2007'den Bugüne 88,737 Tavsiye, 27,441 Uzman ve 19,543 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!



Toplumsal Kaygı (Sosyal Fobi)
MAKALE #22583 © Yazan Uzm.Psk.Dnş.Melek YILDIZ TÜRK | Yayın Kasım 2021 | 219 Okuyucu
Neden kaygı yaşıyorum? Sadece ben mi böyle kaygılıyım? Bu kaygıdan artık kurtulmak istiyorum. Ben sosyal fobik miyim? Ben kaygılarımdan nasıl kurtulabilirim? Bu mümkün değil!... Buna benzer sorular ve düşünceler zihninizi oldukça meşgul ediyor olabilir. Lakin şunu söylemeliyim ki her insan için “Kaygı” duygusu olmazsa olmazdır. Çünkü kaygı, gelebilecek herhangi bir tehlikeye karşı uyarıcı bir fonksiyonu olmasıyla insanın temel duygularından biridir. Bize olası tehditler konusunda plan ve hazırlık yapmamızı sağlar. Hafif, orta ve şiddetli olarak yaşandığı görülür. Yaşanılan orta şiddetli bir kaygı insanı tedbirli olmaya ve motivasyon sağlamaya götürürken şiddetli bir kaygı, hayatını daha zorlaştıran bir hale getirebilir. Her insan kaygı yaşar ancak şiddetli yaşayanlar kendilerini daha çaresiz hissederler.

Sosyal Kaygı ise özellikle sosyal ilişkilerde ortaya çıkan bir kaygı türüdür. Sosyal kaygı yaşayanlar, yaşadıkları kaygı belirtilerinin (gerginlik, dikkati toplamada zorluk, fizyolojik uyarılma vb…) o an yaşadıkları ya da daha yaşayacaklarının toplumsal etkileşimden kaynaklı olduğunun farkındadırlar. Genel olarak bu durum yaşadığımız kaygı düzeyimize göre değişebilir. Aslında hepimiz bir şekilde bir iş görüşmesine gideceksek ve ya hiç tanımadığımız bir ortama gireceksek, bir buluşmaya hazırlanıyorsak daha gergin hissederiz kendimizi. Lakin bunu daha şiddetli yoğunlukta ve süreklilikte yaşayanların sosyal kaygısı olduğu kabul edilir. Yani diyebiliriz ki yaşadığımız sosyal kaygı düzeyine göre hepimiz aslında bir şekilde bu tablonun bir noktasında yer alırız.

Zaman zaman sosyal kaygı ile içe dönük kişilik yapısına sahip bireylerin karıştırıldığı görülmektedir. Burada ki ayırt edici özellik, içe dönük kişilerin kendi başlarına zaman geçirmeleri, sosyalleşmeye ve kalabalık ortamlara girmemeleri bir tercih iken sosyal kaygısı olan insanlar bunu istedikleri halde gerçekleştirmede zorlanmakta ve çekingenliklerinden memnun olmadıklarını söylemektedirler. Yani biri tercihtir, bir diğeri istediği halde zorlanmakta ve yapamamaktadır. Toplumlarda sosyal fobi tanısına çok sık rastlanır. Yapılan bazı araştırmalarda birçok kişinin yaşamı boyunca zaman zaman sosyal kaygı yaşadığı görülmüştür. Erkeklere oranla kadınlarda daha sık görülmekte olduğu ve yaklaşık sosyal fobi yaşayanların % 60’ı kadın olduğu belirtilmektedir. Bazı araştırmalarda ise erkeklerde daha sık ortaya çıktığı ve bunun kadının ev ortamında olması ve sosyal kaygılarını iş hayatına girmeyerek bu şekilde daha çok gizleye bilmesiyle açıklamaktadır. Bu da bize toplumlarda ki kadın erkek rollerine ve toplumsal kabule göre sonuçların değişebileceğini göstermektedir.

