2007'den Bugüne 81,986 Tavsiye, 25,998 Uzman ve 18,204 Bilimsel Makale
Site İçi Arama Arayın :
Yeni Tavsiye Ekleyin!



Kişilik Bozukluğu Nedir?
MAKALE #20926 © Yazan Psk.Serhat ÖNCÜLER | Yayın YENİ Kasım 2019
Kişilik bozukluğu nedir?

Kişilik bozukluğu nedir merak ediyorsanız epey kapsamlı bir yazı için buyrun;Kişiliğimiz içsel ve dışsal dünyamızla ilişkimizin nasıl olacağını ne şekilde olacağını belirler. Bunu bir etkileşim ve iletişim aracına benzetebiliriz. Hepimizin atamızdan ailemizden bize aktarılan genetik özelliklerimiz vardır.Bize aktarılan bu mirasın kişiliğimizdeki görüntüsüne MİZAÇ diyoruz. Fark ederiz kimimiz daha neşelidir kimimiz daha asabi, kimimiz çevremiz tarafından çok sakin olarak adlandırılırız. Mizacımızı bu iletişim ve etkileşim aracının temel taşı olarak görebiliriz.
KARAKTER ise bu temel üstüne inşa edilen bir yapıdır. Bu yapı; neyi nasıl gördüğümüz ve değerlendirdiğimiz, etrafımız ve kendimiz hakkında neye inandığımız, düşüncelerimiz, olaylardan çıkardığımız sonuçlar ve öğrendiklerimiz, inançlarımız ve kurallarımızın bir örüntüsüdür.
Karakterimiz sürekli gelişebilmekle birlikte, çocukluk döneminde bu gelişimin daha hızlı olduğunu söyleyebiliriz.
Kişiliğimiz ise mizacımız ve karakterimizin birleşimidir. Hayatımız boyunca dünyayla olan etkileşimimizde “o nasıl biri” sorusunun cevabıdır.
Kişilik bozuklukları ise öznel iç yaşantı ve davranışların bireyin kültürünün beklentilerinden belirgin şekilde sapmasıyla ortaya çıkan süreğen bir örüntüdür. Bu örüntü kendisini kişinin bilişlerinde (kendisini, diğerlerini ve dünyayı algılama biçimlerinde) , duygulanımında ( duygusal tepkilerin şiddeti, sıklığı ve yoğunluğu) impuls kontrolünde ve insan ilişkilerinde veya birkaçında birden gösterir. Bu belirgin sapma esneklik göstermez belirgin bir olaya veya sıkıntıya bağlı değildir, kendiliğinden değişmez, bir madde etkisi veya tıbbi durumun (kafa travması gibi) doğrudan etkilerine bağlı değildir.
Tüm kişilik bozukluklarının özelliklerini sadece bir kişide toplarsak buna normal insan diyoruz. Ne demek istediğimi biraz daha ayrıntılandıralım; kişi, hayatta kalmasını kolaylaştıran, çevreden gelen talep ve tehlikelere karsı uyum sağlayabilmesini kolaylaştıran bağımlılık, şüphelenme, saldırganlık, çekinme, yarışmacılık, itaat, izolasyon, kontrol gibi bir çok stratejiyi kullanırlar. Hangisini kullanacağımıza durumu değerlendirerek karar veririz.
Kişilik bozukluğu olan bireyler ise hangi durumla karşılaşırlarsa karşılaşsınlar bu stratejilerden sadece seçili bir kaçını esnek olmayacak ve uyum bozucu bir şekilde kullanırlar. Yeni stratejileri öğrenme ve özgün duruma göre bunu bilgi dağarcığından seçip kullanma becerileri yok denecek kadar azdır.
Bu kişilik örüntülerinde temel sorunun bilişsel gelişimin durması olduğunu düşünüyoruz. Kişilik bozukluğuna sahip insanlar sosyal alan dışında gelişmiş bir bireyken sosyal zeka açısından erken gelişim düzeyinde kalmışlardır. Bu dönem bir çocuğun kendini, çevreyi ve dünyayı algılama biçimidir ve 2-7 yaş arasındaki bir çocuğun bilişsel kapasitesine tekabül eder.
Çevremizde veya kendi içimizde bir sorun yaşıyor olmamız kişilik patolojisine sahip olduğumuzu göstermez. Kişilik özelliklerimiz açısından bir kişilik bozukluğunun belirlenebilmesi için belli kriterlerin karşılanması gerekir.
Kişilik bozukluklarının genel görülme sıklığı %6-9 dolaylarındadır. Genellikle geç ergenlik ve erken yetişkinlik dönemlerinde açığa çıkarlar ancak çocukken de bazı belirtilerini gösterirler. Kadın ve erkeklerde görülme sıklığı eşittir. Çoğu kişilik bozukluğunun kısmi bir genetik geçişinin olduğu saptanmıştır.

Kişilik bozuklukları kategorileri üç gruptur. A kümesi B kümesi ve C kümesidir.

