2007'den Bugüne 77,790 Tavsiye, 25,208 Uzman ve 17,430 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
Bir Kavram Olarak Stresin Tanımı ve Stresin Zihinsel, Duygusal, Sosyal, Ruhsal ve Fiziksel Belirtileri
MAKALE #5945 © Yazan Uzm.Psk.Dnş.Mehmet Ali BULUT | Yayın Kasım 2010 | 15,710 Okuyucu
STRESİN TANIMI

Türk Dil Kurumunun Ruh Bilim Terimleri sözlüğünde stres kavramının karşılığıolarak "zorlama" kullanılmıştır. Stres herhangi bir varlığa uygulandığı zaman gerginlik ve düzenbozukluğu yaratan çok yönlü olunca da yapı ve görevlerde köklü değişme çöküntülere yol açan güç olarak tanımlanmıştır. Enç(1980)

Stres kavramı tanımlanması pek kolay olamayan betimlenmesi daha çok yeğlenen günümüzün en karmaşık kavramlarından biridir. Ertekin(1993) aktardığına göre araştırıcı sayısı kadar stres tanımı vardır. Morgan(1993) sözcük olarak stres Latince kökenli olup estrictia fiilinden gelmektedir. Sözcüklerde fiil olarak; baskı yapmak, bastırmak, germek, önem vermek, yüklemek, zorlamak, isim olarak: baskı, basınç, gerilim güç, kuvvet, önem, şiddet, vurgu, yük, zarar, zor anlamlarında kullanılmaktadır.

Bilim dünyasında stres sözcüğünü ilk kez 17.yy.da Robert Hooke tarafından elastiki nesne ve ona uygulanan dış güç arasındaki ilişkiyi açıklamak üzere kullanıldığı belirtilmektedir. Stres sözcüğü fizik bilimlerindeki kullanımından sonra diğer bilim alanlarında da yoğun olarak kullanılmaya başlanmıştır. Ancak bunların hiç birinde stres sözcüğü fizikteki gibi ölçülebilir birimlerle ifade edilmemiştir. Şahin (1994).Davis ve Diğerleri(1990, s.109), stresi, "bireyin duygularında, düşünce süreçlerinde veya bedensel koşullarında bireyin çevresiyle baş edebilme gücünü tehdit eden bir gerilim durumudur" şeklinde tanımlanmakladır,

Yukarıdaki tanımlara bakıldığında stres daha çok zorlanma ve gerilim olarak açıklanmıştır. Tanımların yoğunluğu göz önünde bulundurulduğunda farklı araştırmacıların benzertanımlar üzerinde birleştikleri görülmektedir.
“Stres vücudun tehdit edici bir durumda (stres yapıcılara) biyokimyasal bir tepkidir”.(Ellison, 1991, s. 109)
Arnold'a göre stres "bireylerin çalışma ve iş ortamlarındaki yeni ve tehdit edici faktörlere bir tepkidir." (Arnold, 1991, s.456)
Arnold ve Ellison gibi Baltaş'larda(2000) stresi tepki zinciri bağlamında açıklamaya çalışmışlar.
“Claude Bernard ise stresi organizmanın dengesini bozan uyaranlar olarak
tanımlamıştır”. (Morgan, 1993, s.12)
Can(1992, s.278) ise “Stres talep ve kısıtlama olarak da açıklanmaktadır. Stres kısıtlama ve isteklerle ilgilidir. Kısıtlamalar kişiyi arzulanan şeyleri yapmaktan alıkoyarlar. İstekler ise arzulanan bazı şeylerin başkalarının lehine kişinin kendi kayıplarını içerir” şeklinde bir açıklama getirmiştir.
Albercht(1998)'e göre ise stres bir algılama olayıdır. Beer ve Newman(1978) ise stresi kişi ile çevresi arasındaki etkileşimden doğan bir durum olarak tanımlamaktadır. Artan(1986) değişik tanımlar olmasına rağmen kabul gören Iwanchcwich, Gibison ve Donelly yaptığı genel tanıma göre stres, bireysel farklar ve psıkolojik süreçler yoluyla gösterilen uyumsal bir davranım olup, kişi üzerinde aşırı psikolojik veya fiziksel baskılar yapan herhangi bir dış ve iç hareket, durum ve olayın organizmaya yansıyan sonucudur. Benzer şekilde Şahin(1994) ise herkesin stres tanımının kendine göre olduğunu söyleyerek karşılaştığı stres kaynağı uyaranın herkese göre farklılık gösterdiğini vurgulamaktadır.

