2007'den Bugüne 84,860 Tavsiye, 26,544 Uzman ve 18,905 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Köpeklerde Kalça Displazisi (Köpeklerde Gelişimsel Kalça Çıkıklığı)
MAKALE #5124 © Yazan Vet.Hek.Doç.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA | Yayın Haziran 2010 | 18,130 Okuyucu
KÖPEKLERDE KALÇA DİSPLAZİSİ
(KÖPEKLERDE GELİŞİMSEL KALÇA ÇIKIKLIĞI)

Dr. M. Alper ÇETİNKAYA, DVM, MS, PhD

GİRİŞ
Günümüzde çoğu köpek sahibi bu hastalık hakkında az çok bir bilgiye sahip olsalar da, hastaya yaklaşım ve yapılacaklar konusunda çoğu zaman tereddüt içinde kalmaktadırlar. Bu nedenle yazımda hastalığın ne olduğu ile ilgili kısa bir bilgi verdikten sonra, güncel tanı ve tedavi yöntemlerinden bahsedeceğim.

KALÇA DİSPLAZİSİ NEDİR

Kalça displazisi genellikle büyük ırk köpeklerde kalça ekleminde uyum bozukluğu ve dejenerasyon ile seyreden genetik bir hastalıktır, ancak küçük ve orta yapılı ırklarda hatta kedilerde bile görülebilir. Bu durum köpeklerdeki kalıtımsal (anne babadan gelen) olarak en çok karşılaşılan ortopedik bir sorundur. Kalça displazisi olan köpekler, bu hastalığı anne ve/veya babadan genetik olarak alırlar ve sonraki kuşaklara da taşırlar. Bu nedenle kalça displazisi tespit edilen köpeklerin mutlaka kısırlaştırılmaları gereklidir.
Kalça displazisi genellikle büyük ve iri ırk köpeklerde ortaya çıkar (Golden retriever, Labrador retriever, Alman çoban köpeği, Rottweiler, Kangal, Boxer, Doberman, Danua, Saint Bernard, vb.). Bu ırklar çok hızlı bir şekilde gelişirler, kalça eklemlerine binen ağırlık hızlı bir şekilde arttığından eklemlerdeki stres de artar. Kalça ekleminin gevşek (instabilitesi) olması nedeni ile eklemin normal biyomekanik özellikleri bozulur. Bu durum eklemi oluşturan kemiklerden eklem başının (caput femoris veya femoral head) anormal olarak eklem çukurluğu (acetabulum) içine sürekli girip çıkmasına neden olur. Bu anormal hareketlilik zamanla mikro kırıklara, eklem çukurluğunda azalma ve eklem başının yuvarlaklığını kaybetmesine neden olur. Sonuç olarak eklemin normal anatomik şeklinin bozulması (eklem dejenerasyonu) ile ortaya çıkan farklı derecelerde ağrı ve topallık şekillenir.

Yukarıda bahsedildiği gibi sağlıksız gelişim gösteren kalça eklemi sonunda eklemi oluşturan kıkırdak ve kemikte hasara yol açarak bölgede yangı, ağrı ve kemik dejenerasyonuna neden olur (osteoarthritis). Köpeğin vücudu bu durum karşısında eklemi daha sabit hale getirerek ağrıyı azaltmak için bir takım değişiklikler gösterir; eklem yüzeyinde eklem kapsülü ve ligament yapışma yerlerinde yeni kemik oluşumu (osteofit). Eklem kapsülü sonunda kalınlaşır ve eklemin hareket alanı sınırlanır. Eklem kapsülünün gerilmesi, kıkırdaktaki ayrılmalar ve eklem ile çevre dokulardaki yangısal durumlar ağrıya yol açar.

Kalça displazisi bulunan köpeğin ağrıdan dolayı topallıkla ilgili klinik bulgular gösterip göstermeyeceği önceden anlaşılamaz çünkü çok sayıda genetik ve çevresel faktör klinik bulguların şiddetini ve radyografik değişiklikleri etkileyebilir. Şiddetli eklem dejenerasyonu (osteoarthritis) bulunan kalça displazili köpeklerin bazıları sanki hiçbir sorun yokmuş gibi koşabilir, zıplayabilir ve oynayabilir, öte yandan radyografilerde çok hafif eklem dejenerasyonu bulunan bazı köpeklerde çok şiddetli topallayabilir.

