2007'den Bugüne 85,933 Tavsiye, 26,762 Uzman ve 19,100 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!




Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Kanola Yağının Beslenmede ve Sağlıkta Önemi
MAKALE #3185 © Yazan Dyt.Derya ÖZFİDAN | Yayın Haziran 2009 | 19,852 Okuyucu
KANOLA YAĞININ BESLENMEDE VE SAĞLIKTA ÖNEMİ - Önsöz

Diyetle alınan yağların çeşitlerinin beslenme ve sağlık üzerindeki etkileri yağların miktarından daha fazladır (1).

Kardiovasküler hastalıklar, kanser, aritmiler gibi birçok hastalığın yağların nitelik ve niceliği ile ilişkisi olduğu bilinmektedir. Önceki çalışmalar sadece miktara odaklanırken şuan biliyoruz ki, yağın niteliği niceliğinden çok daha fazla önem taşımaktadır (2).

Yağın niteliği olarak tanımlanabilecek omega-3; α linolenik asit (ALA), eicosapentaenoik asit (EPA), decosahexaenoik asit (DHA) ve omega-6 (linoneik asit, araşidonik asit) yağ asitleri günlük yaşantının sağlıklı sürdürülebilmesi ve vücut çalışması için önem taşımaktadır. Vücudumuzda ALA ve linoleik asit sentez edilemediğinden “elzem yağ asitleri” olarak ifade edilir ve bu nedenle diyetle alınmaları gerekmektedir (3).

Brassica napus ve Brassica campestris (rapa) tohumlarından doğal çimlendirme metotları ile elde edilen Kanola bitkisi bize kanola yağını sunmuştur. Kanola yağı hem yağının niteliği bakımından hem de diyetle alınması gereken elzem yağ asitlerini içermesi bakımından oldukça önemli bir bitkisel yağdır (4,5).

Kanola yağı, düşük düzeyde doymuş yağ asidi (%7), yüksek düzeyde tekli doymamış yağ asitleri (%61, büyük çoğunluğu C18:1n-9, Oleik asit) ve orta düzeyde çoklu doymamış linoleik (%21, C18:2n-6) ve linolenik (%11, C18:3n-3) asit içeriği ile sağlıklı yağ asidi profiline sahiptir (4).

Kanola yağı aynı zamanda içeriğindeki E vitamini, K vitamini ve bitkisel steroller açısından sağlığı destekleyici bir işleve sahiptir (6).

Kanola yağının tarihçesi

Kolza ilk olarak M.Ö. 2000 yılında Hindistan’da kültüre alınmış, daha sonra Çin’e ve Japonya’ya yayılmıştır (7).

Kolza (Brassica napus) aralarında turp, lahana ve hardalın bulunduğu Haçlılar familyasına (Cruciferae) dahil yıllık bir yağ bitkisidir. Kışlık ve yazlık türleri vardır. Kültür bitkileri içerisinde erken çiçek açan ve erken hasat edilen bir bitkidir. Birçok yağ bitkisi sıcak iklimde yetişmesine karşın kolza hem kışlık hem yazlık ekilir. Tohumlarında yüksek oranda yağ (%36-52) ve protein (%20-25) bulunur. Ülkemizde Raps ve Rapiska adları ile de anılmaktadır.

Kolza tohumları çeşidine ve yetiştirildiği çevre koşullarına göre değişen oranlarda zararlı maddeler içerebilmektedir. Bunlar kükürt içeren glikositler (glukosinolatlar) ile erusik asit ve eicosenoik gibi yağ asitleridir. Her iki grup da gerek insanlar için gerekse hayvanlar için zehir etkisi yapan maddelerdir.

Kolza yağının %20-50 oranında erusik asit ve küspesinin de yüksek oranda glukosinolat içermesi nedeniyle 1979 yılında Sağlık Bakanlığı’nın girişimi ile kolza üretimi, işlenmesi, muhafazası, ticarete sevki, gıdalara katılması, yemeklik yağ olarak satılması ve küspesinin hayvan yemi olarak kullanılması yasaklanmıştır.

Kolza tohumu, yağca ve yaklaşık soya proteini değerinde proteince zengin olan çok önemli bir üründür. Bu nedenle Avrupa ve Amerika’da bu tohumdaki zararlı maddelerden kurtulmak için çalışmalar yapılmıştır. Değişik çeşitleri ele alınarak glukosinolat miktarı (gramında 30 mikromolün altına) ve yağındaki erusik asit miktarı yok denecek kadar düşük düzeylere indirilebilmiştir. Elde edilen türlere değişik ticari isimler veya orijinal çeşidin ismi verilmiştir. Bunlar arasında en tanınanı Kanada’da geliştirilen Kanola’dır (4).

Uzun yıllardan beri Kanada başta olmak üzere pek çok ülkede geniş çapta ekiliş ve üretim potansiyeline sahip kanola, 1940’lı yıllarda ikinci dünya savaşının patlak vermesi ile üretimi artışa geçmiştir ve Türkiye’ye ancak bu tarihlerde Romanya ve Bulgaristan’dan gelen göçmenlerle girmiştir (8,7).

Kanola dünyanın birçok ülkesinde önemli endüstri bitkilerinden biridir ve günümüzde en hızlı artış hızına sahip olan yağlı tohum bitkisidir (7).

Kanola yağı

Kanola yağı karnabahar, brokoli, lahana gibi mustard sınıfındandır (5). Kanola yağı; Brassica napus ve Brassica campestris (rapa) tohumlarından doğal çimlendirme metodları ile elde edilerek Kanada’da üretilmiştir (4,5). Kanola terimi Canada Oil Low Acid kelimelerinin baş harflerinden meydana gelmiştir (8).

Kanola; tohumlarında %40-45 yağ bulunur (8). Kanola yağı, düşük düzeyde doymuş yağ asidi (%7), yüksek düzeyde tekli doymamış yağ asitleri (%61, büyük çoğunluğu C18:1n-9, Oleik asit) ve orta düzeyde çoklu doymamış linoleik (%21, C18:2n-6) ve linolenik (%11, C18:3n-3) asit içeriği ile sağlıklı yağ asidi profiline sahiptir. Kanola yağı, diğer yağlardan krolofil ve sülfür içeriğiyle de ayrılmaktadır (4).

Kanola yağı aynı zamanda E vitaminince zengin olması nedeni ile bilinen en iyi yağ bitkilerinden biridir ve K vitamini için de önemli bir kaynaktır (6). 100g kanola yağında 115-220 mcg K vitamini bulunmaktadır (9). Ayrıca sağlığı koruyucu bitkisel sterolleri de içermektedir (6).

Kanola yağı beklide bugün kullanılan en dengeli beslenme yağ örüntüsüne sahip yağdır. Kanola yağı, zeytinyağı gibi yüksek oleik aside sahiptir. Yapısındaki linolenik asit miktarı bakımından ise soya yağına benzemektedir (4). Diğer bitkisel yağlarla kıyaslandığında en düşük doymuş yağ asidine ve en yüksek α-linolenik asit içeriğine sahiptir. Ayrıca linolenik asit içeriği %8-12 arasında değişmektedir. Kanola aynı zamanda fenolik bileşikleri de içermektedir. Hatta bazı yapılan çalışmalarda, oksidatif stres üzerinde bu fenolik bileşiklerin, yapısında bulundurduğu E vitamininden daha etkili olduğu bulunmuştur (10).
Amerika’da 1 tatlı kaşığı miktarına göre;
14g kanola yağında; Kalori: 120 kkal
Doymuş yağ 1g
Trans yağ 0g
Çoklu doymamış yağ 4g
Tekli doymamış yağ asidi 8g
Vitamin E 2 mg bulunmaktadır (11).

Kanola yağını diğer bitkisel yağlarla karşılaştırıldığında en uzun raf ömrüne sahip yağdır. Karanlık ortamda, uygun koşulda saklandığı sürece 1 yıl dayanmaktadır. 7-80C en iyi saklama sıcaklığıdır (12).

Kanola yağı, tüketicilerin diyet hedeflerine ulaşmasında yardımcı olabilecek bir potansiyel taşımaktadır. Çünkü en büyük özellik olarak en düşük doymuş yağa sahiptir. Mısır özü yağı %13, zeytinyağı%15, palmiye yağı %51, soya yağı %15 ve ayçiçeği %12 oranında doymuş yağ içerir. Diğer yağların yerine kanola yağının tercih edilmesi önemli ölçüde ALA alımını da arttırmaktadır (6).

