Kedi ve Köpeklerde Çene Kırıklarında Olası Komplikasyonlar ile Postoperatif Bakım ve Çene Eklemi (Temporomandibular Eklem) Luksasyonu (Çıkığı)
|
Postoperatif Bakım Mandibula kırıklardan sonra gereken bakım, uygulanan fiksasyon yöntemine bağlıdır. Rijit bir stabilizasyon sağlanmışsa kırık iyileşene kadar yumuşak gıdalarla besleme dışında fazla bir kısıtlama yapılmaz. Eğer ideal bir fiksasyon gerçekleştirilememişse, sağaltıma ağızlık veya interarcade tel uygulaması ilave edilebilir. Çene kırığı şekillenmiş hayvanlar, operasyondan sonra ilk 4-7 gün sıvı diyetle beslemeli bunu takiben kırık iyileşene kadar geçen sürede sert gıdalardan kaçınılmalıdır. Eğer, uygulanmış sağaltım sonucunda ya da hayvanın özel durumu nedeniyle (kemiği örten yumuşak dokudaki büyük defektler ameliyattan sonra varlığını koruyorsa), normal olarak uzun süre çiğneme yetersizliği veya isteksizliği bekleniyorsa, bu durumda 3-4 hafta süresince beslenmeyi sağlamak için tüp kullanılabilir. Faringostomi, özafagostomi ve gastrostomi tüpleri enteral beslenme desteği için başarılı bir şekilde kullanılabilir. Nasal besleme tüpleri lokal nasal travma nedeniyle tolere edilemez ve uzun süreli kullanım için pratik değildir. Analjezik uygulamalarına, normal aktivite ve çiğneme fonksiyonuna sahip olan hayvanlarda, operasyondan sonra 24 saat içinde son verilebilir. İntraoral lezyonları olan hayvanlarda ya da intraoral fiksasyon materyallerinin kırık sağaltımı için kullanıldığı hayvanlarda, ağız ılık tuzlu su veya ağız antiseptiği (povidone-iodine, chlorhexidine vb.) ile günlük olarak yıkanmalıdır. Ayrıca kırık bölgesinde ve intraoral fiksasyon materyallerinde gıda birikimini önlemek için de, ağzın günlük olarak temizliği yapılmalıdır. İntraoral fiksasyon materyalleri yumuşak dokularda travmaya neden olabilir ve intraoral fiksasyon materyali ile gingiva arasında gıda birikimi nedeniyle sekonder stomatitis ve gingivitis kaçınılmaz olarak oluşabilir. Bu sorunlar genellikle intraoral fiksasyon materyallerinin uzaklaştırılmasından sonra 7 gün içinde kendiliğinden ortadan kalkar. Elizabeth yakalığı, hastanın fiksasyonu bozmasını (özellikle ağızlık ya da eksternal fikzatör) önlemek için gerekli olabilir. Bu kırıkların çoğu (% 65-70) açıktır ve genellikle ağız boşluğu ile direkt olarak ilişkidedir. Geniş spektrumlu antibiyotik kullanımı açık kırıklarda komplikasyonları azaltmak için kullanılır. Ağzın mikrobiyel florasını oluşturan mikroorganizma tiplerinden temel alarak Cephalexin veya güçlendirilmiş Amoxycillin uygulanabilir. Ampicillin (25 mg/kg IV) ya da cefazolin (25mg/kg IV) başlangıçta uygulanabilir. Antibiyotik kullanımı, intraoperatif kültür ve duyarlılık sonuçlarından temel alarak değiştirilebilir. İleri derecede periodontal hastalığı ve kırığı olan hastaların, periodontal hastalığa neden olan mikroorganizmalara yönelik antibiyotik kullanımına gereksinimi olabilir. Bu durumda düşünülen antibiyotikler Clavulanik asitli amoxicillin, clindamycin ve metronidazole’ü içerir. Antibiyotik kullanımına sürekli enfeksiyonun yokluğunda genellikle postoperatif 24-48. saatlerde son verilebilir. Kırık hattı üzerindeki dişler, postoperatif dönemde özenle izlenmelidir. Yangısal komplikasyonu olan dişler, egzodontik ya da endodontik yolla sağaltılmalıdır. İyileşmenin gecikmesi durumunda, kırık hattındaki dişlerin ekstraksiyonu gerekebilir.Postoperatif dönemde implantın ve kırığın durumunu kontrol etmek için belirli sürelerde radyografiler alınmalıdır. Postoperatif dönemde gösterilen bakım ve kontrol ile başarılı bir şekilde uygulanmış olan stabilizasyonun korunması ve sürdürülmesi sağlanmış olur. Komplikasyonlar Çene kırığı sağaltımının komplikasyonları; osteomyelitis, kaynama gecikmesi, kaynama yokluğu, hatalı kaynama, malokluzyon, kemiğin sekesterleşmesi, yüz deformitesi, oronasal fistül ve dişlerdeki anormallikleri kapsar. Bu