ahlaki değerlerine inancın yetersiz olması ya da olmaması durumlarında suç işleme eğiliminin artacağı belirtilmiştir. Suç işleme davranışlarının nedenlerinden biri de öğrencilerin okula bağlılık düzeylerinin düşük olmasıdır. (Hirschi 2009: 11-12).
(Erdoğdu ve Yüzbaş,2018:) göre okula bağlılık; öğrencilerin kendilerini okula ait hissetmeleri, okulunun amaçlarını ve değerlerini benimsemeleri, sonucunda öğrencilerin okul ile ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirme isteği içinde daha başarılı olma arzuları olarak açıklanmaktadır.
Finn (1993) okul bağlılığını, öğrencinin okula karşı aidiyet duygusunu yaşaması, okulun amaçlarını benimsemesi şeklinde tanımlamıştır. Gerçek bağlılık ise itaatten faklı olarak adanmışlığı da gerektirir. Bağlılıkla ilgili değerlendirme yapabilmek için hem öğrencinin harcadığı çaba düzeyini hem de okulla ilgili aldığı görevlere öğrencinin yüklediği anlam ve önemi belirlemek önemlidir. Önemli olan öğretmenlerin öğrencilere yoğunlaşması kadar öğrencilerin de yoğunlaşacağı ve aktif bulanacağı çalışmalar üretmesidir.( Schlechty, 2001,72).
Bir öğrencinin kendini okula ait hissetmesi, okulu sevip sevmemesi, öğretmen desteği ve ilgisinin derecesi, okulda iyi arkadaşlara sahip olması, o an ve gelecek andaki akademik yönteme uyum, etkili bir disiplin yönteminin olması gibi durumların tümü, okula bağlılığın, okula ilginin belirleyicileridir. (Libbey 2004: 276).
Okula bağlılık, öğrencilerin öğrenmeyi sağlaması ve okul etkinliklerine olan ilgisine yönelik bir yatırımıdır. Bir öğrencinin okula olan bağlılığı genel anlamda okula devam etme, derslere katılım ve çabası gibi olumlu yönde öğrencilerin okul çevresi ve davranışları ile psikolojik durumlarını içerdiği ifade edilmektedir (Appleton vd., 2008). Yıldız ve Kutlu (2015)‟ya göre okula bağlılık kavramı, bireylerin eğitim-öğretim faaliyetlerine ilişkin algılarının olumlu olması, okuldan sağladıkları fayda ve kendilerini okula ait hissetmeleridir. Öğrencilerin okula olan bağlılığı güçlü olması durumunda akranlarına olan duygusal bağı kuvvetlenir, sosyalleşir, güven duygusu gelişir ve başarısı artar. Okula bağlılığı zayıf ise suç işleme ve suça karışma ihtimalleri artar.
Okula bağlılığının belirtileri; okulla ilgili akademik olan veya olmayan etkinliklere katılma konusunda istekli olması ve aktif olarak katılımı, akademik başarı, ödev ve görevleri yerine getirmesi için harcanan vaktin istenilen düzeyde olması, okulla bütünleşmesi ve okula değer vermesidir. (Audas ve Willms, 2002). Finn (1993)‟den akt. Ceylan (2020) ise okula bağlılığın öğrencinin olabildiğince okulla özdeşleşebilmesi ve okulu benimsemesi olarak ifade etmiştir. Okula bağlılık, kendi öğrenme amaçlarını belirleme, okulda veya sınıfta alınan kararlara katılma, kendi fikrini sınıfa söyleyebilme, okula karşı aidiyet duygusu olması ve okula devam etme, okuldaki personeller ve akranlarıyla olumlu ilişki içerisinde olmak, ders dışı sosyal etkinliklere katılım ve fazladan zaman harcamadır. (Mengi, 2011)
.
Okula bağlılık çeşitleri
Okul bağlılığın çok yönlü bir yapısı olduğu kabul edilmektedir ve buna bağlı olarak da bağlılık; davranışsal, duyuşsal, bilişsel olmak üzere üç kategori altında ele alınmaktadır. (Fredericks, Blumenfeld ve Paris 2004: 59).