A KÜMESİ ( Soğuk, Garip, Farklı) Kişilik Bozuklukları
1)Paranoid kişilik bozukluğu

Görülme sıklığı toplumun %0,5- 2,5 dur. Ailesinde şizofreni ve sanrılı bozukluğu olanlarda daha sık görülür. Erkeklerde kadınlara göre daha sıktır.
Yerleşik inanç İnsanlar tehlikelidir
Açık davranış Tetikte olma
Fazla gelişmiş stratejiler Tetikte olma, şüphecilik, güvensizlik
Az gelişmiş stratejiler Huzur, güven, kabullenme
Temel duygulanım Kaygı, öfke

Bu kişiler sır vermekten çekinirler. Olayların altında farklı anlamlar olduğunu düşünür, başkalarının davranışlarına hep kötü niyet yüklerler ve kin beslerler. Resmi bir tarzları vardır gevşeyemezler. Üzerine alınma düşünceleri (aslında yokken çevresinde olan bitenlerin kendisiyle ilgili olduğuna inanç) görülebilir, sürekli tehdit altında hissederler. Yakın ve sıcak davranışlara karşı duyarsız kalırlar. Kendilerinden daha güçlü birinin baskısı altında kalırlarsa kaygıları artar. Özerkliklerine yönelik tehdit algılamaları halinde zorunluluklara karşı direnirler. Ekip çalışmalarında uyum sağlamakta zorlanırlar. Sorumluluğu paylaşmakta ve birine iş vermekte aldatılacağı, tuzağa düşürüleceği kaygısını yoğun bir şekilde yaşayabilirler. Kendisiyle uğraşıldığı, arkasından iş çevrildiği inancı görülebilir.
Kendi hata ve zayıflıklarını kabul etmezler, bunları diğer insanların suçlamaları olarak görürler. Alıngan ve huzursuzdurlar, sorgulanmaları halinde karşı tarafı küçümsemeye hazırdırlar. Olayları saldırıya uğrama paranoyalarına uyacak şekilde yorumlarlar.

Paranoid kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim halinde hafif ise nasıl olur? Karar verirken kendine güvenir.İyi birer dinleyici ve gözlemcidirler. Eleştireleri önemserler. Sağlam bir ilişkiye önem verirler,ancak bunun gerçekleşmesinin zor olduğuna inanırlar. İlişkilerde uyanıklardır. Eleştirildiklerinde kontrolü bırakmadan daha yapıcı davranırlar.


Bozukluk kadar ağır ise nasıl olur?
*

Asla kimseye güvenmez, art niyet arar.
Gizli anlamlar ararlar
Eleştirileri bir saldırı olarak görürler
Sağlam bir ilişkiye inanmazlar, sürekli sorgularlar
Zarar göreceğinden emindir.
Eleştirildiklerinde hızla kırılırlar, öfke ve karşı saldırıya hazırdırlar.

2) Şizoid Kişilik Bozukluğu

Toplumun %7,5 unu etkilediği öne sürülmektedir. Şizofrenik yakınları olanlarda daha sık görülmekle birlikte erkeklerde kadınlara oranla iki kat daha sık tanılanmıştır.
Yerleşik inanç Kendime ait bir dünyam olmalı
Açık davranış izolasyon
Fazla gelişmiş stratejiler Otonomi
Az gelişmiş stratejiler Karşılıklılık
Temel duygulanım Soğuk, ilgisiz, izole

Bu kişiler başkalarına özlem ve yakınlık duymazlar. Başkalarıyla olduklarında da rahat hissetmezler. Günlük yaşam olaylarına pek katılmazlar, cinsel ve duygusal ilişkilere ilgileri çok azdır. Başkalarıyla zorunlu ilişkilere girdikleri okul ya da işyeri gibi yerlerde resmi ve kişisellikten yoksun bir görüntü çizerler. Yavaş ve tek düze bir konuşmaları olabilir, dikkatsizlikten veya iletişimin duygusal boyutlarına yabancılıklarından konuşmaları çapraşıktır, belirsizlik gösterir ne demek istediklerinin anlaşılması zor olabilir. Nadiren neşelidirler, empati kurmakta zorlanırlar ancak isteyerek kaba değildirler. Çoğu kişide neşe, öfke, üzüntü gibi duygular uyandıracak olaylarda tepkisizdirler. Apati ve duygusal tepkisizlik şizoid sendromun başlıca belirtileridir. Sosyal izolasyonun süreğen hali sebebiyle iletişim becerilerini öğrenemezler ve bu durum toplumdan kopuk kalma isteklerini besler bir döngü oluşturur. Takım çalışmasına katılmayı istemezler.