EKLEMİN ANATOMİSİ

Kalça eklemi top ve soket tarzında bir eklemdir. Normal bir fonksiyonda çalışmaları için tam olarak birbirlerine uyumlu olmalıdırlar ve femura (uyluk kemiği) göre doğru bir açıda olmalıdırlar. Ayrıca eklemi oluşturan bu yapıları üst kısımdan destekleyen yeterli kemik doku bulunmalı ve aşırı gevşek yapıda olmamalıdırlar. Bu kısımda bir ya da daha fazla problem bulunması kalça displazisine yol açabilir.

Kalça ekleminin üç faklı düzlemde (X,Y ve Z) nasıl hareket ettiğini göstermektedir. Ayrıca eklemin yuvarlak kısmı çukur kısmından bir miktar dışa ve içe hareket edebilir; bu deplasmanın derecesi eklemin gevşekliğini gösterir.

Kalça Displazisinin Nedenleri ve Belirtileri

Köpeklerde kalça displazisi, köpeğin gelişiminin erken dönemlerinde bazı çevresel faktörlerinde etkisi ile karmaşık bir seyir gösteren kalıtımsal gelişim problemi olarak düşünülmektedir, bir jenerasyondan diğerine geçme ihtimali yüksektir.

Kalça displazisine daha yatkın olan bazı köpek ırkları; Akita, Alaskan Malamute, American Bulldog, Anadolu Çoban Köpeği (Kangal), Beagle, Bloodhound, Boxer, Bulldog, Bullmastiff, Chow Chow, Doberman, English Setter, English Spaniel, English Springer Spaniel, German Shepherd, Giant Schnauzer, Golden Retriever, Gordon Setter, Great Dane, Irish Setter, Labrador Retriever, Newfoundland, Pug, Rottweiller, Saint Bernard, Samoyed, Schnauzer, Staffordshire Terrier, Standard Poodle, Vizsla, Weimaraner.

Hastalığın şekillenmesinde genetiğin olduğu kadar çevre şartlarının, bakım besleme yanlışlıklarının da etkisi çoktur. Bu nedenle özellikle büyük ve iri ırk saf yavru köpeklerin beslenmeleri dengeli olmalı ve kontrollü bir şekilde gelişip kilo almaları sağlanmalıdır. Bunun için hekimler tarafından tavsiye edilen kaliteli mamalardan, yaşa ve kiloya uygun olarak verilmelidir. Bu tarz mamalar vitamin, mineral, protein, yağ gibi besleyici değerleri yaşa göre dengeli olarak içerdiklerinden, ilave vitamin ve özellikle mineral takviyelerden kesinlikle kaçınılmalıdır. Ayrıca bu köpeklerin stresten uzak şartlarda bakılmaları gereklidir. Merdiven inip çıkmaları, yüksekten atlamaları, kaygan zeminli yerlerde koşturmaları mümkün ise önlenmelidir.

Belirtileri çok genç yaşlarda ortaya çıkabileceği gibi, yıllarca hiçbir belirti göstermeden de seyredebilir. Kalça displazili köpekler fazla oynamak istemeyebilir canlılıklarını ve hareketliliklerini ağrı nedeni ile kaybedebilirler. Ayrıca merdiven inip çıkmada isteksizlik ya da zorlanma görülebilir. Topallık ve ağrı bulgusu her zaman köpek sahiplerinin dikkatini çekmeyebilir, çünkü her köpek kalça displazisine farklı şekillerde tepki verir. Ağrıya neden olan eklemdeki ağırlığı ortadan kaldırmak için diğer bacaklarına daha fazla yüklenerek sağlam bacaklara yüklerini dağıtırlar. Her iki kalça ekleminde sorun var ise, bu durumda ön bacaklarına daha çok yüklenirler; bu nedenle sırtlarının kamburlaştığını görebilirsiniz (ön bacaklarına yüklendiklerinden zamanla ön bacaklarında da ortopedik sorunlar şekillenebilir, bazen hastalarımız ön bacak topallığı şikayeti ile gelirler ama ana neden arka bacaklardır). Ayrıca bu hastalar koşma sırasında arka bacaklarını tavşan gibi aynı anda atarlar.

TANI
Hasta köpekler aşağıdaki klinik bulguların bir ya da daha fazlasını gösterebilirler:
• Anormal yürüyüş (koşarken tavşan zıplaması yapması ya da bacağı bir kavis yapacak şekilde atması)
• Kalça ve bacak kaslarında atrofi (arka bacakların üst kısmında kas kitlesinde azalma)
• Ağrı
• Köpeğin egzersiz yapmak istememesi ya da çok az yapabilmesi hemen yorulup yatması
• Zıplamakta ve merdiven çıkmada zorlanma
• Yürüme sırasında duyulabilir düzeyde bir “klik” sesi gelmesi.