Sosyal fobi, çocukluktan ziyade daha çok ergenlik ve erken yetişkinlikte başladığı bilinmektedir. Yaşadıkları zorluk ve sosyal ortam ve durumlardan kaçınmaları sebebiyle, bir işte çalışma ve sürdürme oranları daha düşük olmaktadır. Buna bağlı olarak sosyoekonomik durumlarının düşük olduğu görülür. Sosyal kaygı yaşayan bireyler başkalarıyla konuşurken kendilerini gergin ve beceriksiz hissederler. Yaptıkları şeylerin yanlış olduğunu karşı taraftan çok sersem göründüklerini düşünürler. Çünkü diğerlerinin kendileri hakkında ne düşündükleri ile çok fazla ilgili olurlar. Konuşurken dilleri sık sık sürçebilir, yanlış şeyler söyleme gerginliğiyle terleme ve titreme şeklinde dışa vuran fizyolojik belirtiler gösterebilirler. Bazen nasıl göründükleri, nasıl konuştuklarına o kadar takıntı yaparlar ki konuşmayı devam edemez hale gelebilirler. Sosyal kaygı yaşayan bireyler belirttiğimiz gibi içe dönük insanlar gibi değildirler. Daha çok arkadaşları olsun, bir yardıma gereksinim duyduklarında daha çok başvurabilecekleri kişiler olsun isterler. Ancak çekingen yapıları yeni arkadaşlar edinme noktasında ve devam eden arkadaşlıklarında yardım isteme de onlara engel olur.

Yapılan bir araştırmada, bir grup üniversite öğrencisine diğer deneklerle birlikte çalışmak için bazı görevler verilir. Diğer öğrencilerin kendileri hakkında ne düşünmüş olabilecekleri sorulur. Cevap olarak sosyal kaygılı öğrenciler, diğerlerinin kendilerini sevmediği ve pek yetenekli olarak görmediği gibi yorumları kaygıyı daha az yaşayan öğrencilerden fazla yapmışlardır. Bir başka deneyde ise deneklere televizyonda canlı yayına telefon bağlantısıyla bir tartışmaya katılacakları söylenmiştir. Aslında deneklere sadece önceden kaydedilmiş bir görüntü izletilmiş ve bu görüntüde denekmiş gibi rol yapan bir araştırmacı yer almıştır. Araştırmacının tavrının sabit olmasına rağmen, sosyal kaygı yaşayan insanlar, kaygısız insanlara göre karşılarında ki kişinin yüz ifadelerini daha olumsuz algılamışlardır (M. Burger, 2016: 313). Yani sosyal kaygı yaşayanlar ilişkilerinin kötü gideceğini düşünür ve karşı taraftan bunun kanıtlarını arayıp bulmaya çalışırlar. Bu da onların karşılarındaki kişilerin ondan hoşlanmadıklarını düşünmelerine, konuşmak ve görüşmek istememelerine daha belki tomurcuklanmaya başlayan bir ilişkiyi bir arkadaşlığı kesmelerine neden olur.

Sosyal fobisi olan birinin düşünceleri olumsuz olarak başlar ve harekete geçer. Çokça endişe duyar ve fazlasıyla tedirgin olur. Yaşadığı ve zorlandığı durumlar karşısında ilk tepkisi ”buradan kaçmalıyım, uzaklaşmalıyım” şeklinde olurken bunu fizyolojik belirtiler; kalp çarpıntısı, kaslarda gerginlik sonucu titreme, boğazın düğümlenir gibi olması, ateş basması sonucu terleme veya birden buz kesme şeklinde görülebilir. Büyük ihtimalle de baş ağrısı ya da vücudun en hassas bölgesi neresiyse o bölgede ağrıların yoğunlaşması veya mide ve bağırsak problemlerinin ortaya çıkması şeklinde devam edebilir.

Sosyal kaygının kişiye yaşattığı gerginlik ve korkunun sebebini çoğu araştırmacı “değerlendirilme korkusu” olarak açıklar. Tanımadıkları biriyle buluşmak, topluluğa konuşmak, yeni bir ortama girmek, topluluk içinde yemek yemek ve gözetlenirken performans sergileme gibi durumlarda yaşadıkları alarm durumu değerlendirilme korkusundan kaynaklanır. Bu da onları genellikle böyle ortamlardan kaçınmaya götürür. Durumdan kaçmanın pek de mümkün olmadığı zamanlarda ise iletişimi çok az kurarlar ve göz temasından kaçınırlar. Kendilerini korumaya dönük bir etkileşim tarzları vardır. Bu sebeple de bilinçli bir şekilde konuşmalarını kısa tutarlar, hoş görünme çabaları vardır ve tartışmalı, onları utandırabilecek konulara hiç girmezler. Bu sayede karşısındaki insanda olumsuz etki yaratma durumunu azaltmış olduklarını düşünürler.

