2007'den Bugüne 90,056 Tavsiye, 27,721 Uzman ve 19,714 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Horney ve Sullivan’a Göre Kişilik Gelişimi
MAKALE #8077 © Yazan Uzm.Psk.Tuğba DEMİRÖZ | Yayın Ocak 2012 | 22,616 Okuyucu
Horney (Bütüncü Yaklaşım)

Kişiliği toplumsal etkilerin (anne-baba toplum ve kültür) biçimlendirdiği savunan Horney’e göre (Altıntaş&Gültekin,2005; Arkonaç, 1993; Cüceloğlu, 1993; Köknel, 1995; Morris, 2002; Yanbastı, 1990; Özkalp ve ark., 2000), başlangıçta ayrımlaşmamış, karmaşık görünen davranışlar; yaşam boyunca süren çevre etkileri sonucu organize olmuş yapılara dönüşerek bireyin geliştirdiği algı, duygu, düşünce, değer, yargı, amaç ve bunların karşılıklı etkileşimleri sonucu kişiliği oluştururlar (Altıntaş&Gültekin,2005; Uba & Huang, 1999; Morris, 2002; Yanbastı, 1990).


Kişiliği, kalıtımsal özelliklerden çok çevrenin, özelikle de aile çevresinin etkileri sonucu gelişen bir bütün olarak gören Horney’e göre; kişilik gelişimi değişmez kurallara bağlı değildir. Buna sebep olarak fizyolojik ihtiyaçları öne süren Horney, bu ihtiyaçları karşılamak adına insanın birçok şeyi feda edebileceğinden bahseder (Adasal, 1977; Uba & Huang, 1999; Yanbastı, 1990).

Horney, “güven duygusu ve doyum” (Altıntaş&Gültekin,2005) insan kişiliğinin iki temel yönlendiricisi olup birincil yönlendiricisi güvenlik duygusu olduğunu kabul eder. Çocuğu doğduğu andan itibaren yabancı ve düşman bir dünya karşısında kendisini yalnız ve çaresiz hissettiğini savunan Horney, bu durumun çocukta kaygı yarattığını ileri sürer. “Temel kaygı” denilen bu endişenin kişilik bütünlüğü üzerinde, çocukluktan itibaren etkili olduğunu, insanların bu kaygıdan kurtulmak için sevgi, boyun eğme, içe dönme, güç elde etme gibi davranış biçimleri gösterdiğini ve gösterilen bu davranışların kişiliği oluşturduğunu iddia eder (Adasal, 1977; Köknel, 1995; Özkalp ve ark., 2000; Uba & Huang, 1999; Morris, 2002).

Freud gibi kişiliğin çocukluğun ilk yıllarında geliştiğini kabul etmesine karşın; kişiliğin ömür boyu değişebileceğini savunur. Davranış gelişiminde önemli olan şeylerin kültürel, sosyal ve çevresel faktörler olduğunu, bu sebeple ilk çocukluk deneyimlerini özellikle de çocuk ile anne-baba arasındaki ilişkiye kişilik oluşumunun özü olarak kabul eder. Çünkü ona göre anne baba çocuğun güvenlik ve doyum ihtiyacını doyurabileceği gibi, engelleyebilir de. Çocuğa sağlanan çevre ve çocuğun çevresine karşı davranışları onun kişilik yapısını oluşturmaktadır. (Schultz&Schultz,2002) Kısaca Horneye göre davranışlar, insanın çevresiyle olan ilişkileri içinde geliştirdiği tepkilerin örgütlenmiş örüntülere dönüşmesiyle oluşur. (Geçtan, 2000)


Sullivan - Kişiler Arası İlişkiler Kuramı


Kişiliği anlamanın ancak insanlar arasındaki ilişkilerin incelenmesiyle mümkün olacağını savunan Sullivan, kişiliği insanlar arasındaki ilişkilerin ürünü olarak görmüştür. Kişilik gelişiminde bireyler arasındaki ilişkilerin geliştirdiği kültür üzerinde kararlılıkla durarak, davranışları sadece bireyler arasındaki ilişkilere dayanarak açıklamaya çalışmıştır (Adasal, 1977; Köknel, 1995; Özkalp ve ark., 2000; Yanbastı, 1990).


Ona göre, kişiliğin incelenmesinde kullanılacak en küçük birim “dinamizm”dir ve bunlar bireyin yaşamını sürdürmesini sağlayan göreceli ve sürekli enerji dönüşümleri olup, davranışları ortaya çıkaran yapılardır. Tüm insanlarda aynı temele dayanan bu dinamizmler duruma ve bireyin yaşantılarına göre farklılık göstererek, temel ihtiyaçlara doyum sağlarlar (Yanbastı, 1990).


Sullivan’a göre kişilik (ben), kişiler arası ilişkilerde ortaya çıkan dinamik bir süreç olup, tüm amacı kaygıdan kurtulmaktır. Kaygıyı doğuran şey ise, başkalarının özellikle de bireyin yakın ilişkide bulunduğu kişilerin onu onaylamamasıdır (Adasal, 1977; Yanbastı, 1990). Bu bağlamda Sullivan kaygı sonucu oluşmuş üç ayrı ben’den söz eder. Buna göre İyi ben (anne ile iyi ilişkiler sonucu oluşan, bireyin kendine karşı olumlu duygular geliştirdiği benlik), Kötü ben (annenin iyi karşılamadığı yaşantılar sonucunda oluşan, kaygı doğuran, bireyin kendisine karşı olumsuz duygular geliştirdiği benlik), Ben ve Ben Olmayan (annenin hiç hoş karşılamadığı yaşantılar sonucu oluşan benlik)’dır (Yanbastı, 1990).