Klinik bulgular tek başlarına köpekte kalça displazisi bulunduğu anlamına gelmez diğer bazı hastalıklar da benzer semptomlar taşıyabilir. Tecrübeli uzman bir veteriner hekim tarafından köpeğin yürüyüşü değerlendirilmeli ve kalça eklemi maniplasyonları ile ağrı, eklemin hareket alanı ve gevşeklik kontrol edilmelidir. Diğer problemlerin olasılıkları elendiğinde ve tanıdan emin olunduğunda radyografi alınmalıdır. Kalça displazisinin varlığını ve şiddetini belirlemek için radyografiler çekilir ve bazı ölçümler yapılır. Uygun bir radyografi çekmek ve anlamlı bir ölçüm yapabilmek için köpeğin ya derin bir şekilde sakinleştirilmesi ya da anesteziye alınması gereklidir.

Kalça Displazisi Erken Yaşlarda Belirlenebilir mi?

Daha önce de bahsettiğim gibi kalça ekleminin gevşekliği; eklemin normal biyomekanik yapısının bozulması ve bunu takiben eklemin normal anatomik şeklinin bozularak dejenerasyona uğrama riskini önemli derecede arttırmaktadır.

Kalça ekleminin gevşekliği (laksitesi) özel pozisyonda alınan bir röntgen tekniği ile değerlendirilerek belirlenir. PennHip adı ile özellikle Amerika Birleşik Devletleri’nde popüler olan bu yöntem (distraksiyon indeksi yöntemi) ile erken dönemde eklem gevşekliği belirlenebilmektedir. Bu sayede kalça displazisine yatkın olan yavru köpekler belirlenerek erken müdahale ve kalça displazisinden koruyucu bazı ufak operatif tekniklerin (JPS = Juvenile Pubic Symphysiodesis) başarı ile uygulanabilmesi mümkün olmaktadır.
Ancak unutulmamalıdır ki, bu yöntem ile köpeklerin kalça displazisi olduğu değil, daha ziyade kalça displazisine yatkınlığı önemli derecede arttıran, eklem gevşekliği belirlenir.

Kalça displazisinin varlığını belirlemede bir çok yöntem mevcuttur, bunlardan bazıları aşağıda bahsedilmektedir:

Ortolani bulgusu: aşırı eklem gevşekliğini belirlemek için el ile yapılan bir testtir. Kalça eklemini oluşturan yuvarlak kısmın (topun) çukur kısım (soket) içinden içe ve dışa hareket etmesi şeklinde belirlenir. Genç köpeklerde uygun bir yöntemdir ancak daha ileri yaşlarda eklemdeki kronik değişikliklere bağlı olarak Ortolani bulgusu genellikle negatif çıkmaktadır.

Luksasyon (çıkık) açısı ve redüksiyon (yerine oturma) açısı: bacak içe doğru yönlendirildiğinde kalça eklemi kaç derece disloke oluyor? (Luksasyon (çıkık) açısı) ve bacak dışa doğru yönlendirildiğinde eklem yerine ne kadar oturuyor (redüksiyon (yerine oturma) açısı) bunları belirlemek için yapılan ölçümlerdir. Bu ölçüm eklem gerçekten disloke oluyorsa (çıkıyorsa) kullanışlıdır ve eklem gevşekliğinin şiddetini belirleme konusunda bilgi sağlar.

Kalça ekleminin ekstensiyondaki radyografisi (Extended hip view radiograph): OFA (Orthopedic Foundation for Animals) tarafından kalça eklemini derecelendirmek amacıyla kullanılan standart bir görüntüleme yöntemidir ve çoğunlukla köpeklerde kalça displazisi oluşumunu azaltmak için uygulanan yetiştirme programlarında kullanılır. Bu görüntüleme ile bir çok parametre değerlendirilir: Norberg açısı, kalçadaki dislokasyon (çıkık) varlığı, dorsal acetabular kenarın kalça ekleminin üzerini kapsayışı ve eklemdeki dejeneratif değişikliklerin varlığı.

