2007'den Bugüne 89,485 Tavsiye, 27,604 Uzman ve 19,643 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Otizmli Çocukların Eğitiminde Pekiştirme - Ödül Mü, Rüşvet mi?
MAKALE #16318 © Yazan Uzm.Psk.Ayşe Büşra SUBAŞI YURTÇU | Yayın Mart 2016 | 4,091 Okuyucu
Yeni davranışlar, beceriler ya da bilgiler edinmemiz ya da öğrendiklerimizi sergilemeyi sürdürmemiz için gerekli olan en kritik unsur motivasyondur. Motivasyon, harekete geçiren itici güç, istek olarak tanımlanır. Yani bireyin bir davranışı sergilemesi ya da öğrenmenin gerçekleşmesi için, güçlü bir motivasyon kaynağının olması gereklidir. Bununla birlikte bireyler, motivasyonu nereden sağladıkları konusunda birbirinden oldukça farklıdır. Çevrenizde gördüğünüz kimi insanlar kendini geliştirmeyle ilgili bitmek tükenmeyen bir enerjiye sahiptir. Bu insanlar takdir, statü, para ya da benzeri itici güçlerden bağımsız olarak kendilerini sürekli geliştirmeye dair motivasyona sahiptir. Diğer bir deyişle, bu insanlar dışsal tüm faktörlerden bağımsız olarak öğrenmeye dair içsel bir itici güce sahiptir. Bazı kişilerse kendileri için değerli olan bazı dışsal kaynaklardan motive olmakta ve bu kaynakların varlığından ya da yokluğundan önemli düzeyde etkilenir. Örneğin, takdir kazanmakla motive olan bir insan, diğer insanlardan takdir görmediğinde ya da onlar tarafından eleştirildiğinde, ilerlemesi için gerekli gücü kendinde bulamayabilir.

Otizmli bireylerin bir çoğu, bir çok alanda öğrenmeye ilişkin içsel motivasyona sahip değildir. Bu nedenle, öğrenmeye ilişkin isteği harekete geçirmek için dışsal motivasyon kaynaklarından yararlanılmaktadır. Bu noktada “pekiştirme” ve “pekiştireç” kavramları akla gelmektedir. Pekiştirmenin bir tür ödüllendirme olduğunu söylemek yanlış olmaz. Pekiştirme, bir davranışın ardından sunulan ve davranışın ileride tekrar sergilenme olasılığını artıran durumu ifade eder. Pekiştirmeyi sağlamak üzere davranışın ardından sunulan uyarana ise pekiştireç denir. Otizmli çocuklara yeni davranış ya da beceriler kazandırmak, ya da kazanmış olduklarını sürdürmelerini sağlamak için ağırlıklı şekilde olumlu pekiştirme kullanılır. Olumlu pekiştirme, artırılmak istenen davranışın hemen ardından ortama hoşa giden bir uyaranın sunulmasıdır. Örneğin, çocuk karşısındakinden bir şey isterken “lütfen” derse yetişkin “aferin” diyerek, ya da çocuk sofrayı hazırlarsa en sevdiği yemekle onu ödüllendirebilir. Olumlu pekiştirme için ortama dahil edilecek pekiştireçler birincil ve ikincil pekiştireçler olarak ikiye ayrılır. Birincil pekiştireçler, doğrudan bireyin fiziksel gereksinimlerini karşılamaya yönelik (yiyecek, içecek, uyku vb.), ikincil pekiştireçler ise öğrenilmiş (takdir edilme, gıdıklanma, çak yapma, gülümseme, şarkı söyleme vb.) uyaranlardır. Otizmden etkilenmiş çocuklarda ikincil pekiştireçler başlangıçta etkili olmayabilir. Bu nedenle ikincil pekiştireçler, birincil pekiştireçlerle birlikte sunularak bu pekiştireçlere çocuk tarafından anlam kazandırılmaya çalışılır.

Otizmli çocukların eğitiminde pekiştirme kullanımı bazı uzmanlar da dahil olmak üzere kimilerinden eleştiri almaktadır. Bu bireyler çocukların ödüle alıştırıldığı, ödüle bağımlılık geliştiği ve rüşvet karşılığında istenenleri yaptığı yönündeki eleştirilerini sunarlar. Tüm bu eleştirilere iki farklı bakış açısı ile yaklaşmak mümkündür. Bunlardan birincisi, rüşvet bir kişiye yapması uygun olmayan usulsüz bir şey yapması karşılığında verilir. Oysa pekiştireç kullanımı, otizmli çocuklara yeni ve uygun davranışlar kazandırmayı sağlamaktadır. İkincisi, çocuğun ödüle bağımlılık geliştirmesi, pekiştirme uygulamasının yanlış yapıldığını gösterir. Nitekim öğretimde pekiştirme, giderek doğallaşan bir süreç olmalıdır. Bu nedenle başlangıçta çok yoğun ve yapay pekiştireçlerle ödüllendirilen davranış, zaman içinde daha seyrek, daha az yoğun ve daha doğal ödüllendirilmelidir. Bu geçiş, ne olması gerektiğinden hızlı ne de yavaş gerçekleştirilmelidir. Pekiştireçler gereğinden hızlı çekildiğinde öğrenmenin gerçekleşmesi zorlaşır. Pekiştireçlerin yavaş çekilmesi halinde ise eleştirilerin öne sürdüğü gibi pekiştirece bağımlılık gerçekleşir. Bu nedenle, davranışın kazanıldığı ve günlük yaşamda kullanılır olduğunu söylemek için bu davranışın son aşamada yapay pekiştireçler (bonibon, meyve suyu, salıncakta sallanma vb.) olmadan da gerçekleşmesi gerekir. Örneğin, bir yapbozun parçalarını takmayı öğrenen bir çocuk, önce her parçayı doğru taktığında, zaman içinde tüm parçaları taktıktan sonra krakerle, sonrasında tüm parçaları takmasının ardından takdir edilerek ödüllendirilebilir ve en son aşamada yapbozu tamamlamanın kendisinin pekiştireç işlevi görmesi sağlanabilir.

Otizmli çocukların eğitiminde pekiştireç kullanımı çok önemli etkiler yaratırken, bu pekiştireçlerin zaman içinde uygun şekilde ve hızda silikleştirilmesi, eleştirilerin yöneltildiği ödüle bağımlılık konusunda önlem alınmasını sağlar.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Otizmli Çocukların Eğitiminde Pekiştirme - Ödül Mü, Rüşvet mi?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Ayşe Büşra SUBAŞI YURTÇU'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Ayşe Büşra SUBAŞI YURTÇU'nun izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     5 Beğeni    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Ayşe Büşra SUBAŞI YURTÇU'nun Makaleleri
► Otizmli Çocukların Eğitim Hakkı Pınar KAYA DÖŞLÜ
► Ödül ve Ceza Psk.Dnş.Banu KAYIK
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,643 uzman makalesi arasında 'Otizmli Çocukların Eğitiminde Pekiştirme - Ödül Mü, Rüşvet mi?' başlığıyla benzeşen toplam 20 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► Otizm Nedir? Şubat 2016
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


12:38
Top