konuda yapılan çalışmalarda, 105 köpekte mandibula kırıklarının %34’ünde ve 62 kedide mandibula kırıklarının %24,5’inde komplikasyonların şekillendiği bildirilmiştir. Bu sayısal oranlar ekstremite kemiklerinin kırıkları için olanlardan daha yüksektir. Köpek ve kedilerde en yaygın komplikasyon dental malokluzyondur. Başarısız bir sağaltım sonrası oluşan malokluzyon; bozuk mastikasyon, anormal diş aşınması, plak ve tartar oluşması, periodontal hastalıklar ve temporomandibular eklemin dejeneratif hastalığı gibi komplikasyonlara neden olabilir. Diş köklerine ve neurovasculeryapılara olan travma, klinik belirtiler göstermeyebilir. Bununla birlikte alveoler kemik rezorpsiyonu, diş kökünün açığa çıkması, pulpitis, diş kaybı gibi endodontal ve periodontal komplikasyonlar oluşabilir. Arteria alveolaris mandibularis ve kolları, alveoler kemiğe, periodontal ligamente ve dişlere olan tek kan akımını sağlar. Yaralanmadan sonra kırığın ve diş yapılarının iyileşmesinde bunun önemi bilinmektedir. Bu komplikasyonların sağaltım şekli, oluşturduğu klinik belirtilerin şiddetine göre belirlenir. Sağaltım seçenekleri, doğru redüksiyon ve fiksasyon sağlamak, okluzyonu bozan dişlerin ekstraksiyonu ya da orthodontik olarak düzeltilmesini takiben fiksasyon için kullanılan materyalin kısa sürede uzaklaştırılmasını kapsar. Segmental defektler nedeniyle oluşan sekonder malokluzyon, kemik grefti ve plak fiksasyonu ile sağaltılabilir. Temporomandibular Eklem Luksasyonu Temporomandibular eklemin lüksasyonları, izole yaralar olarak ya da mandibulanın kırıklarıyla ilgili olarak oluşabilir, ancak kedi ve köpeklerde klinik olarak görülmesi seyrektir. Lüksasyonun sonucunda, açık olarak çenenin kilitlenmesi tanısı kolayca belirlenebilir. Proc. condylaris’in, os temporale’nin fossa mandibularis’i ile olan eklemleşmesi hem rostrale hem de caudale deplasman gösterebilir. Eğer lüksasyon unilateral ve proc. condylaris rostrale deplase ise lüksasyon tarafındaki mandibular canin dişler maksillar canin dişlere göre rostrale yer değiştirir. Proc. condylaris caudale deplasman gösterirse, lüksasyon tarafındaki mandibular canin dişler caudale yer değiştirir. Lüksasyon yönünü belirlemek ve kırık olasılığını elemek için hasta radyografik olarak kontrol edilir. Her ne kadar standart V/D ve L/L grafiler köpeklerde eklemi tam gösterse de, 20°’lik lateral oblik pozisyon kedilerde eklemi gözlemlemek için gereklidir. Temporomandibular eklem lüksasyonların çoğunun sağaltımı kapalı redüksiyonla yapılabilir. Standart tekniklerde el ile redüksiyon için genel anestezi altında, küçük tahta takoz transversal olarak ağzın gerisinde son molar dişler arasına bir manivela dayanağı gibi yerleştirilir. Rostral mandibula ve maksilla, proc. condylaris’in ventrale hareket etmesi için birlikte sıkıştırılır. Mandibula, proc. condylaris’i yerine hareket ettirmek için lüksasyon yönüne göre ya rostrale çekilir ya da caudale itilir. Redüksiyon sağlamak için çok sayıda maniplasyon gerekebilir. Bazı eklemler kapalı redüksiyondan sonra sabittir ama birçoğu da desteklenmezse tekrar lüksasyon oluşabilir. Bu nedenle ekem palpasyonunda eğer instabilite belirgin ise ek destek sağlanmalıdır. Ağızlık birçok köpekte yeterlidir ama arcus dentalisler arası tel uygulaması özellikle kedilerde daha iyi sonuç verir. Periartiküler dokular iyi bir şekilde fibrözleşir ve eklem sabit hale gelir. Sonuç olarak destek sadece 7-14 gün gereklidir. Kapalı redüksiyonda başarısız olunduğunda, açık redüksiyon ve eklem kapsülünün dikişle daraltılmasıyla stabilizasyon, birçok hastada başarı ile uygulanabilir. Sağaltımın ertelenmesi kıkırdak hasarıyla sonuçlanabilir ve bu nedenle proc. condylaris’in kondilektomisi “eksizyon arthroplasti” gerekebilir. Veteriner Hekim Uz.Dr.M. Alper ÇETİNKAYA
|
|||||
|
Kütüphanemizden İlginizi çekebilecek
diğer bazı makaleler:
|
|||||
|
|