Ceviz ile kanola yağının yağ asit örüntüsü birbirine benzerdir. Cevizin kardiyovasküler hastalık riskini azaltmasının sebebini araştıran bir çalışmada; kanola yağı ile zenginleştirilmiş tahıl ile ceviz karşılaştırılmıştır. Amaç; cevizin kolesterol düşürücü etkisinin içerdiği yağ örüntüsüyle mi yoksa içerdiği başka bileşiklerle mi ilişkili olduğunu kanıtlamaya çalışmaktır. Çalışmaya 28 kadın ve erkek katılmıştır. Çalışma 6 haftalık 2 periyot halinde yürütülmüştür. Bu iki periyot arasında 4 haftalık dinlenme süresi vardır. Bir grup günde 30g ceviz tüketmiştir, diğer grup ise günde bir porsiyon kanola yağı içeren tahıl ürünü tüketmiştir. Çalışmanın sonunda; her iki grupta da lipit, lipoprotein ve plazma yağ asit açısından bir fark bulunamamıştır ve her iki grupta da total kolesterol ve LDL kolesterol düzeylerinin düştüğü görülmüştür. Buna bağlı olarak; diyetle tüketilen yağ asit örüntüsünün kardiovasküler risk açısından önem taşıdığı vurgulanmıştır (13).

Kanola, katı sıvı ve ham yağ olarak kullanılması, kanola yağının kaynama noktasının yüksek olması (2380C) ve donma noktasının -18 ve -20 0F olması nedeni ile yüksek ısıya toleranslı, dayanıklı multifaktöriyel bir yapıdır (12,2). Nötr tadının olması ve düzgün yapısıyla tercih edilebilecek önemli bir yağdır (2). Kanola yağı yapısındaki çoklu doymamış yağ asitleri ile vücudun esansiyel yağ asitleri gereksinimini karşılayabilmektedir (4).

Kanola ve kolza

Kanola ve kolza terimleri birbirleri ile karıştırılmakla birlikte, birbirinin yerine de kullanılmaktadır. Ancak; kanola ile kolza birbirinden farklıdır;

Kanola; Brassica napus ve Brassica campestris (rapa) tohumlarından doğal çimlendirme metodları ile elde edilerek Kanada’da üretilmiştir. Bu kültivarlar düşük erusik asit ve düşük glikozinat içeriğine sahiptir. Bundan dolayı kanola yağı kimyasal, fiziksel ve besinsel özellikler bakımından yüksek erusik asitli kolza yağından farklıdır. Zira yüksek erusik asitli kolza yağlarının laboratuar hayvanlarında kalp ve kas lezyonlarına ve bunu takiben de kalp rahatsızlıklarına yol açtığı gösterilmiştir (4).

Geleneksel kolza tohumlarından elde edilen kolza yağının, yağ asitleri bileşiminde %50’si oranında 22 karbon zincirli erusik asit ve yüksek oranlarda 20 karbon zincirli eicosenik asit bulunmasının diğer yağ asitlerinin oksidasyonunu engelleyerek, canlıların yağ metabolizmasını bozduğunu ve dolaylı olarak kalpte trigliseridlerin birikmesine yol açtığını ortaya koyulmuştur. Kolzada bulunan glikosinolatlar suyun varlığında myrosinaz enzimi vasıtasıyla parçalanırlar ve farklı miktarlarda İsotiyosiyanat, Nitril ve Tiyosiyanat oluştururlar. İşte bu parçalanmada oluşan hidroliz ürünleri hayvan organizmasına toksik etkide bulunurlar. 1970-1980 yılları arasında yapılan çalışmalar neticesinde Kanada ve Batı Avrupa tohum ıslahçıları kolzadaki erusik asit oranını düşürmeyi başarmışlardır (8).

Kanola kolzadan gelişmiştir ancak kanola yağı kimyasal, fiziksel ve besinsel özellikler bakımından ve sağlık üzerine etkileri açısından kesinlikle kolzadan farklıdır.

Kanola yağının içeriği ve beslenmedeki önemi

Yapılan çalışmalar, diyetle alınan yağların miktarından çok çeşitlerinin hastalıklarla ilgili olduğunu vurgulamaktadır. Keys ve arkadaşları ile Hengted ve arkadaşlarının yaptığı çalışmalar, doymuş yağ asidi alımının total ve LDL kolesterolü düzeyini arttırdığını, n-6 çoklu doymamış yağ asidinin ise kolesterolü düşürdüğünü kanıtlamıştır.

Kanola yağı, düşük düzeyde doymuş yağ asidi (%7), yüksek düzeyde tekli doymamış yağ asitleri (%61, büyük çoğunluğu C18:1n-9, Oleik asit) ve orta düzeyde çoklu doymamış linoleik (%21, C18:2n-6) ve linolenik (%11, C18:3n-3) asit içeriği ile sağlıklı yağ asidi profiline sahiptir (4). Trans yağ asidi içermemesi ve stearidonik asit içermesi ile de büyük bir önem taşımaktadır (1).

Omega-3; α linolenik asit (ALA), eicosapentaenoik asit (EPA), decosahexaenoik asit (DHA) ve omega-6 (linoneik asit, araşidonik asit) yağ asitleri günlük yaşantının sağlıklı sürdürülebilmesi ve vücut çalışması için önem taşımaktadır. Vücudumuzda ALA ve linoleik asit sentez edilemediğinden “elzem yağ asitleri”dir.

Bu yağ asitleri vücuttaki her hücrenin zarında bulunmakta ve hücre zarının görevini yapmasını sağlamaktadır. Kalp-damar, üreme, bağışıklık ve sinir sisteminin işlevleri de dahil bütün biyolojik işlevlerin düzenlenmesinde kullanılmaktadır (3).

Son dönem yapılan çalışmalar göstermiştir ki; uzun zincirli n-3 yağ asidi hipotriglisemik ve trans yağ asitleri ise hiperkolesterolemiktir (l). Yüksek linoleik asit alımının α-linolenik asidi baskılayarak EPA ve DHA yapımını azalttığı ve araşidonik asidi arttırdığı savunulmaktadır (14). Kanola yağında Omega-6’ nın omega-3’ e oranı 2/1’dir ve bu anlamda da büyük önem taşımaktadır (10).

Diyetle alınan n-3 yağ asidinin EPA’ ya dönüşmesi töropatik etkisinden dolayı önem taşımaktadır. Ancak, plazmada ALA’nın %0,2 den daha az olması EPA için yetersiz demektir (2). Kanola yağı ile günlük n-3 yağ asidi gereksinimi karşılanabilmektedir (4).

Stearidonik asit (SDA) uzun zincirli n-3 yağ asididir ve EPA ve DHA’nın ön maddesidir. EPA ve DHA oluşumunda stearidonik asit α-linolenik asitten daha etkilidir. Bitkisel yağlardan sağlanan stearidonik asit balık yağı yerine bir alternatif de olabilir (1).

Diyetle alınan SDA dokularda özellikle EPA olmak üzere uzun zincirli çoklu doymamış yağların düzeyini arttırmaktadır (15). SDA ve omega-3 yağ asidinin diyetle karşılanması ile plazma EPA düzeyi artmaktadır (2). Bugün SDA kaynağı olarak temelde kanola yağı gösterilmektedir (15).

Yapılan bazı çalışmalarda, desatürasyon yöntemi ile stearidonik asit içeriği arttırılan kanola yağında bu miktarın 4 kat arttırılabileceği kanıtlanmıştır.(2)

Kanola yağı aynı zamanda E vitaminince zengin olması nedeni ile bilinen en iyi yağ bitkilerinden biridir (6). E vitamini antioksidan ve anti kanserojen bir vitamindir. A vitaminini koruyarak etkinliğini attırır. Hücreleri korur. LDL kolesterolün oksidasyonunu önleyerek kalp-damar sağlığını koruyucu etki gösterir. Kırmızı kan hücrelerini serbest radikallerin yıkıcı etkilerine karşı korur. E vitamini bazı kimyasal karsinojenleri etkisizleştirerek kanserden koruyucu etki gösterir (16).

Bitkisel yağlar yağda çözünen vitaminler, fitostrerol, isoflavanoid, tokoferol gibi bileşikler içerirler (17). Kanola yağı bu anlamda da bir avantajdır (10). Bu bileşikler özellikle antimutojen etkileri ile bilinmektedir (18).

Kanola yağı sağlığa yararlı bitkisel sterolleri de içermektedir (12). Bu bitkisel steroller kolesterol emilimini azaltarak total kolesterolü ve LDL kolesterolü düşürürler (19).

Kanola yağı ve sağlıktaki önemi

Kardiovasküler hastalıklar, kanser, aritmiler gibi birçok hastalığın yağların nitelik ve niceliği ile ilişkisi olduğu bilinmektedir. Önceki çalışmalar sadece miktara odaklanırken şuan biliyoruz ki yağın niteliği niceliğinden çok daha fazla önem taşımaktadır (2).

Yapılan çeşitli araştırmaların sonuçları, omega-3 yağ asitlerinin sağlığın sürdürülmesi, kalp damar hastalıklarının önlenmesi, romatoid artrit, alzheimer gibi hastalıklara karşı korunmada, hamilelik ve bebeklik döneminde beyin ve göz gelişiminin desteklenmesinde katkı sağladığını göstermiştir.

