2007'den Bugüne 92,182 Tavsiye, 28,194 Uzman ve 19,962 Bilimsel Makale
Site İçi Arama
Yeni Tavsiye Ekleyin!



Çaresizlik Öğrenilir mi?
MAKALE #22973 © Yazan Uzm.Psk.Damla KANKAYA | Yayın Haziran 2023 | 478 Okuyucu
ÇARESİZLİK ÖĞRENİLİR Mİ?


“Bazen sizin de böyle gelmiş böyle gidecek dediğiniz ya da çaba göstermeme gerek yok nasıl olsa hiçbir şey değişmeyecek şeklinde düşündüğünüz oldu mu? İsteklerinizin gerçekleşmeyeceğine inandığınız zamanlar? Bu inancınızdan dolayı isteklerinizin gerçekleşme ihtimali olsa bile hiçbir çaba göstermediğiniz oldu mu? İşte bu kişilerin yaşadığı durum, Öğrenilmiş Çaresizlik olarak tanımlanıyor. Siz de bu sorulara evet yanıtını veriyorsanız, gelin Öğrenilmiş Çaresizlik kavramını birlikte inceleyelim.”
Öğrenilmiş çaresizlik, sıklıkla kontrol edilemeyen durum veya olaylarla karşılaşan bir canlının, kontrol etmesinin mümkün olduğu sonraki anlarda dahi içinde bulunduğu durumu veya olayı değiştiremeyeceğine yönelik inanç geliştirmesi ve olaylar karşısında pasif direnç göstermesi olarak ifade edilir. Bu ifadeyi daha geniş bir çerçeveden açıklayacak olursak öğrenilmiş çaresizlik “herhangi bir durum veya olay karşısında sürekli başarısızlık yaşanması veya istenmeyen durumların ortaya çıkmasının etkisiyle, hiçbir şeyin bir fark yaratmayacağı inancının oluşması ve bu inancın oluşması sonucunda da gelecekte karşılaşılabilecek benzer durumlarda, başarıya ulaşmanın mümkün olmadığı düşüncesinin yerleşmesiyle pasifleşmek ve bu başarıya ulaşılabilecek bir durum dahi olsa, cesaretin ve kendine olan inancın zayıflamasıyla hiçbir şey yapmamaktır” (Aktan ve Yay, 2016).



Öğrenilmiş çaresizliğin bireyler üzerinde kontrol kaybına sebep olduğu söylenebilir. Yaşanan bu kontrol kaybının kişileri motivasyonel, duygusal ve bilişsel yönden etkilediği görülmüştür. Motivasyonel düzeyde kontrol kaybı; yaşanılan olumsuz deneyimler sonucu oluşan iç kontrol kaybındaki, canlıların değiştirebileceği durumu değiştirme ve kontrol etme isteğindeki yok olma durumudur. Bu durumdaki canlılar çevresindeki olaylara tepki verme konusunda istek kaybı yaşayabilmektedirler. Duygusal düzeyde kontrol kaybında ise çaresizliği öğrenen birey, içinde bulunduğu durumdan ne yaparsa yapsın kurtulamayacağına ve bu duruma karşı çaresiz olduğuna kendini inandırarak duygusal düzeyde kontrol kaybı yaşayabilir. Duygusal düzeyde kontrol kaybı ile iç kontrol kaybı birleşerek derinleşir ve güven yitimi, anksiyete yükselmesi, stres, umutsuzluk, depresyon gibi ruhsal sıkıntılara sebep olabilir. Son olarak da bilişsel düzeyde kontrol kaybı yaşayan kişiler, eylemler ve eylemlerin sonuçları arasında bağ kurmakta sıkıntı yaşar ve söz konusu sürece bütün olarak bakmakta, süreci kavramakta zorluklarla karşılaşır. Bu durumdaki bireyler bir nevi yabancılaşma durumu yaşamaktadırlar. Aynı zamanda bilişsel düzeyde kontrol kaybı, kişilerin kurumlar ve kuralların düzenleyici değerlerine inanmamaya başladığı bir anomi durumu olarak da görülür (Gökkaya, 2015). Bu noktada öğrenilmiş çaresizliğin, bireylerin içinde bulundukları durumdan kurtulmalarını engellemekle birlikte bireylerde bazı ciddi bozukluklar görülmesine sebep olabildiği görülür. Bu bozukluklar, bireylerin hayatı boyunca kişisel veya sosyal sorunlarla karşı karşıya kalmalarına neden olabilir. Bu bağlamda öğrenilmiş çaresizlik davranışı, son yıllarda bireylerin sosyal ve toplumsal olaylar karşısındaki tutumlarını etkileyen bir durum olarak görülmektedir (Aktan ve Yay, 2016).