.1.Davranışsal bağlılık :Davranışsal bağlılık, çoğunlukla okul işlerini yerine getirmek ve okul kurallarına uymak olarak tanımlanmaktadır. Olumlu Hareket: Çaba göstermek, konsantre olma, dikkat etme, sorular sorma, sınıf tartışmalarına katılma, okul kurallarına uyma, ders çalışma, ödevlerini yapma gibi okulla ilgili tüm aktiviteler davranışsal bağlılığın olumlu hareketler bölümü içerisinde yer almaktadır. Okuldan Uzaklaştırıcı Hareketler: Okulla ilgilenmemek ve okulla ilgili olumsuzluklara karşı kayıtsız kalmak bu boyutta yer almaktadır (Finlay 2006: 2; Akt. Dönmez;2016). Davranışsal boyut, öğrencilerin okullarda var olan akademik ya da sosyal etkinliklere katılımını ifade etmektedir.
2.Duyuşsal bağlılık
Lippman ve Rivers’a (2008: 1-3) göre duyuşsal bağlılık, öğrencilerin okulda olmaktan memnun olması, okulla ilgili görevlerini yerine getirmekten heyecan duyması ya da okulda sıkılması gibi durumlarla ilişkilidir. FitzSimmons’a (2006: 13- 14) göre duyuşsal bağlılık öğrencilerin öğretmenlerine, arkadaşlarına, derslerle ilgili verilen görevlere, okul geneline karşı duyulan hisler, gösterilen tavırlar şeklinde tanımlanmaktadır. Bağlılığın duygusal boyutu ise öğrencilerin öğretmenlerine, sınıf arkadaşlarına ve okula yönelik sergiledikleri tepkilerden oluşmaktadır.
3.Bilişsel bağlılık :Bu bağlılık çeşidi, motivasyon, çaba harcama, strateji kullanma ile ilgilidir. Öğrenmeye yatırım yapma, rahat bir şekilde problem çözebilme, sıkı çalışmayı tercih etme, zihinsel olarak efor sarfetme, verilen görevi en iyi şekilde yerine getirme davranışları bilişsel bağlılık içerisinde yer almaktadır. (Finlay 2006: 2). Wang’ ve Holcombe’a (2010: 634) göre bilişsel bağlılık öğrencilerin öğrenmeye yönelik öz düzenleyici stratejilerini kullanma anlamına gelmektedir.(Akt. Dönmez;2016)bilişsel bağlılık ise öğrencilerin öğrenmeye karşı sahip oldukları psikolojik yatırım şeklinde ele alınmaktadır.
Eğer öğrenci bağlılığın bu üç boyutuna sahipse, eğitim ortamına pozitif olarak katılacak ve hem akademik hem sosyal anlamda başarı gösterecektir
Yapılan araştırmalarda mutlu ergenlerin okulda derse daha fazla motive oldukları (Eryılmaz ve Aypay, 2011), öğrenme için daha fazla aile ve akran desteği aldıkları ve daha iyi öğretmen öğrenci ilişkisine sahip oldukları (Antaramian vd., 2010), daha esnek ve yaratıcı oldukları, problemlerini daha iyi çözebildikleri ve daha az davranış problemleri sergiledikleri (Engels vd., 2004) görülmektedir. (Akt. Telef, 2021: 360).
.