Doğumdan ergenliğe kadar olan dönemi 6 evrede inceleyen Sullivan, Freud’dan sonra kişilik gelişimin evreler halinde inceleyen tek kişidir. Bu evreler:


a. 1.Evre- Dilden Yararlanma (Bebeklik )


Konuşmanın kazanılmasına kadar süren bu evrede bebek, ihtiyaçları giderildiği oranda haz duyar. Giderek ayrı bir beden olduğunu fark eder, böylece ihtiyaçlarını anneden bağımsız karşılama girişimleri başlatır. Bu noktada anne ile olan ilişkilerin niteliği çok önemlidir. Çünkü, bu dönemde bebeğin zihninde çok çeşitli anne imgeleri oluşur. Ayrıca bebek prototaksik düşünceden, parataksik düşünceye geçer.


b. 2.Evre- İnsanlarla Beraber Yaşama (İlk Çocukluk)


Akranlar ve yetişkinlerle kısmi ilişkilerin ortaya çıktığı bu evrede, sözlü dil kullanılmaya ve oyun arkadaşlarına ihtiyaç duyulmaya başlamıştır. Bu evrede oluşan cinsel benlik, yetişkinlerin model alınmasıyla gerçekleşir. Özellikle bu evrede gerçekleşen çevre etkileşimleri çocuğun kişilik oluşumunu büyük oranda etkiler.


c. 3.Evre- Hemcinsleriyle Yakın İlişkiler Kurma (ikinci Çocukluk)


Akranı olan hemcinsleriyle ilişki kurma davranışlarının ortaya çıktığı bu evre, ilkokul yıllarını kapsamakta ve çocuk özellikle sosyalleşmeyi bu evrede kazanmaktadır.


d. 4.Evre- Karşı Cinsle Yakın İlişkiler Kurma (Birinci Ergenlik)


Gerçek cinsel belirtilerin ve karşı cinsle ilişkilerin ortaya çıktığı bu evrede, cinsel tercihlerin belirlendiği ve karşı cinse yoğun duygular hissedildiği görülür.


e. 5. Evre- Amaçlı Davranışlar (İkinci Ergenlik)


Bir başka kişiyle sevgi ilişkilerin başlatılmasına dek süren bu evrede, görev ve sorumluluk duygularının yoğun olduğu ve benliğin tutarlı bir nitelik kazandığı görülür.


f. 6. Evre-Olgun Yaşayış (Yetişkinlik)


Önceki evrelerden başarıyla geçen kişi, gerçek anlamda bir kişilik kazanmış olarak yaşamını sürdürür (Adasal, 1977; Köknel, 1995; Yanbastı, 1990).


KAYNAKÇA


Adasal, Rasim (1977). Normal ve Anormal Yönleriyle Yeni Medikal Psikoloji. 3. Baskı. İstanbul: Minnetoğlu Yayınları.


Altıntaş.E. Gültekin. M. (2005). Psikolojik Danışma Kuramları. Aktüel Yayınları. İstanbul.


Arkonaç,Sibel (1993). Psikoloji Zihin Süreçleri Bilimi. İstanbul: Alfa Basım Yayın Dağıtım.


Cüceloğlu, Doğan (1993). İnsan ve Davranışı. İstanbul: Remzi Kitabevi


Geçtan.E. (2000).Psikanaliz ve Sonrası.Remzi Kitabevi. İstanbul.


Morris, Charles G. (2002). Psikolojiyi Anlamak. (Çev. Belgin Ayvaşık, Melike Sayıl). Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları No: 23.


Köknel,Özcan (1995). Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. İstanbul: Altın Kitaplar Yayınevi.


Özkalp, Enver & Arıcı, Hüsnü & Aydın, Orhan & Bayraktar, Rüveyde & Uzunöz, Ali & Erkal, Buket (2000). Davranış Bilimlerine Giriş. (Edi. Enver Özkalp). 3. Baskı. Anadolu Üniversitesi Yayınları No: 1027


Schultz.D.P & Schultz.S.E. (2002). Modern Psikoloji Tarihi. Kaknüs Yayınları. İstanbul.


Uba, Laura & Huang, Karen (1999). Psychology. U.S.A: An imprint of Addison Wesley Longman, İnc.


Yanbastı, Gülgün (1990). Kişilik Kuramları. Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları No: 53 İzmir: Ege Üniversitesi Basım Evi.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Horney ve Sullivan’a Göre Kişilik Gelişimi" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Tuğba DEMİRÖZ'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Tuğba DEMİRÖZ'ün izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Tuğba DEMİRÖZ Fotoğraf
Uzm.Psk.Tuğba DEMİRÖZ
İstanbul
Uzman Psikolog
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi244 kez tavsiye edildiİş Adresi Kayıtlı
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Tuğba DEMİRÖZ'ün Yazıları
► Yaşlara Göre Çocuk Gelişimi Pdg.Aykut AKOVA
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,714 uzman makalesi arasında 'Horney ve Sullivan’a Göre Kişilik Gelişimi' başlığıyla benzeşen toplam 33 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► Manüplasyon Ocak 2017
► Empati Kasım 2016
◊ Kıyamet Senaryoları Temmuz 2013
◊ Ticari Zeka Haziran 2013
◊ Hey Tuğba Naber? Nisan 2013
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


18:16
Top