Son yıllarda toplumumuzda kalp damar hastalıklarının yaygınlığı, yaş ortalamalarının artmasına paralel olarak alzheimer hastaların sayısının artış gösterdiği ve her 200 kişiden birisinde romatoid artrit görüldüğü ifade edilmektedir. Bu tür hastalıkların oluşum riskini azaltmada ve sağlığın korunmasında omega-3 yağ asitlerinin olumlu yönde etkilerinin olduğu çeşitli araştırmalarla ortaya konulmuştur (3).

Kanola yağı en iyi E vitamini kaynaklarından biridir (6). E vitamini promotasyonu inhibe ederek kanserde koruyucu rol oynar (21). Ayrıca, hücreleri korur ve LDL kolesterolün oksidasyonunu önleyerek kalp-damar sağlığını da koruyucu etki gösterir (16).

Kanola yağı içerdiği bitkisel steroller ve fitokimyasallar ile sağlığı geliştirici özellik taşımaktadır (6,10).

Ayrıca kanola yağının sindirimi, uzun zincirli omega-3 yağ asitlerinin plazma ve trombosit fosfolipidlerindeki düzeyini arttırmaktadır. Dolayısıyla kanola yağı sağlık açısından sağladığı yararlardan ötürü tüketilmesi önerilecek bir yağdır (4).
  • Şişmanlık ve kanola yağı
Bedenin yağ kütlesinin yağsız kütleye oranının aşırı artması sonucu boya göre ağırlığın arzu edilen düzeyin üstüne çıkması şişmanlık olarak tanımlanmaktadır (22).

Tekli doymamış yağ asitlerinden zengin kanola yağı, n-6 çoklu doymamış yağ asitlerinden zengin mısır özü yağı ve hindistan cevizi yağının adipoz doku üzerine etkilerini araştıran ratlar üzerinde yapılan bir çalışmada, bu üç yağ iki şekilde tüketilmiştir. İlki yüksek yağlı diyettir ve enerjinin % 40’ ı yağlardan gelmektedir, ikincisi ise düşük yağlı diyettir ve enerjinin % 6’ sı yağlardan gelmektedir. Çalışmanın bitiminde, yüksek yağlı diyeti tüketen ratların vücut ağırlıkları, adipoz doku depoları ve toplam vücut yağ yüzdeleri düşük yağlı diyeti tüketen ratlara göre çok daha fazla ölçülmüştür. Mısır özü yağı içeren düşük yağlı diyeti tüketen ratların vücut ağırlıkları ve toplam vücut yağları ise kanola yağı içeren düşük yağlı diyeti ve hindistan cevizi yağı içeren düşük yağlı diyeti tüketen ratlara göre daha fazla bulunmuştur.

Yağ kaynakları adipoz dokudaki yağ hücrelerinin sayısını ve büyüklüğünü etkilemektedir. Yüksek yağlı diyet grubunda, mısır özü yağı tüketen ratlarda yağ hücreleri daha büyük olarak tespit edilmiştir, yağ hücre sayısı ise hindistan cevizi yağı tüketen ratlarda daha fazla bulunmuştur. Yüksek yağlı diyet tüketen grupta, kanola yağı tüketen ratlarda yağ hücre büyüklüğünün çok daha az olduğu gözlenmiştir ve plazma lipitleri diğer gruplara göre çok daha azdır. Sonuç olarak; kanola yağı diyetle yüksek alınsa dahi, diğer yağlarla karşılaştırıldığında adipoz dokulara etkisi daha azken, plazma lipitlerine olan olumlu etkileri daha fazladır (23).
  • Felç ve kanola yağı
Felç, kan damarlarının çatlaması (hemorajik felç) ya da kan pıhtısının damarları tıkamasıyla (trombotik veya iskemik felç) beynin bölümlerine kan akışı sonucu görülen bir hastalıktır. Omega-3 yağ asitleri alımı ile felç oluşumu arasındaki ilişkilerin incelendiği bazı araştırmalarda bu yağ asitlerinin felç oluşumunu engellediği, bazı çalışmalarda ise önemli bir etkisinin olmadığı ifade edilmektedir (3).
  • Zihinsel sağlık ve kanola yağı
Omega-3 yağ asitlerinin antisosyal davranış gösteren, öğrenme güçlüğü olan, şizofreni ve depresyona yol açan zihinsel dengesizliği bulunan bireylerin tedavisinde de etkili sonuçlar gösterdiği belirtilmektedir.

ABD’nin Boston kentinde şiddetli depresyonu bulunan ve intihar eğilimi olan bireylerde yapılan bir araştırmada bir gruba omega-3 yağ asitleri diğer bir gruba da plasebo verilmiştir. Omega-3 takviyesi yapılan grupta öylesine çarpıcı düzelmeler saptanmıştır ki, placebo grubunun omega-3 yağ asitlerinin faydasından yoksun kalmamaları için araştırma erken durdurulmuştur.

Omega-3 yağ asitleri ile yapılan diğer bir çalışmanın sonucunda da, özellikle EPA’nın depresyon, manik depresyon, şizofreni hastalarının tedavilerinde yardımcı olduğu görülmüştür (3).
  • Romatoid artrit ve kanola yağı
Romatoid artrit (eklem iltihabı) en yaygın romatizmal hastalıklardan biridir ve kadınlarda daha fazla görülmektedir. Hastalığın nedeni henüz tam açıklanamamıştır, ancak genetik faktörler ile otoimmünite süreçleri ile bağlantıları olduğu kabul edilmektedir. Eklemlerde şişme, özellikle sabah saatlerinde hareket zorluğu, yorgunluk ve halsizlik gibi hastalık belirtilerinin olduğu ve bu hastalık belirtilerin önlenmesinde omega-3 yağ asitlerinin olumlu etkisinin olduğu belirtilmektedir.

İspanya’da yapılan bir araştırmada romatoid artrit hastalarının kanlarındaki ve eklem sıvılarındaki yağ asitlerinin profilleri incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda tüm hastaların hem kanlarındaki hem de eklem sıvılarındaki EPA düzeyinin önemli oranda düşük, ALA düzeyinin ise eklem sıvılarındaki oranının düşük, kanda normal ve DHA oranının ise kanda düşük, eklem sıvılarında normal düzeyde olduğu bulunmuştur.

Yapılan bir başka çalışmada günde 2.6 g omega-3 yağ asidi eki verilen hastalar 12 ay süresince izlenmiş ve bunun sonucunda omega-3 yağ asitlerinin hastaların durumlarında iyileşme sağladığı ve ağrılarını hafiflettiği görülmüştür. Ayrıca damar yolundan verilen omega-3 yağ asitlerinin romatoid artrit hastalığının aktivitesini ciddi anlamda azalttığı belirtilmektedir (3).
  • Hamilelik dönemi ve kanola yağı
Anne karnındaki ve yeni doğmuş bebeklerin gelişiminde omega-3 yağ asitlerinin önemini göstermek için çeşitli araştırmalar yapılarak bilimsel kanıtlar toplanmıştır. Özellikle hamileliğin son üç ayında ve bebeklik döneminde gerekli olan omega-3 yağ asitlerinin beyin, göz ve sinir sistemi gelişimi için oldukça önemli olduğu belirtilmektedir. Ayrıca; hamilelik döneminde; omega-3 yağ asitleri alınmasının prematüre doğum riskini de azalttığı ifade edilmektedir.

Omega-3 yağ asitleri oranının özellikle de DHA’nın, ilk kez hamile olan kadınların ve onların çocuklarında, daha önceden hamileliği olan kadınlardan daha yüksek olduğu görülmüştür. Ayrıca ilk bebeklerin göbek kordonundaki DHA oranının da, anneleri daha önceden doğum yapanlarınkine kıyasla daha yüksek olduğu bulunmuştur (3).
  • Cilt sağlığı ve kanola yağı
Sedef hastalığı üzerinde yapılan bir çalışmada, hastaların yarısına günde 1.8 g EPA, diğer yarısına da 12 hafta süreyle placebo verilmiştir. Sekiz hafta sonunda EPA verilen grupta cilt yüzeyinde iyileşme görülürken placebo grubunda hiçbir değişiklik gözlenmemiştir. Bu nedenle de günde 1.8 g omega-3 yağ asitleri alımının sedef hastalığı tedavisinde etkili olabildiği belirtilmektedir (3). Kanola yağı bu günlük alınması gereken miktarı karşılayabilecek özelliğe sahiptir. Kanolanın 14 gramı 1,3 g n-3 yağ asidi içermektedir (11). Ayrıca, kanola yağında bulunan E vitamini hücre yenilenmesinde görev aldığı için cilt sağlığında da önemlidir (16).
  • Osteoporosiz ve kanola yağı
Kemik kütlesinin azalması ve kemik dokusunun bozulmasıyla kemikler zayıflar ve kırılabilir bir duruma gelir. Bu durum osteoporozis olarak bilinir (24).