STRESİN BELİRTİLERİ

Stres anında bir takım fizyolojik değişiklikler meydana gelir. Bunları Şahin(1994) Stres sırasında merkezi sinir sistemi oldukça yoğun bir şekilde çalışmaya başlar. Organizmanın konsantrasyonla ilgili süreçleri keskinleşir bellekte değişmeler meydana gelir. Sonuçta stresin insanda yarattığı karmaşıklıktan dolayı özellikle düşünme ve problem çözme süreçleri çok hızlı bir şekilde çalışmaya başlar.
Organizma stresin fizyolojik etkisi olan sinir sisteminin etkisindeyken yani kalp atışlarının hızlanması, cilt renginin solması ve soğuması, tüylerin diken diken olması, tuvalete gitme ihtiyacı, gerginlik, kasılma, korku ve heyecan, boğazın kuruması ve boğulma hissi altındayken santral sinir sistemi de durumu tanımlar, mantıksal analiz ve çözümleme yapar. Çözüm yolları arar ve çözüm sürecini başlatır. Şahin'in stres esnasında organizmada meydana gelen fizyolojik değişikliklere merkezi sinir sisteminin mantıksal analiz ve çözümleme yaptığına ilişkin görüşünü destekleyen bir araştırmada Makin ve Lindey'in(1995) çalışmasında görülmektedir. Nitekim Makin ve Lindey stresin erken uyarı sinyallerini aşağıdaki gibi belirtmektedirler.
· Sıcaklık hissi
· Hızlı solunum
· Ağız ve gırtlak kuruluğu
· Gergin kaslar
· Hazımsızlık

Makin ve Lindey strese karşı bedenin alarm tepkisinde şu belirtilerin ortaya çıktığını ifade etmektedirler. Kaslar harekete hazır bir biçimde gergin. Akciğerlerhava geçitleri şişer ve solunum artan kan dolaşımını besleyebilmek için daha çokoksijen sağlamak üzere hızlanır. Kalpdaha hızlı atmaya başlar. Kan daha çok oksijen taşıyabilmek, enfeksiyonla mücadele edebilmek ve kanamayı önleyebilmek için koyulaşır. Ter bezleri fazla ısınan kasları soğutabilmek için harekete geçer. Sindirim kan başka yerlere dağıldığı için çalışmayı bırakır. Deri kan yaşamsal organlara hücum ettiği için soluklaşır.
Rowshan(1998) ise stres belirtilerini zihinsel, duygusal, sosyal, ruhsal ve fiziksel olmak üzere beş boyut şeklinde ele almıştır.

Zihinsel stres boyutu:

♦ Sık sık hafıza kaybı
♦ Düşüncelerin zihne hücum etmesi
♦ Konsantrasyonda güçlük çekilmesi.
♦ Karar vermede güçlük çekilmesi
¨ Can sıkıntısı
¨ Devamlı olumsuz bencilce konuşmalar yapma
¨ Kafa karışıklığı
¨ Karamsarlık
¨ İntihar etme düşüncesi

Duygusal stres boyutu:
♦ Duyguların sık sık değişmesi
♦ Huzursuzluk duyulması
♦ Kızgınlık
♦ Depresyon
♦ Üzüntü
♦ Sık sık kabus görme
♦ Sakinleşememe
♦ Ümitsizlik duygusu
♦ Aşırı ağlama
♦ Sinirsel gülme krizleri
♦ Heyecan duyamama
♦ Hastalık kuruntusu

Sosyal stres boyutu:
Diğer insanlardan soyutlanmak
♦ Acı duyma, gücenme
♦ Ben merkezli olma
♦ Yalnızlık
♦ Geriye çekilmek
♦ Toleranslı olmamak
♦ İnsanlarla ilişki kuramamak

Ruhsal stres boyutu.
♦ İçinde bir boşluk hissetme
♦ Affetmeyip kin duyma
♦ Hayatın anlamının kaybolması
♦ Suçluluk duygusu
♦ Diğer insanlara düşmanlık duyma
♦ Suç işleme

Fiziksel stres boyutu:

¨ Kalp çarpıntısı
¨ Kan basıncının artması
¨ Kabızlık
¨ Titreme
¨ Sırt ağrısı
¨ Göğüs ağrısı
¨ Kas spazmı
¨ Ellerin ve ayakların buz kesilmesi
¨ Deri hastalığı
¨ Ani kilo değişmesi
¨ Kronik yorgunluk
¨ Uykusuzluk baş ağrıları
¨ El ve ayak parmaklarında hissizlik
¨ Diş gıcırdatma
¨ El ve ayak parmaklarını aşırı oynatma
¨ Tırnak yeme
¨ Alkol ve sigara içiminde artış
¨ Hazımsızlık
¨ Ülser
¨ Boğazda ve ağızda kuruluk
¨ Sinirsel tikler
¨ Sık sık idrar yapma
¨ Sık sık adet görme
¨ Düzensiz aralıklarlayemek yeme
¨ Nefes kesikliği
¨ Baş dönmesi, bayılma
¨ Kekemelik

Genel Uyum Belirlisi

Songar(1981, s. 113) stres vericilere organizmanın tepkisini Cannon Bard'ın heyecan teorisine göre “organizmayı tehdit eden, dengesini bozma tehlikesini gösteren dış şartlar akut ve otonom sinir sisteminden yönetilen "kaçma veya savaşma (fight or flight)" tarzında cevaplara yol açar” şeklinde açıklamaya çalışmıştır. Baltaşlar da “bu durum özellikle tehlike ile karşılaşınca savaş veya kaç diye adlandırılan cevabın ortaya çıkmasıdır. Bir tehlike ile yüz yüze gelen canlı; başa çıkacağına inandığı tehlike ile savaşır ve böylece uyum sağlar.” Baltaş&Baltaş(2000, s.21) şeklinde benzer bir ifade ile betimlemişlerdir.
Hans Selye'nin Genel Adaptasyon Sendromu adını verdiği belirtilerin üç basamağı vardır. Songar(1981)
Alarm Aşaması: Organizmanın dış uyarıcıyı stres olarak algıladığı durumdur. Lelord & André(2004) Organizmada birtakım değişiklikler meydana gelmeye başlar. Başta adrenalin olmak üzere çeşitli hormonlar salgılanır
¨ Direnç Aşaması: Vücudun direnci normalin üzerine çıkar, yüz yüze olduğu bu stres verici duruma karşı direncini yükseltmiştir. Bu durumdan kaçmak ve ona uyum sağlamak zorunda olduğundan başka stres vericilere direnci düşer.
¨ Tükenme Aşaması: Eğer stres verici olay çok ciddi ise ve uzun sürerse organizma için tükenme basamağına gelinir. Bazen bu dönemde alarm dönemi reaksiyonları ortaya çıkar. Her canlının uyum yeteneği ile enerjisi farklıdır. Uyku ve dinlenme vücudu onarabilir ama devam eden ve başa çıkılamayan stresler karşısında denge bozulur, uyum enerjisi biter. Bunların ardından tükenme ve bitkinlik dönemleri görülür. Bu hastalıklara çok açık olunan bir dönemdir. Baltaş & Baltaş (2000)
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Bir Kavram Olarak Stresin Tanımı ve Stresin Zihinsel, Duygusal, Sosyal, Ruhsal ve Fiziksel Belirtileri" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Mehmet Ali BULUT'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Mehmet Ali BULUT'un izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     1 Beğeni    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Mehmet Ali BULUT Fotoğraf
Uzm.Psk.Dnş.Mehmet Ali BULUT
İzmir
Uzman Psikolojik Danışman
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi8 kez tavsiye edildiİş Adresi Kayıtlı
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Eğitim - Seminer - Konuşma
■ Uzmanlık alanınızda çeşitli platformlarda konuşma yapıyor ya da eğitim mi veriyorsunuz?

■ İlgi duyduğunuz konu ile ilgili konuşmacı ya da eğitmen arayışında mısınız?

■ O zaman Makronot Ailesi’ne hoş geldiniz!..
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Dnş.Mehmet Ali BULUT'un Makaleleri
► Stresin Etkileri Yrd.Doç.Dr. Psk.Özge SOYSAL
► Stresin, Panzehiri Kahkaha Psk.Nihal ARAPTARLI
► Stresin Anotomisi ve Tedavisi Psk.İzzet GÜLLÜ
► 0-6 Yaş Zihinsel ve Duygusal Gelişim Aşamaları Uzm.Psk.Bahar GÜNDÜZ ÇAKIR
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 17,430 uzman makalesi arasında 'Bir Kavram Olarak Stresin Tanımı ve Stresin Zihinsel, Duygusal, Sosyal, Ruhsal ve Fiziksel Belirtileri' başlığıyla benzeşen toplam 31 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
--
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


04:13
Top