Şizoid kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif haliyse;

Başkalarıyla etkileşimleri sınırlıdır, Arkadaşlık gereksinimleri azdır. Duygulanımlarında iniş çıkışlar pek görülmez. Sakin kişilerdir telaşa kapılmazlar.
Arkadaşlık istemezler ne de bundan hoşlanırlar. Akrabalar dışında çevrelerinde kimse yoktur. Cinsellikten hoşlansalar da yokluğunda pek rahatsız olmazlar

Bozukluk şeklinde ağır haliyse;

Belirli uğraşlar dışında ilgilendikleri bir şey yoktur. Hiç bir güçlü duygulanım yaşamazlar. Olaylara duygusal katılımları yoktur. Cinsellik uğraşları yoktur veya kendilerini engellerler.

3) Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Toplumun %3 ünde görülen bir kişilik bozukluğudur. Şizofrenik yakınları olanlarda daha sık görülmektedir. Erkeklerde daha sıktır.


-Bu kişilik bozukluğu özgün tipik inanç ve stratejilerden oluşan bir küme sergilemez. Özgün içerikten çok düşüncedeki özellikleriyle karakterize edilir.-
Bu kişilerin yineleyici illüzyonları, büyüsel ve telepatik düşünceleri ve referans fikirleri vardır. Bu yüzden toplum tarafından dışlanmak ve aşağılanmak korkusu yaşarlar. Yaşadıkları duygulanımları denetim altında tutmak ve göstermeme çabaları kendilerine ve topluma gittikçe artan bir yabancılaşmayı ve bunun baskısını beraberinde getirir. Bu boşluğu telafi etmek adına zihinlerinde yarattıkları dünyaya daha çok sarılırlar.
Yabancılaşma hissinin artışı ve yarattığı bunalım psikotik bir süreci tetikleyebilir.
Mezheplere katılabilir, büyücülük ya da acayip dinsel uygulamalar içinde olabilirler. Böylece var olduklarını kendilerine kanıtlarlar. Duygulanım sınırlıdır. Davranışları düzenli değil, değişkendir. Konuşmaları belirgin tutarsızlıklar ve anlamsız öğeler taşımasa da olağana aykırıdır. Çevresel konuşurlar düşüncelerini belirli bir düzen dahilinde anlatamazlar.
Şizotipal kişiler tutarlı bir çizgide toplumsal başarı gösteremezler. Okul ve iş geçmişleri başarısızlıklarla dolu olabilir.

Şizotipal kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise,

Kendi inanç ve duygularına takılmıştır. Başkalarının kendisine nasıl davranacağına karşı özellikle duyarlıdırlar Soyut ve kurgusal düşünmeye yatkındırlar Gizemli duyum ötesi doğaüstü konularla ilgilidirler. Arkadaşlık gereksinimleri azdır

Bozukluk denilecek kadar ağır ise,

Kuşkucu düşünceleri ve uygunsuz ya da kısıtlı duygulanımları vardır.
Aşırı toplumsal kaygıları vardır.
Davranışlarını etkileyen acayip inanışları ya da büyüsel düşünceleri vardır. Telepati, geleceği görme gücü gibi.
Olağandışı yaşantıları olur. Bunlar yanılsamalar, gerçekten orada olmayan birinin varlığını duyumsama biçiminde olabilir.
Arkadaşlık istemezler ne de bundan hoşlanırlar. Akrabalar dışında çevrelerinde kimse yoktur.

B KÜMESİ ( Dürtüsel, Değişken, Dramatik) Kişilik Bozuklukları

1) Antisosyal Kişilik Bozukluğu

Görülme sıklığı erkeklerde %3-7 arasındadır kadınlarda ise %1 dolaylarındadır.
Yerleşik inanç Diğerleri ele geçirmek içindir.
Onlar saldırmadan ben saldırmalıyım.
Açık davranış Saldırma
Fazla gelişmiş stratejiler Savaşma, Tetikte olma, avcı
Az gelişmiş stratejiler Empati, karşılıklılık, sosyal hassasiyet
Temel duygulanım Pişmanlık hissetmezler.

Manipülatif davranan kişilerdir. Sert, kaba ve kavgacı tutumları insanı yıldırır. Soğuk ve hissiz, başkalarının duygularına karşı duyarsızdırlar. Sıcak ve yürekten duyguları ifade etmezler, kendilerine bu şekilde davranıldığında şüphecidirler. Kolay sıkılırlar, sorumluluk almak istemezler, düşünmeden davranma sıkça görülür. Riskli ve kriminal bir hayattan keyif alırlar. Engellenmeye karşı hoşgörüleri yoktur. İç görü yoktur. Ne yaparlarsa yapsınlar suçsuz- günahsız olduklarını ispatlama konusunda beceriklidirler. Diğer insanlar bir tehlikedir ve kendisine zarar vereceklerinden emindirler, o yüzden ilk saldırıyı kendilerinin yapması gerektiğine inanırlar. Yapılan araştırmalar bu kişilerin pişmanlık duygusunu tanımadıklarını göstermiştir. Hatta sadistik davranışlarından haz aldıkları söylenebilir. Eğer amaçlarına ulaştıracaksa son derece kibar olabilirler. Her ne istiyorlarsa buna sahip olmaya haklarının olduğuna katı bir biçimde inanırlar.