Son yapılan çalışmalar omega-3 yağ çoklu doymamış yağ asidinin kemik sağlığında etkili olabileceğini desteklemektedir. Kemikler osreoblastlar tarafından yenilenen dinamik bir dokudur, osteoklastlar ise kemik dokusu yıkımında görevlidir. Hayvanlar ve insanlar üzerinde yapılan çalışmalarda omega-3’ ün osteoklast aktivitesini kısıtladığı ve osteoblast aktivitesini geliştirdiğini gösterilmiştir. 23 kilolu, hiperlipidemik birey üzerinde yapılan bir çalışma, bitkisel kaynaklı omega-3 yağ asidi alımının arttırılmasının sadece kardiyovasküler sistem üzerinde değil iskelet sistemi üzerinde de yararlı olduğunu kanıtlamıştır (25).

Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda omega-3 yağ asitlerinden EPA’nın kalsiyum düzeyini arttırdığı, kemiklerde kalsiyumun depo edilmesinde ve kemiklerin güçlenmesinde rolü olduğu saptanmıştır. Yaşlılar üzerinde yapılan bir çalışmada da EPA’ nın alınan kalsiyumun emilimini artırdığı ve kemik yoğunluğunun korunmasına olumlu etkisinin olduğu belirtilmiştir (3).
  • Astım ve kanola yağı
Astım hastalarının ve özellikle de çocukluk döneminde görülen astımın tedavisinde bireylerin diyetine DHA ve EPA’ nın öncüsü olan n-3 yağ asidinin eklenmesi ile hastalık belirtilerinin görülmediği ifade edilmektedir.

Bir yaşından itibaren 5 yıl süre ile çocukların izlendiği bir araştırmada, çocukların diyetine eklenen omega-3 yağ asitlerinin mite kaynaklı alerjik astımın önlenmesinde etkili olduğu görülmüştür. Yapılan başka bir araştırmada, çocukluk döneminde görülen, ev tozları ile mite nedenli alerjik astımın tedavisinde omega-3 yağ asitlerinin etkileri 3 yıl süreyle gözlenmiştir. Elde edilen sonuçlar, omega-3 yağ asitlerinin bu tür rahatsızlıkların tedavisinde oldukça etkili olduğunu göstermiştir (3).
  • Kanser ve kanola yağı
Fizyolojik bozukluk olarak tanımlanan tümör, organizmadaki bazı hücrelerin, kontrolsüz çoğalması sonucu oluşur. Bu sırada bazı hücreler kaybolur veya normal biyokimyasal işlevleri değişir. Hücrede meydana gelen değişmeler benign ve malignant olarak ikiye ayrılır. Benign tümör orijini aldığı bölgede büyür, çevreye sıçramaz, ciddi hastalık ve ölüme neden olmaz. Kanser diye adlandırdığımız malignant tümör ise, oluştuğu bölgeden çevre dokulara sıçrar, metaztazları oluşturur ve genellikle öldürücüdür (26).

Yapılan çalışmalarda omega-3 yağ asitlerinin kanser riskini azalttığı ve kanser riskini azaltmada, diyetteki omega-3 yağ asitlerinin, omega-6 yağ asitlerine oranının da önemli olduğu gösterilmiştir. Özellikle meme kanseri riski olmak üzere ve birçok kanser türü riskinin azaltılmasında diyetteki bu oran önem taşımaktadır (16). Kanola yağı sağlıklı yağ profili ile bu oranı sağlamaktadır.

Prostat kanseri yüksek doymuş yağ asidi tüketimi ile ilişkilidir ve bu ilişkinin testosteron düzeylerine etkisinden kaynaklandığı düşünülmektedir. Kolorektal kanser riski ise yüksek yağ tüketimi ileilişkilidir, ancak daha çok hayvansal kaynaklı yağlardan kaynaklandığı düşünülmektedir. Bu sebeple yağ örüntüsü dengeli olan yağların kullanımı önemlidir (1).

Kanola yağındaki α-linolenik asidin metabolizmasını araştıran bir çalışmaya 8 normolipidemik birey katılmıştır. 42 gün süren çalışma 3 periyoda ayrılmıştır. Birinci periyot deney öncesi periyottur ve 6 gündür. İkinci ve üçüncü periyotlar ise on sekizer gün sürmüştür. 3 periyotta da diyetten gelen yağın enerjisi toplam enerjinin %28’ i kadardır. 6 gün süren ilk periyotta diyet yağı kanola ve ayçiçeği yağından oluşmaktadır. Diğer periyotlarda ya ayçiçeği ya da kanola yağı kullanılmıştır. Çalışmada, kanola yağında bulunan linoleik asidin linolenik aside oranı 2.6/1 olarak ölçülürken, ayçiçeği yağında bulunan linoleik asidin linolenik aside oranı ise 73.9/1 olarak ölçülmüştür. Diyet yağı kaynakları plazma fosfolipitleri etkilemektedir. Bu çalışmanın sonucunda, kanola yağı grubunda plazma yağ asitlerinden α-linolik asit, EPA ve DHA’da artış gözlenirken, ayçiçeği grubunda araşidanik asit artmıştır. Aroşidonik asit oksidatif stresi tetiklemektedir. Sonuç olarak da kanola yağının diğer bitkisel yağlara göre n-6 yağ asidi içeriği açısından daha az ve n-3 yağ asidinden zengin oluşu ile önemli olduğu vurgulanmıştır (27).

Omega-3 yağ asitleri kanser oluşum riskini azaltmalarının yanı sıra, birçok kanser türünün büyümesini de yavaşlatmaktadır. Diyette omega-3 alımı ile akciğer, kolon, meme ve prostat dahil çeşitli kanserlerin büyümesinin yavaşladığı gösterilmiştir. Ayrıca omega-3 yağ asitleri kemoterapi ve radyoterapi gibi kanser tedavi metotlarının etkinliğini ve tedaviye yanıtı arttırmaktadır. Omega-3 yağ asitlerinin bir diğer olası yararı da kanser hastalığında görülen zayıflama, kas kaybı ve kaşeksiyi azaltması ve önlemesidir (16).
  • Koroner kalp hastalığı, aterosklerozis ve kanola yağı
Aterosklerozis, kalp, beyin, ve diğer organların arterleri ile aortta oluşan bozukluklar ve koroner kalp, felç ve diğer damar hastalıklarından sorumludur. Arterlerde, lipit, özellikle kolesterol ve esterlerinin birikimi ile başlar. Ancak birikinti hızla artar ve üzeri yumuşak kas ve bağ dokuları ile kaplanarak fibröz plak oluşur ve arter duvarı git gide kalınlaşır (28).

Bazı epidemiyolojik çalışmalar, PUFA alımının azalması ve doymuş yağ asidi alımının artması ile koroner kalp hastalığı riskinin arttığını desteklemektedirler. Omega-6 ve omega-3 çoklu doymamış yağ asitleri kalbi koruyucudur. Trans yağ asitleri ve doymuş yağ asitleri kalp için olumsuz özellik taşımakta olsalar da, trans yağ asitleri doymuş yağ asitlerine göre koroner kalp hastalığı riskinin artmasında daha önemli bir role sahiptir (1).

Yapılan çalışmalar, diyetle alınan yağların miktarından çok çeşitlerinin hastalıklarla ilgili olduğunu vurgulamaktadır. Keys ve arkadaşları ile Hengted ve arkadaşlarının yaptığı çalışmalar, doymuş yağ asidi alımının total ve LDL kolesterolü düzeyini arttırdığını, n-6 çoklu doymamış yağ asidinin ise kolesterolü düşürdüğünü kanıtlamıştır. Son dönem yapılan çalışmalar göstermiştir ki; uzun zincirli n-3 yağ asidi hipotriglisemik ve trans yağ asitleri ise hiperkolesterolemiktir (1). Diyetle n-3 yağ asidi alımı ile açlık ve postprandial triasilgliserol konsantrasyonu da düşürerek iskemik atak riskini azaltmaktadır (15).

Diyetle alınan yağ asitleri kalp sağlığını serum lipit ve lipoprotein üzerinden etkilemektedirler. Ayrı iki yürütülen çalışmada da klinik deneyler sonucunda; kardiovasküler hastalığı olan bireylerde, diyet ile fatal veya fatal olmayan kardiovasküler olayların önleyebileceğini gösterilmiştir. Her iki deneyde de bu sonuca varmak için, doymuş yağ yerine tekli doymamış yağ asidi ve α-linolenik asit içeren kanola yağı kullanılmıştır (1).

Çoklu doymamış yağ asitlerinden n-6 grubu tromboz oluşumunu hızlandırırken, n-3 grubu antitrombotik etkiye sahiptir. Bu nedenle diyette n-6’nın n-3’e oranı 7:1 ve altında olmalıdır. Diyette kanola yağı kullanımı bu dengeyi sağlayabilir (29). Kanola yağında bu oran 2/1’ dir.