Okul Bağlılığına Etki Eden Faktörle
1.Okul Ortamı
öğrencilerin okul bağlılığını sağlamak için öğretmenlerin öğrencilere destek sağlaması, okulun güvenli bir ortam olarak düzenlenmesi, rehberlik faaliyetlerinin desteklenmesi ve rehberlik faaliyetlerine önem verilmesi gerektiği üzerinde durmuşlardır. Öğrencilerin okuldan memnun olmaları, okula bağlılık düzeylerini artırmaktadır
2. Sınıfın Yapısı
Finn, Pannoza ve Archilles’e (2003) göre sınıftaki öğrenci sayısı arttıkça genellikle olumlu öğretim ortamı özellikleri azalmaktadır. Sınıf mevcudu yirminin altında olan sınıflarda öğrenci-öğretmen arasındaki iletişim iyi olduğunda öğrenciler okulu, sınıfı hoşlandıkları, ortamdan keyif aldıkları bir yer olarak tanımlayabilmektedirler. Sınıf mevcudu az olduğu için öğretmenin öğrencilerle bireysel olarak ilgilenme zamanı artmaktadır. Böylece öğrencilerin motivasyon düzeylerinde, öğrencilerin kendilerini okula ait hissetme oranında ve akademik başarılarında artış görülmektedir. Mevcudu az olan sınıflarda öğrencilerin sosyal etkinliklere katılma oranı da fazladır. (Finn vd., 2003). Öğretmen ve öğrenci arasındaki iletişim iyiyse, öğrenme ortamı eğlenceliyse, ceza yöntemlerine çok sık başvurulmuyorsa, öğretmen her öğrenciyi yakından tanıyorsa, öğrenci kendini sınıfa ait hissediyorsa bu durumlar öğrencilerin okula bağlılığını olumlu yönde etkileyecektir .
3.Öğretim Yöntemleri
Öğretmenin derse hazırlıklı gelmesi, öğrencilerin dikkatini çekecek etkinliklere yer vermesi, video ve film göstermesi, müzikler dinletmesi, oyunlar ortaya koyması, tiyatro etkinlikleri yapması, hikayeleri analiz etmesi öğrencilerin kalıcı öğrenmesini ve motivasyonlarının artmasını sağlayacaktır. Bu durum da öğrencilerin okul bağlılığı düzeyinin artmasında da etkili rol oynayacaktır (Hootstein, 1994).
4. Öğretilen Konular
Öğrencilerin ihtiyaçlarına hitap eden etkinliklere katılma oranı daha yüksektir, öğrenciler bu etkinlikleri yaparken bir engelle karşılaştıklarında yılmadan çalışmasına devam eder, başarma duygusunu tadarlar ve anlamlı bir şekilde öğrenirler. Konular öğrencinin ilgisini çekecek biçimde ve öğrencinin hayatıyla ilişkilendirilerek öğrenciye iletilmelidir (Schlechty, 2001). Öğrenciler kendilerinden beklenilen şeyin ne olduğunu bildiğinde, konunun onlar için öneminin ne düzeyde olduğunu fark ettiğinde ve yerine getirmesi beklenilen görevin kendilerine neler katabileceğini bildiklerinde çalışmaya daha meyillidirler (Schlechty, 2001). Newmann’a (1990) göre öğretilen konular hayata yakınsa, öğrenciye zevk veriyorsa, bir yetenek kazandırıyorsa, iş birliğini gerektiriyorsa öğrenciler öğrenmeye hevesli olurlar.
5. Okul Yöneticisi
Okul yöneticisi öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının farkına varıp onların hangi yöntemlerle öğrenmeyi gerçekleştireceğinin farkına varmalıdır (Schlechty, 2001). Böylece öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarının farkına varıldığında öğrenciler öğrenmeye ve okula gelmeye daha hevesli olur öğrencilerin okula bağlanma düzeylerinde artış meydana gelebilir. Okul yöneticisinin lider özelliğinin öğrencilerin okula bağlılık düzeyinde etkileri bulunmaktadır (Leithwood ve Jantzi, 2000). Okul yöneticileri öğretmenlerin öz-yeterlilik duygularının artmasında etkili olduğunda öğretmenlerin okula bağlılığı artmakta ve bu durum da öğrencilerin okula bağlılığının artmasında rol oynamaktadır. (Silins ve Mulford, 2004).