Antisosyal kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise,

Bir yere bağlı olmadan yaşamayı seçerler ancak becerileriyle mesleki başarıya ulaşabilirler. Kendi değer yargılarına göre yaşarlar. Tatlı dillidirler, arkadaş edinme konusunda beceriklidirler.

Bozukluk şeklinde ağır ise,

Belirli bir işi sürdürmekte zorluk çekerler
Yasalara aykırı davranır, tutuklanmalarını
gerektirecek eylemlerde bulunurlar.
Sürekli yalan söyleme eğilimindedirler, kendi çıkarları veya zevkleri için insanları kullanırlar.

2) Sınırda Kişilik Bozukluğu

Görülme sıklığı %2 dolaylarındadır. Kadınlarda daha sık görülür. Bu kişilerin %90 ında başka bir psikiyatrik rahatsızlık daha görülür.
-Bu kişilik bozukluğu tek tip inanç ve stratejilerden oluşan bir küme sergilemez.-
Yerleşik inanç Kötüyüm ve istenilmiyorum
Bu dünya tehlikelidir
Güçsüzüm ve zayıfım
Bu kişilik bozukluğunu tanımlarken çelişkiler varmış gibi görünebilir. Sınırda kişilik bozukluğunda; hem psikotik hem nevrotik belirtiler görülebilir. Bu kişiler sürekli bir kriz yaşama halindedirler. Gerçek veya hayali bir terkedilişten sürekli bir kaçınma halindedirler ve terkedilmemek için olmadık yollara başvurabilirler. Sürekli olarak bir kayıp yaşayacaklarından emindirler. Olumsuz duygularını kontrol etmekte zorlanırlar. Benlik imgeleri tutarsızdır. (ben çok değerliyim, yetersizim, istenen biriyim, sevilemeyecek kadar kötüyüm gibi) Bu anlamsızlık etrafında duygularını ve davranışlarını düzenleyecek bir iç uyumu sağlamakta zorlanırlar. Limanı olmayan fırtınada bir gemi gibi, nereye demirleyeceklerini bilemezler.


Kendilerine zarar verici davranışlar sıkça görülür ( plansız harcamalar, rastgele cinsel ilişkiler, kendini kesme, tıkınırcasına yemek yeme, pervasızca araba kullanma gibi) Duygulanım fırtınaları yaşarlar, uçlarda duygulanım sıkça görülür. Yoğun boşluk hissinden muzdariptirler. Başkalarıyla ilişkileri çok çalkantılıdır ancak yalnız kalmaya dayanamazlar. İlişkilerini bağımlılık derecesinde yaşamaya eğilimlidirler. Kendilerine olduğu gibi diğerlerine de ikircikli duygular içindedirler. (çok sevme ve aniden nefret etme gibi)


Bu kişiler duygusal olarak çok zorlandıklarında gerçeği değerlendirmenin bozulduğu geçici dönemler yaşabilirler. Bu dönemlerde kendine yabancılaşma, çevrenin yabancılaşmış gibi gelmesi, yoğun öfke patlamaları ve başkalarından yoğun şüphelenme görülebilir.

Sınırda kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim denilecek şekilde hafif ise;

Tüm ilişkilerinde tutkulu bir bağlanma gösterirler. İlişkinin hiç bir yönünü hafife almazlar Her şeye yüreklerini katarlar, duygusal açıdan etkindirler. Yaratıcı yaşam dolu hareketli çekici alımlı olabilirler. Yeniliklere açık kişilerdir. Derin bir ilişki yaşamaya isteklidirler.

Bozukluk denilecek şekilde ağır ise;

Gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelen tutarsız yoğun insan ilişkileri görülür.
Duyguların yoğunluğuyla başa çıkamazlar, sıkça kendine zarar verici davranışlar görülür.
Uygunsuz duygulanım yoğun öfke gösterirler. Sürekli bir boşluk hissi yaşarlar.
Benlik algısı, cinsel yönelim, uzun erimli amaçlar ya da meslek seçimi, seçilen arkadaşlar ve değer konusunda belirsizlik yaşayabilirler.
Terkedilişten emindirler, engellemek için çılgınca çabalarlar


3) Histriyonik Kişilik Bozukluğu

Görülme sıklığı toplumda % 2-3 arasındadır.
Yerleşik inanç Yetersizim zayıfım, dikkate değer değilim- etkilemeliyim
Açık davranış Dikkat çekme onaylanma arama- dramatik davranışlar
Fazla gelişmiş stratejiler Teşhircilik, ifade etme, etki altında bırakma
Az gelişmiş stratejiler Yansıtma kontrol sistemleştirme
Temel duygulanım Hangi duygu olursa olsun aşırı ve dramatik