Diyetle yüksek n-3 yağ asidi alımı kan basıncını düşürmeye yardımcıdır. Ancak, DHA, EPA’ya göre kan basıncını düşürmede daha etkindir. Aterosklerozis ve infalasyon üzerinde rolü olan lökositik-endotelyalin etkisi uzun zincirli yağ asitleri ile ilişkilendirilmiştir. Bazı çalışmalarda diyetle alınan n-3 ile oluşan DHA’nın aterosklerotik etkiyi azalttığı kanıtlanmıştır (1).

Oleik asit linoleik asit ile karşılaştırıldığında, oleik asit LDL oksidasyonu ile negatif bir korelasyon kurarken, linoleik asit LDL oksidasyonu ile pozitif bir korelasyon kurar. Plazmada 18:1/18:2 oranı LDL oksidasyonu için oldukça önem taşımaktadır (30). Kanola yağı oleik asitçe zengindir ve içerdiği linoleik asit diyette sık kullanılan bitkisel yağlara göre daha azdır; bu nedenle, oleik asitin linoleik aside oranında da önem taşımakta ve kanola yağının dengeli oluşu göze çarpmaktadır (4,30).

LDL oksisadif modifikasyonun artması aterojenik etkiye sebep olmaktadır. Okside LDL makrofajların hareketini sınırlayarak vasküler tonu değiştirir. Diyetle alınan yağ asidinin kompozisyonu oksidasyon için LDL duyarlılığını etkiler. Diyette çoklu doymamış yağ asitlerinin fazla olması tekli doymamış yağ asidi alımına göre oksidasyona daha duyarlıdır. LDL’nin oksidasyona duyarlılığı plazmadaki liporoteinlerin fraksiyonu olan hemin ve hidrojen peroksitle de ilişkilendirilir. Hemin LDL partikülleri ile kolayca birleşerek LDL’nin oksidasyona duyarlılığını arttırarak LDL oksidasyonunu hızlandırır.

LDL kolesterolü yüksek olan hastalarda sadece beslenme tedavisi uygulanarak altı haftada plazma LDL kolesterolü düşürülebilinir. Beslenme tedavisinin LDL kolesterolü üzerinde maksimum etkisi 15-25 mg/dl olarak rapor edilmiştir.

Doymuş yağ alımının azaltılarak yerine diyetle tekli doymamış ve çoklu doymamış yağ asitlerinin alımı kan kolesterol konsantrasyonunu düşürmektedir. α-linolenik asit ve uzun zincirli n-3 yağ asitleri kardiyovasküler hastalık riskini azaltmaktadır. Yine, linoleik asit ve uzun zincirli omega-6 tüketimiyle HDL yükselmektedir. Kanola bu bahsedilen yararlı yağ asitleri için bir kaynaktır (31).

Myokardial lipit ve eicosanoid üretimini araştıran, ratlar üzerinde yapılan bir çalışmada; balık yağı ve kanola yağının myokardial prostasiklin ve tromboksan üretimini azalttığı bulunmuştur. Ayrıca; myokardial 20:5 in diyetle % 98 oranında değişebileceği ve yine diyetle alınan n-6 / n-3 yağ asidi oranının eicosanoid düzeyine önemli ölçüde etki ettiği kanıtlanmıştır.

Tipik batı diyeti, elbette n-6 yağ asidi açısından n-3 yağ asidi ile karşılaştırıldığında daha zengindir. n-6 yağ asidinin n-3 yağ asidine oranı yada n-6 yağ asidi ve n-3 yağ asidi dengesi, interlökin-1 üretimi, prostaglandin ve lökotriendler için önemlidir. Omega-6 çoklu doymamış yağ asidi ve prostaglandin inflamasyonu için bir substrat, vazokonstriktör ve proagregatör özelliktedir. Omega-3 çoklu doymamış yağ asidi aritmiler üzerinde pozitif etki sağlayabilmektedir.

Diyetle alının yağ asidi aterosklerozis üzerinde etkilidir (1). Kilolu, hiperlipidemik yirmi üç erkek üzerinde yapılan bir çalışmada; 2 grup oluşturulmuştur. Birinci grup fitosterol ile zenginleştirilmiş MCT ve yüksek oleik asit içeren kanola yağı tüketmiştir, ikinci grup ise kontrol grubudur ve oleik asit tüketmiştir. Çalışma 6 hafta yürütülmüştür. Çalışmanın sonunda; her iki grupta da 1-2 kg arasında kilo kaybı gözlenmiştir. Ancak; total kolesterol ve LDL kolesterol değerleri fonksiyonel grupta (kanola yağı tüketen grup) zeytinyağı tüketen gruba göre daha az bulunmuştur. HDL düzeyinde, her iki grupta da önemli ölçüde bir değişim gözlenmemiştir. Sonuç olarak; fitosterol ile zenginleştirilmiş MCT ve kanola yağının LDL kolesterolü önemli ölçüde düşürdüğü ve kilolu, hiperlipidemik erkeklerde kardiyovasküler riski azatlığı belirtilmiştir (33).

Platelet aktivasyonu ile yağ asit kompozisyonunun etkileşimini araştıran bir çalışmada, 30 sağlıklı birey ilk 3 hafta doymuş yağdan sınırlı diyet tüketmişlerdir, daha sonraki 8 hafta boyunca bir grup ayçiçeği yağı diğer grup kanola yağı tüketmiştir. Çalışmanın bitiminde yapılan ölçümlerde, kanola grubunda platelet fosfolipitlerinde aroşidonik asidin % 35 oranında azaldığı gözlenmiştir. Çalışmanın ilk 3 haftasında doymuş yağ asidi alımının azalmasıyla platelet agregasyonu azalmıştır, ancak sadece kanola yağıyla beslenmeye başlanıldığı zaman 8 haftada platelet aktivasyonunda ciddi bir azalma gözlenmiştir. Sonuç olarak; her iki yağda platelet aktivasyonu üzerine etkilidir, ancak ayçiçeği yağı kısa dönem için etkili olurken kanola yağının etkisi çok daha uzundur (27).

n-3 yağ asidinin hipolipidemik, antiaterotrombotik, antiaritmik, antiinflamatuar etkileri ve endotel fonksiyonlar üzerine olan etkileri bilinmektedir. Α-linolenik asit ve uzun zincirli n-3 yağ asidi vazodilatör etkisiyle ve antiagregasyon prostaglandin etkisiyle substratları geliştirici özelliği vardır. ALA’dan zengin diyet vücutta EPA seviyesini arttırmıştır.

n-3 yağ asidi alımının artması, kardiyovasküler hastalıkların birincil ve ikincil korunmasında oldukça önemlidir. Kalp hastalığı olsun olmasın epidemiyolojik çalışmalar ve yapılan deneyler, n-3 yağ asidi alımının elzem olması ve vücut için gerekli olmasından dolayı önemini kanıtlamışlardır. Bir çalışmada, bitkisel kaynaklı n-3 ve n-6 yağ asidi suplemanının aterosklerozis hastalıklarına olan etkileri araştırılmıştır. Çalışmaya 40 birey katılmıştır. 20 birey 2.24 g α-linolenik asit içeren, kanola yağından elde edilmiş suplemanı, diğer 20 birey ise 16,24 g linoleik asit içeren, ayçiçeği yağından elde edilmiş suplemanı tüketmiştir. Çalışmaya katılan hastaların özellikleri; en az 50 yaşında ve kronik PAD (diz arterlerindeki bozukluk) hastalarıdır. Çalışma sekiz hafta yürütülmüştür. Çalışmanın sonucunda, kanola yağı total ve LDL kolesterol seviyesi azalmıştır. Trigliserit düzeyinde her iki grupta da önemli bir değişim göstermemiştir. Endotel fonksiyonlarda çok bir iyileşme görülmese de ayçiçeği yağı grubuna göre daha iyi sonuçlar gözlenmiştir. Ayçiçeği grubunda lipit konsantrasyonunda bir değişme olmasa da endotel fonksiyonların bir miktar iyileştiği görülmüştür (34).

Birçok deneyde bitkisel sterollerin LDL kolesterolünü ve total kolesterolü düşürdüğü kanıtlanmıştır. 18 - 45 yaş arasında, BKİ’i 25 - 33 kg/m2 olan otuz iki hiperlipidemik, kilolu birey üzerinde yapılan bir çalışmada, kanola yağından ve zeytinyağından oluşan 2 deneysel diyet kullanılmıştır. Diyette kullanılan kanola yağı %6 - %10 arasında srerol esterler ile zenginleştirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, kanola yağı tüketen grupta total kolesterol ve LDL kolesterol ciddi oranda düşmüştür. Kanola yağına eklenen fitosterol ile sağlığı destekleyici fonksiyonel besin üretilmiştir. Ve bu fonksiyonel besin 1,5-3g fitostrerol içeriği ile bu çalışmada total kolesterolü %7 - %16 azaltırken, LDL kolesterolünü %8 - %15 azaltmıştır (33).