Okula bağlılığı artırabilmek için ise; öğrencilere eğitim ortamında kendilerini ifade edebilecekleri seçenekler sunulması, sosyal ve duygusal becerilerini etkili bir şekilde sergileyebilecekleri ortamlar oluşturulması, akademik güdülenmelerinin artırılması ve bunun sonucunda akademik faaliyetlere bağlılık geliştirebilmelerinin sağlanması ve akademik başarılarının desteklenmesi önerilmektedir Öğrencilerin öğretmen desteği ile ilgili olumlu algıları da, öğrencilerin motivasyonlarının ve okula bağlılıklarının artmasını sağlamaktadır. (Dönmez;2016).
Klem ve Connell’e (2004) göre okula karşı bağlılık duyan öğrencilerin;
*Okul başarısı yüksek olur.
• Okulu terk etme oranları azalır.
• Sınıfta yıkıcı davranışlardan kaçınır.
• Okula son derece bağlı olan öğrenciler geleceğini tehlikeye atmamak adına olumsuz davranışlardan kaçınır. Sahip olduklarını veya sahip olacaklarını düşünerek suç işlemezler .
Blum’a (2005: 7) göre okula bağlılığı artan öğrencilerin; devamsızlık, kavga, zorbalık gibi yıkıcı ve olumsuz davranışları azalırken; eğitim motivasyonu, sınıf katılımı, akademik performansı ve okula devam gibi olumlu ve istendik davranışları artar. Öğrencilerin akademik başarısı öğretmen ve arkadaşları ile olan ilişkisini etkiler. Yüksek başarıya sahip öğrencilerin okulda daha olumlu ilişkilere sahip oldukları saptanmıştır .(Osterman, 2000: 352).
Okula Bağlılık Ölçeği
Okula bağlılık ölçeği, Meltem Çengel, Tarık Totan, Suna Çöğmen tarafından Türkçe‟ye uyarlanmıştır. Okula bağlılık “okul ile ilgili okul içinde ve dışındaki etkinliklere katılma, okulun hedeflerine değer verme ve kendini okul ile özdeşleştirme” olarak açıklanabilir. Alanyazın, özerklik, ait olma, yeterlilik gibi psikolojik ihtiyaçlar karşılandığında okula bağlılığın üç farklı boyutta gerçekleştiğine işaret etmektedir. Bu boyutlar; duyuşsal, davranışsal ve bilişsel bağlanma olarak ifade edilebilir.6. 11. ve 18. Maddeler ters puana çevrilecektir.
OKULA BAĞLILIK ÖLÇEĞİ :Çengel, M., Totan, T., Çöğmen, S. (2017). Okula Bağlılık Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17 (4), 1820-1837.
Sevgili Öğrenciler, Aşağıda “Okula Bağlılık” ile ilgili bazı ifadeler verilmiştir. Bu ifadeleri okuyarak sizler için en doğru seçeneğin olduğu bölüme (X) işareti koyarak belirtmeniz beklenmektedir. Çalışmaya yapmış olduğunuz katkılardan dolayı teşekkür ederiz.
Çok doğru:5
Çoğu zaman doğru :4
Bazen doğru:3
Arada sırada doğru :2
Hiç doğru değil:1
1. Okuldaki kurallara uyarım.
2. Ödevlerimi, hatasız yaptığımdan emin olmak için kontrol ederim.
3. Sınıfta işlerimi zamanında tamamlarım.
4. Sınıfım eğlenceli bir yerdir.
5. Sınavım olmasa bile evde ders çalışırım.
6. Sınıftayken, çalışıyormuş gibi yaparım.
7. Okulda olmaktan hoşlanırım.
8. Okulda yaptıklarımızla ilgili televizyon programlarını izlemeye çalışırım.
9. Sınıf etkinliklerine dikkatimi veririm.
10. Bir kitap okuduğumda, tam olarak kavrayabilmek için kendime sorular sorarım.
11. Okulda başım belaya girer.
12. Okulda kendimi mutlu hissederim.
13. Okulda yaptıklarımız hakkında daha fazla şey öğrenmek için fazladan kitap okurum.
14. Okuldaki etkinliklerle ilgiliyimdir.
15. Okuduklarımda anlamını bilmediğim bir kelime olursa anlamını öğrenmek için bir şeyler yaparım.
16. Okuldaki etkinlikler beni heyecanlandırır.
17. Okuduğumu anlamadığımda, başa döner yeniden okurum.
18. Okulda canım sıkılır.
19.Sınıfta öğrendiklerimi sınıf dışındaki insanlarla paylaşırım.