Distraksiyon ve kompresyon radyografileri: distraksiyon için özel bir cihazın arka bacaklar arasına yerleştirilmesi ile nazikçe eklem yerinden hareket ettirilir bu sayede eklemdeki herhangi bir gevşeklik durumu daha iyi bir şekilde açığa çıkartılır. Distraksiyon indeksini belirlemek için ölçümler yapılır (distraksiyon miktarı femur başının yarıçapına bölünür). Distraksiyon indeksinin 0,3’den az olması iyi olarak değerlendirilir, 0,7’den fazla olması ise çok kötü olarak değerlendirilir. Distraksiyon indeksinin yorumlanmasında köpek ırkları arasında önemli farklılıklar bulunmaktadır ve her ırk için gerekli ortalama rakamlar bu yöntemi geliştiren PennHip sitesinde mevcuttur. Yetiştirilmede kullanılacak köpeklerin Distraksiyon indeksine göre belirlenmesi, tek başına OFA’nın derecelendirmesini kullanarak belirlemekten daha iyidir. Kompresyon radyografisi kalça ekleminin yuvarlak kısmının çukur kısım içine ne kadar uyumlu bir şekilde oturduğunu göstermek için alınabilir.

Dorsal acetabular kenarın radyografik görünümü: bu radyografi pozisyonu için açı, pelvis’in uzun eksenine bacaklar aşağı yönde gelecek şekildedir ve bu sayede kalça ekleminin çukur olan kısmının (acetabulum) yuvarlak kısmını (caput femoris) ne kadar iyi bir şekilde kavradığı görüntülenebilir. Bu pozisyonda alınan radyografilerde birçok ölçüm yapılabilir (lateral merkez-köşe açısı, acetabulum eğimi, dorsal acetabular kenar açısı) ve acetabulumun dorsalinde herhangi bir kemik üremesi durumu (osteoarthritis) erken dönemde açık bir şekilde görülebilir.

Femur Boynu ve Gövdesinin Yaptığı Açı için Radyografi (Femoral neck-shaft angle radiograph): bu görüntü femur boynu ve gövdesi arasındaki açısal bağlantıyı göstermektedir. Normal köpeklerde bu açı 140 - 150 deredir.

Köpeklerde Kalça Displazisinin Önlenmesi

Köpeklerde kalça displazisini tamamen önlemenin tek yolu doğru bir şekilde uygulanan yetiştirme programlarıdır. Hayvanlardaki kalıtımsal özelliklerin çoğu kalça displazisinde de olduğu gibi poligeniktir (çok sayıda gene bağlı). Bu özellikler basit dominant ve resesif gen çiftlerinden temel alan örneklere uymaz çünkü poligeniktir ve birçok genden etkilenir. Yavru köpeklerin sadece bazıları anne ve babalarında olduğu gibi genetik özelikler için aynı gen kombinasyonuna sahip olacaklardır, bunlardan bazıları daha çok istenilen genetik özellikler bazıları ise hiç ya da az istenilen genetik özelliklerdir. İlgili gen miktarı arttıkça olası sonuçlar da artacaktır. Farklı genlerin genetik özellikler üzerine farklı seviyelerde etkilere sahip olması da muhtemeldir ve olası sonuçları daha da karmaşık hale getirir. Poligenik özellikleri içeren özel bir eşleştirmeden belirli bir sonuç elde etmek için yapılan tahminler günümüzde hala mümkün değildir. Kalça displazisi rastlanma oranını düşürmenin tek yolu bu tarz sorunlu genleri bulunduran bireylerin belirlenmesi ve yetiştiricilikte kullanılmamasıdır. Yetiştiricilikte sadece bir tür için belirgin bir şekilde ortalamadan daha iyi kalça eklemi yapısına sahip köpekler kullanılmalıdır. Bu da kalça eklemi radyografileri ile (kalça ekleminin ekstensiyonunda alınan ya da tercihen distraksiyon radyografileri) belirlenebilir. Yetiştiricilikte şuna da ayrıca dikkat edilmelidir ki; mükemmel bir kalça eklemi yapısına sahip bir köpeğin kardeşlerinin %25’inden fazlasında kalça displazisi varsa bunun yetiştiricilikte kullanım durumu, vasat bir kalça eklemine sahip olup kardeşlerinde %25’in altında kalça displazisi bulunan köpeklerin yetiştiricilikte kullanımından daha zayıftır.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Köpeklerde Kalça Displazisi (Köpeklerde Gelişimsel Kalça Çıkıklığı)" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Vet.Hek.Doç.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Vet.Hek.Doç.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA'nın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     3 Beğeni    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Vet.Hek.Doç.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA'nın Makaleleri
► Köpeklerde Total Kalça Eklemi Protezi Vet.Hek.Doç.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA
► Köpeğim Kalça Displazisi mi? Vet.Hek.Doç.Dr.Güçlü GÜLANBER
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 18,905 uzman makalesi arasında 'Köpeklerde Kalça Displazisi (Köpeklerde Gelişimsel Kalça Çıkıklığı)' başlığıyla benzeşen toplam 19 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


16:55
Top