Bu kişiler her an bir tiyatro sahnesinde rol yapıyormuşçasına dramatik ve duygusaldır. Olumlu izlenim edinmeye çok önem verirler. İlişkilerinde sadece dost tavırlı ve yardımsever bir görünümde olmakla kalmazlar, övgüye meraklı, çekiciliklerini pazarlayan, cinsel yönden kışkırtıcı kişilerdir. Etkileme ve dikkat çekme başlıca amaçları olduğu için, istedikleri sonuca ulaşabilmek üzere çok çeşitli yollara başvururlar; kadınlar cezbedici ya da cilveli bir şekilde davranırken, erkekler başkalarını övmede çok cömert davranırlar. Histriyonikler başkalarında bıraktıkları ilk izlenimleri sürdüremezler. Birçok tanıdıkları vardır ancak arkadaşları azdır. İlişkilerde derinlik ve süreklilik gerektiğinde geri çekilirler çünkü bunu karşılayamazlar. Çok yakın davranışları, gerçek bir sevgiyi, yakınlaşmayı gerektirdiğinde bununla başa çıkamaz ve kaygılanırlar. Yeni tanıdıkları insanlarla çok yakın olduklarını ima eden davranışlarda bulunsalar da sonrasında bu ilişki yüzeysel kalır. İçten içe yaşadıkları kargaşa, depresyon ya da düşmanca tutumlara yönelik iç görüleri yoktur. Benlik algıları dış dünyanın kendisini nasıl gördüğü ve ne kadar etkilendiğine bağlıdır. Diğerlerinin duygu durumları ve kendisini nasıl gördükleriyle aşırı uğraşı içsel dünyasının zenginleşmesini engeller. Bu da diğerlerine olan bağımlılığını artırır ve bir kısır döngü oluşturur. Engellenmeye tahammülleri düşüktür.


En yoğun zorlantıyı duygusal ilişkilerinde yaşarlar. Duygusal dışavurumlarında abartı vardır ve beklenmedik duygusal patlamalar ve öfke patlamaları gösterebilirler. Sevildiklerine ilişkin sürekli bir güvence arayışındadırlar ancak yüzeysel bir sıcaklık ve yakınlık gösterebiliyor olmaları en korktukları dışlanmayı yaşamalarını kolaylaştırabilir.

Histriyonik kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise,
Görünümlerine ve bakımlarına özen gösterirler toplumun beğenisine uygun giyinme uğraşındadırlar. Yaşam doludurlar ve eğlenmeyi severler. Dürtüsellikleri olsa da haz almayı erteleyebilirler. İlgi odağı olmayı iyi becerirler Duygularını yaşar ve gösterirler. Duruma uygun davranışlar sergilerler

Bozukluk şeklinde ağır durumda ise,

Dış görünüşlerinin çok çekici olmasıyla aşırı ilgilenirler
Duygularını uygunsuz abartı ile sergilerler. Benmerkezcidirler ve hazzı engelleyemezler.
İlgi odağı olmadıklarında huzursuz olurlar.
Duyguları değişkendir ve sığdır, yapmacıktır.
İlgi çekmek amacıyla duruma uygun olmayan davranışlar görülebilir.

4) Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Toplumda görülme sıklığı %1 dir.
Yerleşik inanç Zayıfım yetersizim istenilmiyorum
Kompanse edici inanç (Yani yerleşik inançla ile yüzleşemediğinden yeni bir inanç geliştirmiştir) Özelim öncelikliyim güçlüyüm
Açık davranış Büyüklenmecilik
Fazla gelişmiş stratejiler Büyüklenmecilik, rekabetçilik
Az gelişmiş stratejiler Paylaşımcılık, grup kimliği
Temel duygulanım Soğuk, ilgisiz, kırılgan, öfkeli

Bu kişilik bozukluğu kendini büyük görme ve benlik saygısı ile ilgili konularda aşırı ilgilenme ile karakterizedir. Narsisistler alçak gönüllü olmaktan uzak, aşırı derece benmerkezci ve verici olmayan kişiler olarak görünürler. İnsanların kendisinin istediklerini yerine getirmek için yaşadıklarını düşünürler, özel olduklarını düşünürler. Ayrıcalıklı davranılmaları gerektiğine inanırlar, bu gereksinimleri karşılanmadığında öfke patlamaları görülebilir. Bu durum diğerlerinde düşmanca tutumlar yaratabilir. İç görüleri yoktur. Narsisistler gerçeklikten ve başkalarının görüşlerinden bağımsız olarak kendilerini hayal güçlerini kullanmaya kaptırırlar. Güçlerini abartmaya hiç çekinmeden başarısızlıklarını başarıymış gibi göstermeye, benlik algısını şişiren açıklamalar bulmaya uğraşırlar. Bu karşılanmadığında veya durumu mantığa büründüremediğinde narsisistik kırılma yaşar ve ciddi bir depresyona girebilirler. Özel olma gereksinimlerini karşılayan kişilerle birlikte olurlar. Bunun dışındaki kişileri çevrelerinde istemezler. Narsisistler eğer özel olma, ayrıcalıklı olma haline bir tehdit olarak birini algılarsa bu kişiyi değersizleştirme davranışları sergileyebilirler. İnsanlarla işbirliği yapmakta, karşılıklı bir etkileşim içinde olmakta zorluk çekerler. Kendi rahatlarına fazlaca düşkün olmalarından, sürekli başkalarından bekliyor olmalarından ve saldırgan davranışlarından ötürü insan ilişkilerinde güçlükler yaşarlar. Günlük yaşamın sıradan gereklerini bile usandırıcı bulabilirler. Bu tür sorumlulukları alçaltıcı görebilirler.