Nedensel Etkenler


1-
Öğrenilmiş davranışlardan yani doğrudan veya dolaylı olarak klasik koşullanma yaşadığı bazı olaylardan kaynaklı olabilmektedir. Sosyal bir yenilgi ve aşağılama, öfke ve eleştiriye maruz kalmak veya bu tarz durumlara tanık olmak şeklinde açıklanabilir. Genellikle sosyal fobisi olanlarda anne babasının sosyalleşmeyi değersiz görmesi ve toplumsal açıdan daha yalıtılmış olması olasılığının yüksek olduğu bilinmektedir.

2- Belirsizlik ve öngörülemezlik algısı da neden olabilmektedir. Kaygılı olaylara örneğin, anne babanın ayrılması ve boşanması, aile içi geçimsizlik veya cinsel taciz gibi durumlara maruz kalmak sosyal fobinin gelişmesinde etkisi olabilir.

3- Bilişsel etkenlerinde sosyal fobinin başlaması ve devam etmesinde rol oynadığı bilinmektedir. Diğer kişiler tarafından reddedilme ya da olumsuz değerlendirilme beklentisi ortaya çıkar ve bu da tehdit kaynağı olarak gördüğü topluluklar arasında incinebilirlik hissini artırır. Bir diğer bilişsel yanlılık da olumsuz yorumlamalar yapmalarıdır. Örneğin, birisi size gülümseyerek yaklaştığında bu sizden hoşlandığı anlamına mı gelir? Ya da sizinle eğlendiği aslında bir budala olduğunuzu düşündüğü anlamına mı gelir? Bu yorumlamaya göre değişebilir demektir.

4- Biyolojik yani genetik ve mizacına yönelik etkilerde söz konusudur. Yeni insanlardan ya da durumlardan korkan ve kolayca rahatsız olan küçük çocuklarda davranışsal ketleme olarak bilinen mizacın yüksek olması durumunda ergenlik döneminde sosyal fobi görülme riski yüksektir. Bu konuda yapılan çalışmalar göstermektedir ki sosyal fobinin yaklaşık %30’u genetik faktörlerden kaynaklanmaktadır.

Sosyal becerileri az olan çekingen kişiler bir konuşmayı nasıl sürdürmeleri gerektiğini, kendilerini daha rahat nasıl ifade edebileceklerini, kaçma davranışı göstermeden nasıl sosyalleşe bileceklerini öğrenebilir ve bunu özgüvenlerini artırdıklarında daha rahat yapabilirler. Baktığımızda birçok şeyin sırrının aslında gerçekçi bir olumlu düşünmeden geçtiğini görmekteyiz. Olumlu düşünen insanlar, kötümser olan insanlara göre daha sağlıklı bir yaşam sürmektedirler. Sosyal fobi gibi hem psikolojik hem de sosyal yönden yaşanılan ve sizi zorlayan durumların tedavisinde bazen ilaçla bazen psikoterapi desteğiyle ve bazen de duruma göre her ikisiyle devam edilen süreçte düzelebilir. Bu yöntemlerin faydası ve katkısı bilimsel olarak da kanıtlanmıştır.

Yaşamımızda yenilene bilmek mümkündür.

Melek Yıldız Türk


Yararlanılan Kaynaklar
J. M. Burger, (2016). Kişilik. Çeviri: İnan Deniz Erguvan Sarıoğlu. Kaknüs yayıncılık.
J. N. Butcher, S. Mineka, J. M. Hooley (2011). Anormal Psikoloji. Çeviri: Okhan Gündüz. Kaknüs yayıncılık.
Y. Burkovik (2010). Sosyal Fobi “Gürünen ve görünmeyen yüzü”. Timaş yayınları.
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Toplumsal Kaygı (Sosyal Fobi)" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Dnş.Melek YILDIZ TÜRK'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Dnş.Melek YILDIZ TÜRK'ün izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     1 Beğeni    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Melek YILDIZ TÜRK Fotoğraf
Uzm.Psk.Dnş.Melek YILDIZ TÜRK
İstanbul (Online hizmet de veriyor)
Uzman Psikolojik Danışman
Aile Danışmanı
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi2 kez tavsiye edildiİş Adresi KayıtlıTavsiyeEdiyorum.com'u sıkça ziyaret ediyor.
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Dnş.Melek YILDIZ TÜRK'ün Makaleleri
► Sosyal Kaygı (Fobi) Bozukluğu Psk.Ahmet YILMAZ
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,543 uzman makalesi arasında 'Toplumsal Kaygı (Sosyal Fobi)' başlığıyla benzeşen toplam 18 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


02:16
Top