Borun ve n-3 yağ asidinin platelet agregasyonu gibi membranlar üzerine etkilerinin ve birbirleri ile etkileşimlerinin olup olmadığını hipotezi ile kurulan bir çalışmada; n-3 yağ asidi olarak kanola yağı kullanılmıştır. Hayvanlar üzerinde yapılan bu çalışmada, hayvanlara günlük 70ug/kg bor ve kanola yağı ya da palmiye yağı vermişlerdir. Kanola yağı ile platelet sayısının azaldığı bulunmuştur. Sonuç olarak; n-3 yağ asidi ile borun birbirleri üzerinde bir etkisi olmadığı ancak aynı sistemler üzerine etki ettikleri gözlemlenmiştir (5).

Yağdan gelen enerji yüksek olsa bile doymuş yağ oranının düşürülmesi ile sağlıklı bireylerde serum lipit ve apolipoprotein konsantrasyonundaki değişimleri araştırmayı amaçlayan bir çalışmada, yağ kaynağı olarak kanola yağı ve aspur yağı kullanılmıştır. Çalışmaya on altı kişi katılmıştır. İlk 3 hafta bireylere tipik amerikan diyeti uygulanmıştır. Uygulanan diyetlerde yağdan gelen enerji toplam enerjinin %39 ± 1 kadardır. Tipik amerikan diyetinde toplam enerjinin %15 ± 1 doymuş yağ asidi, %14 ± 1 tekli doymamış yağ asidi ve %9 ± 1 çoklu doymamış yağ asididir. Tipik amerikan diyetinden sonra bütün bireylere 2 farklı diyet uygulanmıştır. Her iki diyet de tipik amerikan diyetinde olduğu gibi toplam enerjinin %39 ± 1 yağlardan gelmektedir. Birincisi çoklu doymamış yağ asidi diyetidir, toplam enerjinin %7 ± 1 doymuş yağ asidinden, %9 ± 1 tekli doymamış yağ asidinden, %22 ± 1 çoklu doymamış yağ asidinden sağlanmaktadır. İkincisi tekli doymamış yağ asidi diyetidir, toplam enerjinin %7 ± 1 doymuş yağ asidinden, %22 ± 1 tekli doymamış yağ asidinden, %11 ± 1 çoklu doymamış yağ asitlerinden sağlanmaktadır.

Çalışmanın bitiminde yapılan ölçümlerde her iki diyette de, çoklu doymamış yağ asidi diyeti ve tekli doymamış yağ asidi diyeti, serum total kolesterol, LDL kolesterol ve apolipoprotein B-100 düşmüştür. Ancak çoklu doymamış yağ asidi diyetindeki düşüş daha fazladır. Serum total kolesterol çoklu doymamış yağ asidi diyetinde % 15 oranında azalırken, tekli doymamış yağ asidi diyetinde % 9 oranında azalmıştır. LDL kolesterol de çoklu doymamış yağ asidi diyetinde %20 oranında azalırken, tekli doymamış yağ asidi diyetinde %12 azalmıştır. Yine apolipoprotein B-100 de çoklu doymamış yağ asidi diyetinde %24 oranında azalırken, tekli doymamış yağ asidi diyetinde %21 oranında azalmıştır. HDL kolesterolünde ve de HDL kolesterolün öncüsü olan apolipoprotein A-1 değerlerinde çok bir değişme gözlenmemiştir. Çalışmanın sonucunda, günlük alınan diyetteki yağın yüzdesi fazla olsa da, doymuş yağ alımının azaltılması ve yerine doymamış yağ asitlerinin arttırılması ile kan değerlerinde iyileşme olabileceği gözlemlenmiştir. Kanola yağı en az doymuş yağ asidi içermesi ve n-3 yağ asidi ve tekli doymamış yağ asidinden zengin olması ile istenilen yağ örüntüsünü sağladığı için oldukça önem taşımaktadır (35).
  • Diyabet ve kanola yağı
Diabetes mellitus pankreastan salgılanarak kan şekerinin kullanımını düzenleyen insülin hormonunun yetersizliği sonucunda karbonhidrat, protein ve yağ metabolizmalarındaki bozukluklarla seyreden bir metabolizma ve endokrin hastalığıdır. Halk arasında ‘şeker hastalığı’ olarak bilinir (37).
İnsanlar üzerinde yapılan çalışmalar, diyetle alınan yağ asidi miktarının ve çeşidinin insülin sekresyon cevabını etkilediğini desteklemiştir. Önemlidir ki, doymuş yağ asitleri insülin rezistansını arttırmaktadır. Avrupa’da yapılan bir çalışmada, yüksek tekli doymamış yağ asidi tüketenlerin yüksek doymuş yağ asidi tüketenlere kıyasla daha fazla insülin duyarlılığı olduğunu kanıtlanmıştır. Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda yüksek yağ alımının insülin aktivitesini engellediği ve bu oluşan insülin direncinin karaciğerde ve kaslarda toplanan trigliserit ile ilişkili olduğu savunulmaktadır (1).

Kilolu tip 2 diyabetlilerin diyetleri karbonhidrattan zengin olduğu zaman kan trigiseritleri yükselirken HDL kolesterolü azalmaktadır. Diyabette n-3 yağ asidinin etkisini araştıran bir çalışmada, diyabetik hastalara n-3 supleman olarak verilmiştir ve sonuç olarak; bireylerin trigliseritlerinin ciddi oranda düştüğü ancak LDL kolesterolün çok daha az miktarda düştüğü görülmüştür (31).
  • Böbrek ve kanola yağı
Kan basıncının böbrekler üzerine etkisini araştıran bir çalışmada, balık yağı, kanola yağı, soya yağı, palmiye yağı, zeytinyağı kullanılmıştır. Çalışmada, bir grup placebo almak koşuluyla 12 haftalık hiperlipidemik ratlarla altı grup oluşturulmuştur. 13 hafta süren çalışmanın sonunda; yüksek kan basıncına karşı glomerular korumanın en fazla olduğu grup balık yağı grubu olmakla birlikte bitkisel kaynaklı olarak en iyi sonucu n-3 ve oleik asit kaynağı olan kanola yağı vermiştir (38).

Adrenal gromerularda araşidonik asidin etkisini araştıran bir başka çalışmada da kanola yağının ve soya yağının, araşidonik asidin glomerularda oranını değiştirerek adrenel fonksiyonlarından olan adrenokortikotropik hormon ve katekolamin salgılanmasına olumlu etki ettiği bulunmuştur (39).

Kanola yağının mutfakta kullanımı

Kanola yağı bitkisel sıvı yağ ve margarin olarak mutfaklarda çeşitli yemeklerde kullanılmaktadır. Ancak ısıya dayanıklı olması ve dumanlanma doktasının yüksek olması ile kızartmalarda özellikle seçilen bitkisel sıvı yağdır (11).

Bir çalışmada, margarin yapımında kanola yağı, palmiye stearin ve palmiye kernel yağı değişik oranlarda kullanılmıştır. Bu oranlar sırasıyla 40:60:0, 40:50:10, 40:40:20, 40:30:30, 50:30:20, 60:25:15’tir. Hidrojenlendirme ile oluşan doymuş yağların aterosklerotik etkileri araştırılmıştır. 50:30:20 ve 60:25:15 oranlarında, kanola yağının daha fazla olduğu margarinlerde daha düşük aterojenik etkiye rastlanılmıştır (42).

Kanola yağında bulunan stearik asidin margarin yapımında doydun hale getirilmesi, hidrojenlendirme ile oluşan margarinlerin arasında sağlıklı bir alternatif oluşturmaktadır. Light margarin üretiminde kullanılabilecek tercihlerden biridir. Kanola yağı kullanılarak elde edilen margarinlerde %30 stearik asidin bulunması diğer margarinlerle karşılaştırıldığında en iyi yumuşaklığın elde edildiği kanıtlanmıştır (43).

Kanola ve kaprilik asit 80:20 oranında kullanılarak elde edilen margarinlerin en az aterojenik indeksi olduğu bulunmuştur (44).

Kanola bitkisinden kanola balı da elde edilip mutfağımıza gelmiştir. Bu kanola balı beyaz bal olarak adrandırılır. Türkiyenin beyaz balı ilk kez bu yıl Tekirdağ’da üretilmiştir. Beyaz bal kendisine has aromasıyla diyette ve eczacılıkta geniş kullanım alanına sahiptir. Beyaz balın ayrıca katkısız olduğu ispatlanarak sağlığı korumada ve geliştirmede dikkatleri üzerine çekmiştir (45).

Mutfaklarda kanola yağının tercih edilmesiyle ALA gereksinimi %100 sağlanabilir. Ayrıca kanola yağı vitamin E için önemli bir kaynaktır ve 14g kanola yağı ile günlük alınması gereken E vitamininin %25’i karşılanabilir (3).