Narsisistik kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim denilebilecek şekilde hafif ise;
Kendileri hakkında olumsuz değerlendirmelere duyarlıdırlar ancak bunları göğüsleyebilirler Başkalarıyla ilişkilerinde açıkgözdürler. İnsanları yönetmeyi bilirler. Kendilerini ve düşüncelerini iyi pazarlarlar Başa geçmeyi ve orada kalmayı isteyen seven yarışmacı kişilerdir. Empati yapmayı öğrenebilirler

Bozukluk denebilecek şekilde ağır ise;

Eleştirilmeye öfkeyle karşılık verir yapamazlarsa kendilerini küçük düşmüş hissederler. Sömürgendirler, insanları manipüle edebilirler.
Özel olduklarından değer görmek için bir şey yapma isteğinde değildirler. Karşıdan beklerler.
Sonuca giden her yolu geçerli sayarlar.
Başkalarının ne düşündüğüyle ve hissettiğiyle ilgilenmezler.

C KÜMESİ ( Anksiyöz, Korkulu) Kişilk Bozuklukları

1) Çekingen Kişilik Bozukluğu


Toplumda görülme sıklığı %0,5-1 arasındadır. Ancak lara varan oranları bildiren yayınlar da vardır.
Yerleşik inanç İstenilmiyorum yetersizim incinebilirim
Açık davranış Yakınlıktan kaçınma
Fazla gelişmiş stratejiler Sosyal incinebilirlik çekinme bastırma
Az gelişmiş stratejiler Girişkenlik esneklik
Temel duygulanım Kaygı

Çekingen-kaçınan kişilik bozukluğu değer verilmemeye ve aşağılanmaya ileri derecede duyarlıdırlar. Eğer insanlarla yakın ilişkiler kurarlarsa, insanlar tarafından “gerçek” kendiliklerinin tanınacağını yetersiz olduklarının ortaya çıkacağını dolayısıyla dışlanacakları korkusu yaşarlar. Bu yüzden yakın ilişkilerden kaçınırlar. Ancak şizoid kişilik bozukluğunda olduğu gibi bu uzak durma onları mutlu etmez aksine yakın ilişkilerin özlemiyle acı çekerler. Bir diğer taraftan kendini gerçekleştiren kehanet dediğimiz şekilde, insanlardan uzak durmaları, yaşadıkları kaygı ve korku durumu diğerlerinde bir dışlama davranışı ortaya çıkarabilir. Böylece korkuları gerçekleşmiş olur ve daha çok uzaklaşma ihtiyacı hissederler.


Diğerleri tarafından çekingen ve utangaç biri olarak tanınırlar. Yalnızca kaygılarını bastırmak için değil, duydukları öfkeyi de bastırmak ve kendilerini tutmak için büyük çaba harcarlar. Diğerleriyle ilişkilerinde insanların niyetlerine ve duygularına karşı her an tetikte dururlar. Tüm tutum ve davranışları izlemek, bunları yorumlamak değerlendirmekle uğraşmaları aşırı uyarana maruz kalmalarına sebep olur. Dolayısıyla çevresinde olup bitene olağan biçimde katılmakta zorlanırlar.


Yalnızlıktan muzdariptirler ancak diğerlerini eleştirel aşağılayıcı aldatıcı güveni kötüye kullanan olarak gördüklerinden sürekli kaygı duyma halindedirler. Benlik değerlerini sürekli sorgularlar, kendilerine yabancılaşma ve anlamsızlaşma yaşayabilirler. Sosyal ilişkilerin ödüllerinden mahrum kaldıkları gibi kendi iç huzurlarını sağlamakta da zorlanırlar. İç dünyaları sürekli yakınlaşma-uzaklaşma şeklinde bir çatışmayı barındırır.

Çekingen- kaçınan kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise; Alıştıkları rutin olan tanıdıkları yeğlerler Aileleri dışında birkaç yakın arkadaşları vardır. Başkalarının ne düşündüğü konusunda duyarlıdırlar.

Bozukluk şeklinde ağır ise;

Sıradanın dışına çıkmayı felaketleştirirler.
Birinci derece akrabalar dışında arkadaşları ve güvendikleri kişiler yok denecek kadar azdır.
Sevileceklerine inanmadıkça kesinlikle ilişkiye yanaşmazlar, kolay incinirler.

2) Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Görülme sıklığı tüm kişilik bozuklukları içerisinde %2,5 dur. Kadınlarda daha sık görülür.
Yerleşik inanç Ben çaresizim (tek başıma hayatta kalamam)
Açık davranış Boyun eğici
Fazla gelişmiş stratejiler Yardım arayan yapışan
Az gelişmiş stratejiler Otonomi
Temel duygulanım Kaygı, yalnızken depresif

Bu kişilerin kendi gereksinimleri ve sorumlulukları başkalarının ihtiyaçlarından sonra gelir ve kendileriyle ilgili kararları başkalarının almasını beklerler. Sömürüye dayalı ilişkilere katlanırlar. Tek başına kalmaya katlanamazlar, dayanacakları birilerini ararlar, iş yerinde sürekli bir gözetim altında isteğindedirler. Edilgendirler, karşıt görüşü ifade etmekte zorlanırlar.


Ön plana çıkmayı asla istemezler. Rekabetçi değillerdir. Onlar onaylanılmak ve kol kanat gerilmesini beklerler. Komşuları ve arkadaşları tarafından düşünceli, eli açık, yumuşak başlı biri olarak tanımlanırlar. Stres altında himayeye alınma ihtiyaçları artar ve kendilerinden verici davranışlar gösterirler.


Narsisistik kişilik bozukluğunda gözlemlenen diğerlerini aşağılama ve değersizleştirme bağımlı kişilik bozukluğunda içe dönük olarak işler. Kendilerini küçük görür, başarılarını önemsizleştirirler. Bu sürekli değersizleştirme insanların kendisini değerli gördükleri söylemlerini artırarak onaylanma ihtiyacını da karşılamış olur. Bu kişiler sorumluluklarından da bu yolla kaçabilirler. Ancak diğerlerinde uyandırdıkları şefkat duygusuna yönelik suçluluk duyarlar. Kendileriyle barışık kalabilmek için bu tür çatışmaları inkar yolunu seçerler. Açıkça bağımlı olma davranışlarını bedensel bir hastalık, talihsiz bir durum, acımasız hayatın kurbanı olma açıklamaları ardına gizleyerek toplum tarafından kınanma ihtimallerini azaltmaya çalışırlar. Diğerlerindeki acıma hissini tetiklemeye oynarlar böylece bakım verilmesini haklı çıkarırlar.
Bu şekilde bir yaşantıyla kendi başlarına hayatta kalma becerilerini geliştiremediklerinden bağımlılık ihtiyaçları devam eder. Önemli olan bir diğer nokta ise; ilişkilerde aşağı olan rolünü çok iyi oynadıklarından diğerine yararlı, güçlü, yeterli olma duygularını bolca yaşatırlar. Böylece ilişkiyi sağlamlaştırırlar.

Bağımlı kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise; Başkalarının görüşlerine önem verirler. İnce davranarak, anlaşmaya istekli davranarak uyum sağlamaya çalışırlar Eleştirilme karşısında düzeltici önlemleri alabilirler Başkalarını sevindirme önemli gördükleri kişiler için zahmete katlanırlar

Bozukluk şeklinde ağır ise;

Başkalarından öğüt almadan hareket etmezler. Başkalarının karar vermesine izin verirler.
Dışlanacakları korkusuyla farklı düşünseler de susarlar.
Eleştirilmekten çok korkar ve kolaylıkla incinirler.
Başkalarının kendilerini sevmesi için olmayacak şeylere göğüs gererler, kendilerini küçük düşerecek şeylere razı olurlar.

3) Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu


Görülme sıklığı yaklaşık %1 dir. Erkeklerde daha sık görülür.
Yerleşik inanç Her an kontrolümü yitirebilirim. Hata yapmamalıyım
Açık davranış Mükemmeliyetçilik
Fazla gelişmiş stratejiler Kontrol sorumluluk sistemleştirme
Az gelişmiş stratejiler Spontanlık neşelilik
Temel duygulanım İçten içe Kaygı, depresyon. Dış görünüm soğuk

Mükemmeliyetçilik düzenlilik ve esnek olmayan bir tutum önde gelen özellikleridir. Kurallar, düzenlemeler, temizlik ve düzgünlük gibi konularla aşırı ilgilidirler. Sezgilerine asla güvenmezler. Her şey akla yatkın ve sistemli olmalıdır. Duyguları dışlarlar. 0 e yakın emin olmadıkça bir şey yapmaktan çekinirler, kaygı duyarlar. Kendilerini ve çevrelerini denetim altında tutma ihtiyacındadırlar. Ayrıntılara gömülürler, olaylar karşısında çevresel kalırlar, ayrıntılarla uğraşmaktan amaca yönelik hareket edemezler. Spontanite yoktur. Otoriter bir tutumları vardır. Uzlaşmaya gelemezler. Kendi bildiklerinde ısrarcıdırlar ve en iyi yöntemi kendi belirler iddiasındadırlar. Çok cimri olabilirler. İlişkilerinde kibar ancak resmidirler, eşitlikten çok ast-üst ilişkisiyle ilgilenirler. Üst gördüklerine çok farklı astlara çok farklı davranırlar. Üstlerine hürmetkar, onay arayıcı bir tavır sergilerken, astlara oldukça otokratik kınayıcı ve üstten bakan bir tavır takınırlar.