Öğrenilmiş çaresizlik içinde olan bireylerin, potansiyellerinin farkında olmadıkları ve özgüven eksikliği yaşadıkları görülür. Bu bireyler, bir sorunla karşılaştıkları zaman sorunu çözmeye yönelik sorumluluk almak yerine sorumluluğu başkalarına yükleme, yapamadığı veya başaramadığı şeyler için başkalarını suçlama eğilimi içinde olurlar. Dolayısıyla başarısız oldukları konularda, diğer insanların da başarısız olacaklarını düşünerek onları olumsuz yönde etkilerler. Kendi ayakları üzerinde durmak ve kendi problemleriyle başa çıkabilmek konusunda başarısız olurlar ve bir kurtarıcıları olmasını isterler. Öğrenilmiş çaresizlik içerisinde olan bireylerin bir diğer özelliği ise, içinde bulundukları durum üzerinde kontrolleri olmadığı inancıyla, insan davranışlarının yaşanılan durumlar üzerinde etkisiz olduğunu düşünerek kendilerini olayların akışına bırakmaları ve kadercilik anlayışını benimsemeleridir. Dolayısıyla, olayların sonuçlarına hiçbir şekilde etkide bulunamayacaklarını düşünmeleri, bu bireylerin konuşmalarında da sınırlayıcı genellemeler kullanmalarına sebep olur. Konuşmalarının çoğunlukla “Böyle gelmiş böyle gidecek”, “Bunu yapsan ne olur, yapmasan ne olur? Hiçbir şey değişmeyecek” şeklinde olduğu görülür (Yılmaz, 2015).



Öğrenilmiş çaresizlik davranışının ortaya çıkmasının nedenlerine yönelik ise birçok görüş ileri sürülmüştür. Marks, bütün canlılarda görülebilen öğrenilmiş çaresizliğe başlangıç eksikliğinin, başaramama düşüncesinin, motivasyonel eksikliğin ve kontrolsüzlüğün neden olduğunu belirtmiştir. Marks’ın belirttiği bu üç sebep, bireylerin çaresizliği öğrenmelerinde kendilerinden kaynaklanan faktörlerin neden olduğu durumlardır. Hiç şüphe yok ki bireylerin çaresizliği öğrenmesinde, kendilerinden kaynaklanan faktörler dışında çevresel, bireylerin içinde bulunduğu toplumların özellikleri gibi dış faktörlerin de etkisi yüksektir. Örneğin, değişime ve yeniliklere açık toplumlarda içinde bulundukları şartları değiştirmeye yönelik gösterilen çaba, bu toplumdaki bireylerin de karşılaştıkları sıkıntılarla başa çıkmak için çaba göstermeyi öğrenmelerine, dolayısıyla da öğrenilmiş çaresizlik davranışı göstermemelerine sebep olacaktır. Ancak değişime ve yeniliklere kapalı, bulundukları durumları kabullenmiş toplumlardaki bireyler, kendi sıkıntılarıyla başa çıkma konusunda da gayret göstermekten kaçınarak çaresizliği öğrenme davranışı gösterme eğilimleri oldukça yüksek olacaktır (Aktan ve Yay, 2016).