Sonuç olarak;

Diyetle alınan yağların çeşitlerinin beslenme ve sağlık üzerindeki etkileri yağların miktarından daha fazladır (1).

Kardiovasküler hastalıklar, kanser, aritmiler gibi birçok hastalığın yağların nitelik ve niceliği ile ilişkisi olduğu bilinmektedir. Önceki çalışmalar sadece miktara odaklanırken şuan biliyoruz ki, yağın niteliği niceliğinden çok daha fazla önem taşımaktadır (2).

Yağın niteliği olarak tanımlanabilecek omega-3; α linolenik asit (ALA), eicosapentaenoik asit (EPA), decosahexaenoik asit (DHA) ve omega-6 (linoneik asit, araşidonik asit) yağ asitleri günlük yaşantının sağlıklı sürdürülebilmesi ve vücut çalışması için önem taşımaktadır. Vücudumuzda ALA ve linoleik asit sentez edilemediğinden “elzem yağ asitleri”dir ve diyetle alınması gerekmektedir (3).

Günlük diyetle alınması gereken miktarlar; EPA + DHA için 0,5-1,8 g ve n-3 yağ asidi için ise 1,5-3 g’ dır. n-3 yağ asidi günlük alınan diyette daha çok bitkisel kaynaklı yağlardan sağlanır (46).

Özellikle kardiyovasküler hastalıklar mortalitenin en önemli sebeplerinden biridir Amerika’da. Amerikan Kalp Derneğinin istatistiklerine göre 34 saniyede bir ölüm kardiyovasküler hastalıklar sebebi ile gerçekleşmektedir. Kanola yağı diyet tüketiminde başarı sağlamak için oldukça önemli bir potansiyeldir (47).

Diyette omega-3 yağ asidinin gerekli miktarlarda alınması popülasyonlar tarafından da önem taşımaktadır. O yüzden n-3 yağ asidinden zengin bitkisel yağların günlük alımı gereklidir, özellikle de balık tüketiminin az olduğu toplumlarda (46)!

Amerika’da yapılan Kanola yağını destekleyen bir eğitim çalışmasında, eğitimden önce ve sonra bireylerin tüketimlerindeki değişim araştırılmıştır. Çalışmaya katılanların eğitimden önceki diyetleriyle sonraki diyetleri enerji bakımından bir değişiklik göstermese de doymuş yağ alımının önemli ölçüde azaldığı görülmüştür. Diyetle alınan çoklu doymamış yağlarda da omega-3 ün arttığı ve omega-6 alımın ise düştüğü belirlenmiştir (47).

EPA ve DHA günlük 2-4 g alındığında trigliseritleri %20-%40 arasında düşürebilmektedir. Bu yağ asitlerinin günlük 3g’dan fazla alınması tehlikede oluşturabilir; Eskimo diyetleri gibi miktar olarak çok fazla alınan diyetlerde aşırı kanamalara da neden olabilir. Bazı balık çeşitleri ciddi düzeyde metil civa ve diğer çevresel kontaminenleri içerebilir. Yaşı fazla, büyük ve yırtıcı balıklarda bu risk daha yüksektir. Bazı çalışmalar metil civanın kalp hastalıklarında olumsuz olduğunu kanıtlamıştır. Özellikle bu tür balıkların tüketimi, risk grubu olarak tanımladığımız bebek, çocuk, gebe, yaşlı gibi bireyler için tehlikelidir (46).

Dolayısıyla güvenilir balık tüketimi için de bir limit getirilmelidir. Haftada 2 kez balık tüketimini savunan uzmanlar, günlük n-3 yağ asidinin karşılanması için de n-3 yağ asidinden zengin bitkisel kaynaklı yağların kullanılmasını önermektedirler (46).

Kanola yağı, düşük düzeyde doymuş yağ asidi (%7), yüksek düzeyde tekli doymamış yağ asitleri (%61, büyük çoğunluğu C18:1n-9, Oleik asit) ve orta düzeyde çoklu doymamış linoleik (%21, C18:2n-6) ve linolenik (%11, C18:3n-3) asit içeriği ile sağlıklı yağ asidi profiline sahiptir.(4) Trans yağ asidi içermemesi ve stearidonik asit içermesi ile de büyük bir avantajdır (1).

Plazmada ALA’nın %0,2 den daha az olması EPA için yetersiz demektir. Diyetle alınan n-3 yağ asidinin EPA’ ya dönüşmesi töropatik etkisinden dolayı önem taşımaktadır (2). Kanola yağının n-3 yağ asidinden zengin oluşu ile, günlük alınması gereken n-3 yağ asidi miktarı karşılanmaktadır. Böylelikle vücutta sağlık için oldukça önem taşıyan EPA ve DHA oluşumunu arttırmaktadır.

Kanola yağı mutfaklarımızda sıkça kullanılan diğer bitkisel yağlara göre çok daha az doymuş yağ içermektedir, bu da sağlığa olumsuz olabilecek yağ asit türünü minimize etmektedir. Diyetle alınan günlük enerjinin %7’sinden daha azının doymuş yağlardan gelmesi gerekmektedir ve diyete kanola yağının eklenmesi ile bu hedefe ulaşmak kolaylaşmaktadır.

Kanola n-9 yağ asidinden zengin oluşu ile zeytin yağına benzemektedir, ancak; zeytinyağı dumanlanma noktasından dolayı kızartmalarda tercih edilmemektedir. Kanola yağı ise dumanlanma noktasının yüksek oluşundan dolayı kızartmalık yağ olarak da rahatlıkla kullanılabilmektedir. Biz beslenme uzmanları her ne kadar beslenmemizde kızartmaları önermesek de yaşadığımız toplum açısından, kızartmalar beslenme alışkanlıklarımızın bir parçasıdır. Bu nedenle, kanola yağı kızartmalar için de büyük önem taşımaktadır.

Kanola yağı aynı zamanda E vitaminince zengin olması nedeni ile bilinen en iyi yağ bitkilerinden biridir ve K vitamini için de önemli bir kaynaktır (6). 100 g kanola yağı 115-220 mcg K vitamini içermektedir (9). Ayrıca, kanola yağı bitkisel sterolleri barındırma açısından da dikkat çeker (6).

Sonuç olarak; kanola yağı, içinde bulundurduğu sağlığı koruyucu ve geliştirici özelliklerinden dolayı diyetle mutlaka alınması gereken bir potansiyele sahiptir. Özellikle birincil sağlık basamağına etkisinden dolayı fonksiyonel bir besin olarak kabul edilebilir.