Belirsizlikle baş etmekte zorlanırlar. Yoğun kaygı hali genelde bir belirsizlik olduğunda ortaya çıkar. Hataya tahammülleri yoktur. İnsanların sürekli hata yapacağından endişe ettiklerinden bir iş paylaşımı yapmakta zorlanırlar. Çalışma hayatında kurumun kurallarını içselleştirirler, onlara uyum sağlamaktan öte, en doğru olarak kabullenme eğilimindedirler. Kraldan çok kralcı bir yapıya bürünebilirler.


Yapmaları gereken işlerde kılı kırk yaran tavırları işlerin gecikmesine sebep olabildiği gibi, erteleme davranışları da sık görülür. Ayrıntılarda boğulacağını bilen obsesif kompulsif kişi işleri erteler.


Kişilerarası ilişkilerde kendilerini diğerlerinden sorumlu hissederler. Adeta onlarında hayatına bir düzen getirme uğraşına girişebilirler. Genelde duygudan yoksun ilişkiler yürütürler. Mantıklarıyla evlenmiş kişilerdir.

Obsesif kompulsif kişilik biçimi ve bozukluğu arasındaki farklar;

Biçim şeklinde hafif ise; Üstlendikleri işleri yanlışsız bitirmeyi isterler. Ayrıntıcıdırlar Önerilere katılmakta zorlansalar da yeni yöntemlere uyum sağlayabilirler Geçmişte bir değeri olmuş veya gelecekte değeri olabilecek nesneleri elden çıkarmakta zorlanırlar

Bozukluk şeklinde ağır ise;

İşin bitirilmesini zora sokan bir mükemmeli arama peşindedirler.
Ayrıntılarla uğraşmaktan amacı unuturlar. Ağaca bakmaktan ormanı göremezler.
Kendi yöntemleri ısrarcıdırlar ve işleri paylaşmak istemezler.
Çok çalışırlar Sosyal hayatları veya ilgi alanları çalışma hayatına kurban gider.
Duygusal bir değeri olmasa bile değersiz nesneleri elden çıkaramazlar, atamazlar.

Kişilik Bozukluğu Tedavisi nasıldır?

Tedavi kelimesi bazen uygun olsada durum kişilik olunca buna tedavi demeyelim, kişiyi hayatla daha uyumlu yaşayabilir hale getirmek öğretmek diyelim. Bu biiznillah mümkündür ancak uzun yıllar terapi gerekebilir. Sabır gösterilirse olumlu ilerlemeler çokça kaydedilmiştir. Ancak bu her kişide ve her kişilik bozukluğu biçiminde farklılık gösterebilir. Terapiyi denemek önemlidir. İlaç tedavisi veya günümüzde başka herhangi bir tedavi etkili değildir. Sadece terapi efendim.

Her rahatsızlıkta umutu devam ettirmek ve tedaviye sabırla devam önemlidir. Sizlere önerim eğer kendinizde bu yazdıklarımla ilgili bir sıkıntı olduğunu düşünüyorsanız iyi bir terapist araştırmaya başlayın. Hoşçakalın

KAYNAKLAR
Kişilik Bozukluklarının Bilişsel Terapisi, Aaron T. Beck Litera Yayıncılık, İstanbul 2008
Kişilik Bozuklukları, Ertuğrul Köroğlu Sinan Bayraktar, Hyb Yayıncılık, Ankara 2007
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Kişilik Bozukluğu Nedir?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Psk.Serhat ÖNCÜLER'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Psk.Serhat ÖNCÜLER'in izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Google Plus'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Psk.Serhat ÖNCÜLER'in Yazıları
► Kişilik Bozukluğu Nedir? Uzm.Psk.Osman İLHAN
► Sınır Kişilik Bozukluğu Nedir? Uzm.Psk.Alpaslan KESKİN
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 18,204 uzman makalesi arasında 'Kişilik Bozukluğu Nedir?' başlığıyla benzeşen toplam 27 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► Duygulanın Ekim 2019
► Psikolojik Yüklerimiz Eylül 2019
► Okb Nasıl Tedavi Edilir? Eylül 2019
► İyi ve Kötü Ağustos 2019
► Sosyal Kaygı ile Mücadele Ağustos 2019
► Takıntı - Nedir Bu Okb? Ağustos 2019
◊ Cübbeli Psikolog Kasım 2019
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


05:08
Top