Uzm. Psk. Damla KANKAYA
Psikolog Tuğçe YILDIRIM

KAYNAKÇA:
• Aktan, C. C., & Yay, S. (2016). ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK ve DEĞİŞİME KARŞI PASİF DİRENÇ. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 8(2), 59-66.
• Bahadır Yılmaz, E. (2015). Şiddete Maruz Kalan Kadınlara Uygulanan Güçlendirme Programının Kendilik Değerini Artırmaya ve Stresle Başetme Biçimlerine Etkisi.
• Gökkaya, V. B. (2015). ÇARESİZLİĞİ ÖĞRENEN KADIN: ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİK. Electronic Turkish Studies, 10(14). 61-62
Yazan
Bu makaleden alıntı yapmak için alıntı yapılan yazıya aşağıdaki ibare eklenmelidir:
"Çaresizlik Öğrenilir mi?" başlıklı makalenin tüm hakları yazarı Uzm.Psk.Damla KANKAYA'e aittir ve makale, yazarı tarafından TavsiyeEdiyorum.com (http://www.tavsiyeediyorum.com) kütüphanesinde yayınlanmıştır.
Bu ibare eklenmek şartıyla, makaleden Fikir ve Sanat Eserleri Kanununa uygun kısa alıntılar yapılabilir, ancak Uzm.Psk.Damla KANKAYA'nın izni olmaksızın makalenin tamamı başka bir mecraya kopyalanamaz veya başka yerde yayınlanamaz.
     Beğenin    
Facebook'ta paylaş Twitter'da paylaş Linkin'de paylaş Pinterest'de paylaş Epostayla Paylaş
Yazan Uzman
Damla KANKAYA Fotoğraf
Uzm.Psk.Damla KANKAYA
İstanbul (Online hizmet de veriyor)
Uzman Psikolog
TavsiyeEdiyorum.com Üyesi22 kez tavsiye edildiİş Adresi KayıtlıTavsiyeEdiyorum.com'u sıkça ziyaret ediyor.
Makale Kütüphanemizden
İlgili Makaleler Uzm.Psk.Damla KANKAYA'nın Yazıları
► Öğrenilmiş Çaresizlik Psk.Ecem DOĞANAY PIÇAK
► Öğrenilmiş Çaresizlik Psk.Dnş.Ertuğrul AKBAŞ
► Öğrenilmiş Çaresizlik Psk.Saadet ELEVLİ
► Öğrenilmiş Çaresizlik Psk.Tuncay MATIR
► Öğrenilmiş Çaresizlik Psk.Nur GEZEK
► Çaresizlik Hissinden Arınma Psk.Filiz OLCAYTO
► Vajinismus: Çareli Çaresizlik Psk.Dnş.Ümran ÖRKÜN
► Otizm Çaresizlik Değildir Remzi GÜLEÇ
TavsiyeEdiyorum.com Bilimsel Makaleler Kütüphanemizdeki 19,962 uzman makalesi arasında 'Çaresizlik Öğrenilir mi?' başlığıyla benzeşen toplam 13 makaleden bu yazıyla en ilgili görülenleri yukarıda listelenmiştir.
► YENİSanat Terapisi Ocak 2024
► Panik Atak Geliyorum Der mi? Ağustos 2023
► Akran Zorbalığı ÇOK OKUNUYOR Ağustos 2023
► Psikolojik İlk Yardım Mayıs 2023
◊ Ruminasyon Ekim 2023
◊ Duygusal Yeme Eylül 2023
◊ Panik Atak Geliyorum Der mi? ÇOK OKUNUYOR Eylül 2023
Sitemizde yer alan döküman ve yazılar uzman üyelerimiz tarafından hazırlanmış ve pek çoğu bilimsel düzeyde yapılmış çalışmalar olduğundan güvenilir mahiyette eserlerdir. Bununla birlikte TavsiyeEdiyorum.com sitesi ve çalışma sahipleri, yazıların içerdiği bilgilerin güvenilirliği veya güncelliği konusunda hukuki bir güvence vermezler. Sitemizde yayınlanan yazılar bilgi amaçlı kaleme alınmış ve profesyonellere yönelik olarak hazırlanmıştır. Site ziyaretçilerimizin o meslekle ilgili bir uzmanla görüşmeden, yazı içindeki bilgileri kendi başlarına kullanmamaları gerekmektedir. Yazıların telif hakkı tamamen yazarlarına aittir, eserler sahiplerinin muvaffakatı olmadan hiçbir suretle çoğaltılamaz, başka bir yerde kullanılamaz, kopyala yapıştır yöntemiyle başka mecralara aktarılamaz. Sitemizde yer alan herhangi bir yazı başkasına ait telif haklarını ihlal ediyor, intihal içeriyor veya yazarın mensubu bulunduğu mesleğin meslek için etik kurallarına aykırılıklar taşıyorsa, yazının kaldırılabilmesi için site yönetimimize bilgi verilmelidir.


06:23
Top