Kaynakça
Blum, R. (2005). School Connectedness: Improving the Lives of Students. Baltimore, Maryland: Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health, 1-20.
Can, S. (2008). Ortaokul Öğrencilerinin Okula Bağlılık Düzeylerini Bazı Değişkenlere Göre İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
Ceylan, H. (2020). Öğrencilerin okula bağlılıklarında önemli bir faktör: Okul kültürü. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi.
Dönmez, Ş. (2016). Ortaokul öğrencilerinde okul iklimi, okula bağlılık ve okul yaşam kalitesi algısının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
Dönmez,Ş (2016) Ortaokul Öğrencilerinde Okul İklimi, Okula bağlılık ve Okul yaşam kalitesi Algısının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi .yüksek lisans tezi .Muğla Sıtkı Koçman üniversitesi, eğitim bilimleri anabilim dalı rehberlik ve psikolojik danışmanlık bilim dalı
Erdoğdu, M. Y. ve Yüzbaş D. (2018). Lise Öğrencilerinin Okula Bağlılık ile Genel Öz-yeterlilik Düzeyleri Arasındaki İlişki. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(32): 205-227.
Eryılmaz, A. ve Aypay, A. (2011). Ergenlerin Derse Katılmaya Motive Olmaları ile Öznel İyi Oluşları Arasındaki İlişki. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 8(1): 1219-1233.
Finn, J. D., Pannozo, G. M. and Achilles, C. M. (2003). The why’s of class size: Student behavior in small classes. Review of Educational Research, 73(3), 321-368.
Fredericks, J.A., Blumenfeld, P.C. ve Paris, A.H. (2004). School Engagement: Potential of the Concept, State Of The Evidence. Review of Educatioanal Research, 74, 59-109.
Hirschi, T. (2009). Causes of Delinquency (Elektronik Sürüm). Berkeley, CA: Univesity of California Press.
Hootstein, E.W. (1994). Motivating students to learn. The Clearing House, 67(4), 213- 216.
Klem, A. M. ve Connell, J. P. (2004). Relationship Matter: Linking Teacher Support to Student Engagement and Achievement. Journal of School Health, 74(7): 262- 273.
Libbey, H. P. (2004). Measuring Student Relationships to School: Attachment, Bonding, Connectedness, and Engagement. Journal of School Health, 74(7), 274-247.
Mengi, S. (2011). Ortaöğretim 10. ve 11. sınıf öğrencilerinin sosyal destek ve özyeterlilik düzeylerinin okula bağlılıkları ile ilişkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi
Osterman, F. K. (2000). Students’ Need for Belonging in the Scholl Community. Review of Educational Research, 70(3): 323-367
Schlechty, P. C. (2001). Shaking up the schoolhouse: How to support and sustain educational innovation. San Francisco: Jossey-Bass Wiley İmprint.
Telef, B. B. (2021). The Relation between Happiness, School Satisfaction, and Positive Experiences at School in Secondary School Students. Egitim ve Bilim, 46(205) 359-371.
Yıldız, M. A., & Kutlu, M. (2015). Erinlerde okula bağlanmanin yordayicisi olarak sosyal kaygi ve depresif belirtilerin incelenmesi. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(31), 332-345.
.
|
Yazan
|
Bu makaleden alıntı yapmak
için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir: "Okula Bağlılık" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır. Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Banu BEYAZ'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz. |
Beğenin 
Yazan Uzman
|
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak
hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir
yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.