Kaynaklar
  • Kris-Etherton P, PhD, Daniels R. S, MD, PhD, Ecrel H. R. et al. AHA Scientific Statement:Summary of the Scientific Conference on Dietary Fatty Acids and Cardiovascular Health. Issues and Opinions in Nutrition. J. Nutr. 2001;131:1322-1326
  • Ursin M. V. Modification of Plant Lipids for Human Health: Development of Functional Land-Based Omega-3 Fatty Asids. Symposium: Improving Human Nutrition through Genomics, Protemics and Biotecnologies. J. Nutr. 2003;133:4271-4274.
  • Akar Şahingöz S. Omega-3 yağ asitlerinin insan sağlına etkileri. Gazi Üniversitesi Endüstriyel Sanatlar Eğitim Fakültesi Dergisi 2007;21:1-13.
  • Önal B. Kanola yağında derin kızartma sırasında meydana gelen değişimler ile eklenen α-tokoferol ve askorbil palmitatın kanola yağının termik oksidasyonuna antioksidatif etkileri, H.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Gıda Mühendisliği Anabilim Dalı Yüksek Mühendislik Tezi, Ankara, 2002.
  • http://www.nutrition.org/news/useful-links/search/?cx=001361096533598850929%3Ajw5tombi470&cof=FORID%3A11&q=canola+oil#13 34
  • http://www.canolainfo.org/quadrant/health/pdfs/canola-fact-sheed-pdf
  • Güler M, Kara T, Dok M. Orta Karadeniz bölgesinde potansiyel kanola (Brassica napusL.) üretim alanlarının belirlenmesinde coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tekniklerinin kullanımı OMÜ Zir. Fak. Dergisi, 2005,20(1):44-49.
  • Öztürk Ö, Akınerdem F. Yağ açığının kapatılmasında alternatif bir yağ bitkisi kanola. Türkiye I. Yağlı Tohumlar, Bitkisel Yağlar ve Teknolojileri Sempozyumu Bildirileri İstanbul 22/23 Mayıs 2003:118-124.
  • http://www.canolainfo.org/health/index.php?page=12
  • Farhoosh R, Pazhouhanmehr S. Relative contribution of compositional parameters to the primary and secondary oxidation of canola oil. Food Chemistry (2008), doi:10.1016/j.foodchem.2008.10.054
  • http://canolainfo.org/quadrant/media/health/pdfs/canola-label-USA-pdf
  • http://canolainfo.org/news/latest-news.php?detail=27
  • Chisholm A, Williams S, Skeaf M, et al.Cholesterol lowering effects of nuts compared with a Canola oil enriched cereal of similar fat composition. doi:10.1016/j.numecd.2005.01.06
  • Liou, Y.A; King, D.J; Zibrik, D;Innis, S.M. Decreasing linolenic acid with constant α-linolenic acid in dietary fats increased (n-3) eicosapentaenoic acid in plasma phospholipids in healty men. 2007, volume 137:945.
  • Surette E. M, Edens M, Chilton H. F, et al. Dietary echium oil increased plasma and long-chain (n-3) fatty acids and lowers serum triacylglycerols in hypertriglyceridemic humans. Human Nutrition and Metabolism. 2004:1406-1410.
  • Muhsiroğlu Ö. Beslenme ve kanser. Hasta bilgilendirme kitapçığı. GATA basımevi Ankara 2007/26:14-17
  • Tatematsu K, Fuma S, Satoh J, et al. Dietary canola and soybean oil fed to SHRSP rat dams differently affect the growth and survival of their male pups. Nutrient Interaction and toxicity. Amercan Society for Nutrition Sciences 2004:1347-1352.
  • Malik A, Zaman N, Sarfaraz S, et al. Combined inhibitory effects of gren tea polyphenols and selective cyclooxgenase-2 inhibitors on the growth human prostate cancer cells both in vitro in vivo. American Association for Cancer Research. Clinical Cancer Research 2002;13:1611-1619.
  • Acuff V R, Cai J D, Dong Z, et al. The lipid lowering effect of plant sterol ester capsules in hypercholesterolemic subjects. Lipids in Health and Disease 2007:6-11.
  • Ya-Lun Su, Jin-Ze Xu, Chi Ho Ng, et al. Antioxidant activity of tea theaflavins and methylated catechins in canola oil. JAOCS 2004(3);81:269-274
  • Prof. Dr. Meral Aksoy. Kanserde beslenme. Diyet El Kitabı, Ankara, 2002:280
  • Prof. Dr. Ayşe Baysal. Beden ağırlığının denetimi. Diyet El Kitabı. Ankara, 2002:43.
  • Ellis J, Lake A, Hoover-Plow J. Monounsaturated canola oil reduced fat deposition in growing female rats fed i high or low fat diet. doi:10.1016/S0271-5317(02)00370-6
  • Prof. Dr. Ayşe Baysal. Kemik ve eklem hastalıklarında beslenme. Diyet El Kitabı. Ankara, 2002:321.
  • Griel, AE.; Kris-Etherton, PM.; Hilbert, KF.; et al. An increase in dietary n-3 fatty acids decreases a marker of bone resorption. J. Nutr. 2007(6);2:1.
  • Prof. Dr. Meral Aksoy. Kanserde beslenme. Diyet El Kitabı. Ankara, 2002:275.
  • Corner EJ, Bruce VM, McDonald BE. Accumulation of eicosapentaenoic acid in plasma phospholipids of subjects fed canola oil. Lipids 1990;25(10):598-601
  • Prof. Dr. Ayşe Baysal. Kardiovaskular aterosklerotik hastalıklarda beslenme. Diyet El Kitabı. Ankara, 2002:253.
  • Prof. Dr. Ayşe Baysal. Kardiovaskular aterosklerotik hastalıklarda beslenme. Diyet El Kitabı. Ankara, 2002:256.
  • Schwab SU, Vogel S, Lammi-Keefe JC, et al. Varying dietary fat type of reduced-fat diets has little effect on the susceptibility of LDL to oxidative modification in moderately hypercholesterolemic subjects. Human Nutrition and Metabolism J. Nutr. 1998;128:1703-1709.
  • Marion J. F, MS, RD, LD, CDE. Diabetes & Cardiovascular disease review. Diabetes Spectrum 2003;16(1):56-63.
  • PhDBD Siebert, PhDMY Abeywardena, FH Bulman, et al. The n-3 and n-6 fatty acids of red meat, canola oil and fish oil and their effect on myocardial lipid and eicosanoid production 1993. doi:10.1016/S0271-5317(05)80564-0
  • Rudkowska I, Roynette C. E, Nakhasi D. K, et al. Phytosterols mixed with medium-chain triglycerides and high-oleic canola oil decrease plasma lipids in overweight men. Metabolism Clinical and Experimental 2006;55:391-395.
  • Stricker S, Duchini F, Facchini M, et al. Canola oil decreases cholesterol and improves endothelial function in patients with peripheral arterial occlusive disease- a pilot study. Artery Research 2008;2:67-73.
  • Wardlaw M. G, Snook T. J, Lin M, et al. Serum lipid and apolipoprotein concentrations in healty men on diets enriched in either canola oil or safflower oil. Am. J. Clin. Nutr 1991;54:104-110.
  • McDonald B. E, Gerrard J. M, Bruce V. M, et al. Comparison of the effect of canola oil and sunflower oil on plasma lipids and lipoproteins and on in vivo thromboxane A2 and prostacyclin production in healthy men. Am J. Clin. Nutr 1989;50:1382-1388
  • Prof. Dr. Nazan Bozkurt. Diabetes mellitus ve beslenme tedavisi. Diyet El Kitabı. Ankara 2002:225.
  • Aguila M.B, Pinheiro A. R, Aquino J. C. F, et al. Different edible oil benefical effects (canola oil, fish oil, palm oil, olive oil, and soybean oil) on spontaneously hypertensive rat glomerular enlargement and glomeruli number. doi:10.1016/j.prostaglandins.2004.12.003
  • Piche L. A, Murthy R, Murthy M. Differential effects of dietary canola, soybean, and cod liver oils on arachidonic acid content of the rat adrenal glands. 1994, doi:10.1016/0955-2863(94)90009-4
  • Rowghani E, Arab M, Nazifi S, Bakhtiari Z. Effect of canola oil on cholesterol and fatty acid composition of egg-yolk of laying hens. International Journal of Poultry Science 2007;6(2):111-114.
  • Grant A. A. M, Baker D, Higgs D. A, et al. Effects of dietary canola oil level on growth, fatty acid composition and osmoregulatory ability of juvenile fall chinook salmon (oncorhynchus tshawytscha) Aquaculture 2008;277:303-312.
  • Kim B. H, Lumor S. E, Akoh C. C. Trans-free margarines prepared with canola oil/palm stearin/palm kernel oil-based structured lipids. J. Agric Food Chem. 2008;56(17):8195-8205.
  • Fomuso LB, Akoh CC. Enzymatic modification of high-laurate canola to produce margarine fat. J. Agric Food Chem. 2001;49(9):4482-4487
  • Kim BH, Akoh CC. Chemical and physical properties of butterfat-vegetable oil blend spread prepared with enzymatically transesterified canola oil and caprylic acid. J. Agric Food Chem. 2005;53(12):4954-4961.
  • http://www.gidamuhendisi.net/tr/turkiye-beyaz -bal-ile-tanisti-vt58.html
  • Kris-Etherton P. M, Harris W. S, Appel L. J, et al. Omega-3 fatty acids and cardiovascular disease: new recommendations from american heart association. Arterioscler. Thromb. Vasc. Biol. 2003;23:151-152.
  • Johnson G. H, PhD; Keast D. R, PhD; Kris-Etherton P. M, PhD, RD. Dietary modeling shows that the substitution of canola oil for fats commonly used in the United States would increase compliance with dietary recommendation for fatty acids. J. Am. Diet. Assoc. 2007;107:1726-1734.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Kanola Yağının Beslenmede ve Sağlıkta Önemi" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Dyt.Derya ÖZFİDAN'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Dyt.Derya ÖZFİDAN'ın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Dyt.Derya ÖZFİDAN
Kırklareli
Diyetisyen
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi9 kez tavsiye edildiİş Adresi Kayıtlı
Psk. M. Berk KARAOĞLU
■ Çocuk ve Ergen Psikolojisi
■ Aile Terapileri
■ Bireysel Psikoterapi
■ Cinsel Terapiler
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Dyt.Derya ÖZFİDAN'ın Makaleleri
► Beslenmede Posanın Önemi Dyt.Gökhan ÇELİK
► Beslenmede Psikolojinin Önemi Dyt.Fatma Merve KALELİOĞLU
► Beslenmede Su Tüketiminin Önemi Dyt.Güler ENGİN
► Beslenmede Balığın Önemi Dyt.Emine DEMİR
► Beslenmede Suyun Önemi Dyt.Dilan DALGIÇ
► Beslenmede Yoğurtun Önemi Dyt.Canan DOĞAN
► Beslenmede Suyun Önemi Dyt.Seda KAYA
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,100 uzman makalesi arasında 'Kanola Yağının Beslenmede ve Sağlıkta Önemi' başlığıyla benzeşen toplam 45 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


21:58
Top